I OSK 2470/23

I OSK 2470/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
644  Środki zapewniające wykonanie orzeczeń Sądu
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 99/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-04-18
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i przyznano od organu sumę pieniężną oraz oddalono skargę w pozostałym zakresie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 188 w zw. z art. 154 § 7 i art. 193, art. 188 w zw. z art. 151 i art. 193, art. 203 pkt 2 w zw.z art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 16 lutego 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K., B. K., M. K., A. K., S. W., J.K., L. M. i M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 99/23 w sprawie ze skargi M.K., B.K., M. K., A. K., S. W., J. K., L. M. i M. M. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 1371/16 1. uchyla pkt 3. zaskarżonego wyroku i zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących M.K., B. K., M.K., A. K., S.W., J. K., L. M. i M. M. kwoty po 4.000,00 (cztery tysiące) złotych tytułem sumy pieniężnej; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących M. K., B. K., M. K., A. K., S. W., J. K., L. M. i M. M. solidarnie kwotę 500,00 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2023 r., I SA/Wa 99/23 w sprawie ze skargi M. K., B. K., M. K., A. K., S. W., J. K., L. M. i M. M. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2017 r., I SAB/Wa 1371/16: wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 2.000 złotych (pkt 1.); stwierdził, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2.); oddalił skargę w pozostałej części (pkt 3.); oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowego (pkt 4.).
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
M. K., J.K., B. K., A. K., M. K., L. M., M. M. oraz S.W. pismem z dnia [...] grudnia 2022 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie grzywny Prezydentowi [...] w związku z niewykonaniem przez ten organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2017 r., I SAB/Wa 137/16, zobowiązującego Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z [...] grudnia 2013 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. P. [...], objętą dawną księgą hipoteczną "[...]" oraz za nieruchomość położoną w W. w rejonie ulic P. [...], P. i A., objętą dawną księgą hipoteczną "Nieruchomość w [...] M 12500 dz. Nr [...]", w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta te wraz z odpisem prawomocnego wyroku doręczone zostały organowi 20 września 2017 r. W konsekwencji termin do wykonania ww. wyroku upłynął 22 stycznia 2018 r.
Nadto Sąd I instancji ustalił, że w związku ze zwłoką w wykonaniu ww. wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lipca 2018 r., I SA/Wa 127/18 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 1.000 złotych, oddalając skargę w zakresie żądania przyznania skarżącym sumy pieniężnej. Stwierdzono także, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 września 2020 r., I SA/Wa 1334/20 wymierzył Prezydentowi [...] kolejną grzywnę w wysokości 3.000 złotych, przyznał na rzecz skarżących sumę pieniężną po 1.500 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Kolejnym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 22 lipca 2021 r., I SA/Wa 426/21 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 6.000 złotych, przyznał na rzecz skarżących sumę pieniężną w wysokości po 2.000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odpis tego wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności wpłynął do organu 5 stycznia 2022 r. Mimo to sprawa odszkodowania nadal pozostawała nierozpoznana.
W tym stanie rzeczy skarżący po raz kolejny wezwali Prezydenta [...] do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2017 r., I SAB/Wa 137/16, a następnie wnieśli skargę, żądając wymierzenia Prezydentowi [...] grzywny w wysokości 15.000 zł, przyznania na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie po 12.000 zł, stwierdzenia, że bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...]zawiesił postępowanie administracyjne prowadzone w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2021.1899 ze zm.), dalej jako "u.g.n.", o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości, do czasu złożenia przez strony prawomocnego postanowienia właściwego sądu stwierdzającego nabycie praw do spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłych A.K. i T. K., jak również ustalenia wszystkich stron przedmiotowego postępowania. Postanowieniem nr [...]z dnia [...] listopada 2022 r. Wojewoda [...] po rozpoznaniu zażalenia L. M., M. M., S. W., M. K., J. K., M. K., A. K. i