I OSK 2426/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-08
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościwywłaszczenieodszkodowaniewaloryzacjagospodarka nieruchomościamipostępowanie administracyjnezasada dwuinstancyjnościzakaz pogarszania sytuacji stronyNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, uznając, że uchylenie decyzji WSA było niezasadne, a naruszenie zasady dwuinstancyjności i zakazu pogarszania sytuacji strony nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Sprawa dotyczyła waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. WSA uchylił decyzje organów obu instancji, zarzucając naruszenie zasady dwuinstancyjności i zakazu pogarszania sytuacji strony. NSA rozpoznał skargę kasacyjną SKO, uznając zarzuty dotyczące naruszenia zasady dwuinstancyjności i zakazu pogarszania sytuacji strony za niezasadne, ponieważ zmiana rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy nie pogorszyła sytuacji strony, a uchylenie decyzji WSA było nieuzasadnione. NSA oddalił skargę kasacyjną.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzje organów obu instancji w przedmiocie odmowy waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. WSA uznał, że SKO naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz zakaz orzekania na niekorzyść strony, uchylając decyzję o umorzeniu postępowania i orzekając o odmowie waloryzacji. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, stwierdził, że zarzuty dotyczące naruszenia zasady dwuinstancyjności i zakazu pogarszania sytuacji strony nie są uzasadnione. Sąd kasacyjny podkreślił, że zmiana rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy z formalnego na merytoryczne nie pogorszyła sytuacji strony, a uchylenie decyzji WSA było niezasadne. NSA uznał również, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych przez SKO oraz zarzuty dotyczące uzasadnienia wyroku WSA są bezzasadne. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że zaskarżony wyrok WSA, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, naruszenie zasady dwuinstancyjności nie musi każdorazowo skutkować uchyleniem decyzji, jeśli nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Uzasadnienie

NSA uznał, że zmiana przedmiotu rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy z formalnego na merytoryczne, choć stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności, nie skutkuje uchyleniem decyzji, jeśli nie wpłynęła istotnie na wynik sprawy, a rozstrzygnięcie nie jest zasadniczo odmienne od decyzji organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

ugn art. 130 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

ugn art. 132 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

ugn art. 98 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

ugn art. 106 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

ugn art. 156 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

rozporządzenie o wycenie art. 36 § ust. 1

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 139

Kodeks postępowania administracyjnego

ppsa art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 182 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 183 § § 1 i 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 3 w zw. z art. 130 ust. 1 i art. 98 ust. 3 oraz art. 106 ust. 1 ugn przez błędną wykładnię i przyjęcie, że początkowy termin waloryzacji rozpoczyna się od uostatecznienia się decyzji w przedmiocie odszkodowania. Naruszenie art. 132 ust. 3 ugn w zw. z § 36 ust. 1 rozporządzenia o wycenie i art. 156 ust. 3 ugn przez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że wysokość kwoty odszkodowania jest ustalana na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 15 kpa przez wadliwe uznanie, że Kolegium naruszyło zasadę dwuinstancyjności. Naruszenie art. 145 § 1 pkt I lit. c ppsa w zw. z art. 139 kpa przez wadliwe przyjęcie, że Kolegium naruszyło zakaz orzekania na niekorzyść strony odwołującej. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 80 kpa przez wadliwe uznanie, że doszło do naruszenia przepisów proceduralnych. Naruszenie art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 141 § 4 ppsa przez wykroczenie przez Sąd poza granice postępowania i sformułowanie sprzecznych z prawem wskazań odnośnie nierozpoznania drugiej części wniosku skarżącej.

Godne uwagi sformułowania

zmiana przedmiotu rozstrzygnięcia zasada dwuinstancyjności postępowania zakaz pogarszania sytuacji strony istotny wpływ na wynik sprawy waloryzacja odszkodowania początkowy termin naliczania waloryzacji

Skład orzekający

Zygmunt Zgierski

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Kremer

sędzia

Agnieszka Miernik

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady dwuinstancyjności i zakazu pogarszania sytuacji strony w kontekście zmiany przedmiotu rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy, a także ustalenie momentu rozpoczęcia waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany przedmiotu rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy oraz kwestii waloryzacji odszkodowania w kontekście ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu administracyjnym, takich jak zasada dwuinstancyjności i zakaz pogarszania sytuacji strony, które są kluczowe dla praktyki prawniczej. Dodatkowo, porusza kwestię waloryzacji odszkodowań, co ma znaczenie praktyczne.

NSA: Zmiana rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy nie zawsze oznacza uchylenie decyzji. Kluczowy wpływ na wynik sprawy.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2426/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Elżbieta Kremer
Zygmunt Zgierski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1232/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-09-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art.98 ust. 3, art.106 ust. 1, art.130 ust.1, art.132 ust. 3, art.156 ust.3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2021 poz 555
§ 36 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 735
art.7, art. 15, art.77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art.139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134 § 1, art.141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184, art.204 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Elżbieta Kremer del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1232/22 w sprawie ze skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy waloryzacji odszkodowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 września 2022 r., po rozpoznaniu skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] grudnia 2021 r. w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy waloryzacji odszkodowania, uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z [...] lipca 2021 r. oraz zasądził od organu zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Zaskarżyło to rozstrzygnięcie w całości, wniosło o jego uchylenie i oddalenie skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo organ wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciło naruszenie:
1) prawa materialnego, tj.
a) art. 132 ust. 3 w zw. z art. 130 ust. 1 i art. 98 ust. 3 oraz art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899, z późn. zm.), dalej: ugn, przez błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że "skoro wypłata określonej w decyzji o odszkodowaniu kwoty następuje w okresie późniejszym niż data wydania decyzji o odszkodowaniu, to początkowym terminem, od którego należy liczyć wysokość należnej waloryzacji (dokonać przerachowania tej kwoty), winien być dzień następny po wydaniu decyzji o waloryzacji", w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia art. 132 ust. 3 ugn prowadzi do stwierdzenia, że początkowy termin do naliczenia waloryzacji rozpoczyna się od uostatecznienia się decyzji w przedmiocie odszkodowania;
b) art. 132 ust. 3 ugn w zw. z § 36 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2021 r. poz. 555), dalej: rozporządzenie o wycenie, i art. 156 ust. 3 ugn przez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że wysokość kwoty odszkodowania jest ustalana na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji o odszkodowaniu, w sytuacji, gdy w operacie szacunkowym rzeczoznawca przyjmuje ceny nieruchomości z dnia ustalenia odszkodowania, a sam operat szacunkowy może być wykorzystany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, a zatem wielokrotnie istnieje konieczność jego aktualizacji bądź dopuszczenia dowodu z nowego operatu szacunkowego, aby na datę orzekania (także przez organ drugiej instancji) wartość odszkodowania była aktualna, a zatem prawidłowe zastosowanie tegoż przepisu przez Sąd winno skutkować przyjęciem, że początkowy termin do naliczenia waloryzacji rozpoczyna się od uostatecznienia się decyzji w przedmiocie odszkodowania;
2) przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez wadliwe uznanie, że Kolegium naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania, gdyż uchyliło decyzję organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania i orzekło o odmowie waloryzacji, w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające i kierując się wykładnią art. 132 ust. 3 ugn, przyjął, że waloryzacja dotyczy okresu między datą, kiedy decyzja o ustaleniu odszkodowania stała się ostateczna, a datą wypłaty odszkodowania i w konsekwencji uznał, że nie ma podstaw do waloryzacji i postępowanie umorzył, w sytuacji, gdy powinien zakończyć postępowanie wydaniem decyzji merytorycznej, co uczyniło Kolegium, a zatem w kontekście całokształtu okoliczności sprawy i uzasadnienia decyzji pierwszoinstacyjnej nie nastąpiła zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia, w szczególności mając na względzie skutek dla strony jednego i drugiego orzeczenia;
b) art. 145 § 1 pkt I lit. c ppsa w zw. z art. 139 kpa przez wadliwe przyjęcie, że Kolegium naruszyło zakaz orzekania na niekorzyść strony odwołującej, w sytuacji, gdy Kolegium uchyliło decyzję organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania i orzekło o odmowie waloryzacji, a zatem nie doszło do pogorszenia sytuacji strony, ponieważ uchylona decyzja nie była dla strony korzystna i nie spełniała jej żądania nawet w niewielkim zakresie, czego dowodem są zarzuty podnoszone w odwołaniu, przez co Kolegium orzekając o odmowie waloryzacji odszkodowania, nie pogorszyło w żaden sposób sytuacji strony;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 80 kpa przez wadliwe uznanie, że doszło również do naruszenia przepisów proceduralnych, w sytuacji, gdy Kolegium przeprowadziło w sposób wyczerpujący postępowanie wyjaśniające, uzasadniając swoją decyzję w sposób prawidłowy i wyczerpujący w kontekście stanu faktycznego i prawnego;
d) art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 141 § 4 ppsa przez wykroczenie przez Sąd poza granice postępowania, a także sformułowanie sprzecznych z prawem wskazań odnośnie nierozpoznania drugiej części wniosku skarżącej, tj. w zakresie ustalenia wysokości odsetek za nieterminową wypłatę odszkodowania, w sytuacji, gdy organem właściwym do ustalenia odsetek jest Starosta Legionowski, a organem odwoławczym Wojewoda Mazowiecki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, pomimo że skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela w pełni stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że w rozpoznawanej sprawie decyzją z [...] grudnia 2019 r. Starosta Legionowski ustalił odszkodowanie za nieruchomość położoną w Warszawie w Dzielnicy [...] przy ul. [...], stanowiącą działkę nr ew. [...] z obrębu [...], o pow. 307 m2 na rzecz skarżącej. Decyzja ta została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Wojewody Mazowieckiego z [...] lipca 2020 r.
W wyniku powyższego skarżąca pismem z 21 września 2020 r. wniosła o dokonanie waloryzacji wysokości odszkodowania wypłaconego jej 22 lipca 2020 r. oraz o ustalenie wysokości odsetek za nieterminową wypłatę odszkodowania.
Prezydent m. st. Warszawy decyzją z [...] lipca 2021 r. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie dokonania waloryzacji wypłaconego w dniu 22 lipca 2022 r. odszkodowania. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, bowiem odszkodowanie na rzecz skarżącej zostało wypłacone bez opóźnienia, co czyni postępowanie w przedmiocie jego waloryzacji bezprzedmiotowym.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Kolegium decyzją z [...] grudnia 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło o odmowie waloryzacji odszkodowania. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że odszkodowanie zostało wypłacone 22 lipca 2020 r., tj. z 6-dniowym opóźnieniem. Organ wskazał również, że wskaźniki waloryzacji publikowane są kwartalnie, a zatem w sprawie nie było możliwe zwaloryzowanie kwoty odszkodowania wypłaconego z opóźnieniem rzędu kilku dni. Kolegium wskazało jednocześnie, że mimo jednak braku możliwości zwaloryzowania odszkodowania organ pierwszej instancji winien był wydać decyzję o odmowie waloryzacji, a nie orzeczenie formalne o jego umorzeniu. W jego ocenie postępowanie należało uznać za bezzasadne, a nie bezprzedmiotowe.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje organów obu instancji. Uzasadniając swoje stanowisko, Sąd wskazał, że przez zmianę przedmiotu rozstrzygnięcia doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania oraz zakazu pogarszania sytuacji strony postępowania bez wykazania rażącego naruszenia prawa lub interesu społecznego przez rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu organy nieprawidłowo określiły termin, od którego należy liczyć wysokość należnej waloryzacji zapewniającej realizację zasady słusznego odszkodowania. Odnotował także, że organy pominęły także fakt, iż wniosek skarżącej obejmował nie tylko waloryzację kwoty odszkodowania, ale także ustalenie wysokości odsetek za nieterminową wypłatę odszkodowania.
Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, w zw. z art. 15 kpa, należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z art. 15 kpa postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Stosownie utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych istota zasady dwuinstancyjności postępowania polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy administracji sprawy tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym. Zachowanie zasady dwuinstancyjności wymaga więc nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez dwa właściwe w sprawie organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 3780/19).
Jednocześnie przyjmuje się, że zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej prowadzi do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy. Wykazanie przez organ drugiej instancji uchybienia w postępowaniu organu pierwszej instancji w zakresie trybu prowadzonego postępowania i podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia skutkować powinno uchyleniem zaskarżonej decyzję pierwszoinstancyjnej i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy nie może samodzielnie zmienić trybu prowadzenia postępowania i wydać merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż naruszyłby zasadę dwuinstancyjności. Organ odwoławczy ma prawo zweryfikować prawidłowość postępowania organu pierwszej instancji pod kątem podstawy prawnej prowadzonego postępowania, a dostrzegając wady w tym zakresie domagać się przeprowadzenia postępowania od początku we właściwym trybie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2023 r., sygn. akt II OSK 2078/23).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można jednakże przyjąć, że fakt samodzielnej zmiany przedmiotu sprawy i podstawy prawnej jej rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy musi każdorazowo skutkować uchyleniem tak wydanej decyzji, a ocena jej prawidłowości może abstrahować od okoliczności sprawy. Zauważyć bowiem należy, że uchylenie decyzji administracyjnej z uwagi na naruszenie zasadny dwuinstancyjności postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa wymaga ustalenia, że kontrolowane rozstrzygnięcie jest skutkiem naruszenia przepisów postępowania nie dającego podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Brak takiego skutku wyklucza zatem możliwość uchylenia decyzji.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium doszło do przekonania, że w organ pierwszej instancji bezzasadnie umorzył postępowanie administracyjne, stosując tryb określony w art. 105 kpa. Zamiast jednakże uchylić to rozstrzygnięcie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania samodzielnie dokonał zmiany przedmiotu rozstrzygnięcia z rozstrzygnięcia formalnego na rozstrzygnięcie merytoryczne, odmawiając dokonania waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Oznacza to, że wprawdzie na każdym z etapów instancyjnych przedmiotem rozstrzygnięcia organów była inna kwestia, a podstawą rozstrzygnięcia były odmienne przepisy prawa: ale samo rozstrzygnięcie nie jest zasadniczo odmienne od decyzji organu pierwszej instancji. Zauważyć bowiem należy, że zmiana przedmiotu postępowania i podstawy prawnego rozstrzygnięcia w warunkach rozpoznawanej sprawy nie mogła skutkować zmianą rozstrzygnięcia w tym sensie, że brak uchybienia art. 15 kpa skutkowałby wydaniem rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Nie spełniła się zatem przesłanka istotnego wpływu na wynik sprawy umożliwiająca uchylenie zaskarżonej decyzji w związku z naruszeniem art. 15 kpa.
W konsekwencji powyższych wywodów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak było podstaw do podzielenia stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji na skutek stwierdzenia uchybienia art. 15 kpa.
W ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie nie można było także podzielić zapatrywań Sądu pierwszej instancji w zakresie naruszenia art. 139 kpa. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny, a zatem wprowadza zasadę niepogarszania sytuacji odwołującej się strony. Rację w tym miejscu należy przyznać organowi odwoławczemu, że wydanie decyzji odmawiającej waloryzacji odszkodowania w miejsce decyzji umarzającej postępowanie nie prowadzi do pogorszenia sytuacji strony. Oba bowiem te rozstrzygnięcia mają dla strony negatywny wynik w tym znaczeniu, że oba nie stanowiły pozytywnego rozstrzygnięcia złożonego wniosku. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło wbrew przekonaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do naruszenia art. 139 kpa.
Powyższe nie przesądza o zasadności skargi kasacyjnej jako takiej i konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie niezasadne okazały się pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, co skutkowało jej oddaleniem i zarazem stwierdzeniem, że zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że zgodnie z art. 132 ust. 3 ugn wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Zauważyć jednocześnie należy, że w myśl art. 130 ust. 1 ugn wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, a w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3 i art. 106 ust. 1, według stanu i przeznaczenia nieruchomości odpowiednio w dniu wydania decyzji o podziale lub podjęcia uchwały o przystąpieniu do scalenia i podziału oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu.
Przytoczony powyżej przepis art. 130 ust. 1 ugn wskazuje wprost, że wysokość odszkodowania ustala się według wartości nieruchomości na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu albo – w przypadkach wskazanych w art. 98 ust. 3 i art. 106 ust. 1 ugn – na dzień wydania decyzji o odszkodowaniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że początkowy termin naliczania waloryzacji odszkodowania wyznacza data wydania decyzji odszkodowawczej w pierwszej instancji. Na tę bowiem datę ustalana była wartość wywłaszczonej nieruchomości. Nie oznacza to jednakże, że w przypadku gdy organ odwoławczy po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego przez organ pierwszej instancji, w tym w szczególności, operatu szacunkowego, zmieni przyznaną kwotę odszkodowania, waloryzacja powinna być liczona od pierwotnej a nie skorygowanej wartości odszkodowania. Korekta wysokości odszkodowania przez organ odwoławczy oznacza bowiem ustalenie jego prawidłowej wartości od dnia wydania decyzji odszkodowaniu, tak jakby została ona określona przez organ pierwszej instancji. W rezultacie oznacza to, że waloryzacja naliczana jest od dnia wydania decyzji odszkodowawczej w pierwszej instancji od kwoty ustalonej w decyzji ostatecznej w administracyjnym toku instancji.
Jednocześnie należy zauważyć, że operat szacunkowy wykorzystywany jest do ustalenia wartości rynkowej nieruchomości, która jest istotna jako zasadniczy wykładnik wysokości odszkodowania za tę nieruchomość. Operat zatem wykorzystywany jest do określenia wysokości odszkodowania, które następnie podlega waloryzacji bez ponownego ustalenia wartości nieruchomości. Waloryzacja nie polega bowiem na ponownym ustaleniu odszkodowania, ale na urealnieniu jego wysokości z uwagi na zmiany, które zaszły pomiędzy jego określeniem a momentem wypłaty podmiotowi uprawnionemu.
Przyjęcie zatem przez organ odwoławczy, że początkowym terminem, od którego należałoby naliczać waloryzację odszkodowania, był 14 dzień po dniu, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna, powoduje, że postępowanie organu i dokonane przez niego w sprawie ustalenia nie spełniały standardów prawidłowego postępowania wyjaśniającego określonego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, za chybiony należało uznać zarzut naruszenia art. 132 ust. 3 w zw. z art. 130 ust. 1 i art. 98 ust. 3 oraz art. 106 ust. 1 ugn, zarzut naruszenia art. 132 ust. 3 ugn w zw. z § 36 ust. 1 rozporządzenia o wycenie, i art. 156 ust. 3 ugn, a także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 80 kpa. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że wskazanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że terminem, od którego należy liczyć wysokość należnej waloryzacji (dokonać przerachowania tej kwoty), winien być dzień następny po wydaniu decyzji o "waloryzacji", jest oczywistym błędem językowym, a intencją tego Sądu było wskazanie, że terminem początkowym jest dzień następny po wydaniu decyzji o odszkodowaniu.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ppsa. Zgodnie z ostatnim z wymienionych przepisów uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Kontrolowany pod tym kątem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w zacytowanym powyżej przepisie, a wywody składu orzekającego w sprawie poddają się kontroli ze strony Sądu kasacyjnego.
Odnosząc się do kwestii wytycznych Sądu pierwszej instancji dotyczących odniesienia się do części wniosku skarżącej w zakresie ustalenia odsetek za nieterminową wypłatę odszkodowania, należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając zaskarżony wyrok, wskazał jedynie, że organy pominęły tę część wniosku. Sąd pierwszej instancji nie wskazał przy tym, że obowiązkiem organów prowadzących postępowanie będzie rozstrzygnięcie merytoryczne kwestii odsetek, a jedynie podjęcie reakcji na tę część wniosku, która może polegać na przekazaniu tej części żądania do załatwienia właściwemu organowi.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI