I OSK 240/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rozwoju. Decyzje administracyjne dotyczyły stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę gminną. Organy administracji (Wojewoda Małopolski, Minister Rozwoju) oraz WSA uznały, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Przesłanki te obejmowały: brak własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w dniu 31 grudnia 1998 r., zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oraz pozostawanie jej we władaniu publicznoprawnym. WSA w Warszawie, oddalając skargę, uznał za wystarczające dowody takie jak rozporządzenie Wojewody Nowosądeckiego z 31 grudnia 1998 r. zaliczające drogę do kategorii dróg gminnych, mapę z projektem podziału nieruchomości z 2015 r. wskazującą zajęcie pod drogę publiczną, oraz zeznania świadków potwierdzające urządzenie i utrzymanie drogi przez Gminę C. NSA, uwzględniając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje administracyjne. Sąd wskazał, że organy nie wykazały w sposób dostatecznie jednoznaczny, czy działka nr [...] była faktycznie zajęta pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. Mapa z podziału nieruchomości, na którą powoływały się organy, została sporządzona na podstawie wskazań zarządcy drogi, ale brak było innych dokumentów potwierdzających te wskazania. Sąd podkreślił, że nie można ustalić stanu urządzenia działki (np. nawierzchni) w krytycznym dniu, a samo rozporządzenie wojewody nie określało lokalizacji drogi na konkretnych działkach. Ponadto, NSA uznał, że zeznania świadków dotyczące władania nieruchomością przez gminę nie zostały skonfrontowane z innymi dowodami, takimi jak umowy, faktury czy zeznania pracowników firm świadczących usługi drogowe. Sąd zaznaczył, że decyzja wydana na podstawie art. 73 ust. 1 ma charakter deklaratoryjny i może być wydana tylko przy jednoznacznych dowodach, a jej wydanie w sytuacji braku takich dowodów jest wadliwe, zwłaszcza że postępowania wszczynane po 2005 r. mogą prowadzić do wywłaszczenia bez odszkodowania. W związku z tym, sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organom, które mają obowiązek uzupełnić materiał dowodowy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie standardów dowodowych w sprawach o nabycie nieruchomości z mocy prawa pod drogi publiczne na podstawie art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną, zwłaszcza w kontekście konieczności wykazania stanu faktycznego na dzień 31 grudnia 1998 r. oraz znaczenia dowodów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną i wymaga analizy stanu faktycznego na konkretną datę. Może mieć mniejsze zastosowanie do innych przypadków nabycia własności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nieruchomość zajęta pod drogę publiczną i pozostająca we władaniu jednostki samorządu terytorialnego w dniu 31 grudnia 1998 r., która nie stanowiła jej własności, nabywa z mocy prawa prawo własności tej nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ale tylko pod warunkiem dostatecznie jednoznacznego wykazania wszystkich przesłanek, w tym faktycznego zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną i jej władania przez jednostkę samorządu terytorialnego w krytycznym dniu.
Uzasadnienie
NSA uznał, że organy nie wykazały w sposób wystarczający, czy nieruchomość była faktycznie zajęta pod drogę publiczną i pozostawała we władaniu jednostki samorządu terytorialnego w dniu 31 grudnia 1998 r. Brak było wystarczających dowodów poza mapą sporządzoną na potrzeby postępowania i zeznaniami świadków, które nie zostały skonfrontowane z innymi materiałami.
Jaki jest ciężar dowodu w postępowaniu o stwierdzenie nabycia z mocy prawa nieruchomości pod drogę publiczną na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu spoczywa na organie, który musi jednoznacznie wykazać wszystkie przesłanki, w tym stan faktyczny nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. (zajęcie pod drogę, władanie).
Uzasadnienie
Decyzja deklaratoryjna może być wydana tylko przy jednoznacznych dowodach. Organy nie mogą poprzestać na mapie sporządzonej na potrzeby postępowania lub zeznaniach świadków, jeśli nie zostaną one poparte innymi dowodami, zwłaszcza gdy strona kwestionuje stan faktyczny.
Czy mapa z projektem podziału nieruchomości sporządzona na potrzeby postępowania w trybie art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną, oparta na wskazaniach zarządcy drogi, może stanowić samodzielny dowód na zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli brak jest innych dokumentów potwierdzających te wskazania zarządcy, a strona kwestionuje stan faktyczny.
Uzasadnienie
Mapa taka może być pomocna, ale nie może być jedynym dowodem, zwłaszcza gdy nie zawiera precyzyjnych danych o stanie technicznym nieruchomości i jej faktycznym wykorzystaniu jako pasa drogowego w krytycznym dniu.
Przepisy (27)
Główne
u.p.r.a.p. art. 73 § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
Podstawa do stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieruchomości zajętych pod drogi publiczne i pozostających we władaniu jednostek samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa w dniu 31 grudnia 1998 r.
u.p.r.a.p. art. 73 § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
Naruszenie poprzez rozszerzającą interpretację i niewłaściwe zastosowanie, brak dowodów na władanie nieruchomością.
u.p.r.a.p. art. 73 § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
Naruszenie w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 1998 r., brak podstaw do zastosowania art. 73 ust. 1 u.p.r.a.p. z powodu braku uchwały zaliczającej drogę do kategorii dróg publicznych.
