II SA/Gd 234/22

II SA/Gd 234/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-09-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi Ż. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 17 lutego 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania Ż. B. (dalej: strona, skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta Gdańska (dalej: organ I instancji) z dnia 18 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Podstawą rozstrzygnięcia by następujący stan faktyczny.
Ż. B. wystąpiła w dniu 31 maja 2021 r. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem R. P. (ur. 29.11.1948 r.). We wniosku wskazała, że jej ojciec cierpi na liczne schorzenia. Opieka nad nim polega na porannej pobudce, pomocy w porannej toalecie, podawaniu leków, przygotowaniu i podaniu posiłków, pomocy w ubieraniu, sprzątaniu, gotowaniu, prasowaniu. Ponadto skarżąca towarzyszy ojcu w wizytach lekarskich, realizuje recepty oraz robi zakupy, a także załatwia za niego sprawy urzędowe. Wieczorem przygotowuje go do snu i nad nim czuwa.
Z akt sprawy, w tym z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 czerwca 2021r. (w formie rozmowy telefonicznej z powodu stanu epidemii) wynika, że R. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu 9 kwietnia 2018 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, stwierdzającym konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 12 lutego 2018r., orzeczenie wydano na stałe, symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N 05-R (tj. choroby neurologiczne, upośledzenie narządu ruchu). Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. R. P. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną J. P. (lat 72), która również jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (przyczyny niepełnosprawności 05-R i 10-N), orzeczenie wydano na stałe. J. P. pomimo swojej niepełnosprawności sprawowała nad mężem opiekę, jednak w ostatnim czasie jej stan zdrowia się pogorszył, doznała pęknięcia barku i nie jest w stanie opiekować się mężem.
Ż. B. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia 31 maja 2022 r. (przyczyny niepełnosprawności 02-P 11-I), może pracować w warunkach pracy chronionej. Skarżąca nie zamieszkuje z ojcem, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Podczas wywiadu środowiskowego oraz w piśmie z dnia 9 lipca 2021 r. skarżąca podała, że jej ojciec choruje na serce, ma niskie ciśnienie, problemy z prostatą, przeszedł 4 udary, ma lewostronny niedowład, problemy z poruszaniem się, z równowagą. Porusza się przy pomocy laski i przy asekuracji drugiej osoby. Do wykonywanych czynności podczas opieki należą: pomoc przy codziennych czynnościach higienicznych, prowadzenie do toalety, zmiana pieluchomajtek, przygotowanie ubrań, przygotowanie posiłków, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, podawanie leków, a także pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków.
Z akt sprawy wynika również, że R. P. ma troje dzieci, oprócz skarżącej córkę D. P.-W. i syna M. P. D. P.-W. złożyła oświadczenie, że nie może opiekować się ojcem, gdyż opiekuje się mamą – J. P., która ma znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga pomocy w życiu codziennym. M. P. złożył oświadczenie, że nie może zajmować się ojcem, gdyż jest osobą pracującą.
Decyzją z dnia 18 września 2021 r. Prezydent Miasta Gdańska (dalej: organ I instancji) odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na niespójności w oświadczeniach skarżącej: podczas wywiadu środowiskowego skarżąca twierdziła, że sprawuje opiekę nad ojcem od wielu lat i zajmuje się nim przez cały dzień, tymczasem w oświadczeniu z dnia 9 lipca 2021 r. wskazała, że opiekuje się ojcem od lutego 2020 r. i przebywa u niego codziennie parę godzin. Dalej wskazał, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Ostatnia umowa o pracę została rozwiązana z dniem 31 stycznia 2020r., z upływem czasu, na który była zawarta. Z akt nie wynika, aby w tym czasie nastąpiło pogorszenie się stanu zdrowia R. P.. Ponadto pracownik socjalny ustalił, że w opiece nad R. P. w małym stopniu pomaga żona J. P., która również przygotowuje mężowi ubrania oraz dawkuje leki. Na podstawie wyjaśnień skarżącej nie można więc uznać, że sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną wiąże się z koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia. Czynności, które skarżąca wskazała, wykonują również osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby skarżąca przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej chociaż w niepełnym wymiarze. Niewątpliwie R. P. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co wynika z posiadanego orzeczenia. Z oświadczeń strony nie wynika jednak, aby był on osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków czy przyjmowania lekarstw. Ponadto w opiece nad ojcem skarżącą może wspomóc brat M. P. oraz siostra D. P.-W., których obciąża wobec ojca obowiązek alimentacyjny. Ponadto D. P.-W. sprawuje opiekę nad matką. Jest zatem w stanie zareagować, gdy ojciec upadnie bądź chce skorzystać z toalety.
Biorąc pod uwagę powyższe, nie można w ocenie organu I instancji uznać, że sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną wiąże się z koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
W sprawie, zdaniem organu I instancji, zachodzi również przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Ż. B., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a ponadto naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Z tego względu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia.
Opisaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, wiek, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało.
W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo rozstrzygnął sprawę dostrzegając, że zakres sprawowanej przez skarżącą nad ojcem opieki nie jest tak znaczący, że uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca wraz z siostrą D. sprawują opiekę nad obojgiem rodziców wspólnie zamieszkujących. Znaczna część obowiązków się pokrywa i jest realizowana dla obojga rodziców, jak np. pranie, sprzątanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, itp. Trudno dać wiarę, że np. D. P.-W. opiekując się matką nie pomogłaby ojcu przejść do toalety, gdyby takiej pomocy potrzebował, czy nie asekurowałaby go przy innych czynnościach. Trudno też dać wiarę, że obie córki są w tym samym czasie w domu rodziców i oddzielnie sprawują opiekę, każda nad jednym z rodziców. Opieka nad rodzicami i związane z tym obowiązki są zapewne dzielone. Z pewnością powinny być dzielone, gdyż obowiązek alimentacji i opieki nad rodzicami spoczywa na wszystkich dzieciach J. i R. P.. Nie ma też powodów, aby pracujące dzieci nie mogły uczestniczyć w opiece nad rodzicami, a jeśli nie mogą zaangażować się osobiście, to mogą uczestniczyć w tej opiece finansowo.
W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad ojcem. W konsekwencji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy była podnoszona przez organ I instancji kwestia niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy.
Ż. B. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 735), dalej "k.p.a." poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.
W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że organ nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia skarżącej odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem strony, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej ojciec potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że ojciec skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający ojca do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Następnie w skardze powołano fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących wykładni art. 17 ust. 1 ustawy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Rozpoznając sprawę w ramach powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Wbrew zarzutom skargi przeprowadzone w sprawie postępowanie nie było obarczone wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie organy w myśl zasad określonych w art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., w toku prowadzonego postępowania w żaden sposób nie naruszyły obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialnoprawnej decyzji, a mianowicie spełnienia określonych w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanek pozytywnych, od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Natomiast fakt, że strona nie zaakceptowała zasadności przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierowały się organy przy załatwianiu sprawy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania.
W rozpatrywanej sprawie zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem ze względu na brak związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką a rezygnacją przez nią z zatrudnienia.
Podstawę orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 ustawy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera zaś definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Omawiana ustawa nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia - stała lub długoterminowa - wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15).
Ze wspomnianego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Zaznaczyć w tym miejscu należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, w tym przypadku rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/1). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.
W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej ojca w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Zasadnie organy uznały natomiast, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, ewentualnie jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wynika, że R. P. prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną J. P.. Legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, a niepełnosprawność istnieje od dnia 12 lutego 2018 r. Również małżonka R. P. (matka skarżącej) J. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, a niepełnosprawność istnieje od dnia 12 lutego 2018 r. Siostra skarżącej D. P.-W. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką (k. 47), skarżąca natomiast wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, przy czym żadna z sióstr z rodzicami nie mieszka. Skarżąca podała podczas wywiadu środowiskowego, że przyjeżdża do ojca codziennie, pozostaje przez kilka godzin i w tym czasie sprawuje nad ojcem opiekę. Do wykonywanych w ramach opieki czynności należą: pomoc przy codziennych czynnościach higienicznych, prowadzenie do toalety, zmiana pieluchomajtek, przygotowanie ubrań, przygotowanie posiłków, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, podawanie leków, a także pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków. W opiece nad ojcem w małym stopniu pomaga jego żona, a matka skarżącej, J. P..