B. K. uchylił ww. postanowienie Prezydenta [...]z dnia [...] sierpnia 2021 r. Przy piśmie z dnia [...] września 2022 r. przekazano do Wojewody [...] akta własnościowe w celu rozpoznania zażalenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu przedstawionego na wstępie wyroku stwierdził, że skarga, w zakresie w jakim zarzuca Prezydentowi [...]bezczynność w wykonaniu prawomocnego wyroku jest zasadna, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny. Sąd I instancji wskazał, że wymierzając grzywnę w wysokości 2000 zł wziął pod uwagę czas jaki upłynął od wydania wyroku zobowiązującego do rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie, który na dzień wydania wyroku w przedmiotowej sprawie wynosił ponad 4 lata, ale przede wszystkim okres jaki upłynął od wydania ostatniego wyroku tej sprawie, tj. wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. wymierzającego organowi grzywnę za niewykonanie wyroku, do momentu złożenia kolejnej skargi z wnioskiem o wymierzenie grzywny (ponad 10 miesięcy), jak również fakt wydania przez organ, już po wyroku z dnia 22 lipca 2021 r., postanowienia z dnia [...] sierpnia 2021 r. o zawieszeniu postępowania do czasu złożenia przez strony prawomocnego postanowienia właściwego sądu stwierdzającego nabycie praw do spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłych A.K. i T. K., jak również ustalenia wszystkich stron przedmiotowego postępowania. Sąd I instancji wskazał, że powyższe postanowienie zostało uchylone postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2022 r. Określając wysokość grzywny Sąd I instancji uwzględnił, że przedmiotowa (czwarta) skarga na niewykonanie wyroku złożona została pismem z [...] grudnia 2021 r., gdy jednocześnie zostały uruchomione na wniosek skarżących postępowania zażaleniowe, w trakcie których akta zostały przesłane do organów wyższej instancji. Okoliczności te nie usprawiedliwiają niewykonania prawomocnego wyroku sądu, tym niemniej Sąd I instancji uwzględnił je przy określaniu wysokości grzywny, uznając, że żądanie grzywny w wysokości wskazanej w skardze było żądaniem zbyt wygórowanym.
Analizując kwestię rażącego naruszenia prawa Sąd I instancji uznał, że bezczynność Prezydenta [...]w wykonaniu wyroku przybrała postać kwalifikowaną, a więc rażąco narusza prawo, tj. art. 286 § 2 p.p.s.a., jak też art. 153 p.p.s.a. i art. 12 k.p.a. Przy tej ocenie wziął pod uwagę obiektywną wysokość przekroczenia terminu zakończenia sprawy wyznaczonego przez Sąd w wyroku z dnia 6 lipca 2017 r.
Odwołując się do kwestii zasądzenia sumy pieniężnej, Sąd I instancji wskazał, że ta kwestia powinna być oceniana odrębnie w każdej sprawie opartej na art. 154 p.p.s.a. i przyznanie tej sumy skarżącym wcześniejszymi wyrokami nie nakłada z automatu na sąd obowiązku przyznania jej ponownie. Biorąc zatem pod uwagę m.in. fakt zawieszenia postępowania do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania, Sąd I instancji uznał, że nie ma potrzeby zastosowania dodatkowego środka dyscyplinującego organ do załatwienia sprawy o przyznanie odszkodowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli M. K., J. K., B.K., A. K., M. K., L. M., M.. oraz S. W., zaskarżając wyrok w części, tj. w pkt 3. W zakresie w jakim oddalono wniosek skarżących o przyznanie sumy pieniężnej w kwocie 12.000 złotych na rzecz każdego ze skarżących. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.
- art. 154 § 1 i 7 p.p.s.a. przez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, iż wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania, które w wyniku zaskarżenia zostaje następnie uchylone stanowi podstawę do uznania, iż przyznanie sumy pieniężnej jest niezasadne, podczas gdy uchylone postanowienie o zawieszeniu postępowania nie wywołuje żadnego skutku prawnego, jako że nigdy nie weszło do obrotu prawnego, a jednocześnie w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki do przyznania na rzecz skarżących sumy pieniężnej
- art. 154 § 1 i 7 p.p.s.a. przez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, iż okres bezczynności / przewlekłości organu, w sytuacji nakładania kolejnej grzywny w toku tego samego postępowania, liczony być powinien każdorazowo od dnia wydania ostatniego orzeczenia sądu w sprawie nałożenia grzywny do dnia wyrokowania, a nie od dnia orzeczenia sądu nakazującego organowi rozpoznanie sprawy w ściśle wyznaczonym okresie, a w związku z tym uzależnianie zasadności przyznania i wysokości sumy pieniężnej od długości okresu pomiędzy kolejnymi wyrokami sądu w sprawie nałożenia grzywny, a nie od długości okresu całej bezczynności/przewlekłości organu w prowadzeniu postępowania administracyjnego.
