I OSK 2447/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-02-07
NSAAdministracyjneWysokansa
użytkowanie wieczysteprawo własnościopłata rocznaaktualizacja opłatypostępowanie administracyjnedoręczenieustawa o gospodarce nieruchomościamiustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, potwierdzając, że umorzenie postępowania aktualizacyjnego opłaty rocznej wymagało ustalenia skuteczności doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego od wyroku WSA, który uchylił decyzję SKO o umorzeniu postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. WSA uznał, że umorzenie wymagało ustalenia, czy wypowiedzenie opłaty zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA i podkreślając, że brak skutecznego doręczenia wszystkim współużytkownikom jest kluczową przesłanką do umorzenia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. WSA uznał, że umorzenie postępowania na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej wymaga spełnienia dwóch przesłanek: wszczęcia postępowania po 5 października 2018 r. oraz braku skutecznego doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. Sąd I instancji stwierdził, że SKO nie ustaliło tej drugiej przesłanki, co stanowiło naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło skargę kasacyjną, zarzucając WSA błędną wykładnię art. 4 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej oraz naruszenie przepisów postępowania. SKO argumentowało, że każde postępowanie wszczęte po 5 października 2018 r. i niezakończone do 13 lutego 2019 r. powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, niezależnie od skuteczności doręczenia wypowiedzeń. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że prawidłowa wykładnia art. 4 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej wymaga spełnienia obu przesłanek do umorzenia postępowania. NSA wskazał, że użyty w art. 4 ust. 2 zwrot "postępowania, o których mowa w ust. 1" odnosi się tylko do tych postępowań, w których nie doszło do skutecznego doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. Sąd odrzucił argumentację SKO o bezprzedmiotowości każdego postępowania, wskazując na potrzebę ustalenia skuteczności doręczenia. NSA potwierdził, że decyzja o umorzeniu postępowania jest decyzją administracyjną podlegającą kontroli sądu administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, umorzenie postępowania wymaga spełnienia obu przesłanek: wszczęcia postępowania po 5 października 2018 r. oraz braku skutecznego doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej odnosi się tylko do postępowań, w których nie doszło do skutecznego doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. Brak tej przesłanki uniemożliwia umorzenie postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (19)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa nowelizująca art. 4 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów

Umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej wymaga spełnienia dwóch przesłanek: wszczęcia postępowania po 5 października 2018 r. oraz braku skutecznego doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r.

Pomocnicze

u.g.n. art. 77 § ust. 2a

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 78

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 79 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 80 § ust. 1 i 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

ustawa o przekształceniu art. 21 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów

Ustawa z dnia 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy o Krajowym Zasobie Nieruchomości oraz niektórych innych ustaw

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

NSA podzielił stanowisko WSA, że umorzenie postępowania aktualizacyjnego opłaty rocznej wymaga ustalenia skuteczności doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r.

Odrzucone argumenty

Argumentacja SKO, że każde postępowanie wszczęte po 5 października 2018 r. i niezakończone do 13 lutego 2019 r. powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, niezależnie od skuteczności doręczenia wypowiedzeń.

Godne uwagi sformułowania

Umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego organ winien zbadać, czy zostały spełnione ww. ustawowe przesłanki do umorzenia postępowania. Użyty w art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej zwrot "postępowania, o których mowa w ust. 1" odnosi się nie do wszystkich postępowań w sprawie aktualizacji opłaty rocznej wszczętych po dniu 5 października 2018 r., a jedynie do tych, w których nie doszło do skutecznego doręczenia wypowiedzenia tej opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r.

Skład orzekający

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Piotr Niczyporuk

członek

Piotr Przybysz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umorzenia postępowań w sprawie aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego w kontekście ustawy nowelizującej, ze szczególnym uwzględnieniem wymogu skutecznego doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oraz aktualizacji opłat w określonym okresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla właścicieli nieruchomości i organów administracji publicznej, związanego z opłatami za użytkowanie wieczyste i procesem przekształcenia prawa własności. Wyjaśnia kluczowe wymogi proceduralne.

