I OSK 2407/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości pod słup energetyczny, uznając, że prawo do odszkodowania nie przysługuje następcom prawnym, którzy nabyli nieruchomość po dacie ograniczenia prawa własności.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną pod słup energetyczny nieruchomość. Skarżący twierdzili, że przysługuje im prawo do odszkodowania jako następcom prawnym pierwotnego właściciela. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a NSA w wyroku z 12 marca 2024 r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że prawo do odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przysługuje tylko właścicielowi w dacie wywłaszczenia i nie przechodzi na spadkobierców, jeśli nabycie nastąpiło na podstawie ustawy uwłaszczeniowej, która miała charakter pierwotny.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej N.M. i M.S. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił ich skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego. Wojewoda uchylił decyzję Starosty o odmowie ustalenia odszkodowania za szkody powstałe wskutek posadowienia słupa wysokiego napięcia na nieruchomości skarżących. Decyzja ta została wydana w związku z zezwoleniem z 1959 r. na zakładanie przewodów energetycznych. Skarżący domagali się odszkodowania jako następcy prawni pierwotnego właściciela. Zarzucili WSA naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 10 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wskazał na wadliwość sformułowania zarzutów kasacyjnych, w tym powołanie przepisów proceduralnych nieadekwatnych do sprawy. Podkreślił, że nabycie własności na podstawie ustawy uwłaszczeniowej miało charakter pierwotny i nie obejmowało praw ani roszczeń związanych z nieruchomością, poza tymi wyraźnie wskazanymi w art. 10 tej ustawy. Sąd odwołał się do uchwały 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2021 r. (sygn. akt I OPS 1/20), która doprecyzowała możliwość dochodzenia odszkodowania przez spadkobierców, jednak w analizowanym przypadku skarżący nie nabyli nieruchomości w drodze spadkobrania, a na mocy Aktu Nadania Ziemi z 1971 r. NSA uznał, że skarżący nie wykazali swojego interesu prawnego do dochodzenia odszkodowania, a tym samym nie przysługiwał im status strony w tym postępowaniu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, prawo do odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przysługuje tylko właścicielowi w dacie wywłaszczenia i nie przechodzi na spadkobierców, jeśli nabycie nastąpiło na podstawie ustawy uwłaszczeniowej, która miała charakter pierwotny.
Uzasadnienie
Nabycie własności na podstawie ustawy uwłaszczeniowej miało charakter pierwotny, co oznacza, że nie obejmowało praw ani roszczeń związanych z nieruchomością, poza tymi wyraźnie wskazanymi w art. 10 tej ustawy. Skarżący nabyli nieruchomość z mocy prawa w 1971 r., a nie w drodze spadkobrania po pierwotnym właścicielu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Roszczenie o ustalenie i zapłatę odszkodowania przysługuje tylko temu podmiotowi, który był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia. Nie przechodzi na następców prawnych singularnych ani nie wchodzi w skład spadku, chyba że następuje nabycie przez spadkobiercę na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20).
Pomocnicze
ustawa uwłaszczeniowa art. 10
Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych
Nabycie własności na podstawie tej ustawy miało charakter pierwotny i nie obejmowało praw ani roszczeń związanych z nieruchomością, poza tymi wyraźnie wskazanymi w tym przepisie.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, gdy naruszono prawo materialne lub przepisy postępowania.
p.p.s.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący kosztów procesu w postępowaniu cywilnym, nieadekwatny do sprawy sądowoadministracyjnej.
k.p.c. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący kosztów procesu w postępowaniu cywilnym, nieadekwatny do sprawy sądowoadministracyjnej.
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy interesu prawnego strony w postępowaniu administracyjnym, ma charakter prawnomaterialny.
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 35 § ust. 1
Wskazany w uchwale 7 sędziów NSA jako podstawa do ustalenia odszkodowania dla spadkobiercy.
