I OSK 24/24

I OSK 24/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Karol Kiczka /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gd 232/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-10-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17, art. 23 ust. 4aa i art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 232/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 5 stycznia 2023 r. nr SKO Gd/4471/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 4 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 232/23 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 5 stycznia 2023 r. nr SKO Gd/4471/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji
I) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17, art. 23 ust. 4aa i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez jego błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że zasadna jest odmowa ustalenia dla wnoszącej skargę kasacyjną świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy wszystkie przesłanki zostały przez nią spełnione;
II) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 P.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi i niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, że zarówno organ I, jak i II instancji naruszyły art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez ograniczenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie i zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia sprawy w oparciu o inne reguły i środki dowodowe, co doprowadziło do błędnych ustaleń i spowodowało wydanie decyzji odmownej, a także oddalenie skargi.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ponadto, złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy oraz wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa adwokackiego, według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu, wnosząca skargę kasacyjną przyznała, że wywiad środowiskowy to ważny dowód w sprawie. Niemniej jednak, w jej ocenie, wywiad przeprowadza się wyłącznie, gdy pojawią się wątpliwości co do zasadności wypłaty świadczenia. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia w żaden sposób przyznania świadczenia od przeprowadzenia wywiadu. Organy dysponują również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 zd. 1 K.p.a., że dowodem jest wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem.
W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, przez ograniczenie przez organy obu instancji postępowania dowodowego i zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia sprawy w oparciu o innego reguły i środki dowodowe przewidziane przepisami prawa.
Jak wskazała wnosząca skargę kasacyjną, Sąd I instancji nie dostrzegł, że organy powinny wyjaśnić kwestię sprawowanej przez nią opieki nad córką w oparciu o szerszy niż dotychczas katalog środków dowodowych. Pozwoliłoby to na udzielenie odpowiedzi na pytanie, jak aktualnie kształtuje się zakres jej obowiązków, a także zbadać zakres potrzeb osoby z niepełnosprawnością. Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że sprawowana opieka musi odpowiadać charakterowi niepełnosprawności, co nie zawsze oznacza konieczność stałej i całodobowej obecności opiekuna przy podopiecznym.
Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że w niniejszej sprawie decyzja organu została wydana przedwcześnie i bez podjęcia próby przeprowadzenia innych dowodów w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Jak wynikało z bezspornych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, we wniosku z 24 czerwca 2022 r. A. A. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką B. B., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym 15 grudnia 2021 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku.
Wójt Gminy X. decyzją z 10 sierpnia 2022 r. odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 5 stycznia 2023 r. nr SKO Gd/4471/22 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ ustalił, że w sprawie pracownicy GOPS w X. podjęli próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 12 lipca 2022 r., jednak wnioskodawczyni nie wyraziła zgody na jego przeprowadzenie oraz odmówiła napisania oświadczenia o braku zgody na przeprowadzenie wywiadu. Z tego względu, zdaniem organu II instancji, Wójt, odwołując się do regulacji zawartej w art. 28 ust. 1 u.ś.r., prawidłowo odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. A. wniesioną na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 5 stycznia 2023 r.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przede wszystkim należy wskazać, że podanie przez autora skargi kasacyjnej przepisów, jakie w jego ocenie naruszył Sąd I instancji, a także wyjaśnienie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym to naruszenie polegało, wyznacza granice, w których rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 P.p.s.a.). Skarga kasacyjna jest bowiem wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 P.p.s.a. Wprawdzie orzecznictwo NSA złagodziło niektóre wymagania formalne tej skargi (zob. uchwała z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jednak ich nie zniosło, a to oznacza, że merytoryczne rozpoznanie zarzutów kasacyjnych jest uzależnione od formalnego ich ujęcia.
W skardze kasacyjnej został sformułowany zarzut kwestionujący wykładnię prawa materialnego, a zatem konieczne jest odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa materialnego, gdyż prawidłowe rozumienie prawa materialnego wytycza kierunek i zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego. Autorka skargi kasacyjnej wskazała na naruszenie art. 17, art. 23 ust. 4aa i art. 28 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że zasadna jest odmowa ustalenia dla wnoszącej skargę kasacyjną świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy wszystkie przesłanki zostały przez nią spełnione.
Zarzut naruszenia prawa materialnego tworzy swego rodzaju niespójną zbitkę przepisów prawnych – wymienia szereg norm prawnych, które miał naruszyć Sąd I instancji, bez wskazania konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm. Możliwe jest, że kilka przepisów może tworzyć określoną normę prawną, ale wówczas zarzut skonstruowany z kilku przepisów musi wskazywać, że tworzą one właśnie taką normę prawną, jaka jest jej treść i w jaki sposób taka norma została naruszona (zob. wyrok NSA z 6 września 2023 r. sygn. akt I OSK 89/23. Tworzenie natomiast niespójnej zbitki przepisów jest oceniane w orzecznictwie jako nieprawidłowe (zob. wyroki NSA z: 18 października 2011 r. sygn. akt II FSK 797/10; 13 września 2011 r. sygn. akt II FSK 593/10; 18 maja 2011 r. sygn. akt II FSK 62/10; 19 grudnia 2014 r. sygn. akt II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo; 20 stycznia 2022 r. sygn. akt III FSK 2147/21; 14 lipca 2022 r. sygn. akt III OSK 1434/21). Prawidłowe skonstruowanie zarzutu kasacyjnego wymaga, aby wskazano w skardze kasacyjnej na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie, które zarzuca się Sądowi I instancji, oraz jak powinna wyglądać, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, prawidłowa wykładnia danego przepisu oraz jego właściwe zastosowanie (por. np. wyroki NSA z 16 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 1850/09; z 19 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1290/09, z 29 października 2009 r. sygn. akt II FSK 815/08). Zarzut skonstruowany w sposób przyjęty w niniejszej skardze kasacyjnej każe domyślać się, jaka jest norma prawa materialnego wynikająca z powołanych przepisów, co uniemożliwia precyzyjne odniesienie się do nich.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 17 u.ś.r. trzeba kolejno wskazać, że przepis ten ma strukturę złożoną, zawiera kilka jednostek redakcyjnych (6 ustępów, dzielących się na punkty i niektóre z nich na podpunkty) o zróżnicowanej treści normatywnej. Obowiązek wskazania naruszonego przepisu oznacza wskazanie konkretnie naruszonej normy prawnej, ogólne odwołanie się do przepisu zawierającego kilka różnych norm nie spełnia tego warunku i zarzut tak postawiony nie poddaje się weryfikacji. Mając jednak na uwadze treść uzasadnienia skargi kasacyjnej i okoliczności sprawy, z których bezspornie wynika, że skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut ten dotyczy art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.
Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 i 2270 oraz z 2022 r. poz. 1 i 66), w celu weryfikacji tych wątpliwości.
Zgodnie z kolejnym przepisem objętym zarzutem skargi kasacyjnej – art. 28 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.
Przypomnieć trzeba, że błędnej wykładni wskazanych powyżej przepisów skarżąca kasacyjnie upatruje w uznaniu przez Sąd I instancji, że zasadna jest odmowa ustalenia dla wnoszącej skargę kasacyjną świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wszystkie przesłanki zostały przez nią spełnione. Przy czym istota naruszenia prawa materialnego została wyrażona precyzyjniej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym wskazano, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się wyłącznie, gdy pojawią się wątpliwości co do zasadności wypłaty świadczenia. Jak dalej wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia bowiem w żaden sposób przyznania świadczenia od przeprowadzenia wywiadu, a organy dysponują również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 zd. 1 K.p.a., że dowodem jest wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem.
Sąd I instancji, w odniesieniu do wskazanego problemu, wskazał, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować.
Jak dalej wskazał Sąd I instancji, zadaniem rolą organów orzekających w sprawach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie kontroli nad tym, aby nie dochodziło do nadużyć w zakresie jego przyznawania. Niewątpliwie tej kontroli, mającej na celu weryfikację faktycznej opieki nad osobą z niepełnosprawnością, służy przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, do którego odwołał się ustawodawca w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., wprowadzając obligatoryjny wymóg jego przeprowadzenia w ramach ustalania przez organy prawa do tego świadczenia. Sąd przywołał dodatkowo przepis art. 107 ust. 1a pkt 1 u.p.s., stosownie do którego rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się na podstawie art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne.