Kluczowe doręczenie: Kiedy umorzenie aktualizacji opłaty za użytkowanie wieczyste jest możliwe?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2447/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2694/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-03-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 7 lutego 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2694/22 w sprawie ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 marca 2023 r., I SA/Wa 2694/22 w sprawie ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej: uchylił zaskarżone orzeczenie (pkt 1.); rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowego (pkt 2.).
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Wypowiedzeniem z dnia [...] listopada 2018 r. Nr [...] i Nr [...] Prezydent [...] wypowiedział K. i J. Z. dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału wynoszącego [...] części, w nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. P. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność [...], o powierzchni 6.964 m2, związanego z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...], i zaproponował od dnia 1 stycznia 2019 r. nową wysokość opłaty rocznej, wnoszoną zgodnie z dyspozycją art. 77 ust. 2a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2021.1899 ze zm.), dalej jako "u.g.n.". Powyższe wypowiedzenie zostało doręczone użytkownikowi wieczystemu [...] grudnia 2018 r. W dniu [...] stycznia 2019 r. do Prezydenta [...] wpłynął wniosek użytkownika wieczystego o ustalenie, że dokonana aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona. Rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało m.in., iż w dniu [...] lutego 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, która w art. 2 zmieniła ustawę o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego. W tym stanie rzeczy postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, jako wszczęte po dniu 5 października 2018 r. i niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej podlega umorzeniu, a strony wiąże dotychczasowa wysokość opłaty rocznej.
Skargę na powyższe orzeczenie Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Miasto [...] zarzucając m.in. naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U.2019.270), dalej jako "ustawa nowelizująca", przez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomość", oraz naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w kwestii nieustalenia, czy postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wszczęte po 5 października 2018 r. zostało skutecznie wypowiedziane wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżone orzeczenie stwierdził, że wydanie orzeczenia umarzającego postępowanie w trybie art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej wymaga ustalenia, czy w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 tejże ustawy. Oznacza to, wbrew twierdzeniom organu, że nie każde postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej wszczęte po dniu 5 października 2018 r. podlegać będzie umorzeniu. Sąd I instancji stwierdził, że użyty w omawianym przepisie zwrot "postępowania, o których mowa w ust. 1" dotyczy bowiem nie wszystkich postępowań w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, a jedynie tych, w których nie doszło do skutecznego doręczenia wypowiedzenia tej opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia wykładnia systemowa, biorąca pod uwagę cel jego ustanowienia oraz procedurę aktualizacji opłaty rocznej, w tym zapewnienie ochrony przed nieuzasadnioną aktualizacją tej opłaty. Sąd I instancji wskazał także, że aktualizacji opłaty rocznej dokonuje właściwy organ, wypowiadając w formie pisemnej wysokość dotychczasowej opłaty w terminie do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego oraz przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia nowej wysokości opłaty rocznej. W wypowiedzeniu należy wskazać sposób obliczenia nowej wysokości opłaty rocznej i pouczyć użytkownika wieczystego o sposobie zakwestionowania wypowiedzenia. Użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. W związku z przekształceniem z dniem 1 stycznia 2019 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r., wprowadzono opłatę przekształceniową, która jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Z kolei w postępowania w sprawach aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego oraz aktualizacji lub ustalenia stawek procentowych tych opłat, wszczęte i niezakończone przed dniem przekształcenia (tj. przed dniem 1 stycznia 2019 r.), toczą się nadal po tym dniu na podstawie przepisów dotychczasowych. Zasadą jest zatem, że postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o ile zostały wszczęte na podstawie art. 78 u.g.n. przed dniem 1 stycznia 2019 r., toczą się dalej według dotychczasowych przepisów, a ich wynik, tzn. ustalenie czy aktualizacja była uzasadniona, będzie miał wpływ na wysokość opłaty przekształceniowej. W tym kontekście – zdaniem Sądu I instancji – należy interpretować przepisy art. 4 ustawy nowelizującej, które wprowadziły wyjątek od powyższej zasady. Ustawodawca uznał, że w przypadku, gdy postępowanie w sprawie aktualizacji zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia nie zostały skutecznie doręczone wszystkim użytkownikom wieczystym, roczna opłata przekształceniowa będzie równa wysokości opłaty rocznej sprzed aktualizacji. Skutkiem wprowadzonego rozwiązania postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, jeśli spełnione zostały wszystkie przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej, stało się bezprzedmiotowe. Skoro bowiem opłata przekształceniowa równa się wysokości opłaty rocznej sprzed aktualizacji, to kontrola zasadności aktualizacji przez samorządowe kolegium odwoławcza staje się zbędna.
