I OSK 2410/19

I OSK 2410/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2020-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Małgorzata Borowiec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 36/19 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2019-05-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 133 § 1, art. 151, art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 36/19 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 29 maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 36/19 uwzględnił skargę P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I) oraz przyznał radcy prawnemu K. T. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) w tym 23 % podatku VAT tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt II).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Burmistrz Gminy T. ostateczną decyzją z [...] listopada 2016 r. nr [...] przyznał P. S. bezterminowo, począwszy od [...] października 2016 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad synem M. S. w kwocie 1 300,00 zł miesięcznie wraz ze składką na ubezpieczenie społeczne na okres od [...] października 2016 r. do [...] listopada 2016 r.
Wyrokiem Sądu Okręgowego we W. z [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...], zmienionym następnie wyrokiem Sądu Apelacyjnego we W. z [...] kwietnia 2018 r. sygn. akt [...], orzeczono m.in. o rozwiązaniu małżeństwa skarżącego, powierzając wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem M. obojgu rodzicom, z tym że miejsce jego zamieszkania ustalono zawsze przy matce, na ojca nakładając alimenty w kwocie 250 zł miesięcznie.
Burmistrz Gminy T. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego P. S. z uwagi na zmianę jego sytuacji rodzinnej, o czym zawiadomił go w dniu [...] maja 2018 r.
Następnie Burmistrz Gminy T. decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] uchylił decyzję przyznającą skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., na skutek odwołania P. S., decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...], uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji celem wyjaśnienia, które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad synem.
Burmistrz Gminy T. decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 17, art. 25 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", uchylił decyzję z [...] listopada 2016 r. nr [...] o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium uznało, że materiał dowodowy zgromadzony zarówno w toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji, jak i w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego, nie pozwalał na przyjęcie, że opieka sprawowana przez skarżącego uniemożliwiała mu zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Podejmowane przez niego czynności stanowią bowiem jedynie o wykonywaniu władzy rodzicielskiej, gdy tymczasem opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., polega na stałym, absorbującym i całodobowym zaangażowaniu ze strony opiekuna. Z taką zaś sytuacją – w ocenie Kolegium – nie mamy do czynienia w sprawie. Skarżący wprawdzie aktywnie uczestniczył w wychowywaniu syna aż do momentu uzyskania przez niego pełnoletniości i aktualnie nadal dba o niego, ale wynika to z troski o własne dziecko, co byłoby możliwe także w przypadku podjęcia zatrudnienia. W tym czasie syn miałby bowiem zapewnioną opiekę ze strony matki. Na przeszkodzie temu nie stoi także – zdaniem organu odwoławczego – zakończenie przez syna edukacji, czy trwające postępowanie w przedmiocie jego całkowitego ubezwłasnowolnienia. W obu tych przypadkach rodzicie dziecka powinni bowiem dojść do porozumienia co do zakresu sprawowanej opieki i osoby opiekuna, a także jego dalszego kształcenia i rehabilitacji, kierując się przede wszystkim dobrem dziecka. W tym celu nie jest jednak niezbędne dalsze otrzymywanie przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podzieliło zatem stanowisko organu I instancji z wyjątkiem uznania, że wskazany przez ten organ skutek uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nastąpił z dniem [...] kwietnia 2018 r. Rozstrzygnięcie wydane w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma bowiem charakter konstytutywny, co oznacza, że może ono rodzić konsekwencje jedynie na przyszłość. Jednak wobec faktu, że wskazany błąd miał miejsce w uzasadnieniu decyzji, a nie w jej sentencji i został wyjaśniony na etapie postępowania odwoławczego, Kolegium uznało za zasadne utrzymanie w mocy zakwestionowanego rozstrzygnięcia.