Na podstawie ww. zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie punktu 3. zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie po 12.000 złotych oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Ocenę zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od konstatacji, iż przedmiotem skargi kasacyjnej pozostaje kwestia sumy pieniężnej, o której mowa w art. 154 § 7 p.p.s.a. Skarżący inicjując postępowanie przed Sądem I instancji domagali się z tego tytułu przyznania kwoty po 12.000 złotych i wniosek ten podtrzymali w skardze kasacyjnej. Odniesienie do powyższej kwestii wypada rozpocząć od wskazania, iż skarga do sądu administracyjnego uregulowana w art. 154 p.p.s.a. dotyczy niewykonania przez organ administracji wydanego już w przeszłości wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W sprawie będącej kanwą do wydania takiego rozstrzygnięcia zachodzi zatem stan dalszego niedziałania organów, prowadzący do zaniechania zakończenia postępowania administracyjnego. W przeszłości stan niesprawnego działania organów był już stwierdzony wyrokiem sądu administracyjnego uwzględniającym skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, a pomimo zakreślenia owym wyrokiem terminu rozstrzygnięcia sprawy, stan bezczynność lub przewlekłego prowadzenia postępowania trwa nadal. Stan taki jest niepożądany z punktu widzenia kryteriów praworządności, bowiem organy państwa winny działać na podstawie i w granicach prawa. Jest także szkodliwy ze społecznego punktu widzenia, bowiem unaocznia erozję systemu państwa prawa pokazując, że prawo – nawet potwierdzone w wyroku sądu – może nie być przestrzegane. Ustawodawca, kompetencje w zakresie położenia tamy praktyce niewykonywania przez organy wyroków sądów administracyjnych, powierzył właśnie tym sądom, przyznając im uprawnienie m.in. do stosowania środków dodatkowych, w tym przyznania stronie postępowania sumy pieniężnej przewidzianej w art. 154 § 7 p.p.s.a.
Przepis art. 154 § 7, podobnie zresztą jak i art. 149 § 2 p.p.s.a., nie wskazuje kryteriów zastosowania sumy pieniężnej. Regulacje obowiązujące w tym zakresie podają jedynie, że grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów, zaś sumę pieniężną do wysokości połowy tak określonej kwoty. W takiej sytuacji w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że wyboru środka dodatkowego wskazanego w tych przepisach dokonuje sąd administracyjny dysponując swobodą zbliżoną do uprawnienia dyskrecjonalnego. Z tego też powodu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ocena prawidłowości zastosowanego środka lub środków dodatkowych polega istotnemu ograniczeniu (vide: wyrok NSA z dnia 26 lutego 2021 r., II OSK 2943/20; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2021 r., II OSK 3140/20; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2021 r., III OSK 2948/21, www.orzecznia.nsa.gov.pl ).
Brzmienie art. 154 § 7, podobnie jaki i art. 149 § 2 p.p.s.a., wskazuje, iż przyznanie sumy pieniężnej zależy od uznania sądu i może nastąpić zarówno z urzędu jak i na wniosek strony. W takiej sytuacji kontrola w postępowaniu kasacyjnym środka dodatkowego polega przede wszystkim na ocenie zachowania ustawowych granic jego stosowania i zbadaniu, czy rozstrzygniecie o zastosowaniu bądź odmowie jego zastosowania oparte zostało na obiektywnych kryteriach wynikających z celu funkcjonowania w systemie prawa powyższych norm prawnych. Przy czym, uznanie sądowe, którym kieruje się sąd rozstrzygający kwestię środków dodatkowych cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy. Opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego sędziego (vide: wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2021 r., III OSK 2948/21, www.orzecznia.nsa.gov.pl ). W powyższych warunkach rozstrzygania spraw z zakresu stosowania ww. środków dodatkowych, ugruntowane zostało w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, że środki dyscyplinująco-represyjne (grzywna) oraz dyscyplinująco-kompensacyjne (suma pieniężna) mając charakter dodatkowy winny być stosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r., II GSK 127/20; wyrok NSA z dnia 12 maja 2021 r., III OSK 927/21 www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd I instancji wystąpienie takich drastycznych warunków potwierdził, skoro zdecydował się na wymierzenie organowi grzywny. Pozostaje zatem zbadać, czy w okolicznościach sprawy uzasadnione było także przyznanie skarżącym sumy pieniężnej, a Sąd I instancji wbrew tym okolicznościom oddalił skargę w tym zakresie.
Zgodnie przyjmuje się, iż suma pieniężna, o której mowa w art. 154 § 7 p.p.s.a. ma charakter kompensacyjny i stanowi swoistą zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie za negatywne przeżycia wynikające z niedziałania organu w sprawie, które aktualnie przybrały postać niewykonania wyroku nakazującego załatwienie sprawy w określonym terminie, a wcześniej stanowiły o bezczynności organu lub przewlekłym prowadzeniu postępowania. Jednocześnie uważa się, że suma pieniężna – podobnie jak grzywna – spełnia funkcję prewencyjną oraz represyjną mając na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania (vide: M.Jagielska, J.Jagielski, M.Grzywacz, R.Stankiewicz, [w:] R.Hauser, M.Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H.Beck, Warszawa 2017, s. 636; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2021 r., III OSK 2948/21; wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r., II GSK 127/20, www.orzecznia.nsa.gov.pl ). Suma pieniężna nie ma natomiast charakteru zadośćuczynienia za doznaną krzywdę albo naprawienia poniesionej szkody w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.
Uznając zatem, że suma pieniężna ma przede wszystkim na celu danie stronie rekompensaty (swoistego zadośćuczynienia) za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 22 listopada 2017 r., I OSK 1905/16, www.orzecznia.nsa.gov.pl ), odmowa przyznania takiej rekompensaty winna znaleźć odpowiednie oparcie w przekonywujących argumentach zaprezentowanych w motywach wyroku. Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów strony skarżącej, natomiast przez to, że suma pieniężna jest wydatkowania ze środków publicznych na rzecz strony postępowania, następuje wzmocnienie gwarancji terminowego załatwiania sprawy. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że konieczność wydatkowania owych środków poza strukturę organów władzy publicznej stanowi realną, odczuwalną represję wobec organu (vide: wyrok NSA z dnia 11 maja 2018 r., I OSK 2230/17, www.orzecznia.nsa.gov.pl ). Również z tego punktu widzenia wysokość zasądzonej sumy pieniężnej nie powinna mieć charakteru symbolicznego, skoro środek ten ma efektywnie przeciwdziałać naruszaniu zasady szybkości i sprawności postępowania administracyjnego, a w wypadku skargi na niewykonanie wyroku sądowego, przeciwdziałać szczególnie niebezpiecznemu zjawisku w demokratycznym państwie prawa – ignorowaniu przez organy administracji prawomocnych wyroków sądowych.
Przechodząc na grunt badanej sprawy wypada dostrzec, iż postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem z 17 grudnia 2013 r. i dotychczas nie zostało zakończone. Trwa ono, pomimo wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2016 r., I SAB/Wa 1371/16, nakazującego wydanie w tej sprawie rozstrzygnięcia w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, oraz pomimo poprzednich trzech wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanych w trybie art. 154 p.p.s.a., którymi trzykrotnie ukarano już organ grzywną za niewykonanie ww. wyroku, a skarżącym dwukrotnie została przyznana suma pieniężna w kwotach po 1.500 złotych i po 2.000 złotych. W zaistniałej sytuacji wypada skonstatować, iż zastosowane dotychczas przez sąd administracyjny środki prawne nie doprowadziły do rezultatu, dla wywołania którego zostały podjęte. Co więcej, organ od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2016 r. w istocie nie podjął czynności, które efektywnie zmierzałyby do załatwienia sprawy. Postanowienie o zawieszeniu postępowania z dnia 17 sierpnia 2021 r. nie ostało się w obrocie prawnym, bowiem zostało uchylone w toku instancji i nie może świadczyć o efektywnym podejmowaniu czynności zmierzających do załatwienia sprawy. Wypada zauważyć, że w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2017 r., I SAB/Wa 1371/16 organ wskazywał, że do załatwienia sprawy i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia konieczne jest ustalenie faktycznej daty utraty władania nieruchomością przez jej poprzedniego właściciela i ewentualne wykonanie operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego. Z aktualnego stanu sprawy nie wynika aby którakolwiek z powyższych okoliczności była przedmiotem aktywności organu.