Prawidłowa jest ocena organów, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad ojcem. Nie znajduje bowiem potwierdzenia w aktach sprawy twierdzenie skarżącej, że nie może ona pozostawić ojca bez opieki, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, że w istocie skarżąca wraz z siostrą sprawują opiekę nad obojgiem rodziców wspólnie zamieszkujących. Słusznie Kolegium wskazało, że znaczna część obowiązków się pokrywa i jest realizowana dla obojga rodziców, jak np. pranie, sprzątanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, itp. Zgodna z logiką i doświadczeniem życiowym jest ocena, że opieka nad rodzicami i związane z tym obowiązki są zapewne przez siostry dzielone i że niewiarygodne jest, że obie córki są w tym samym czasie w domu rodziców i oddzielnie sprawują opiekę, każda nad jednym z rodziców. Podkreślić też należy, że skoro J. P., mimo orzeczenia o niepełnosprawności, przyczynia się do opieki nad swoim mężem, a ojcem skarżącej (choć w niewielkim stopniu – przygotowuje mężowi ubrania i dawkuje leki), to nie ma przeszkód, aby uznać, że sama nie wymaga opieki tak daleko absorbującej, że wyklucza ona osobie opiekującej się nią udzielenie pomocy także ojcu. W każdym razie argumentów przemawiających przeciwko temu wnioskowi skarżąca nie dostarczyła.
Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej kieruje się swobodą oceny dowodów. Dla skutecznego zarzucenia organowi naruszenia tego przepisu konieczne jest wykazanie, że uchybił on zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego, bowiem jedynie to może być przeciwstawione uprawnieniu organu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest zaś wystarczające samo subiektywne przekonanie strony skarżącej o innej niż przyjął organ (doniosłości) poszczególnych środków dowodowych i ich odmiennej ocenie niż ocena dokonana przez organ. Zarzut dowolnego działania organu można by postawić dopiero wówczas, gdyby ustalenia faktyczne zostały oparte na dowodach dowolnie wybranych, a zatem takich, których wybór nie został poparty odpowiednią argumentacją. Tymczasem w ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy dokonał oceny każdego z zebranych dowodów, odniósł się do każdego z nich, dokonując ich analizy także we wzajemnej łączności, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., stąd też ocenie tej nie sposób zarzucić dowolności.
Wskazać też należy, że w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bardzo istotnym dowodem są oświadczenia i wyjaśnienia strony. Aby mogły one stanowić podstawę ustaleń faktycznych, powinny być spójne, jednoznaczne i wyczerpujące. Tymczasem oświadczenia strony składane przez nią w toku postępowania spójne i wyczerpujące nie były. Należy wskazać, że w odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 15 czerwca 2021 r. cyt. "czy są inne osoby sprawujące opiekę nad p. R., jeśli tak to kto i w jaki zakresie", skarżąca oświadczyła, że cyt. "nie ma żadnych osób zamieszkujących, które mogą zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu", co jest odpowiedzią niejednoznaczną i niepełną, bowiem pomijającą udział siostry jak i matki w opiece nad R.P.. Pomoc J. P. w sprawowaniu opieki nad mężem, choć mały, został odnotowany przez pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym. Udział siostry natomiast w sprawowaniu tej opieki wynika z prawidłowo przeprowadzonej oceny dowodów, o czym była mowa wyżej. Ani w odwołaniu ani w skardze nie odniesiono się do tak istotnych kwestii, jak udział siostry D. w opiece nad rodzicami.
Twierdzenia skarżącej o zakresie jej zaangażowania w pomoc ojcu i związaną z tym niemożność podjęcia pracy budzą wątpliwości co do ich wiarygodności nie tylko ze względu na pominięcie udziału siostry w sprawowaniu tej opieki, ale również z uwagi na niespójności w stanowisku skarżącej. Podczas wywiadu środowiskowego skarżąca oświadczyła, że pomaga ojcu od wielu lat i że przyjeżdża do ojca codziennie i zajmuje się nim przez cały dzień. Tymczasem w oświadczeniu z dnia 9 lipca 2021 r. wskazała, że opiekę nad ojcem świadczy od czasu ostatniego zatrudnienia (czyli od lutego 2020 r.) i przebywa u niego kilka godzin. Ta niespójność słusznie została przez organy zauważona i oceniona jako podważająca wiarygodność twierdzeń strony, zwłaszcza w świetle pozostałych okoliczności tej sprawy, tj. dzielenia opieki nad rodzicami z siostrą D.
Wszystkie te okoliczności wskazują, że ocena organów co do braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia) a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem jest prawidłowa. W istocie bowiem uwzględniwszy fakt dzielenia się przez skarżącą i jej siostrę D. P.-W. opieką nad obojgiem rodziców, uznać należy, że opieka ta nie koliduje z możliwością podjęcia przez stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Należy wskazać, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością każdego dziecka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Nieuzasadnione byłoby bowiem obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy członkowie rodziny osoby niepełnosprawnej zobowiązani do alimentacji są w stanie przy odpowiedniej organizacji pogodzić sprawowanie opieki z pracą zawodową.
W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawnym ojcem nie była opieką wymagającą rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).