P. S. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 K.p.a. przez nieuwzględnienie wniosku dowodowego o przesłuchanie wymienionych świadków przez co materiał dowodowy nie został zebrany w sposób wyczerpujący i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie;
- art. 7 i art. 80 K.p.a. przez dowolną ocenę materiału dowodowego i oparcie się na zeznaniach matki małoletniego syna w zakresie opieki nad nim i możliwości pozostawania dziecka w szkole, pomimo że jest ona skonfliktowana ze skarżącym i jej zeznania są sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym;
- art. 7 K.p.a. przez nieprawidłowe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego uniemożliwiające przedstawienie świadków, zapisów z monitoringu i telefonu, paragonów za kupowane dzieciom ubrania, lekarstwa i jedzenie, przez co dowód ten nie jest wiarygodny.
W uzasadnieniu skarżący podtrzymał swoje stanowisko o sprawowaniu stałej i codziennej opieki nad synem, której nie jest w stanie zapewnić mu pracująca matka oraz przywołał okoliczności mające przemawiać za brakiem możliwości dalszego kształcenia syna w specjalistycznej placówce oświatowej. Zwrócił uwagę, że to on przebywa z nim stale przez minimum 10 godzin dziennie i to na nim spoczywa obowiązek zapewnienia mu opieki w tym czasie, a także zaspokajania jego potrzeb. Zdaniem skarżącego przeprowadzone przez organ wybiórcze postępowanie dowodowe nie uwzględniało tych okoliczności oraz było oparte na oświadczeniach byłej żony i skoncentrowało się na niekorzystnej dla niego ocenie sytuacji, która nie odpowiada rzeczywistości.
Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zwrócił się także z prośbą o przeprowadzenie wymienionych w skardze dowodów, które w jego ocenie wykażą, że sprawowana przez niego opieka jest pełna, stała i konieczna, a pozbawienie go świadczenia było niesłuszne. Do skargi dołączył m.in. wniosek matki dziecka o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego dla syna wraz z prośbą o jego wypłacenie skarżącemu, z którym – jak oświadczyła – doszła do porozumienia w tej sprawie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej odrzucenie (z uwagi na brak podpisu) względnie o oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu wydanej decyzji. Dodatkowo podkreśliło, że skarżący w toku postępowania nie wnioskował o przesłuchanie wymienionych w skardze świadków, ani nie przedłożył innych dowodów mających na celu poparcie jego twierdzeń. Poza tym głównym środkiem dowodowym w niniejszej sprawie, z woli ustawodawcy, był rodzinny wywiad środowiskowy, który został przeprowadzony dwukrotnie. Materiał dowodowy został więc należcie zebrany i rozpatrzony w toku postępowania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny powołanym na wstępie wyrokiem uwzględnił skargę wskazując, że podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania były w znacznej mierze zasadne.
Sąd wskazał, że będący podstawą materialnoprawną decyzji art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom uprawnionym, m.in. matce lub ojcu dziecka, od niepodjęcia lub rezygnacji przez nich z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu I instancji w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedwczesny jest pogląd organu odwoławczego, że skarżący, który z synem stale nie zamieszkuje i nie sprawuje nad nim całodobowej pieczy, a jedynie doraźną opiekę, wynikającą z wykonywania przez niego władzy rodzicielskiej, nie może zostać uznany za osobę zmuszoną do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez co uprzednio wydana decyzja o przyznaniu mu świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać uchylona w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r.