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 36 § ust. 1
Wskazany w uchwale 7 sędziów NSA jako podstawa do ustalenia odszkodowania.
Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych art. 4
Wyłącza możliwość prowadzenia postępowania wznowieniowego lub o stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nabycie własności nieruchomości na podstawie ustawy uwłaszczeniowej miało charakter pierwotny i nie obejmowało praw ani roszczeń związanych z nieruchomością, poza tymi wyraźnie wskazanymi w art. 10 tej ustawy. Skarżący nie nabyli nieruchomości w drodze spadkobrania, a na mocy Aktu Nadania Ziemi z 1971 r., co wykluczało możliwość dochodzenia odszkodowania jako następcy prawnego pierwotnego właściciela. Posiadanie nieruchomości przez A.M. przed 1964 r. nie miało znaczenia prawnego dla ustalenia prawa do odszkodowania, które przysługuje tylko właścicielowi.
Odrzucone argumenty
Prawo do odszkodowania przysługuje następcom prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Nabycie pierwotne w drodze aktu własności ziemi nie wyłącza dochodzenia praw wchodzących w skład spadku, ściśle związanych z nabytą nieruchomością. Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania, nie dokonując ustaleń dotyczących tytułu prawnego A.M. do nieruchomości na datę wydania decyzji ograniczającej prawo właściciela.
Godne uwagi sformułowania
ustawodawca ustanowił przymus adwokacko-radcowski (...) aby zapewnić m. in. formalną poprawność konstrukcji tego rodzaju pisma procesowego. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym, który cechuje wysoki stopień sformalizowania. Nabycie pierwotne prawa generalnie oznacza nabycie prawa bez żadnych obciążeń. Ustawa ta zatem miała za zadanie prawnie potwierdzić stan faktyczny związany z samoistnym posiadaniem nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych.
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący sprawozdawca
Jolanta Rudnicka
sędzia
Karol Kiczka
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, w szczególności w kontekście nabycia własności na podstawie ustawy uwłaszczeniowej oraz sukcesji praw."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na specyficznej sytuacji faktycznej związanej z nabyciem nieruchomości na podstawie ustawy uwłaszczeniowej. Uchwała 7 sędziów NSA z 2021 r. (I OPS 1/20) doprecyzowała pewne kwestie, ale kluczowe jest ustalenie charakteru nabycia własności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, które może być interesujące dla właścicieli nieruchomości i prawników zajmujących się prawem nieruchomości. Wyjaśnia złożone kwestie sukcesji praw w kontekście historycznych przepisów.
“Kto dziedziczy odszkodowanie za wywłaszczoną ziemię? NSA wyjaśnia zasady sukcesji praw.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2407/20 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-03-12 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-11-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jolanta Rudnicka Karol Kiczka Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane II SA/Kr 366/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-07-06 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 2204 art.129 ust. 5 pkt 3 w zw z art 128 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Karol Kiczka Protokolant: Starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N.M. i M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 366/20 w sprawie ze skargi N.M. i M.S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 6 lipca 2020 r. (sygn. akt II SA/Kr 366/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę N.M. i M. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2020 r., nr [...], którą organ ten uchylił decyzję Starosty [...] z dnia 10 grudnia 2019 r. nr [...] o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz N.M. i M.S. za szkody powstałe wskutek posadowienia słupa wysokiego napięcia, będącego własnością spółki [...] S.A., na nieruchomości położonej w [...] w gminie [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], w związku z zezwoleniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 28 października 1959 r. nr [...] na zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomościach przewodów służących do przesyłania elektryczności – i orzekł o umorzeniu w całości postępowania przed organem pierwszej instancji. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, N.M. i M. S. zarzuciły Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie naruszenie: 1. (na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.c. w zw. z art. 28 k.p.a. - poprzez umorzenie postępowania wobec ustalenia, że skarżące nie mają interesu prawnego do ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie z nieruchomości pomimo, iż (cyt.): "M. S. jest spadkobiercą po A. M.", 2. (na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. - polegające na braku kontroli przez WSA działań organów zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z pominięciem słusznego interesu obywateli w zakresie ustalenia stanu prawnego nieruchomości oznaczonej jako dz. nr [...] położonej w [...] w dacie wydania decyzji przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], 3. (na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) - prawa materialnego – (cyt.): "przez błędną jego wykładnię tj. naruszenie art. 129 ust 5 pkt 3 w zw. art. 128 ustawy o gospodarowaniu nieruchomości poprzez jego błędną wykładnie i uznanie żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania nie przysługuje następcom prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej", 4. (na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) prawa materialnego – (cyt.): "przez błędną jego wykładnię tj. naruszenie art. 10 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dnia 26 października 1971 r. poprzez jego błędną wykładnie i uznanie nabycie pierwotne w drodze aktu własności ziemi wyłączą dochodzenie praw wchodzących w skład spadku, a ściśle związanych z nabytą w drodze uwłaszczenia nieruchomością". Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżące wnosiły o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto skarżące oświadczyły, że zrzekają się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] SA z siedziba w [...] wnosiły o jej oddalenie wraz zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Ponadto uczestniczka postępowania wnosiła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze. Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci: błędnej wykładni: art. 129 ust 5 pkt 3 w zw. art. 128 (cyt.) "ustawy o gospodarowaniu nieruchomości" i art. 10 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (bez podania miejsca publikacji) a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania takich, jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz (cyt.): "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.c. w zw. z art. 28 k.p.a." Zarzuty te okazały się nieuzasadnione, a w części nie były one w ogóle poprawnie pod względem językowym oraz prawnym sformułowane. Wyjaśnić zaś w tym miejscu trzeba, że po to - w przypadku sporządzania skargi kasacyjnej – ustawodawca ustanowił przymus adwokacko-radcowski ( art. 175 § 1 p.p.s.a.), aby zapewnić m. in. formalną poprawność konstrukcji tego rodzaju pisma procesowego. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym, który cechuje wysoki stopień sformalizowania (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. Prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011 r. str. 595). Zgodnie zaś z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać m. in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Pod pojęciem zaś tego rodzaju podstaw należy rozumieć konkretny przepis prawa (w tym akt prawny w którym on się znajduje wraz z miejscem publikacji) a naruszenia którego to przepisu – zdaniem autora skargi - dopuścił się Sąd I instancji. Tych warunków nie spełniało więc wskazanie jako zarzutów kasacyjnych przepisów ustawy określonej jako ustawa (cyt.): "o gospodarowaniu nieruchomości" zwłaszcza z pominięciem jej daty i miejsca publikacji ( o ile ustawa o takiej nazwie w ogóle istnie). Ponadto całkowicie niezrozumiałe było zarzucanie Sądowi Wojewódzkiemu istotnego naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z (cyt.): "art. 105 § 1 k.p.c." Zgodnie bowiem z tym ostatnim przepisem, współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w częściach równych. Sąd może jednak nakazać zwrot