Sąd I instancji podkreślił, że uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub nieudzielenie w jego toku wyjaśnień co do okoliczności nim objętych, stosownie do art. 28 ust. 1 u.ś.r., skutkuje odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Stanowisko Sądu I instancji należy uznać za prawidłowe. Dodatkowo należy podkreślić, że badając związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, ocenie musi podlegać, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą sprawującą opiekę. Przepis ten wprawdzie nie zakłada, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej, to jednak do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego wnioskodawcy zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, ale przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować. Badanie okoliczności sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., odbywa się w trybie określonym przez przepisy art. 23 ust. 4aa, ust. 4b u.ś.r. Przy czym przepisy te znajdują zastosowanie w razie wystąpienia wątpliwości dotyczących sprawowania opieki. Mogą zatem być podstawą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na okoliczność zarówno sprawowania opieki przez wnioskodawcę, jak i sprawowania jej w sposób prawidłowy i zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności oraz adekwatnie do potrzeb osoby niepełnosprawnej (por. wyrok NSA z 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2816/23). Podzielić przy tym należy stanowisko wyrażane w orzecznictwie na tle art. 23 ust. 4aa u.ś.r., że "Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna" (wyrok NSA z 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2131/22, wyrok WSA we Wrocławiu z 30 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 69/21).
Sąd I instancji prawidłowo przyjął zatem, na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 23 ust. 4aa u.ś.r., że w postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym rodzinnego wywiadu środowiskowego. Dowody te podlegają łącznej ocenie, co też w sprawie miało niewątpliwe miejsce.
Niepodważona wykładnia Sądu I instancji przekłada się na brak skuteczności zarzutu naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., przez ograniczenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie i zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia sprawy w oparciu o inne reguły i środki dowodowe, co doprowadziło do błędnych ustaleń i spowodowało wydanie decyzji odmownej, a także oddalenie skargi.
Skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje przy tym ustaleń organów, zaaprobowanych przez Sąd I instancji, że poza złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz załączeniem do niego kilku dokumentów, nie udzieliła wyczerpujących informacji na temat zakresu opieki, którą sprawuje nad córką. Bezsporne jest także, że w piśmie z 4 lipca 2022 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 24a ust. 1 u.ś.r., wezwał skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 6 lipca 2022 r. strona stawiła się w GOPS w X. i na złożonym 24 czerwca 2022 r. wniosku naniosła odręczne poprawki. Z akt sprawy wynika, że Wójt Gminy X. uznał, że strona nie udzieliła wystarczających wyjaśnień co do zakresu sprawowanej opieki organ nie mógł jednoznacznie ocenić, czy zakres tej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawczynię i w związku z tym zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. W odpowiedzi na wniosek o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego Dział Pomocy Społecznej i Środowiskowej GOPS w X. poinformował, że 12 lipca 2022 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącej w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego niezbędnego do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z pisma z 12 lipca 2022 r. wynika, że pracownicy socjalni rozmawiali ze skarżącą na podwórku przed domem. Skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz odmówiła napisania oświadczenia o braku zgody na przeprowadzenie wywiadu.
Sąd I instancji prawidłowo zatem uznał, że w takich okolicznościach przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nakładały na skarżącą obowiązek poddania się rodzinnemu wywiadowi środowiskowemu, celem weryfikacji okoliczności związanych ze sprawowaniem faktycznej opieki nad niepełnosprawną córką. Dlatego też, zgodzić się trzeba z Sądem I instancji, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a więc kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy środka dowodowego, uprawniał orzekające w sprawie organy do zastosowania art. 28 ust. 1 u.ś.r.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie można więc skutecznie zarzucić Sądowi I instancji wadliwego niedopatrzenia się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a organom administracyjnym, że ograniczyły postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie i zaniechały wszechstronnego rozpatrzenia sprawy w oparciu o inne reguły i środki dowodowe. Powtórzyć należy, że z akt sprawy jasno wynika, że organy administracyjne rozważyły zebrane w sprawie środki dowodowe i wobec istnienia wątpliwości dotyczących zakresu sprawowanej opieki uznały, że konieczne jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takiej sytuacji organ administracyjny nie musi wskazywać powodów dlaczego, w celu usunięcia wątpliwości, nie skorzystał z innego sposobu ich wyjaśnienia niż rodzinny wywiad środowiskowy, a strona nie może protestować przeciwko przeprowadzeniu wywiadu, natomiast w przypadku odmowy musi liczyć się z odmową przyznania świadczenia.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.