Pomocnicze
u.d.p. art. 7 § ust. 2
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Podstawa wydania rozporządzenia Wojewody Nowosądeckiego nr 52 z dnia 31 grudnia 1998 r. w sprawie zmiany zaliczenia do kategorii dróg gminnych.
u.p.r.a.p. art. 103 § ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
Potwierdzenie, że droga nr [...] relacji K. pozostała drogą gminną z dniem 1 stycznia 1999 r.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, które NSA bada z urzędu.
P.p.s.a. art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przesłanki, które NSA rozważa z urzędu.
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zarzut naruszenia przez WSA poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do stanu faktycznego i zarzutów skarżących.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Zarzut naruszenia przez WSA poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do stanu faktycznego i zarzutów skarżących.
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Zarzut naruszenia przez WSA poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do stanu faktycznego i zarzutów skarżących.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zarzut naruszenia przez WSA poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do stanu faktycznego i zarzutów skarżących.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zarzut naruszenia przez WSA poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do stanu faktycznego i zarzutów skarżących.
k.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zarzut naruszenia przez WSA poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do stanu faktycznego i zarzutów skarżących.
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
Zarzut naruszenia przez WSA poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do stanu faktycznego i zarzutów skarżących.
k.p.a. art. 138 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zarzut naruszenia przez WSA poprzez podzielenie stanowiska organu i utrzymanie w mocy decyzji pierwszej instancji.
u.d.p. art. 19
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Zarzut naruszenia przez WSA, wskazujący na niemożność wykonywania czynności zarządu drogą bez dokładnych danych.
u.d.p. art. 20
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Zarzut naruszenia przez WSA, wskazujący na niemożność wykonywania czynności zarządu drogą bez dokładnych danych.
P.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku, decyzji i poprzedzającej ją decyzji.
P.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku, decyzji i poprzedzającej ją decyzji.
P.p.s.a. art. 203 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania.
P.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.
P.p.s.a. art. 182 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.
u.d.p. art. 1
Ustawa o drogach publicznych
Naruszenie w zw. z art. 73 ust. 1 u.p.r.a.p. poprzez rozszerzającą interpretację i niewłaściwe zastosowanie.
u.d.p. art. 4 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o drogach publicznych
Naruszenie w zw. z art. 73 ust. 1 u.p.r.a.p. poprzez rozszerzającą interpretację i niewłaściwe zastosowanie.
Rozporządzenie Ministra Komunikacji z dnia 28 lutego 1986 r. w sprawie tworzenia i organizacji jednostek drogowych podległych właściwym radom narodowym oraz zasad i zakresu ich działania art. 5 § pkt 1 ppkt 9
Naruszenie w zw. z art. 73 ust. 1 u.p.r.a.p. poprzez rozszerzającą interpretację i niewłaściwe zastosowanie.
u.d.p. art. 7 § ust. 2
Ustawa o drogach publicznych
Naruszenie w zw. z art. 73 ust. 1 u.p.r.a.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 1998 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 73 ust. 1 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną w zw. z przepisami ustawy o drogach publicznych poprzez rozszerzającą interpretację i niewłaściwe zastosowanie, gdyż brak było dowodów na władanie nieruchomością. • Naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z przepisami K.p.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do stanu faktycznego i zarzutów skarżących oraz sprzeczności logiczne uzasadnienia. • Naruszenie art. 73 ust. 1 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy o drogach publicznych, gdyż brak było podstaw do zastosowania art. 73 ust. 1 z powodu braku uchwały zaliczającej drogę do kategorii dróg publicznych.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 19 i 20 ustawy o drogach publicznych, ponieważ autor skargi kasacyjnej nie wskazał publikatora tej ustawy, co uniemożliwiło ocenę naruszenia według konkretnego stanu prawnego.
Godne uwagi sformułowania
Decyzja podjęta na podstawie omawianego art. 73 ma charakter deklaratoryjny i może być wydana jedynie w sytuacji jednoznacznego potwierdzenia, że dana nieruchomość z mocy prawa przeszła na własność jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa. • Wydanie takiej decyzji w sytuacji braku jednoznacznych dowodów świadczących o zaistnieniu z mocy prawa takiego skutku jest, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wadliwe. • Formułując takie stanowisko, Sąd orzekający miał na względzie wywłaszczeniowy charakter omawianej regulacji prawnej oraz fakt, że wszczynane po dniu 31 grudnia 2005 r. przez jednostki samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa postępowania w trybie art. 73 ust. 1 ww. ustawy, wobec upływu terminu do składania wniosków o odszkodowanie, prowadzą do wywłaszczenia byłych właścicieli z ich prawa własności bez odszkodowania.
Skład orzekający
Aleksandra Łaskarzewska
przewodniczący sprawozdawca
Mariola Kowalska
sędzia
Maria Grzymisławska-Cybulska
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie standardów dowodowych w sprawach o nabycie nieruchomości z mocy prawa pod drogi publiczne na podstawie art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną, zwłaszcza w kontekście konieczności wykazania stanu faktycznego na dzień 31 grudnia 1998 r. oraz znaczenia dowodów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną i wymaga analizy stanu faktycznego na konkretną datę. Może mieć mniejsze zastosowanie do innych przypadków nabycia własności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia nabycia własności nieruchomości pod drogi publiczne, które ma znaczenie praktyczne dla właścicieli i samorządów. Nacisk NSA na rygorystyczne dowodzenie stanu faktycznego jest istotny dla prawników.
“Nieruchomość pod drogę gminną: NSA stawia wysokie wymagania dowodowe dla samorządów.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.