kosztów odpowiednio do udziału każdego ze współuczestników w sprawie, jeżeli pod tym względem zachodzą znaczne różnice. Jak z powyższego zatem wynika, przepis art. 105 § 1 k.p.c., był przepisem procedury cywilnej a jednocześnie nie był on związany z postępowaniem dowodowym. Tym samym dla przedmiotowej sprawy sądowoadministracyjnej, jego treść była obojętna. Wskazać też trzeba, że niezasadnym – co do zasady – było wiązanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. z art. 28 k.p.a. Ten ostatni przepis, chociaż jest zawarty w ustawie generalnie procesowej, jaką jest kodeks postępowania administracyjnego, ma bowiem charakter prawnomaterialny a zatem przepis art. 28 k.p.a. mógłby być ewentualnie wiązany, ale tylko z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., jako odnoszącym się do naruszeń prawa materialnego. Przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku M. S. o wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek posadowienia słupa wysokiego napięcia, będącego własnością spółki [...] S.A., na nieruchomości położonej w [...] w gminie [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...]. Do wniosku strona dołączyła bowiem zezwolenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 28 października 1959 r. nr [...] na zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomościach przewodów służących do przesyłania elektryczności. Wniosek ten następnie poparła matka wnioskodawczyni – N.M.. Nadając bieg w/w wnioskowi, Starosta [...], wspomnianą na wstępie decyzją z dnia z 10 grudnia 2019 r., wydaną na podstawie art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm., dalej: "u.g.n."), odmówił uwzględnienia powyższego wniosku, rozpatrując zaś sprawę w trybie instancji odwoławczej, Wojewoda Małopolski, zaskarżoną decyzją z dnia 12 lutego 2020 r., uchylił decyzję organu I instancji i umorzył w całości postępowanie prowadzone przed Starostą. Organ odwoławczy wskazał bowiem, że wnioskodawczyniom nie przysługiwało prawo do przedmiotowej nieruchomości w dniu jego ograniczenia a co nastąpiło decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 28 października 1959 r. N.M. nabyła bowiem w tym przypadku prawo własności nieruchomości dopiero z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), tj. w dniu 4 listopada 1971 r. a M.S. - w dniu 23 stycznia 1986 r. to jest w dniu zawarcia umowy z N. i J. M. o przekazanie gospodarstwa rolnego (akt notarialny Rep. A. Nr [...]). Stanowisko to podzielił następnie Sąd Wojewódzki wyrażając jednocześnie pogląd, iż roszczenie o ustalenie i zapłatę odszkodowania - w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. - jest należne tylko temu podmiotowi, który był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia. Nie ma ono bowiem charakteru cywilnoprawnego i nie wchodzi w skład spadku. Tym niemniej, niezależnie od w/w poglądu, Sąd Wojewódzki podkreślił także, iż skarżące wyprowadzały należne im prawo własności do przedmiotowej nieruchomości z Aktu Własności Ziemi – decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nr [...] z dnia 31 stycznia 1973 r. (k. 280 akt administracyjnych) a w przypadku nabycia własności nieruchomości - na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych - jej art. 10 przewidywał, że "ograniczone prawa rzeczowe i dożywocie obciążające dotychczas nieruchomości pozostają w mocy, a ich wartość odlicza się od należności za nieruchomości. Rolnik, który nabył własność nieruchomości, ponosi odpowiedzialność osobistą za ciążące na nieruchomości należności Państwa oraz za świadczenia objęte prawem dożywocia". Z tej przyczyny, przy wnioskowaniu a contrario, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, należało przyjąć, iż w tym przypadku żadne inne prawa ani roszczenia, związane z nieruchomością, nie przechodziły na jej nabywców z mocy prawa. Nabycie pierwotne prowadziło bowiem do uzyskania prawa do nieruchomości w oderwaniu od tego, kto był uprzednio jej właścicielem i dlatego odwoływanie się do następstwa prawnego - w tych okolicznościach - nie miało istotnego znaczenia. Ze stanowiskiem Sądu I instancji nie zgadzały się skarżące, które w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosiły, że M.S. była spadkobierczynią ustawową J.M.. Jego ojcem był natomiast A. M., a który przed rokiem 1964 r. był (cyt.): " co najmniej w posiadaniu" przedmiotowej nieruchomości. W związku z tym, skarżące zarzucały Sądowi I instancji, że nie zwrócił uwagi na fakt, iż organy zaniechały dokonania ustaleń, czy A. M. posiadał tytuł prawny do wspomnianej nieruchomości na datę wydania decyzji z dnia 28 października 1959 r. ograniczającej prawo właściciela nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...]