Należy dostrzec, iż w zakresie zakwestionowanego rozstrzygnięcia tyczącego sumy pieniężnej powyższe okoliczności sprawy nie zostały należycie uwzględnione przez Sąd I instancji. W szczególności nie dostrzeżono tego, że środki prawne stosowane wobec organu na podstawie dotychczas zapadłych wyroków okazały się środkami nieefektywnymi. Powyższe stanowi zaś podstawową okoliczność, którą należy uwzględnić oceniając potrzebę stosowania konkretnych środków dodatkowych. Nie osiągnięte zostały cele odczuwalnej represji zastosowanej wobec organu i prewencyjnego odziaływania na organ, skoro mimo zapadłych już wyroków w sprawach niewykonania prawomocnego wyroku, nie doszło do zintensyfikowania działań organu w celu załatwienia sprawy. Przede wszystkim nie osiągnięto jednak celu udzielenia stronie rekompensaty za wyjątkowo długotrwałe, bowiem ponad dziesięcioletnie ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy. Aspekt ten podkreślany jest natomiast szczególnie mocno w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazuje się, że realizacja funkcji kompensacyjnej wina polegać przede wszystkim na takim określeniu wysokości sumy pieniężnej, która da skarżącemu świadomość, że nie jest osamotniony w dochodzeniu swoich praw i nie jest bezbronny w relacjach z organami władzy publicznej, że sąd administracyjny dostrzega wszelkie dolegliwości i niedostatki jakich doznaje wskutek opieszałego działania organów administracji i przez przyznanie sumy pieniężnej obejmuje skarżącego swoją skuteczną ochroną. Przesłanką przyznania w tym przypadku sumy pieniężnej jest skala uciążliwości wywołanych nieterminowym działaniem organu i poczucia bezsilności na skutek odwlekania zakończenia sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 11 maja 2018 r., I OSK 2230/17; wyrok NSA z dnia: 17 marca 2022 r., I OSK 1320/21; wyrok NSA z dnia 7 listopada 2021 r., I OSK 613/21; wyrok NSA z dnia 27 lipca 2021 r., I OSK 468/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
W tej sytuacji zasadny okazał się zarzut kasacyjny naruszenia art. 154 § 1 i 7 p.p.s.a. przez odmowę przyznania skarżącym sumy pieniężnej. Trafnie przy tym wskazuje autor kasacji, że niezrozumiała, z punktu widzenia funkcji jaką winny realizować ww. środki dodatkowe, jest argumentacja Sądu I instancji leżąca u podstaw odmowy przyznania sumy pieniężnej. Czynności procesowe organu, które w ocenie organu wyższej instancji naruszają prawo, co w toku instancji doprowadziło do uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania, nie mogą być poczytywane jako efektywne działania zmierzające do zakończenia postępowania administracyjnego. Tylko zaś tego rodzaju działania organu, które zmierzają efektywnie do rozstrzygnięcia sprawy mogłyby uzasadniać tezę, że przedłużające się postępowanie poza cezurę wskazaną w prawomocnym wyroku nie ma charakteru opieszałego. Sytuacja tego rodzaju nie ma jednak miejsca w badanej sprawie.
Nie jest natomiast trafny zarzut naruszenia art. 154 § 1 i 7 p.p.s.a. przez błędną wykładnię polegającą na uzależnieniu zasadności przyznania i określenia sumy pieniężnej od długości okresu pomiędzy kolejnymi wyrokami wydanymi w sprawie niewykonania prawomocnego wyroku, a nie od długości całego okresu bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala odnaleźć takiego stanowiska Sądu I instancji. Motywy wyroku wskazują natomiast, iż kwestia sumy pieniężnej powinna być oceniana odrębnie w każdej sprawie, a zastosowanie tegoż środka we wcześniejszych wyrokach wydanych na podstawie art. 154 p.p.s.a. "nie nakłada z automatu" obowiązku zastosowania tego środka ponownie. Stanowisko to uznać należy za prawidłowe, skoro odwołuje się do konieczności zindywidualizowania okoliczności sprawy w każdym postępowaniu prowadzonym w związku z niewykonaniem prawomocnego wyroku.
Wypada zatem uznać trafność zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 154 § 1 i 7 p.p.s.a. bowiem odmowa przyznania skarżącym sumy pieniężnej nie uwzględnia należycie wszystkich okoliczności badanej spraw, a przez to nie jest w stanie efektywnie realizować celów, które ustawodawca postawił przed sądem administracyjnym stosującym ów przepis. Mając z kolei na uwadze charakter badanej sprawy administracyjnej, jej dotychczasowy czas trwania, w tym także nieefektywność dotychczasowych działań organu, przekładającą się na konieczności rozstrzygania po raz czwarty przez sąd administracyjny sprawy ze skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku, w sytuacji gdy środki prawne orzeczone wobec organu w wcześniej zapadłych wyrokach nie wywołały efektywnych działań organu, a nadto uwzględniając wagę dla skarżących sprawy dekretowej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż kwota 4.000,00 złotych dla każdego ze skarżących stanowi sumę pieniężną, której wysokość należycie uwzględnia i prawidłowo wartościuje powyższe okoliczności.
Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił pkt 3. zaskarżonego wyroku, a skoro istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o zasądzeniu od organu na rzecz każdego ze skarżących po 4.000 złotych tytułem sumy pieniężnej (art. 188 w związku z art. 154 § 7 i art. 193 p.p.s.a.). W pozostałym zakresie skarga podlegała oddaleniu jako niezasadna (art. 188 w związku z art. 151 i art. 193 p.p.s.a.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.