W pierwszej kolejności Sąd zwrócił uwagę, że powyższy pogląd opiera się na sprzecznym materiale dowodowym, której to sprzeczności organ nie usunął w toku postępowania. Z jednej bowiem strony organ dysponował oświadczeniem byłej żony skarżącego o sposobie sprawowania przez niego opieki nad synem, z drugiej zaś pozyskał obszerne wyjaśnienia w tym przedmiocie ze strony samego zainteresowanego. Obydwa wymienione źródła nie były jednak ze sobą spójne. Organ zamiast wyjaśnić tę kwestię na podstawie innych dowodów, których możliwość przeprowadzenia winien wziąć pod uwagę z urzędu, nawet mimo braku wyraźnej inicjatywy dowodowej ze strony skarżącego, poprzestał w zasadzie na daniu wiary oświadczeniu byłej żony skarżącego, że sprawowana przez niego opieka ma charakter dobrowolny i doraźny, a matka dziecka mogłaby ją wykonywać w zasadzie samodzielnie. Należy jednak zwrócić uwagę, że oświadczenie to – co zasadnie podniósł skarżący – powinno być traktowane z dużą dozą ostrożności, jako że między stronami istniała widoczna różnica zdań co do sposobu sprawowania pieczy nad dzieckiem i jego dalszego kształcenia, na co wskazuje również dołączone do skargi oświadczenie byłej żony o porozumieniu się ze skarżącym w sprawie świadczeń opiekuńczych. Nadto jej deklaracja o możliwości samodzielnego sprawowania osobistej opieki nad synem powinna być rozpatrywana w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego, które wskazuje, że osoba wykonująca pracę zarobkową, nawet w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, nie zawsze jest w stanie w pełni poświęcić się wychowaniu osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym.
Stąd też mimo, że wywiad środowiskowy – zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. – został uznany przez ustawodawcę za zasadniczy instrument procesowy służący usunięciu istniejących wątpliwości co do zakresu sprawowanej opieki, to organy dysponowały również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 zd. 1 K.p.a. wskazującej, że jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
W związku z tym, zdaniem Sądu, organy powinny były wyjaśnić kwestię opieki skarżącego nad synem w oparciu o szerszy katalog środków dowodowych, aniżeli przyjęły to dotychczas, służący udzieleniu odpowiedzi na pytanie, jak aktualnie kształtuje się zakres jego obowiązków w tym przedmiocie.
Ponadto Sąd zauważył, że istotne jest także ustalenie, czy rzeczywiście syn skarżącego powinien korzystać z możliwości dalszego kształcenia w specjalistycznej placówce oświatowej, na co zwracał uwagę organ odwoławczy. Należy przy tym zauważyć, że okoliczność ta nie miała istotnego znaczenia dla przyznania tego świadczenia w 2016 r., kiedy to czas poświęcany przez skarżącego synowi rozkładał się inaczej, aniżeli obecnie.
Nie może również umknąć organom, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku rodziców względem dzieci, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Reasumując, Sąd I instancji stwierdził, że organy obu instancji przedwcześnie uznały, że zmiana sytuacji rodzinnej skarżącego, wywołana wyrokiem rozwodowym, niesie za sobą pozbawienie go możliwości sprawowania opieki nad synem w takim wymiarze, który uniemożliwiałby mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opierając się wyłącznie na sprzecznych oświadczeniach byłych małżonków, złożonych w ramach wywiadu środowiskowego, a w zasadzie dając wiarę tylko jednemu z nich, organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wziął on również pod uwagę potrzeb osoby niepełnosprawnej i nie zweryfikował, czy rzeczywiście powinna ona w dalszym ciągu kształcić się w specjalistycznej placówce oświatowej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., zaskarżając wyrok w całości i – na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2019 r. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." - zarzuciło mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.:
a) gdyż w okolicznościach przedmiotowej sprawy Kolegium dokonało właściwej subsumpcji przepisów prawa relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, wyjaśniając wpierw jej stan faktyczny (ustalając wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny;
b) polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy administracji nie spełniły obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, które dopiero pozwoliłyby na ocenę, czy P. S. nadal sprawuje opiekę nad M. S., która uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, co doprowadziło do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji obu instancji, podczas gdy organ odwoławczy i organ I instancji w sposób dostateczny dokonały ustaleń i wyjaśniły istotę sprawy;
2) art. 133 § 1 zd. pierwsze i art. 141 § 4 P.p.s.a. przez wydanie wyroku bez wnikliwego zapoznania się z aktami sprawy, a w szczególności z kwestionariuszami rodzinnych wywiadów środowiskowych i z wyrokiem Sądu Okręgowego we W. Wydział XIII Cywilny Rodzinny z [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...] - i w konsekwencji przedstawienie stanu faktycznego sprawy w oderwaniu od zgromadzonego przez organy administracji materiału dowodowego;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 3 § 1 P.p.s.a. przez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem, które skutkowało nieuzasadnionym wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji Kolegium z [...] listopada 2018 r. ([...]) oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, choć organy administracji nie naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.;
4) art. 151 P.p.s.a., w związku z art. 32 ust. 1, w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., gdyż skarga P. S. – jako nieuzasadniona - powinna być oddalona, z uwagi na to, że decyzja Kolegium z [...] listopada 2018 r. ([...]) i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawda materialnego i procesowego, a w efekcie nie ziściła się podstawia do wydania wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie jak również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie oświadczył również, że zrzeka się rozprawy.
P. S., reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego w ramach prawa pomocy, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 182 § 2 powołanej ustawy, należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem.
Oceniając skargę kasacyjną opartą na podstawie naruszenia przepisów postępowania według wskazanych powyżej kryteriów należało uznać ją za niezasadną.
W rozpoznawanej sprawie organ nie zakwestionował wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., który uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom uprawnionym od niepodjęcia lub rezygnacji przez nich z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zauważenia wymaga, że wprawdzie w skardze kasacyjnej w pkt 4 zarzucono naruszenie art. 32 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jednak skarżący kasacyjnie organ określił to naruszenie jako oparte na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. i powiązał je z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Jako uzasadnienie na poparcie tego zarzutu wskazano, że skarga powinna być oddalona, gdyż obie decyzje wydane w sprawie nie naruszają prawa materialnego ani przepisów postępowania, a w efekcie nie ziściła się podstawa do wydania wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Ponadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w odniesieniu do tego zarzutu – jak należy przyjąć – dokonano analizy określenia "opieka" w kontekście art. 17 ust. 1 u.ś.r., podkreślając charakter tej opieki jako stałej i wskazano, że Sąd I instancji nie zakwestionował przyjętego przez Kolegium rozumienia określenia "opieka" jako zgodnego z prawem.
Sąd I instancji w istocie zgodził się z organem odwoławczym, że pojęcie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiane jest z koniecznością sprawowania stałej troski nad osobą podopiecznego i pomagania mu w czynnościach dnia codziennego w mniej lub bardziej zaawansowany sposób. Sąd przyjął też, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku rodziców względem dzieci, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd wskazał jednak, że stałość opieki – zdaniem Kolegium – wyraża się m.in. we wspólnym zamieszkiwaniu i prowadzeniu jednego gospodarstwa domowego. Stąd też skarżący, który z synem stale nie zamieszkuje i nie sprawuje nad nim całodobowej pieczy, a jedynie doraźną opiekę, wynikającą z wykonywania przez niego władzy rodzicielskiej, nie może zostać uznany – w ocenie Kolegium - za osobę zmuszoną do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd dodał jednak, że w okolicznościach sprawy powyższy pogląd Kolegium jest przedwczesny.
Analiza uzasadnienia wyroku wskazuje, że Sąd I instancji dokonując interpretacji określenia "niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki", nie wykluczył a priori, że w sytuacji określenia w wyroku rozwodowym innego miejsca zamieszkania opiekuna i osoby, nad którą sprawuje on opiekę, tym samym nie występowania całodobowej opieki nad taką osobą, nie można mówić o braku możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu I instancji decydujący dla rozumienia tego określenia powinien być charakter i wymiar tej opieki. Dlatego za istotną Sąd przyjął konieczność ustalenia przez organ administracyjny zakresu opieki i rozważenia, czy całodzienna opieka nad synem, nawet w przyjętych przez organ ramach czasowych, pozwala skarżącemu na faktyczne podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mając na względzie dobro dziecka i konieczność realizacji jego uzasadnionych potrzeb.