. Zdaniem skarżących, błędnie też Sąd Wojewódzki i organy wykładały treść art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 (cyt.): "ustawy o gospodarowaniu nieruchomości" przyjmując, że żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania nie przysługuje następcom prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Ponadto – w ocenie skarżących - Sąd Wojewódzki dokonał także wadliwej wykładni przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych twierdząc, że nabycie pierwotne w drodze aktu własności ziemi wyłącza dochodzenie praw wchodzących w skład spadku, ściśle związanych z nabytą w drodze uwłaszczenia nieruchomością. W ocenie składu orzekającego, jak wyżej wspomniano, zarzuty kasacyjne nie mogły być uznane za usprawiedliwione. Zaskarżony wyrok pomimo bowiem częściowo nieprawidłowego uzasadnienia, odpowiadał prawu. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego oparte było generalnie na dwóch argumentach. Pierwszy z nich sprowadzał się do podzielenia poglądu Wojewody, iż roszczenie o ustalenie i zapłatę odszkodowania – oparte na art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. - jest należne tylko temu podmiotowi, który był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia. Roszczenie to nie przechodzi bowiem na następców prawnych singularnych ani nie wchodzi w skład spadku. Powyższy jednak pogląd, choć istotnie nie jednokrotnie był wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po wydaniu zaskarżonego wyroku został jednak zweryfikowany uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. (sygn. akt I OPS 1/20). W uchwale tej bowiem skład poszerzony przyjął, że o ile następcy prawni osoby wywłaszczonej, którzy prawa do nieruchomości wywłaszczonej nabyli w drodze umowy, nie mają prawa domagać się w omawianym trybie odszkodowania, o tyle odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Uchwała ta jest zaś wiążąca dla wszystkich składów orzekających w sądach administracyjny obu instancji. W związku z powyższym, w świetle treści w/w uchwały - gdyby ze stosownym wnioskiem odszkodowawczym występował spadkobierca wywłaszczonego właściciela nieruchomości - to osoba taka miała interes prawny w postępowaniu objętym tym wnioskiem. Taka sytuacja jednak w analizowanym stanie faktycznym nie miała miejsca a zatem (uznając nawet, że wskazywana w skardze kasacyjnej ustawa (cyt.): "o gospodarowaniu nieruchomości" oznaczała w istocie rzeczy ustawę o gospodarce nieruchomościami), zarzut oparty na błędnej wykładni art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 u.g.n. nie mógł w tym przypadku odnieść spodziewanego skutku. W niniejszej sprawie istotne było, że N.M. oraz jej mąż – J. M. (syn A.) uzyskali tytuł prawny do przedmiotowego gruntu nie na mocy spadkobrania (N.M. zresztą - jako synowa - nie mogła być nigdy uznana za ustawową spadkobierczynię A.M.), ale z mocy prawa, na skutek uzyskania przez oboje małżonków wspomnianego wyżej Aktu Nadania Ziemi. N.M. i J.M. nabyli więc własność przedmiotowej nieruchomości dopiero z dniem 4 listopada 1971 r. Mając zatem na uwadze, że słuszny był drugi argument podniesiony w zaskarżonym wyroku to jest, iż nabycie prawa własności na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm., dalej jako: "ustawa uwłaszczeniowa") miało charakter pierwotny a nie pochodny a zatem żadne prawa ani roszczenia związane z nieruchomością, poza tymi, które expressis verbis wymieniał art. 10 tej ustawy, nie przechodziły na jej nabywców z mocy prawa, skarga kasacyjna musiała być uznana za nieuzasadnioną. Wyjaśnić bowiem w tym miejscu należy, nabycie pierwotne prawa generalnie oznacza nabycie prawa bez żadnych obciążeń. Jeśli więc ustawodawca zakłada, że przy nabyciu pierwotnym określone obciążenia mają jednak pozostać w mocy, to daje temu wyraz poprzez dokładne wskazanie tego faktu i określenie rodzaju tych obciążeń, które nadal pozostają. Przykładem tego rodzaju regulacji prawnej czyli nabycia pierwotnego własności nieruchomości, któremu towarzyszyło pozostawienie części, związanych z nią dawnych obciążeń, był (obecnie już nieobowiązujący) art. 179 § 2 kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z tym przepisem, Skarb Państwa nabywał własność nieruchomości, której własności jej właściciel się zrzekł, ale w tym przypadku przepis ten stanowi, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia. Tego rodzaju przepisem jest także przytoczony wyżej art. 10 ustawy uwłaszczeniowej. Gdyby bowiem nabycie pierwotne, czyli w tym przypadku nabycie własności nieruchomości z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971 r. miało wiązać się z nabyciem wszystkich praw i roszczeń dotyczących nabywanej nieruchomości, to przepis ten nie miałby żadnej racji bytu. Dlatego też zarzut kasacyjny oparty na art. 10 ustawy uwłaszczeniowej również nie był zasadny. Zbędne także było prowadzenie w tym przypadku jakiegokolwiek szerszego postępowania dowodowego, dotyczącego hipotetycznych, ewentualnych uprawnień A.M. do przedmiotowego gruntu. Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych miała na celu uporządkowanie skomplikowanych stosunków własnościowych, jakie zachodziły na wsi w okresie PRL-u, gdyż wielu rolników nie przywiązywało dotąd wagi do dokonywania obrotu ziemią w sposób zgodny z prawem. Ustawa ta zatem miała za zadanie prawnie potwierdzić stan faktyczny związany z samoistnym posiadaniem nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. W rezultacie więc, skoro w przypadku nieruchomości położonej w [...] w gminie [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], kwestie własnościowe musiały być uregulowane w drodze zastosowania przepisów w/w tzw. "ustawy uwłaszczeniowej", oznaczało to, że stan prawny tej nieruchomości nie był wcześniej uregulowany. Domaganie się zaś, aby w postępowaniu o ustalenie prawa do odszkodowania z tytułu ograniczenia w 1949 r. prawa właściciela tej nieruchomości, poszukiwać takiej osoby a zatem by w niniejszym postępowaniu prowadzić postępowanie dowodowe właściwe postępowaniu uwłaszczeniowemu, albo nawet wbrew treści decyzji, która to postępowanie uwłaszczeniowe zakończyła, nie było prawidłowe. Tego rodzaju postępowanie dowodowe wykraczałoby bowiem poza granice niniejszej sprawy. Dodać też trzeba, że z mocy art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81) nie jest możliwe prowadzenie m. in. postępowania wznowieniowego czy o stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi, wydanego na podstawie przepisów ustawy uwłaszczeniowej a postulowane przez skarżące postępowanie dowodowe w istocie rzeczy zmierzałoby do zakwestionowania prawidłowości wydania małżonkom M. Aktu Własności Ziemi z dnia 31 stycznia 1973 r. W rezultacie więc także zarzut kasacyjny, oparty na art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. nie był uzasadniony. Podkreślić również trzeba, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - jej autor – nie twierdził nawet, iż A.M. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości przed rokiem 1964 a jedynie, że co najmniej pozostawał w jej posiadaniu. Tymczasem okoliczność, że A.M. przed datą 1964 r. był posiadaczem przedmiotowego gruntu nie miała w tym wypadku istotności prawnej. Odszkodowanie, należne z tytułu wywłaszczenia lub ograniczenia prawa własności, wg przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, mogło być bowiem przyznane tylko właścicielowi nieruchomości a nie jej posiadaczowi. Z uwagi zatem, że strony, domagając się w niniejszej sprawie ustalenia odszkodowania nie wykazały w tym postępowaniu swojego interesu prawnego, tym samym nie przysługiwał im w tym postepowaniu status strony to zarzut kasacyjny oparty na art. 28 k.p.a. także okazał się chybiony. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. Nieuwzględnienie wniosku uczestniczki postępowania o zasądzenie zwrotu jego kosztów spowodowane było brakiem podstaw prawnych do uwzględnienia tego rodzaju wniosku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI