II SA/Kr 697/21

II SA/Kr 697/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Tuszyńska /przewodniczący/
Magda Froncisz /sprawozdawca/
Małgorzata Łoboz
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 691/22 - Wyrok NSA z 2025-04-01
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 2204
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: WSA Małgorzata Łoboz WSA Magda Froncisz (spr.) Protokolant: starszy referent sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2021 r. sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz Z. F. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. decyzją z 30 października 2020 r. znak: [...], na podstawie art. 4 pkt 9b, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020r., poz. 65 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.) oraz Upoważnienia Prezydenta Miasta K. Nr [...] z dnia 28.08.2017 r. – po rozpatrzeniu wniosku Z. F. o zwrot lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] i udziału [...] części w parcelach I. kat. 1007, l. kat. [...] i l. kat. [...] b gm. kat. [...] orzekł o odmowie zwrotu lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] i udziału [...] części w parcelach I. kat. 1007, l. kat. [...] i l. kat. [...] b gm. kat. [...], stanowiących działkę nr [...] o pow. 0,1477 ha oraz część działki nr [...] o pow. 1,8799 ha obr. [...] jedn. ewid. [...] obj. KW nr [...], na rzecz Z. F..
Orzekając w ww. sposób organ I instancji wskazał, że w dniu 18.05.2020 r. do Urzędu Miasta K. wpłynął wniosek Z. F. o zwrot:
"- nieruchomości lokalowej stanowiącej lokal nr [...] znajdujący się w budynku mieszkalnym przy ul. [...], objętej księgą wieczystą nr [...],
- udziału w 1/2 części nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], na której znajduje się wyżej opisany lokal".
Jak ustalono lokal nr [...] wraz z udziałem 1/2 części w nieruchomości gruntowej - parcelach I. kat. 1007, l. kat. [...] i l. kat. [...] b gm. kat. [...] stanowiące własność J. N., zostały nabyte przez Skarb Państwa - [...] na podstawie umowy w formie aktu notarialnego z dnia 08.08.1973 r., Rep. A.II Nr [...].
Organ ustalił, że wnioskodawca jest następcą prawnym J. N..
Na podstawie opisanych w decyzji dokumentów oraz porównania aktualnej mapy ewidencji gruntów z mapami historycznymi organ ustalił, że parcele I. kat. [...], l. kat. [...] i I. kat. [...] b gm. kat. [...] stanowią obecnie działkę nr [...] i część działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...]. Dla działek nr [...] i nr [...] nie jest prowadzona księga wieczysta, natomiast w księdze wieczystej nr [...] ujawniona jest działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. Krowodrza; jako właściciel w dziale II wpisany jest Skarb Państwa w użytkowaniu wieczystym [...]
Organ stwierdził, co następuje.
Podstawą rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 65 z późn. zm., dalej :u.g.n.). organ zacytował art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. i wskazał, że stosownie do postanowień wyżej przywołanych artykułów przesłankami zwrotu nieruchomości są:
- po pierwsze objęcie instytucją zwrotu tylko nieruchomości wywłaszczonej (lub jej części) tj. nieruchomości, w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia za odszkodowaniem, jak również nabytej w oparciu o przepisy ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami;
- po drugie wystąpienie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców z wnioskiem o zwrot;
- po trzecie zbędność nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w rozumieniu przepisu art. 137 u.g.n., który formułuje legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Aby nieruchomość mogła zostać zwrócona, wszystkie wyżej przedstawione przesłanki muszą zaistnieć łącznie.
Mając powyższe na uwadze, organ l instancji ustalił, iż kluczowe znaczenie z punktu widzenia przedmiotowej sprawy ma pierwsza przesłanka.
Zwrot nieruchomości określony w cytowanym wyżej art. 136 ust. 3 u.g.n. jest bezpośrednio powiązany z faktem przejęcia nieruchomości w drodze wywłaszczenia. Wedle powszechnego stanowiska doktryny za wywłaszczenie sensu stricte uważa się przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na cel publiczny za odszkodowaniem w drodze decyzji administracyjnej. Mając na uwadze odmienność sytuacji występujących w okresie PRL i ówczesne ustawodawstwo w art. 216 u.g.n. rozszerzono instytucję zwrotu nieruchomości na przypadki ich przejęcia w drodze aktów i innym charakterze niż decyzje organów administracji tj. w szczególności umowy zawarte w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79) lub art. 47 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127 z późn. zm.).
Analiza umowy z dnia 08.08.1973 r., Rep. A.II Nr [...] wykazała, iż podstawą jej zawarcia nie są jednak żadne z przepisów wymienionych enumeratywnie w art. 216 u.g.n., ale przepisy kodeksu cywilnego, co explicite wyrażono w punkcie V. przywołanej umowy. Nie zmienia to faktu, iż nabywcą nieruchomości był Skarb Państwa, co wynikało również z jednolitości majątku podmiotów publicznych w okresie PRL.
W związku z powyższym nie można uznać nieruchomości objętej wnioskiem tj. lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...], ani udziału [...] części w parcelach l. kat. [...], l. kat. [...] i I. kat. [...] b gm. kat. [...] za nieruchomości wywłaszczone, w rozumieniu przywołanych przepisów art. 136 ust. 3 i art. 216 u.g.n..
Dodać należy, iż wedle stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 18.06.2018 r., sygn. l OSK 2159/16, przypadek nabycia nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej może prowadzić wyjątkowo do uznania tejże transakcji za równoznaczną z wywłaszczeniem. Przypadek taki zachodzi jednak tylko wówczas, gdy nabycia dokonano w związku z wywłaszczeniem i z przeznaczeniem na określony cel publiczny. Jak stwierdził Sąd: "Z regulacji art. 53 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wynika niezbicie, że procedurę wywłaszczenia poprzedzał tryb postępowania polegającego na złożeniu oferty nabycia nieruchomości i ewentualnym zawarciu umowy sprzedaży. W takiej sytuacji, gdy strona w wyniku przyjęcia oferty zawarła umowę cywilnoprawną przeniesienia własności nieruchomości, nie można przyjąć, że ta czynność cywilnoprawna nie miała żadnego związku z wywłaszczeniem. Jeśli zatem nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w związku z realizacją celu publicznego, to objęta jest hipotezą normy prawnej art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.".
Należy jednocześnie nadmienić, iż sprawa zwrotu nieruchomości oznaczonych jako parcele I. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...] była przedmiotem postępowania prowadzonego przed Kierownikiem b. Urzędu Rejonowego w K., który decyzją z dnia 09.06.1993 r., znak [...] orzekł w pkt 2 o umorzeniu postępowania.
W świetle powyższego badanie kolejnych przesłanek zwrotu objętych wnioskiem w przedmiotowej sprawie nieruchomości jest niecelowe. Skoro bowiem nieruchomość nie została wywłaszczona, ale nabyta w drodze zwykłej umowy cywilnoprawnej, to ani nie można mówić w przedmiotowej sprawie o udziale poprzedniego właściciela, ani także nie sposób zbadać, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Niezależnie od powyższego dodać należy także, iż nawet w razie uznania, że przywołana umowa może być postrzegana jako nietypowa forma wywłaszczenia, to na przeszkodzie ewentualnego zwrotu stoi prawo użytkowania wieczystego przysługujące [...], który to podmiot uprzednio nosił nazwę [...] Prawo użytkowania wieczystego powstało z mocy prawa z dniem 05.12.1990 r., jak wskazuje ostateczna decyzja nr [...] Wojewody z dnia 15.06.2018 r., znak [...]
Jak wskazał w wyroku z dnia 25.06.2020 r. o sygn. II SA/Kr 1530/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie: "Przedmiotowa nieruchomość wprawdzie pozostaje własnością Skarbu Państwa, ale została oddana w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że również to użytkowanie wieczyste innego podmiotu stanowi przeszkodę do orzeczenia o zwrocie nieruchomości - w tym zakresie na plan pierwszy wysuwają się nie tyle wskazywane w skardze różnice, ile podobieństwa tego prawa do własności, w szczególności gdy idzie o ochronę. Sąd podziela zatem stanowisko zaprezentowane w powołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2017 r., l OSK 3497/15. Na istotny aspekt sprawy zwrócił uwagę także Wojewoda, gdy wskazał, że »w użytkowanie wieczyste - zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego - może być oddana wyłącznie nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a zatem ewentualna decyzja o zwrocie takiej nieruchomości na rzecz osoby fizycznej byłaby oczywiście sprzeczna z prawem, a tym samym niewykonalna od momentu jej wydania« (por. też np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 marca 2018 r., II SA/Po 1149/17, CBOSA).
W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie było potrzeby badania innych okoliczności warunkujących ewentualny zwrot nieruchomości, w szczególności przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu".
Dodać należy, iż zacytowany wyrok opiera się na fundamentalnych dla omawianej kwestii uchwały NSA z dnia 13.04.2015 r. o sygn. l OPS 3/14 oraz wyroku NSA z dnia 07.02.2017 r. o sygn. l OSK 3497/15. W ostatnim z omawianych orzeczeń bardzo wyraźnie wybrzmiewa także brak celowości badania zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, w sytuacji gdy jest ona objęta prawem użytkowania wieczystego lub własności. Z przywołanego orzecznictwa wynika, iż zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje w sytuacji kolizji z prawami użytkowania wieczystego lub własności, przysługującymi osobom trzecim. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy Skarb Państwa nie jest jej dysponentem, musiałby wiązać się z koniecznością odjęcia prawa własności bądź użytkowania wieczystego osobie trzeciej, a taka sytuacja stałaby w jawnej sprzeczności z przepisami ustawy zasadniczej, w szczególności jej art. 21 Konstytucji RP oraz zasadą ochrony praw nabytych. Mając na uwadze powyższy stan faktyczny i stan prawny orzeczono jak w sentencji.
Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta Miasta K. złożył Z. F., reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego, zaskarżonej decyzji zarzucając: "naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ I instancji działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i brak wyczerpującej analizy materiału dowodowego, który został w sprawie zebrany, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że nieruchomości, o których zwrot zawnioskował odwołujący Z. F. nie zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i nie stanowią one nieruchomości wywłaszczonych w rozumieniu przepisów art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, podczas gdy taki właśnie "wywłaszczeniowy" charakter należy przypisać umowie sprzedaży zawartej w dniu [...] sierpnia 1973 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w K. przed notariuszem K. C. (Repertorium A II nr [...]), na podstawie której J. K. N. zbyła przedmiotowe nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa - [...]. Wobec powyższego zarzutu, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi Miasta K.. Jednocześnie na podstawie art. 136 K.p.a. wniósł o przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poprzez dopuszczenie i przeprowadzenie następujących dowodów: - z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w K., I Wydziałem Cywilnym pod sygn. akt: I C 328/13, w przedmiocie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 8 sierpnia 1973 r.; - odpowiedzi na pozew wystosowanej w powyższej sprawie przez Skarb Państwa reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa; - pisma Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 24 kwietnia 1973 r. - wszystkie na okoliczność ustalenia rzeczywistego charakteru prawnego umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w dniu [...] sierpnia 1973 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w K. przed notariuszem K. C. (Repertorium A II nr [...])."
Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 16 kwietnia 2021r., znak [...], na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że dokonując oceny przeprowadzonego przez Prezydenta Miasta K. postępowania należy w pierwszej kolejności zauważyć, iż zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Mając na uwadze przedstawioną przez organ I instancji argumentację oraz mając na uwadze orzecznictwo sądowoadministracyjne organ I instancji uznał, iż zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje w sytuacji kolizji z prawami użytkowania wieczystego lub własności, przysługującymi osobom trzecim.
Wojewoda zauważył, że niewątpliwie w omawianej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.
Po pierwsze, z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiła uprawniona do tego osoba, co potwierdzają zgromadzone w aktach sprawy stosowne dokumenty.
Po drugie, w stosunku do ww. nieruchomości znajdą zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., gdyż jej nabycie nastąpiło na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z 8 sierpnia 1973 r. Rep. A.II Nr [...] - w warunkach określonych w przepisie art. 6 ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, co stosownie do treści art. 216 ust. 1 u.g.n. pozwala na odpowiednie zastosowanie w stosunku do niej przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.
Wojewoda wskazał, że przed Sądem Okręgowym w K. toczyło się postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności ww. umowy z 8 sierpnia 1973 r. Wyrokiem z 29 maja 2014 r. sygn. akt I C 328/13 Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo o ustalenie, że umowa sprzedaży nieruchomości z 8 sierpnia 1973 r. jest nieważna z mocy prawa, od którego to wyroku apelację oddalił Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z 29 sierpnia 2018 r. sygn. akt I ACa 1635/17. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w K. w uzasadnieniu ww. wyroku, którą ocenę prawną podzielił Wojewoda "W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega jednak wątpliwości, że sporna umowa została zawarta (wbrew stanowisku powódki) w oparciu o przepisy ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r., a w szczególności w trybie jej art. 6. Natomiast fakt zamieszczenia w treści umowy (punkt (...)) z 8 sierpnia 1973 r. postanowienia, że zostaje ona zawarta według przepisu kodeksu cywilnego o sprzedaży nie zmienia w żaden sposób charakteru prawnego całej umowy, albowiem jak wynika z art. 65 § 2 k.c. - w umowach należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym w brzmieniu. (...) Mając powyższe na uwadze i odnosząc się do poszczególnych zarzutów apelacji w pierwszej kolejności nie można się zgodzić z jej twierdzeniem o rzekomym popadnięciu przez Sąd Okręgowy, na kanwie ustawy wywłaszczeniowej, w sprzeczność swych istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Apelujący zresztą buduje wspomniany zarzut jedynie na twierdzeniu, że strony przedmiotowej w sprawie umowy z 8 sierpnia 1973 r. oświadczyły w pkt (...) o jej zawarciu według przepisów kodeksu cywilnego, pomijając zupełnie nie tylko pozostałą treść kontraktu, ale także kontekst i okoliczności go poprzedzające. Tymczasem, co w sprawie niekwestionowane, zgodnie z ówcześnie obowiązującą ustawą wywłaszczeniową, w tym jej art. 6 ust. 1 ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, tj. o jej zbycie. Sama zaś powódka przyznała, że w 1973 r. przedstawiciele Instytutu podjęli działania zmierzające do wywłaszczenia J. N. (1) z jej ostatniego składnika majątkowego, tj. własności lokalu (...)", zaś w piśmie skierowanym do dyrekcji Instytutu (...) w K. z dnia 31 stycznia 1972 r. właściciele nieruchomości przy ul. (...) w K., w tym także J. N. (1) oświadczyli, że są skłonni sprzedać dobrowolnie ich nieruchomość Instytutowi, jeżeli zostaną spełnione wskazane przez nich niezbędne warunki. Okoliczność o "wywłaszczeniowym" charakterze umowy potwierdziła później sama powódka w piśmie z 10 stycznia 1991 r., jak również Dyrektor Instytutu (...) w piśmie z 22 lutego 1991 r., w którym wyjaśnił powódce, że nieruchomość przy ul. (...) w K. została przez jej poprzedniczkę prawną odstąpiona dobrowolnie na warunkach określonych w umowie notarialnej i przez Instytut spełnionych. Powyższe słusznie przekonało Sąd I instancji, że przed zawarciem spornej umowy dochowana została procedura, wynikająca ze wspomnianego przepisu polegająca na wystąpieniu do właściciela nieruchomości o jej dobrowolne zbycie. Trafnie dalej zostało wywiedzione, że kolejną przesłankę wskazującą na wywłaszczeniowy cel umowy było zawarte w pozwie twierdzenie dotyczące wielokrotnego wyrażania przez Instytut poglądu o niezbędności nieruchomości m.in. dla celów zorganizowania przedszkola dla dzieci pracowników oraz informowaniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Zatem sama powódka eksponowała potrzebę wywłaszczenia nieruchomości w postaci budowy przedszkola dla dzieci pracowników. Mieściło się to w ramach pojęcia celów użyteczności publicznej w rozumieniu art. 3 ustawy wywłaszczeniowej, ze względu na które mogło nastąpić wywłaszczenie nieruchomości w tym w trybie jej art. 6. W końcu umowa z 8 sierpnia 1973 r. została zrealizowana w trybie ustawy wywłaszczeniowej, ponieważ zgodnie z jej pkt (...) ustalenie ceny za nabycie nieruchomości dokonano według zasad odszkodowania przewidzianych w tejże ustawie w oparciu o elaboraty szacunkowe opracowane przez biegłych Prezydium Rady Narodowej Miasta K. Przeto apelacja nie przedstawiła istotnych argumentów co do trafnej konstatacji Sądu I instancji, że fakt zamieszczenia w treści umowy z 8 sierpnia 1973 r. postanowienia o jej zawarciu według przepisów kodeksu cywilnego o sprzedaży nie zmienia w żaden sposób charakteru prawnego całej umowy, gdyż jak wynika z art. 65 § 2 k.c. - w umowach należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym w brzmieniu. Z kolei analiza ww. okoliczności w sposób oczywisty skłania do wniosku o zawarciu przedmiotowej umowy zgodnie z procedurą wynikającą z umowy wywłaszczeniowej na zasadach dobrowolności. Zresztą sama transakcja nastąpiła w oparciu o czynność prawną przewidzianą w kodeksie cywilnym tj. sprzedaż. Zasadą przewidzianą w umowie wywłaszczeniowej było nabycie nieruchomości w drodze cywilnoprawnej, a dopiero w przypadku niepowodzeń negocjacyjnych, w drodze administracyjnoprawnej."
Wojewoda zauważył, że choć ww. orzeczenia nie wiążą formalnie organów rozpatrujących niniejszą sprawę, to jednak biorąc pod uwagę przytoczoną powyżej ocenę sądu odnośnie charakteru przedmiotowej umowy wyrażoną w świetle wszystkich okoliczności jej zawarcia, które nie budzą wątpliwości organu odwoławczego, Wojewoda podzielił stanowisko odnośnie zawarcia tejże umowy w warunkach określonych w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Wojewoda dalej wskazał, że zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy jedynie w przypadku, gdy spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Skarb Państwa lub gmina nie może bowiem odebrać gruntu lub budynków aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznano, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Powyższy pogląd znajduje oparcie w orzecznictwie sądowym. Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 8 października 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 103/15 "(...) postępowanie administracyjne o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może się toczyć, jeżeli istnieje niebudzący wątpliwości stan prawny, z którego wynika, że Skarb Państwa (albo gmina) jest właścicielem nieruchomości. Tylko wówczas bowiem może być rozważana sprawa zwrotu, a więc przeniesienia własności nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, bądź też odmowy jej zwrotu." Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ taka decyzja byłaby niewykonalna (por. wyrok WSA w Krakowie z 8 października 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 103/15, wyrok WSA w Krakowie z 11 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 1477/14).
W świetle powyższego Wojewoda zauważył, że w przedmiotowej sprawie negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości stanowi okoliczność, iż została ona z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., obciążona prawem użytkowania wieczystego - zgodnie z prawomocną decyzją nr 3 Wojewody z 15 czerwca 2018 r. znak: [...] Zbytecznym jest w takiej sytuacji badanie zbędności takiej nieruchomości na cel jej wywłaszczenia (nabycia), skoro - niezależnie od wyniku ustaleń w tym zakresie - niemożliwe byłoby orzeczenie o jej zwrocie na rzecz wnioskodawcy.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody z 16 kwietnia 2021r., znak [...], wniósł Z. F., decyzję zaskarżając w całości, zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów postępowania:
1) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo że wydana została ona z naruszeniem przepisów prawa zarówno procesowego, jak i materialnego;
2) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organy obu instancji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, w tym odstąpienie od przeprowadzenia czynności dowodowych celem zbadania przesłanek zwrotu nieruchomości z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami z uwagi na obciążenie wywłaszczonych nieruchomości prawem użytkowania wieczystego przysługującym Sieci Badawczej Łukasiewicz - Instytutowi Zaawansowanych Technologii Wytwarzania, podczas gdy wspomniane prawo rzeczowe ujawnione zostało w księdze wieczystej po dniu 1 stycznia 1998 r. (dacie wejścia w życie u.g.n.), a tym samym nie zachodzą przeszkody z art. 229 u.g.n. i konieczne było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.
II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 229 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym, tj. w sytuacji, gdy prawo użytkowania wieczystego przysługujące Sieci Badawczej Łukasiewicz - Instytutowi Zaawansowanych Technologii Wytwarzania ujawnione zostało w księdze wieczystej po dniu 1 stycznia 1998 r.
Wobec powyższych zarzutów, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a., skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia 16 kwietnia 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 30 października 2020 r., wniósł też o zasądzenie od organu kosztów postępowania.
Uzasadniając zarzuty skarżący podniósł, że zasadnicza wątpliwość, jaka wyłania się w rozpatrywanej sprawie, związana jest z pytaniem o konsekwencje ustanowienia użytkowania wieczystego na wywłaszczonym gruncie w kontekście postępowania o zwrot tej nieruchomości. Organy obu instancji orzekające w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zgodnie przyjmują bowiem, że samo ustanowienie użytkowania wieczystego na wywłaszczonej nieruchomości zwalnia je z obowiązku wypowiadania się w przedmiocie realizacji celu wywłaszczenia.
Skarżący twierdzi, że w niniejszej sprawie nie znajduje w ogóle zastosowania art. 229 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem roszczenie, o jakim jest mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
W niniejszej sprawie prawo użytkowania wieczystego na rozpatrywanych nieruchomości zostało ustanowione dopiero na mocy decyzji Wojewody z dnia 15 czerwca 2018 r. Okoliczność ta ma doniosłe znaczenie, gdyż art. 229 u.g.n. zwalnia organy administracji publicznej od badania zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia stwierdzając, że roszczenie o zwrot nie przysługuje. Tym samym a contrario we wszystkich przypadkach nieobjętych zakresem zastosowania cytowanego przepisu organy administracji publicznej powinny uczynić przedmiotem swojej analizy kwestię realizacji celu wywłaszczenia. Wniosek ten znajduje swoje potwierdzenie także w art. 136 ust. 3 u.g.n., który expressis verbis zastrzega właściwość drogi administracyjnej w sprawach dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Starosta, wykonując w tej mierze zadania z zakresu administracji rządowej, działa jako organ wyspecjalizowany, dysponujący odpowiednim zapleczem osobowym i technicznym oraz niezbędnym doświadczeniem. W żadnym przepisie u.g.n. ustawodawca nie przekazuje omawianej kompetencji innemu organowi administracji publicznej, czy też tym bardziej sądom powszechnym. Spostrzeżenie to ma istotne znaczenie, gdyż zaaprobowanie stanowiska wyrażonego przez organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie prowadziłoby w rzeczywistości do faktycznego przeniesienia kompetencji przyznanej w art. 136 u.g.n. ze starosty na sąd powszechny orzekający np. w ramach stosownego postępowania cywilnego o odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Ten ostatni musiałby bowiem wtedy orzekać o realizacji celu wywłaszczenia bądź też o zbędności nieruchomości na ten cel. Konsekwentnie zatem należy wywodzić, że także w niniejszej sprawie niezbędne było ustalenie, czy wywłaszczona nieruchomość okazała się zbędna na cel wywłaszczenia stosownie do art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n.
Powyższych uwag nie zmienia zatem fakt, że ustanowienie użytkowania wieczystego uniemożliwia zwrot nieruchomości w naturze. Poprzedni właściciel albo jego spadkobierca mogą bowiem w tym przypadku wszcząć postępowanie przed sądem powszechnym o zasądzenie odszkodowania i tym samym uzyskanie rekompensaty w pieniądzu. Postępowanie przed sądem powszechnym winno jednak być nakierowane na wykazanie, że organ administracji publicznej, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie, dopuścił się deliktu, wyzbywając się prawnego władztwa nad gruntem.
Kwestia ta charakter wyłącznie cywilnoprawny w odróżnieniu od administracyjnoprawnej oceny, czy cel wywłaszczenia został osiągnięty. To ostatnie ustalenie może przy tym pełnić doniosłą rolę w postępowaniu sądowym, oddziałując w szczególności na wysokość zasądzonego odszkodowania.
Zważyć przy tym należy, iż organ administracji publicznej na mocy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. obowiązany jest samodzielnie poszukiwać dowody i dążyć do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
Tym samym postępowanie dowodowe w świetle powołanej ustawy opiera się na zasadzie oficjalności. Podobne uregulowanie nie obowiązuje natomiast na gruncie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, która przewiduje model kontradyktoryjnego postępowania dowodowego. Strona, która wywodzi z danego zdarzenia skutki prawne, powinna bowiem przedstawić okoliczności na poparcie swoich twierdzeń. Sąd cywilny nie poszukuje zatem dowodów, zastępując bierne zachowanie strony. Wskazana różnica mogłaby więc w konsekwencji prowadzić do pogorszenia sytuacji procesowej właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy — w porównaniu do sytuacji tej strony w postępowaniu administracyjnym.
Ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości wywłaszczonej po dniu 1 stycznia 1998 r. stanowi podstawę do odmowy zwrotu tej nieruchomości. Niemniej powyższa negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości może zaistnieć tylko w przypadku ustalenia, że nieruchomość okazała się zbędna na cel wywłaszczenia - jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, brak jest w ogóle podstawy prawnej do zwrotu nieruchomości, a roszczenie o zwrot nie może zostać zrealizowane jako niemające oparcia w przepisach prawa. Złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości obliguje jednak organy administracji do dokonania ustaleń, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany i w jakim zakresie. Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie nie mogły zatem zwolnić się z obowiązku wynikającego z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust 1 u.g.n. tylko z uwagi na istniejące obecnie obciążenie nieruchomości prawem użytkowania wieczystego - ustalenie tego faktu nie zwalniało ich bowiem z obowiązku wypowiedzenia się co do realizacji celu wywłaszczenia.
Tym samym w sprawie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., regulujących sposób gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Wady te miały istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż aktualnie nie można ustalić z całą stanowczością, w jakim zakresie cel wywłaszczenia został zrealizowany. Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie powinny były jednoznacznie określić, czy cel wywłaszczenia został osiągnięty, a jeśli tak, to w jakim zakresie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie zaznaczając, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje w sytuacji kolizji z prawami użytkowania wieczystego lub własności, przysługującymi osobom trzecim.
Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak prawa do władania nieruchomością po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ taka decyzja tyłaby niewykonalna (por. wyrok WSA w Krakowie z 8 października 2015 r,, sygn.: II SA/Kr 103/15). Organy orzekające w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mają kompetencji do zniesienia prawa użytkowania, a przepisy ustawy o gospodarce nieruchomości nie przewidują zaistnienia takiego skutku z mocy prawa.
W piśmie procesowym z 27 września 2021 r. uczestnik postępowania [...] wniósł o oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz umorzenie postępowania administracyjnego z uwagi na uprzednie wydanie przez Urząd Rejonowy w K. decyzji z dnia 9 czerwca 1993 r., znak [...]
Zdaniem uczestnika organ prawidłowo stwierdził, że fakt ustanowienia na rzecz Instytutu prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., potwierdzonego następnie decyzją nr 3 Wojewody z dnia 15 czerwca 2018 r., znak: [...], przesądza o braku możliwości zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącego. Błędnym jest założenie skarżącego, że wystąpienie sytuacji, o której mowa w art. 229 u.g.n. prowadzi automatycznie do zwrotu nieruchomości.
W przypadku obciążenia nieruchomości prawem użytkowania wieczystego na rzecz podmiotu trzeciego (jakim w niniejszej sprawie jest Instytut) wykluczona jest możliwość powołania się na roszczenie wskazane w art. 136 ust. 3 u.g.n.
Przeciwko stanowisku skarżącego przemawia także treść art. 200 ust. 4 u.g.n., z którego wynika, że brak zgłoszenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości do dania wydania decyzji stwierdzającej przysługiwanie określonemu podmiotowi prawa użytkowania wieczystego, wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości.
Uczestnik postępowania stanął więc na stanowisku, że sentencja zaskarżonej decyzji jest prawidłowa, jednakże organ w określonym zakresie dokonał nieprawidłowej oceny niniejszej sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 16 kwietnia 2021 r. organ II instancji uznał, że nabycie spornej nieruchomości przez Skarb Państwa - Instytut Obróbki Skrawaniem nastąpiło na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. 1958 nr 17 poz. 70, dalej: ustawa wywłaszczeniowa). Na uzasadnienie swojego stanowiska Organ powołał wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 29 sierpnia 2018 r., sygn. akt l ACa 1635/17, wydany w sprawie z powództwa H. F. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży z dnia 8 sierpnia 1973 r., w której powódka, a następnie Z. F. utrzymywali, że umowa jest nieważna m.in. właśnie z uwagi na brak jej zawarcia w trybie przewidzianym art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Z przytoczonego przez organ II instancji na str. 3-4 decyzji fragmentu uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 29 sierpnia 2018 r. sygn. akt l ACa 1635/17 wynika, że – z powodów wskazanych przez Sąd Apelacyjny - sporna umowa sprzedaży z dnia 8 sierpnia 1973 r. została zawarta w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Ze stanowiskiem tym uczestnik się nie zgodził, co obszernie uzasadnił w piśmie procesowym z 27 września 2021 r.
Zdaniem uczestnika stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w K., a następnie przyjęte przez organ II instancji w zaskarżonej decyzji, nie jest oparte na gruntownej analizie okoliczności niniejszej sprawy, lecz stanowi ono wyraz poglądu opartego na szeregu nieuprawnionych założeń, które nie znajdują potwierdzenia w materialne dowodowym niniejszej sprawy. O ile zrozumieć można zajęcie przez Sąd Apelacyjny określonego stanowiska wypracowanego w oparciu o reguły procesu cywilnego, o tyle nie sposób usprawiedliwić zajęcia tożsamego stanowiska przez organ II instancji, który dysponował zdecydowanie szerszym materiałem dowodowym oraz wyjaśnieniami uczestnika postępowania przedstawionymi w piśmie z dnia 21 września 2020 r.
Zdaniem uczestnika umowa sprzedaży z dnia 8 sierpnia 1973 r., została zawarta w ramach zwykłego obrotu cywilnoprawnego.
Uczestnik wskazał też, że H. F. próbowała wcześniej odzyskać przedmiotową nieruchomość w toku postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Decyzją z dnia 9 czerwca 1993 r., znak [...] Urząd Rejonowy w K. w pkt 2 ww. decyzji orzekł o umorzeniu postępowania wszczętego m.in. na wniosek H. F. stwierdzając, że nabycie nieruchomości lokalowej stanowiącej lokal nr [...] znajdujący się w budynku mieszkalnym w K. przy ul. [...], objętej księgą wieczystą nr [...] oraz udziału w ˝ części nieruchomości objętej księgą wieczystą, na której znajduje się wyżej opisany lokal, nastąpiło na podstawie ogólnych reguł Kodeksu cywilnego, a nie na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Na powyższą kwestię słusznie zwrócił uwagę organ l instancji, jednakże organ II instancji pominął ocenę tej kwestii w uzasadnieniu decyzji z dnia 16 kwietnia 2021 r. Samo wydanie decyzji z dnia 9 czerwca 1993 r., znak [...], jest niezwykle istotne dla oceny niniejszej sprawy, bowiem wydanie decyzji w sprawie uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną stanowi podstawę stwierdzenia nieważności wydanej kolejno decyzji (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.). Stwierdzenie nieważności decyzji ze względu na to, że sprawa została rozstrzygnięta decyzją ostateczną wydaną przed weryfikowaną decyzją, jest konsekwencją zasady trwałości decyzji (art. 16 § 1 K.p.a.). Uzyskanie cechy ostateczności przez decyzję powoduje niemożność ponownego orzekania w tej sprawie bez usunięcia z obrotu prawnego tej decyzji. Jeżeli zaś pomimo tego została wydana kolejna decyzja, to staje się konieczne stwierdzenie jej nieważności.
Reasumując uczestnik stwierdził, że dokładna analiza umowy sprzedaży z dnia 8 sierpnia 1973 r. prowadzi do wniosku, iż bez wątpienia jej zawarcie nastąpiło w ramach zwykłego obrotu cywilnoprawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 P.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. sąd jest uprawniony do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zaś jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 P.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa. Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 P.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. W razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.
Wynik przeprowadzonej według powyższych reguł kontroli jest, odnośnie wydanej w sprawie decyzji organu odwoławczego, negatywny.
Kluczową dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest sporna kwestia, czy w ogóle doszło do wywłaszczenia nieruchomości, której zwrotu domaga się skarżący.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda – utrzymując w mocy decyzję I instancji o odmowie zwrotu – w odniesieniu do charakteru prawnego umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z 8 sierpnia 1973 r. Rep. A.II Nr 16051/73 stwierdził, że biorąc pod uwagę przytoczoną ocenę Sądu Apelacyjnego W K. wyrażoną w świetle wszystkich okoliczności jej zawarcia, które nie budzą wątpliwości organu odwoławczego, podzielić należało stanowisko odnośnie zawarcia tejże umowy w warunkach określonych w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
To stwierdzenie organu II instancji jest, zdaniem Sądu, co najmniej przedwczesne. Organ bowiem przyjął bezkrytycznie niewiążącą argumentację sądu cywilnego wyrażoną w sprawie z powództwa o stwierdzenie nieważności ww. umowy, nie dokonawszy samodzielnego badania charakteru prawnego tej umowy na potrzeby rozstrzygnięcia administracyjnej sprawy o zwrot nieruchomości.
Organ nie odniósł się i ani słowem nie rozważył kluczowych zarzutów odnośnie charakteru prawnego ww. umowy, podniesionych w toku postępowania administracyjnego w piśmie z 21 września 2020r. (k. 71-78 akt adm. I instancji) i podtrzymanych w toku postępowania sądowoadministracyjnego przez uczestnika postępowania [...], a to w szczególności:
- wskazanie w umowie z dnia 8 sierpnia 1973 r., że została ona zawarta w trybie obrotu cywilnoprawnego,
- brak powołania się w ww. umowie na tryb wywłaszczeniowy,
- brak powołania się w ww. umowie na cel rzekomego wywłaszczenia,
- brak dowodów świadczących o zwróceniu się przez [...] do J. N. o zbycie na rzecz Instytutu Obróbki Skrawaniem nieruchomości w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej, przy jednoczesnym wyrażeniu przez J. N. w dniu 21 lipca 1972 r. deklaracji zbycia nieruchomości, o ile cena nieruchomości, która miała zostać zaproponowana, będzie jej odpowiadać,
- konieczność ustalenia przez jednostkę państwową ceny nieruchomości w sposób odpowiadający obowiązującym wtedy standardom,
- złożenie przez J. N. w piśmie z dnia 21 lipca 1972 r. zastrzeżenia, że dobrowolnie wyraża zgodę na zbycie na rzecz ww. Instytutu nieruchomości "za cenę wg szacunku zaprzysiężonego biegłego sądowego",
- wyjaśnienie przez Dyrektora Instytutu w piśmie z dnia 22 lutego 1991 r., że nieruchomość została odstąpiona przez poprzedniczkę prawną H. F. na warunkach określonych w umowie notarialnej i przez Instytut spełnionych, bez wskazania na tryb wywłaszczeniowy,
- opodatkowanie transakcji, w sytuacji gdy transakcje zawierane w trybie wywłaszczeniowym były zwolnione z obciążeń podatkowych,
- ustalenie terminu zapłaty ceny nieruchomości w sposób nieodpowiadający warunkom przewidzianym w ustawie wywłaszczeniowej,
- przyznanie J. N., w ramach rozliczenia, lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, choć ustawa wywłaszczeniowa nie przewidywała tego rodzaju sposobu rozliczenia,
- brak porównania treści umowy z dnia 8 sierpnia 1973 r. do zalegającej w aktach sprawy umowy z dnia 23 maja 1975 r., która została zawarta w trybie wywłaszczeniowym,
- stwierdzenie przez Urząd Rejonowy w K. w decyzji z dnia 9 czerwca 1993 r., znak [...], iż nieruchomość została nabyta według reguł obrotu cywilnoprawnego, a nie na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej.
Zatem skoro kluczowa okoliczność (czy doszło do wywłaszczenia) nie została prawidłowo ustalona i wyjaśniona przez organ, to oznacza, że doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Doszło też do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej i zasady przekonywania z art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a.
Trzeba przy tym wskazać, że nie jest rolą sądu administracyjnego ustalanie za organ stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd administracyjny nie może zastępować organu w jego kompetencjach, a uprawniony i zobligowany jest jedynie do kontroli legalności działań organu administracji.
Mając zatem na uwadze wskazane na wstępie rozważań kryterium legalności, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego oraz przebiegu postępowania Sąd stwierdził, że zaskarżoną decyzję Wojewody należało wyeliminować z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie, bowiem postępowanie organu odwoławczego jest obarczone istotnymi wadami procesowymi.
Wbrew stanowisku uczestnika postępowania, w niniejszym przypadku brak było przy tym podstaw do jednoczesnego umorzenia przez Sąd postępowania administracyjnego.
Faktem jest, że H. F. (poprzedniczka prawna skarżącego) próbowała wcześniej odzyskać przedmiotową nieruchomość w toku postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Decyzją z dnia 9 czerwca 1993 r., znak [...] Urząd Rejonowy w K. w pkt 2 ww. decyzji orzekł o umorzeniu postępowania wszczętego m.in. na wniosek H. F. stwierdzając, że nabycie nieruchomości lokalowej stanowiącej lokal nr [...] znajdujący się w budynku mieszkalnym w K. przy ul. [...], objętej księgą wieczystą nr [...] oraz udziału w ˝ części nieruchomości objętej księgą wieczystą, na której znajduje się wyżej opisany lokal, nastąpiło na podstawie ogólnych reguł Kodeksu cywilnego, a nie na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej.
Jednakże ww. decyzja umarzająca postępowanie administracyjne została wydana w innej sprawie administracyjnej, dotyczyła innych stron postępowania, a zatem nie mamy tu do czynienia z tożsamością spraw i przypadkiem wydania decyzji w sprawie uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.).
Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy winien dokonać rzetelnej kwalifikacji prawnej umowy sprzedaży z dnia 8 sierpnia 1973 r. w kontekście ustalenia, czy zaistniała przesłanka z art.136 ust. 3 u.g.n. w postaci wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Organ winien odnieść się do zarzutów podniesionych przez uczestnika w toku postępowania administracyjnego w piśmie z 21 września 2020r. (k. 71-78 akt adm. I instancji) i podtrzymanych w toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego w piśnie z 27 września 2021 r.
Trzeba przy tym zaznaczyć, że niniejszy wyrok nie rozstrzyga, jaka będzie decyzja organu odwoławczego po prawidłowej, rzetelnej analizie sprawy.
W przypadku ustalenia, że nieruchomość nie została wywłaszczona, a sprzedana w ramach zwykłego obrotu cywilnoprawnego, postępowanie administracyjne winno ulec umorzeniu jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. W przypadku ustalenia, że nieruchomość została wywłaszczona, Sąd podziela stanowisko organu, że negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości stanowi okoliczność, iż została ona z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r. obciążona prawem użytkowania wieczystego - zgodnie z prawomocną decyzją nr [...] Wojewody z 15 czerwca 2018 r. znak: [...] Zbytecznym byłoby w takiej sytuacji badanie zbędności takiej nieruchomości na cel jej wywłaszczenia (nabycia), skoro - niezależnie od wyniku ustaleń w tym zakresie - niemożliwe byłoby orzeczenie o jej zwrocie na rzecz wnioskodawcy- skarżącego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, orzekając jak w pkt I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 480 zł kosztów zastępstwa procesowego, 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 200 zł tytułem uiszczonego należnego wpisu od skargi.