Sąd I instancji wskazał także, że odmienna sytuacja wystąpi gdy doszło do skutecznego doręczenia wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości. Wówczas przepis art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej nie znajdzie zastosowania, a więc a contrario roczna opłata przekształceniowa równać się będzie wysokości opłaty rocznej po aktualizacji. Umorzenie postępowania przez organ w takim przypadku pozbawi stronę możliwości kontroli zasadności aktualizacji. Tymczasem strona uprawniona jest do takiej kontroli. Z tych przyczyn – zdaniem Sądu I instancji – umorzenie postępowania przez organ na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej może nastąpić tylko gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 4 ust. 1 tej ustawy, tj. zarówno dotyczące daty wszczęcia postępowania, jak i okoliczności doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości.
Sąd I instancji wskazał dalej, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, iż wszczęcie postępowania nastąpiło po dniu 5 października 2018 r., a przed dniem 1 stycznia 2019 r. Organ nie ustalił jednak, czy została spełniona druga z przesłanek umorzenia postępowania, tj. czy doszło do skutecznego doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, a także z nadesłanych przez organ akt administracyjnych nie wynika bowiem, by kwestia ta była przedmiotem ustaleń i rozważań organu. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że organ przedwcześnie stwierdził, że w sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej, tj. do umorzenia postępowania. Organ naruszył więc zasady prawidłowego zebrania materiału dowodowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a przez to naruszył również przepisy prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 153 i art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nakazanie Kolegium, w następstwie uchylenia orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego umarzającego postępowanie z wniosku użytkowników wieczystych o ustalenie, że wypowiedzenie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. P. [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...], związanego z lokalem mieszkalnym nr [...], było nieuzasadnione lub uzasadnione w innej wysokości, zbadania zaistnienia drugiej z przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej, w postaci ustalenia skuteczności doręczenia wszystkim współużytkownikom wieczystym wypowiedzenia dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości, w sytuacji, gdy w świetle przepisów u.g.n. oraz ustawy nowelizującej nie istnieją podstawy prawne do wydania przez Kolegium merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku użytkowników wieczystych przeciwko Miastu [...] o uznanie bezskuteczności aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wobec niezakończenia postępowania aktualizacyjnego przed dniem wejścia w życie przepisów ustawy nowelizującej;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez wadliwe zarzucenie Kolegium naruszenia zasady prawidłowego zebrania materiału dowodowego na skutek braku ustalenia, czy spełnione zostały wszystkie przesłanki umorzenia postępowania w trybie art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej (w postaci ustalenia, czy wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty rocznej zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed dniem 1 stycznia 2019 r., podczas gdy wobec treści art. 4 ust 1 w zw. z ust. 2 ustawy nowelizującej i ustalenia, że postępowanie aktualizacyjne nie zostało zakończone do dnia 13 lutego, brak było przesłanek do przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, a postępowanie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W. podlegało umorzeniu w trybie art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej;
II. prawa materialnego, o którym mowa w przepisie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj.:
art. 4 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż umorzenie postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o uznanie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego za nieuzasadnione wymaga spełnienia przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej, podczas gdy prawidłowa wykładnia treści art. 4 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy nowelizującej prowadzi do wniosku, iż spełnienie warunków określonych w art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej skutkuje ustaleniem z mocy prawa rocznej opłaty przekształceniowej w wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją, zaś postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o uznanie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego za nieuzasadnioną lub uzasadnioną w innej wysokości – niezakończone do dnia 13 lutego 2019 r. – podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe, niezależnie od spełnienia przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej;
art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej oraz art. 80 ust. 1 i ust. 3 u.g.n. przez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż pomimo ustawowego obowiązku wydania przez Kolegium orzeczenia o umorzeniu postępowania, co skutkowało przeniesieniem sporu na grunt postępowania przed sądem cywilnym, Kolegium winno przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w przedmiocie ustalenia, czy wypowiedzenie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed dniem 1 stycznia 2019 r. i zależnie od jego wyników wydać prawidłowe orzeczenie w sprawie, podczas gdy już samo stwierdzenie braku zakończenia postępowania aktualizacyjnego do dnia [...] lutego 2019 r. stanowiło samoistną przesłankę wydania orzeczenia o umorzeniu postępowania;
Na podstawie wyżej wymienionych zarzutów Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Ocenę zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od kwestii wykładni art. 4 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej, bowiem sposób interpretacji tegoż przepisu determinować będzie ocenę zasadności pozostałych zarzutów kasacyjnych. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej stanowi, że w sytuacji gdy postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Stosownie natomiast do art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej, umarza się postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej, tj. w dniu 13 lutego 2019 r. Trafnie zatem wskazał Sąd I instancji, że przesłankami umorzenia postępowania dotyczącego aktualizacji opłaty rocznej są dwie okoliczności. Pierwszą jest wszczęcie postępowania po dniu 5 października 2018 r., z tą bowiem datą w życie weszła ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U.2022.1495 ze zm.), dalej jako "ustawa o przekształceniu". Drugą zaś, brak skutecznego doręczenia wypowiedzeń dotychczasowej wysokości opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., tj. dniem przekształcenia z mocy prawa dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Umarzając postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego organ winien zbadać, czy zostały spełnione ww. ustawowe przesłanki do umorzenia postępowania. W okolicznościach badanej sprawy druga z ww. przesłanek umorzenia postępowania administracyjnego nie została zbadana, co trafnie dostrzegł Sąd I instancji wytykając organowi brak ustaleń w zakresie skuteczności doręczenia wszystkim współuczestnikom wieczystym przed dniem 1 stycznia 2019 r. wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane pozostaje przekonanie, że użyty w art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej zwrot "postępowania, o których mowa w ust. 1" odnosi się nie do wszystkich postępowań w sprawie aktualizacji opłaty rocznej wszczętych po dniu 5 października 2018 r., a jedynie do tych, w których nie doszło do skutecznego doręczenia wypowiedzenia tej opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., tj. przed dniem, w którym z mocy prawa nastąpiło przekształcenie dotychczasowego użytkowania wieczystego w prawo własności gruntów. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia nie tylko wykładnia literalna, ale również wykładnia systemowa (vide: postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2022 r., I OSK 1395/22; wyrok NSA z dnia 20 września 2023 r., I OSK 633/23; wyrok NSA z dnia 20 listopada 2023 r., I OSK 412/23, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko o bezprzedmiotowości każdego wszczętego po dniu 5 października 2018 r. postępowania w przedmiocie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, a niezakończonego do dnia 13 lutego 2019 r., stanowi w istocie wybiórczą wykładnię art. 4 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej, odwołującą się do niepełnego brzmieniu tegoż przepisu. Stanowisko to w istocie neguje istnienie ustawowej przesłanki braku skutecznego doręczenia wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r. wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty. Jednocześnie stanowisko to abstrahuje od treści art. 21 ust. 1 ustawy o przekształceniu, który stanowi, iż postępowania w sprawach aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego oraz aktualizacji lub ustalenia stawek procentowych tych opłat, wszczęte i niezakończone przed dniem przekształcenia, toczą się nadal po tym dniu na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepis ten zachował aktualność mimo nowelizacji ustawy o przekształceniu ustawą z dnia 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy o Krajowym Zasobie Nieruchomości oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.1309 ze zm.) (vide: wyrok NSA z dnia 20 września 2023 r., I OSK 633/23; wyrok NSA z dnia 20 listopada 2023 r., I OSK 412/23, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Powyższe uwagi wskazują na niezasadność zarzutu kasacyjnego błędnej wykładni art. 4 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej. Konsekwencją tego jest bezzasadność pozostałych zarzutów kasacyjnych. Nie można bowiem potwierdzić zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 153 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a.
Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 80 ust. 1 i ust. 3 u.g.n. Zgodnie z art. 80 ust. 1 u.g.n. od orzeczenia kolegium zapadłego w procedurze aktualizacyjnej właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Pojęcie "orzeczenia", od którego, zgodnie z art. 80 ust. 1 u.g.n. możliwe jest wniesienie sprzeciwu, ogranicza się do orzeczenia wydanego na podstawie art. 79 ust. 3 u.g.n. o oddaleniu wniosku użytkownika wieczystego lub ustaleniu nowej wysokości opłaty. Nie mieszczą się w nim natomiast inne rozstrzygnięcia wydawane przez kolegium w toku postępowania prowadzonego z odpowiednim zastosowaniem przepisów k.p.a. W wyniku sprzeciwu sąd powszechny nie bada bowiem poprawności orzeczenia kolegium, ponieważ orzeczenie to z chwilą wniesienia sprzeciwu traci moc (art. 80 ust. 3 u.g.n.). ugruntowane jest przy tym zapatrywanie, że o tym, jakie rozstrzygnięcia podlegają kontroli sądu administracyjnego rozstrzyga ich charakter i przepisy p.p.s.a. Wydane w niniejszej sprawie orzeczenie, jako wydane na podstawie art. 4 ustawy nowelizującej, nie rozstrzyga sprawy co do istoty. Pozostaje natomiast procesowo decyzją o umorzeniu postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.). Decyzja ta wydana z odpowiednim zastosowaniem przepisów k.p.a. i na administracyjnym etapie postępowania, jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., od której służy skarga do sądu administracyjnego (vide: postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2022 r., I OSK 1395/22; wyrok NSA z dnia 20 września 2023 r., I OSK 633/23; wyrok NSA z dnia 20 listopada 2023 r., I OSK 412/23, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI