I OSK 2441/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzje organów niższych instancji, przyznając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobie bezrobotnej sprawującej opiekę nad matką.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla I. M., który zrezygnował z pracy w celu opieki nad matką. Organy administracji oraz WSA uznały, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, stwierdzając, że sprawowanie całodobowej opieki nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a status osoby bezrobotnej nie wyłącza tego prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną I. M. od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji uznały, że Skarżący nie spełnia przesłanek, ponieważ nie ma związku przyczynowo-skutkowego między jego bezrobociem a opieką nad matką, a zakres jego pomocy nie wykracza poza zwykłe czynności domowe. WSA podzielił to stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak skargę kasacyjną za zasadną. Podkreślił, że status osoby bezrobotnej nie wyłącza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a kluczowe jest ustalenie, czy niepodejmowanie zatrudnienia jest związane ze sprawowaną opieką. Sąd stwierdził, że całodobowa opieka nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności, która wymaga stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu, stanowi przeszkodę w podjęciu pracy zarobkowej. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów niższych instancji, uznając, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, sprawowanie całodobowej opieki nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności, która wymaga stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu, uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a status osoby bezrobotnej nie wyłącza tego prawa.
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kluczowe jest ustalenie, czy niepodejmowanie zatrudnienia jest związane ze sprawowaną opieką. Całodobowa opieka nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi przeszkodę w podjęciu pracy zarobkowej, a status bezrobotnego nie jest przeszkodą do uzyskania świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej nastąpiło w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami określonymi w przepisach ustawy.
u.ś.r. art. 17 § 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepis wyeliminowany przez TK, ale organy błędnie się na niego powoływały.
u.ś.r. art. 17 § 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku matki Skarżącego (wdowy) przesłanka ta nie miała zastosowania.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku w przypadku naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów niższych instancji i orzeczenia co do istoty sprawy.
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organów wnikliwie i zgodnie z prawem.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny na podstawie materiału dowodowego, czy jedna strona nabyła prawa.
u.r.z.s. art. 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Definicja stopni niepełnosprawności.
u.r.z.s. art. 4
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Definicja znacznego stopnia niepełnosprawności.
Dz. U. z 2022 r. poz. 690 art. 2 § 1
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
Definicja osoby bezrobotnej jako osoby gotowej do podjęcia zatrudnienia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Status osoby bezrobotnej nie wyłącza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawowanie całodobowej opieki nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi przeszkodę w podjęciu pracy zarobkowej. Organy administracji błędnie zinterpretowały brak związku przyczynowo-skutkowego między bezrobociem a opieką.
Odrzucone argumenty
Brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Zakres sprawowanej opieki nie wymagał rezygnacji z zatrudnienia.
Godne uwagi sformułowania
Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia.
Skład orzekający
Iwona Bogucka
przewodniczący
Piotr Niczyporuk
sprawozdawca
Anna Wesołowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście osób bezrobotnych sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby bezrobotnej sprawującej opiekę nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności. Może wymagać analizy indywidualnych okoliczności w innych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i wyjaśnia kluczowe wątpliwości interpretacyjne, które mogą dotyczyć wielu osób sprawujących opiekę nad bliskimi.
“Bezrobotny opiekun matki wygrał z urzędem: świadczenie pielęgnacyjne przyznane!”
Sektor
pomoc społeczna
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2441/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-01-10 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-12-29 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Wesołowska Iwona Bogucka /przewodniczący/ Piotr Niczyporuk /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Łd 330/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-07-27 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 188 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 lipca 2022 r., sygn. II SA/Łd 330/22 w sprawie ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 17 lutego 2022 r. nr KO.4111.28.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza K. z dnia 30 grudnia 2021 r. nr MGOPS ŚRIA.5312.1180.1.2.2021.RM. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 27 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 330/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 17 lutego 2022 r. nr KO.4111.28.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zaskarżoną decyzją z 17 lutego 2022 r., znak: KO.4111.28.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach (dalej: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania I. M. (dalej: Skarżący), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. (dalej: Burmistrz) z 30 grudnia 2021 r., nr MGOPS ŚRIA.5312.1180.1.2.2021.RM, odmawiającą przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę – U. M. (dalej: matka/matka Skarżącego). W wyniku oceny materiału dowodowego Burmistrz uznał, że Skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matka a zakres sprawowanej opieki nad matką nie wymaga stałej i całodobowej opieki. Pomoc Skarżącego w dużej mierze sprowadza się do zwykłych czynności dnia codziennego, jak pranie, sprzątanie, robienie zakupów, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Zakres sprawowanej opieki w stosunku do matki nie jest na tyle absorbujący, aby nie mógł on podjąć zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Burmistrz uznał, także że Skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.") do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności jego matki nie powstał w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie. W decyzji Burmistrz wskazał także, że strona nie spełnia przesłanki wynikającej z art.17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Na skutek odwołania Skarżącego – Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Po przywołaniu treści, art. 17 ust. 1 i ust. 1 b, ust. 5 i ust. 6 u.ś.r., wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że matka Skarżącego ma 69 lat, jest wdową, legitymuje się wydanym do dnia 31 maja 2022 r. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 22 maja 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności; według orzeczenia nie da się ustalić daty od kiedy niepełnosprawność istnieje. Cierpi na zmiany zwyrodnieniowodyskopatyczne kręgosłupa ze znacznym upośledzeniem funkcji, ma zmiany zwyrodnieniowe stawów kończyn dolnych i górnych - jest po alloplastyce stawu biodrowego lewego i obu stawów kolanowych, ma zmiany zwyrodnieniowe prawego stawu biodrowego, obu stawów barkowych z upośledzeniem funkcji i zmiany zwyrodnieniowe rąk, choruje na choroby neurologiczne, porusza się przy pomocy kul ortopedycznych. Skarżący nie pracuje, nie ma własnego źródła dochodu, od 12 listopada 2021 r. jest zarejestrowany w PUP w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jest osobą zdrową. Skarżący jest osobą rozwiedzioną, mieszka i gospodaruje wspólnie z matką, źródłem utrzymania rodziny są świadczenia emerytalne z KRUS i ZUS matki zainteresowanego. Dalej Kolegium zwróciło uwagę, co potwierdza materiał dowodowy (w tym pomocniczo "Karta oceny stanu pacjenta ..."), że matka zainteresowanego, mimo ograniczonej samodzielności (cierpi na dysfunkcję narządu ruchu i choroby neurologiczne) w codziennym funkcjonowaniu, samodzielnie, chociaż z pomocą kul, porusza się po mieszkaniu i korzysta z toalety, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie przyjmuje leki. Czynności podejmowane przez Skarżącego na rzecz matki, mają zatem, w uznaniu Kolegium, charakter czynności stanowiących pomoc dla niej, a nie opiekę i nie wyczerpują tym samym znamion przepisu art.17 ust.1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - a nie pomocy - nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium, wskazało także, że pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto Kolegium podniosło, że Burmistrz nie miał również podstaw do odmowy zainteresowanemu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę do przyznania tego świadczenia, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, że matka zainteresowanego jest wdową, przesłanka ta nie może być przyczyną odmowy ustalenia na jej podstawie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (dalej Sąd I instancji) wniósł Skarżący. Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 27 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 330/22 Sąd I instancji oddalił wniesioną skargę. Zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo przyjęło, iż spełnione są dwie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czyli znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie Skarżącego i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Natomiast Kolegium uznało, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to z tego powodu, że pomimo sprawowania przez Skarżącego opieki nad matką nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącego, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko organów orzekających w sprawie. Ponadto, w ocenie Sądu I instancji, zasadnie organy orzekające w sprawie przyjęły, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 oraz ust. 6 u.ś.r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciem iż Skarżący nie spełnia łącznie przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy spełnia wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, iż zarówno Burmistrz, jak i Kolegium zaniechały głębszej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji pominięcie istotnych okoliczności faktycznych dotyczących sprawowania opieki przez Skarżącego nad schorowaną matką. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W skardze kasacyjnej powołano się na obie podstawy, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., podnosząc szereg zarzutów dotyczących naruszenia zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego jednakże istota sprawy sprowadza się do ustalenia czy możliwe było przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarga kasacyjna jest zasadna. Ocenę zarzutu kasacyjnego wypada rozpocząć od wskazania, iż zgodnie z art. 17 ust. 6 u.ś.r. (przepis ten został dodany przez art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 sierpnia 2017 r. ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1428) - zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Także konieczność zgłaszania się do urzędu czy podejmowania szkoleń, nie wyłącza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie oznacza to oczywiście, że w przypadku osoby bezrobotnej, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny można przyjąć automatycznie spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyznanie tego świadczenia wymaga jednak ustalenia, że niepodejmowanie zatrudnienia jest związane ze sprawowaną opieką (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1468/22, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Wobec powyższego w okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskodawca jako osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", jak stanowi art. 2 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 690), zrezygnował z tej gotowości, z potencjalnej pracy, którą dopiero mógłby zaproponować jej organ zatrudnienia. Trafny zatem należy uznać zarzut naruszenia art. 17 ust. 6 u.ś.r. przez niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, że w okolicznościach sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a niepodejmowaniem zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Należy wskazać, że zasadniczą przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazującym na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie z ustaleń wywiadu wynika, że Skarżący "sprawuje całodobową opiekę nad matką", która z nim mieszka. W takiej sytuacji trafnie wskazuje autor skargi kasacyjnej, iż istotą kontrowersji w badanej sprawie pozostaje to, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Odnosząc się do powyższej kontrowersji wypada zauważyć, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021, poz. 573 ze zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (zob. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. I OPS 2/22, źródło CBOSA). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021, poz. 857). Należy podkreślić, iż matka Skarżącego ma zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa ze znacznym upośledzeniem funkcji, porusza się przy pomocy kuli inwalidzkiej, cierpi na dysfunkcję narządu ruchu i choroby neurologiczne. Ma zatem ograniczenia w samodzielnej egzystencji. To zaś oznacza, że jej syn sprawując nad nią opiekę codziennie, w sposób ustawiczny, w zakresie adekwatnym do stopnia stwierdzonej u matki niepełnosprawności oraz pozostając przy tym nieprzerwanie w dyspozycji niepełnosprawnej matki, znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Nietrafny jest zatem wniosek o braku ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Należy przy tym podkreślić, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (por. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17). W okolicznościach badanej sprawy związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z okoliczności sprawy wynika, iż Skarżący wykonuje opiekę nad matką codziennie i regularnie, zaś wymiar sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a czynności opiekuńcze odbywają się z różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, nawet jeśli Skarżący nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w określonym czasie, bowiem nie wymaga tego stan jej matki, to w tym czasie pozostaje w dyspozycji niepełnosprawnej matki. Z okoliczności sprawy wynika także, że potrzeby matki Skarżącego są regularnie zaspokajane. Skarżący, co wynika z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym, pomaga niepełnosprawnej w codziennym utrzymywaniu higieny osobistej, w ubieraniu się oraz przygotowuje posiłki i pali w piecu. Również podaje matce lekarstwa oraz wykonuje obowiązki domowe, takie jak: pranie czy sprzątanie oraz robi zakupy. Bezspornym jest, iż Skarżący wykonuje czynności opiekuńcze związane z potrzebami mamy, która z uwagi na stan zdrowia potrzebuje pomocy drugiej osoby (s. 2 decyzji Burmistrza K.). Sprawuje zatem opiekę codziennie, w sposób regularny i adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej i w takim rozmiarze, że nie może podjąć zatrudnienia. Ponadto z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie wynika aby ktoś inny poza Skarżącym potrzeby te zaspokajał. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok narusza powołane w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego. Wobec zebranego materiału dowodowego, za zasadny należało uznać zarzut oparty na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że Skarżący nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na trudności w podjęciu odpowiedniego zatrudnienia, która to okoliczność nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Zatem Kolegium ustaliło wadliwie stan faktyczny sprawy w zakresie przyczyn powstrzymywania się Skarżącego w podjęciu pracy. Przy czym zasadność tego zarzutu, jak była o tym mowa na początku, jest następstwem uznania przeprowadzonej przez Sąd I instancji wykładni stosowanych przepisów prawa materialnego za niewłaściwą. Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI