I OSK 2477/23

I OSK 2477/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 34/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-05-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 34, art. 35 § 1, art. 37 § 1, art. 46 § 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 174 pkt 1 i 2, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 188, art. 193, art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 34/23 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 3 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 3 listopada 2022 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję [...] z dnia 20 września 2022 r., nr [...]; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M. P. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 34/23, oddalił skargę M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 3 listopada 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 17 czerwca 2022 r. M. P. (dalej – skarżący, skarżący kasacyjnie) wystąpił do Prezydenta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną żoną T. S.
Prezydent [...] decyzją z 7 lipca 2022 r., nr [...], odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 10 sierpnia 2022 r., nr [...], uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent [...] decyzją z 20 września 2022 r., nr [...], po raz kolejny odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
Od tej decyzji skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z 7 października 2022 r. złożył odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 3 listopada 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium podało, że organ I instancji wadliwie wskazał jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej - u.ś.r.), który wyrokiem Trybunał Konstytucyjny z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
W ocenie Kolegium, o braku podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przesądza inna przesłanka - braku związku rezygnacji przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z opieką nad niepełnosprawną żoną. Według oświadczenia skarżącego z zatrudnienia zrezygnował w styczniu 2022 r. Orzeczenie o niepełnosprawności żony i wynikającej stąd konieczności sprawowania nad nią opieki zostało wydane 10 maja 2022 r. W treści orzeczenia stwierdzono, że niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od 23 marca 2022 r. Rezygnacja z zatrudnienia w N. – o ile uznać ją za wiarygodną, gdyż nie została w żaden sposób udokumentowana – powstała na trzy miesiące przed stwierdzeniem przez uprawniony organ (Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]), iż żona skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści oświadczenia skarżącego z 22 września 2022 r. wynika, że pracował wyłącznie dorywczo, częściowo za granicą. Brak jest w tym przedmiocie jakiegokolwiek urzędowego potwierdzenia tego faktu. Trudno uznać grę na giełdzie za pracę zarobkową, chociaż niewątpliwie mogła przynosić dochody. Skarżący liczy 69 lat, a więc od kilku lat jest w wieku emerytalnym, stąd jego rezygnacja z zatrudnienia czy podjęcia innej pracy zarobkowej budzi duże wątpliwości, jest to oświadczenie, które – w ocenie Kolegium - nie zasługuje na wiarę.
W ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie można, w ocenie Kolegium, uznać, że rezygnacja z zatrudnienia przez będącego już w wieku emerytalnym skarżącego, jaka miała miejsce według jego oświadczenia w styczniu 2022 r., pozostawała w bezpośrednim związku z opieką sprawowaną nad żoną, której wymagająca opieki innej osoby niepełnosprawność stwierdzona została dopiero po raz pierwszy orzeczeniem w maju 2022 r., na wniosek wniesiony 23 marca 2022 r. Z powyższych przyczyn Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 16 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 34/23, skargę oddalił.
Sąd I instancji stwierdził, że w pełni podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Sąd wskazał, iż badanie przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem z 10 maja 2022 r. o stopniu niepełnosprawności, odbyło się w oparciu o oświadczenia przedstawione przez wnioskodawcę w toku postępowania administracyjnego. W oświadczeniu z 22 sierpnia 2022 r. skarżący podał, że ostatnio zarabiał grając na giełdzie, ale w związku z opieką nad żoną musiał zrezygnować z tego zajęcia. Sąd wyjaśnił, że w świetle art. 3 pkt 22 u.ś.r., rację ma organ odwoławczy, który twierdzi, że gra na giełdzie nie jest pracą zarobkową, chociaż niewątpliwie mogła przynosić dochody. Z kolejnego oświadczenia skarżącego z 15 września 2022 r. wynika, że skarżący w styczniu 2022 r. przebywał u rodziny w N., gdzie pracował dorywczo przy sprzątaniu terenów. Jak podał, nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego zatrudnienie. Z pracy tej zrezygnował 30 stycznia 2022 r. i powrócił do kraju, przy czym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jego żony i wynikającej stąd konieczności sprawowania nad nią opieki wydane zostało dopiero 10 maja 2022 r. na wniosek wniesiony 23 marca 2022 r. i dopiero od tej daty datuje się niepełnosprawność, a więc rezygnacja przez skarżącego z zatrudnienia w N. nastąpiła na ponad trzy miesiące przed uzyskaniem przez jego żonę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Sąd zwrócił uwagę, że w oświadczeniu tym skarżący podał: "wiek 69 lat uniemożliwiają mi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej". Już tylko z tego oświadczenia skarżącego wprost wynika, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną, a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia. Skarżący, w dniu wydania inkryminowanej decyzji, miał 69 lat, jest w wieku emerytalnym, co – jak sam przyznał w powyższym oświadczeniu – uniemożliwia mu znalezienie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Tymczasem omawiane świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, lecz jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.
W ocenie Sądu I instancji, ustalony stan sprawy wskazuje, że skarżący, będący emerytem, nie zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżący był osobą poszukującą pracy, a opieka nad żoną była powodem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Słuszne jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad żoną. Niepodejmowanie lub rezygnacja przez skarżącego z zatrudnienia nie wynika z konieczności sprawowania opieki nad żoną, lecz – jak przyznał skarżący w oświadczeniu z 15 września 2022 r. – to wiek emerytalny uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zasadnie Kolegium uznało, że brak jest związku pomiędzy deklarowaną przez skarżącego rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad żoną. W skardze, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazano, aby istniał związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Sądowi I instancji:
I. naruszenie przepisu prawa proceduralnego, tj. normy z art. 133 § 1 p.p.s.a., wskutek wyciągnięcia wniosków nie mających odzwierciedlenia w aktach sprawy (zgromadzonym materiale dowodowym), poprzez stwierdzenie, że skarżący będąc emerytem, nie zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną;
II. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. normy z art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez błędną jego wykładnię wskutek stwierdzenia, że skoro skarżący z pracy w N. zrezygnował z dniem 31 stycznia 2022 r., a więc na ponad trzy miesiące przed uzyskaniem przez żonę skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną osobą bliską, stanowiącego warunek sine qua non przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
III. nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 i pkt 5 p.p.s.a., bowiem skarżący pozbawiony został możności obrony swych praw w postępowaniu sądowo-administracyjnym, gdyż pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącego kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wyciągnięcie wniosków nie mających odzwierciedlenia w aktach sprawy. Nadto, podniesiono zarzut nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a. z uwagi na pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż jego pełnomocnik nie był należycie umocowany.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu nieważności postępowania przed Sądem I instancji, jako najdalej idącego.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Stosownie do § 2 art. 183 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi: 1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany; 3) jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona; 4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy; 5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw; 6) jeżeli wojewódzki sąd administracyjny orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.
Uzasadniając zarzut nieważności postępowania skarżący kasacyjnie przedstawił następującą argumentację. Podniósł, że z przepisów p.p.s.a. wprost wynika, że strony mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników, przy czym pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Tymczasem skarżący kasacyjnie udzielił w sprawie jednego pełnomocnictwa - spółce [...] S.A. z/s w [...], która z kolei udzieliła dalszego pełnomocnictwa radcy prawnemu. Kodeks etyki zawodowej zabrania aktualnemu pełnomocnikowi dokonywania jakiejkolwiek oceny pełnomocnictwa udzielonego przez ww. spółkę dotychczasowemu pełnomocnikowi w osobie innego radcy prawnego. Udzielił on tylko jednego pełnomocnictwa – spółce [...] w dniu 10 października 2022 r. wyłącznie do reprezentacji wobec organów administracji publicznej w zakresie pozyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Sąd administracyjny nie jest organem administracji publicznej. Należy odróżnić sprawę prowadzoną i załatwianą przez organy administracji publicznej od sprawy sądowo-administracyjnej i nie można przyjmować, że postępowanie przed sądem administracyjnym stanowi kontynuację postępowania przed organami administracji, czy też jest jego kolejnym etapem. Innymi słowy, w celu wniesienia skargi do sądu administracyjnego i uczestniczenia w postępowaniu sądowo-administracyjnym spółka [...], która scedowała dalej pełnomocnictwo na rzecz profesjonalnego pełnomocnika, powinna była legitymować się pełnomocnictwem od skarżącego do występowania w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
Odnosząc się do powyższego Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Stosownie do art. 35 § 1 p.p.s.a. pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. W myśl art. 37 § 1 zd. 1 i 2 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a. do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem.
Z analizy akt sądowych niniejszej sprawy wynika, że do skargi z 12 grudnia 2022 r. został załączony odpis pełnomocnictwa poświadczony za zgodność z oryginałem w dniu 12 grudnia 2022 r. w [...] przez r.pr. B. S. (k. 5 akt sądowych). Z treści tego pełnomocnictwa wynika, że zostało ono własnoręcznie podpisane przez skarżącego w dniu 22 sierpnia 2022 r. w [...]. Wynika z niego także, że skarżący udzielił pełnomocnictwa osobom fizycznym – pięciu radcom prawnym i jednemu adwokatowi – w tym składającej w jego imieniu i podpisanej pod skargą r.pr. B. S. do reprezentowania skarżącego przed organami administracji publicznej oraz sądami administracyjnymi w zakresie przyznania świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. W aktach sądowych brak jest jakiegokolwiek pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego spółce [...] S.A. z/s w [...].
W tych okolicznościach stwierdzić należy, że zarzut nieważności postępowania sądowego jest całkowicie nieuzasadniony, albowiem – wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie – był on przed Sądem I instancji reprezentowany przez należycie umocowanego radcę prawnego, który działał w jego imieniu na mocy własnoręcznie podpisanego przez niego pełnomocnictwa procesowego, którego poświadczony za zgodność z oryginałem odpis znajduje się w aktach sądowych. Pełnomocnictwo swoim zakresem obejmuje umocowanie do działania przed sądami administracyjnymi. Dlatego też całkowicie pozbawione podstaw jest twierdzenie, że skarżący kasacyjnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym został pozbawiony możności obrony swych spraw, gdyż jego pełnomocnik był nienależycie umocowany.
Nie stwierdzono również żadnej z pozostałych przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej i orzeka w tych granicach.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Podkreślenia wymaga, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie wskazano w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę.
Z niekwestionowanych ustalań faktycznych wynika, że żona skarżącego (rocznik 1937) legitymuje się wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 10 maja 2022 r. wydanym czasowo do 10 maja 2024 r. Stwierdzono w nim, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 marca 2022 r. Z orzeczenia wynika także, że żona skarżącego wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z symbolu przyczyny niepełnosprawności (10-N) wynika, że żona skarżącego cierpi na choroby neurologiczne. Z załączonego do akt sprawy oświadczenia skarżącego z 22 sierpnia 2022 r. dotyczącego formy i zakresu opieki nad żoną wynika, że sprawuje on kompleksową opiekę nad żoną, dokonując wszystkich czynności opiekuńczych i pielęgnacyjnych. Przy czym, co istotne, w sprawie nie został przeprowadzony wywiad środowiskowy.
Nadto, z analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jak i uzasadnień decyzji organów orzekających obu instancji nie wynika, aby zakres, charakter i częstotliwość sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną była przedmiotem jakiejkolwiek oceny.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji organ odwoławczy ograniczył się jedynie do stwierdzenia braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną. Organ uznał bowiem za niewiarygodne oświadczenia skarżącego, że zrezygnował z zatrudnienia w styczniu 2022 r., wskazując na brak potwierdzenia okoliczności pracy dorywczej, jak i za granicą. Organ uznał, że skoro skarżący liczy 69 lat, więc od kilku lat jest w wieku emerytalnym, stąd jego rezygnacja z zatrudnienia, czy podjęcia innej pracy zarobkowej, budzi duże wątpliwości. Stanowisko to zostało zaaprobowane przez Sąd I instancji.
Wskazać jednak należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania, z powodu konieczności sprawowania opieki. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma zatem znaczenia, od kiedy utrzymuje się rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – wystąpi on o to świadczenie. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Związku przyczynowo - skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie można zatem rozumieć jako konieczności czasowej korelacji pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę, wystąpieniem niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki oraz złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ocena spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne jest bowiem, aby w tym dniu skarżący spełniał ustawowe przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Dlatego też, dla odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające ustalenie, że nie można on wykazać wykonywania pracy z uwagi na jej dorywczy charakter i wykonywanie jej częściowo za granicą oraz, że za pracę zarobkową nie może być uznane granie na giełdzie.
Jak wskazano wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z przepisu tego wynika, że ustawodawca na równi z przesłanką rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej traktuje przesłankę niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Zatem w okolicznościach sprawy konieczne było zbadanie, czy powodem rezygnacji z wszelkich prac zarobkowych była konieczność sprawowania opieki nad żoną, a także zbadanie, czy niemożność podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej spowodowany jest koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Wiek skarżącego (69 lat) nie stoi na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia, gdyż ustawodawca nie wprowadził generalnego zakazu pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego. Organ nie zbadał, od kiedy skarżący sprawuje opiekę nad żoną, czy na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia zachodziła konieczność sprawowania takiej opieki, czy ta opieka skutkowała brakiem możliwości podjęcia pracy zarobkowej.
Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku, ponadto przeprowadzi rodzinny wywiad środowiskowy celem ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, w szczególności stanu zdrowia żony skarżącego, chorób i dolegliwości na które cierpi, zakresu, charakteru i częstotliwości sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.
W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.