Powyższej wykładni Sądu I instancji przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakwestionowało skarżące kasacyjnie Kolegium. Nie można również stwierdzić, że inne rozumienie tego przepisu Kolegium przyjęło w zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia tej decyzji wynika wyłącznie, że Kolegium przyjęło, że opieka sprawowana zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może być doraźna, fikcyjna i nie może polegać na czynnościach, które powinien podejmować każdy rodzic względem swojego dziecka. Kolegium podkreśliło w uzasadnieniu decyzji, że stała opieka to nie tylko ciągłe przebywanie z osobą niepełnosprawną i wyręczanie go we wszystkich czynnościach, lecz także piecza nad taką osobą, stała gotowość udzielania jej pomocy, gdy wystąpi taka konieczność. I jeszcze, że sprawowanie opieki to również konieczność udzielania pomocy w pełnieniu ról społecznych zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych, co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, czy edukacji. Co istotne ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. w decyzji z [...] lipca 2018 r. nr [...] uchylającej wcześniejszą decyzję o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne wskazało, że konieczne jest wyjaśnienie kto, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawuje opiekę nad M. S. po ustaniu małżeństwa rodziców, gdyż stanowiska rodziców są sprzeczne, a treść wyroków sądów powszechnych z [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...] i [...] kwietnia 2018 r. sygn. akt [...] nie pozwala jednoznacznie określić osoby sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem ani zakresu opieki sprawowanej przez rodziców. W kierunku wyjaśnienia powyższych kwestii prowadzone było postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją. To wszystko wskazuje, że Kolegium nie wykluczyło w okolicznościach rozpoznawanej sprawy możliwości sprawowania nad osobą niepełnosprawną opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej. Skarżący kasacyjnie organ formułując zaś powyższy zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wskazał, że wykładnia tych przepisów prawnych przyjęta przez Sąd I instancji jest błędna ani nie wykazał na czym polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów prawa. Rozumienie określenia "niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki", jakie przedstawił Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie podlegało zatem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W konsekwencji organ nie mógł skutecznie zakwestionować wytkniętego mu przez Sąd I instancji naruszenia art. 7 i 77 § 1 K.p.a. i 80 K.p.a., skoro zakres postępowania dowodowego wynika z przesłanek ukształtowanych przez prawo materialne. Powodem uchylenia przez Sąd I instancji wydanych decyzji było niezaakceptowanie stanowiska organów, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że zakres opieki sprawowanej przez P. S. umożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Sąd nie zgodził się z organem, że w sprawie zostało wyjaśnione kto sprawuje opiekę w warunkach art. 17 ust. 1 u.ś.r. nad M. S. po ustaniu małżeństwa jego rodziców. Sąd przyjął, że stanowisko organu opiera się sprzecznym materiale dowodowym, której to sprzeczności organ nie usunął w toku postępowania administracyjnego. Organ stoi zaś na stanowisku, że zebrane w toku postępowania dowody nie są sprzeczne, a wyłącznie wynikają z nich pewne rozbieżności między rodzicami co do liczby godzin, w których matka M. S. umożliwia kontaktowanie się ojca z synem, co nie ma wpływu na wynik sprawy, gdyż rodzaj i zakres czynności podejmowanych przez P. S. względem syna i czas przebywania M. S. z ojcem nie pozwala przyjąć, że P. S. sprawuje stałą opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (s. 6 i 7 uzasadnienia skargi kasacyjnej).
Należy zgodzić się z oceną Sądu I instancji. Ustalenie, czy zakres sprawowanej przez P. S. opieki nad synem uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub pracy zarobkowej wymaga bowiem jednoznacznego ustalenia liczby godzin spędzanych przez M. S. z ojcem i zakresu udzielanej przez ojca synowi pomocy w pełnieniu ról społecznych, w tym zakresu współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, czy edukacji. Z powyższego wywodu skarżącego kasacyjnie organu i z akt sprawy wynika zaś wyraźnie, że rodzice M. S. złożyli sprzeczne oświadczenia co do sposobu i zakresu sprawowanej nad nim opieki. Nie ma przy tym racji skarżące kasacyjnie Kolegium, że Sąd I instancji podważył znaczenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a który został przeprowadzony w sprawie zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r., ani że Sąd pominął wyrok Sądu Okręgowego we W. z [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...]. Sąd I instancji uznał wyłącznie, że obiektywne ustalenie stanu faktycznego sprawy wymaga przeprowadzenia jeszcze innych dowodów, które pozwolą na wyeliminowanie tych sprzeczności pomimo istniejącej rozbieżności w oświadczeniach rodziców. Sąd wskazał wyraźnie, że pomimo tego, że wywiad środowiskowy – zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. – został uznany przez ustawodawcę za zasadniczy instrument procesowy służący usunięciu istniejących wątpliwości co do zakresu sprawowanej opieki, to organy dysponowały również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 zd. 1 K.p.a., że jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeśli chodzi zaś o wskazany wyrok Sądu Okręgowego, to niezależnie od roli dowodowej jaką odgrywa w niniejszej sprawie, nie jest wystarczającym dowodem potwierdzającym, że zakres opieki sprawowanej przez P. S. umożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Nie potwierdza tym bardziej twierdzenia skarżącego kasacyjnie Kolegium (s. 5 uzasadnienia skargi kasacyjnej), że całodzienna opieka nad M. S. została powierzona jego matce, a nie ojcu, któremu pozostawiono wyłącznie prawo do kontaktowania się z synem i płacenia alimentów. Z wyroku tego wynika wyłącznie, że wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania w miejscu zamieszkania matki, nie określono sposobu kontaktowania się P. S. z dziećmi na zgodny wniosek stron i zasądzono od P. S. na rzecz dzieci alimenty.
Powyższe dowodzi, że uzasadnione jest stanowisko Sądu I instancji, że ocena organu została oparta na niewyczerpująco zebranym materiale dowodowym, a tym samym jest przedwczesna.
Skarżące kasacyjnie Kolegium nie wykazało też, że Sąd I instancji nie zapoznał się z aktami sprawy i w konsekwencji przedstawił stan faktyczny sprawy w oderwaniu od zgromadzonego przez organy administracyjne materiału dowodowego. Chybione zatem okazały się pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Ani art. 133 § 1 zd. pierwsze P.p.s.a. w którym mowa o tym, że sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, ani art. 141 § 4 P.p.s.a. wskazujący co powinno zawierać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, nie zostały w sprawie naruszone. Przede wszystkim przepisy te nie służą kwestionowaniu oceny sądu co do prawidłowości ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy. Stan faktyczny sprawy administracyjnej ustalany jest przez organy stosownie do wymogów zawartych w art. 7 i 77 § 1 K.p.a. przy zastosowaniu art. 80 K.p.a. i to w ramach prawidłowości ich zastosowania sąd administracyjny weryfikuje stan faktyczny sprawy administracyjnej. Jeżeli organ uważa, że sąd pierwszej instancji wadliwie skontrolował jego ustalenia (pominął treści znajdujących się w aktach dokumentów, zeznań świadków, wywiadów środowiskowych itp.) to powinien zakwestionować to w ramach zarzutu naruszenia właśnie art. 7 i 77 § 1 (jeżeli chodzi o niewyjaśnienie lub wyjaśnienie pewnych okoliczności) i 80 K.p.a. (jeżeli chodzi o ocenę zgromadzonych dowodów), w powiązaniu z przepisami procedury sądowoadministracyjnej (por. uchwała NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09), a nie w ramach zarzutu naruszenia art. 133 § 1 czy 141 § 4 P.p.s.a.
Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, także z przyczyn branych pod uwagę z urzędu (art. 183 § 2 i art. 189 P.p.s.a.), orzeczono o jej oddaleniu stosownie do art. 184 w związku z art. 182 § 2 i § 3 P.p.s.a.
Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a.