I OSK 2377/20

I OSK 2377/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Piotr Niczyporuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 894/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-12-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 894/19 w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m. [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...].
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 894/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej Sąd Wojewódzki/Sąd I instancji) oddalił skargę S. T. (dalej Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej Kolegium) z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 30 października 2018 r. Skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna [...]. Następnie, pismem z dnia 14 grudnia 2018 r. Prezydent [...] (dalej Prezydent), wezwał Skarżącą do uzupełnienia ww. wniosku i przedłożenia dokumentów potwierdzających ustalenie na rzecz dziecka od jego ojca świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. W piśmie z 18 grudnia 2018 r. Skarżąca oświadczyła, że: ojciec dziecka pochodzi z [...] i mimo kilku prób nie uzyskał możliwości pobytu na terenie Polski. Obecnie ojciec dziecka przebywa w [...] w obozie dla uchodźców, nie pracuje i nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia. W związku z tym brak jest możliwości uzyskania niezbędnych dokumentów.
Prezydent decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na syna [...].
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem i wskazując, że zgodnie z aktem urodzenia dziecka, ojciec jest nieznany.
Wskazaną na wstępie decyzją z [...] marca 2019 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że warunki przyznania świadczenia wychowawczego reguluje ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018, poz. 2134, dalej "ustawa", "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci"). Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy) i przysługuje do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3 ustawy). Świadczenie wychowawcze jest świadczeniem okresowym przyznawanym – po spełnieniu warunków ustawowych - w kwocie 500 złotych miesięcznie na dziecko na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł. Ponadto pierwsze dziecko oznacza jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia (art. 2 pkt 14 ustawy). Stosownie do art. 8 ust. 2 ww. ustawy świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że:
1) drugie z rodziców dziecka nie żyje;
2) ojciec dziecka jest nieznany;
3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców
zostało oddalone;
4) sąd zobowiązał jedno z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów
utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia
alimentacyjnego na rzecz tego dziecka;
5) dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga
rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach.
Kolegium wskazało, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że Skarżąca nie posiada dokumentów potwierdzających ustalenie świadczenia alimentacyjnego na rzecz syna od jego ojca, gdyż nigdy nie występowała o takie świadczenie, a ponadto ojciec dziecka przebywa w obozie dla uchodźców. Wobec bezspornej okoliczności nieegzekwowania przez Skarżącą alimentów i treści art. 8 ust. 2 ustawy, wnioskowane świadczenie wychowawcze stronie nie przysługuje. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów Skarżącej Kolegium wskazało, że Skarżąca wie kim jest ojciec dziecka, co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy pisma z 18 grudnia 2018 r. jak i uzasadnienia decyzji Szefa Urzędu do spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2015 r. udzielającej Skarżącej ochrony uzupełniającej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Skarżąca nie zgadzając się z treścią decyzji. Argumentację przedstawiła w piśmie z 4 kwietnia 2019 r. Wskazała, że ojciec dziecka nie jest znany, co wynika ze zgłoszenia urodzenia dziecka sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego Konfederacji Szwajcarskiej - stan na dzień 20 stycznia 2015 r. Zatem w przedmiotowym stanie faktycznym ma zastosowanie art. 8 ust 2 pkt 2 ustawy i nie ma obowiązku przestawienia dowodu co do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzającego przez sąd. Wskazała, że na gruncie polskiej ustawy o aktach stanu cywilnego, gdy ojciec nie jest znany w rubryce "imię ojca" ustawodawca dopuścił możliwość zastosowania w tym względzie, swoistej fikcji prawnej i możliwości wpisania imienia wskazanego przez osobę zgłaszającą fakt urodzenia dziecka (najczęściej matkę małoletniego), co wynika z art. 61 ust. 2 tej ustawy. W przypadku braku tak dokonanego "wskazania", w akcie urodzenia zamieszcza się w rubryce "imię ojca", imię wybrane przez kierownika urzędu stanu cywilnego. W miejsce nazwiska ojca (a także jego nazwiska rodowego) wskazuje się natomiast nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka, z odpowiednią adnotacją o tak dokonanym "podstawieniu" danych osobowych biologicznego ojca dziecka. Oznacza to zatem, iż ustawodawca przewidział dla matek samodzielnie rejestrujących w Urzędach Stanu Cywilnego fakt narodzenia swych dzieci, trojakiego rodzaju rozwiązania prawne. Matka ta może bowiem:
- podać imię i nazwisko ojca biologicznego dziecka;
- podać wybrane przez siebie imię ojca oraz dołączyć do niego swoje nazwisko;
- nie podawać żadnych danych - wówczas to, urzędnik sam wybierze imię, którym uzupełni rubrykę "imię ojca".
Podstawową konsekwencją nie ujawnienia ojca dziecka w treści aktu urodzenia wyżej wymienionego pozostaje to, iż wyłączna władza rodzicielska nad dzieckiem, aż do czasu osiągnięcia przez nie pełnoletniości przypadać będzie matce dziecka. Negatywną konsekwencją prawną wynikającą z tak opisanego stanu rzeczy pozostawać będzie niemożność uzyskania na rzecz małoletniego alimentów od ojca dziecka, matka dziecka nie może także wnioskować o przyznanie zastępczego świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka, wypłacanego ze środków Funduszu Alimentacyjnego. Akt urodzenia dziecka został wydany przez władze Konfederacji Szwajcarskiej, w którym nie wpisano żadnych danych w rubryce "Informacje dotyczące ojca dziecka", zatem nie znajduje podstawy prawnej żądanie organów I i II instancji do wykazania, że ubiegała się o alimenty od ojca syna, skoro wg zaistniałego w sprawie stanu prawnego, nie ma on ojca. W ocenie Skarżącej, decyzję organów uznać należy zatem za wydaną bez podstawy prawnej i skrajnie wadliwą, a dodatkowo dyskryminującą matkę samotnie wychowującą niepełnosprawne dziecko. Ostatecznie Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi w całości i zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie i prawa do świadczenia wychowawczego na syna. Z ostrożności procesowej, w razie nieuwzględnienia powyższego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 894/19, Sąd I instancji oddalił wniesioną skargę na decyzję Kolegium z [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.
Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem oceny organów było prawo do przyznania świadczenia wychowawczego na podstawie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Sąd Wojewódzki wskazał, że jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i oświadczeń matki dziecka, nie było prowadzone w stosunku do ojca dziecka postępowanie o ustalenie obowiązku alimentacyjnego. Wynika to z faktu, że pochodzi on z [...], przebywa w obozie dla uchodźców w [...], nie dostał prawa przyjazdu do Polski (oświadczenie Skarżącej z 18 grudnia 2018 r.). Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że istotnie w aktach sprawy znajduje się dokument w postaci zgłoszenia urodzenia dziecka z którego wynika, że osoba zgłaszająca podała że ojciec dziecka nie jest znany. Z tego Skarżąca wywodzi, że nie ma do niej zastosowania art. 8 ust. 2 ustawy. W ocenie Sądu I instancji, organy nie oceniły tego dowodu jednakże uchybienie to nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 pkt 1c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., powoływanej dalej "P.p.s.a."). Wynika to z tego, że sama Skarżąca w piśmie z 18 grudnia 2018 r. jasno wskazała, że znany jest ojciec dziecka, jest [...], przebywa w obozie dla uchodźców i nie ma możliwości uzyskania od niego świadczenia alimentacyjnego.
Sąd I instancji wskazał, że świadczenie wychowawcze, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy stanowi finansową pomoc państwa służącą pokryciu części wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opiekę nad nim i zaspokajanie jego potrzeb życiowych. Reguły przyznawania tego świadczenia są takie same dla każdego. Sąd I instancji wskazał ponadto, że jest zdania, że w sytuacji w której matka dziecka nie ma żadnych wątpliwości co do pochodzenia dziecka od określonego ojca i wskazuje gdzie ten ojciec się znajduje, to tym samym jej oświadczenie podważa dowód w postaci dokumentu zgłoszenia dziecka z którego wynika, że ojciec jest nieznany. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nie sposób przyjąć w realiach tej sprawy, że matka dziecka najpierw nie wiedziała kto jest ojcem dziecka a następnie wiedzę tę pozyskała. Sąd I instancji zwrócił przy tym należy uwagę na decyzję o udzieleniu Skarżącej ochrony uzupełniającej z której także wynika pochodzenie dziecka od męża Skarżącej.
Sąd Wojewódzki zaznaczył, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci stanowić mają finansowe wsparcie dla rodziców. Państwo nie może jednak w całości zastępować rodziców w utrzymaniu dzieci gdyż to na rodzicach, zgodnie z art. 95 ustawy z 24 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019, poz. 2086, dalej "K.r.i o.") spoczywa ciężar ich wychowania i utrzymania. Dlatego w sytuacji w której znany jest ojciec dziecka a więc osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny, powoływanie się przez matkę dziecka na okoliczności dotyczące zgłoszenia dziecka i dane tam podane stanowią próbę obejścia art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. Tym samym Sąd I instancji uznał, ten dokument za niewiarygodny jako pozostający w sprzeczności z konsekwentnymi twierdzeniami matki dziecka. Dlatego, jego zdaniem, zasadnie organ odmówił przyznania świadczenia wychowawczego ponieważ skarżąca nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego ustalenie świadczenia alimentacyjnego od ojca a nie zachodzą wyjątki o jakich mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1-5 ustawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła mające istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 ust. 1 P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a., poprzez jego zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy:
1. organy obu instancji naruszyły prawo materialne, poprzez niezastosowanie: art. 4 ust. 2 i 3 w zw. z zapisem art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy, polegające na braku przyznania Skarżącej, jako osobie samotnie wychowującej dziecko, wnioskowanego świadczenia, w sytuacji gdy ojciec jej syna jest nieznany, a co za tym idzie nie zachodzi konieczność ustalenia na rzecz syna od jego rodzica świadczenia alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego;
2 Kolegium naruszyło, poprzez niezastosowanie - przepisy postępowania, tj.: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej: "K.p.a.", polegające na braku merytorycznego odniesienia się do przedłożonego przez Skarżącą dokumentu z 20 stycznia 2015 r.: "ZGŁOSZENIE URODZENIA DZIECKA", co powoduje, iż organ nie zgromadził niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy materiału dowodowego, pozwalającego na dokonanie istotnych dla sprawy ustaleń, a co za tym idzie skarga winna zostać uwzględniona z uwagi na naruszenia jakich dopuściły się organy administracji obu instancji, czego Sąd I instancji nie uczynił.
Wobec powyższego wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. z treści znajdującego się w aktach sprawy pisma "ZGŁOSZENIE URODZENIA DZIECKA" na okoliczność informacji dotyczących ojca [...], będącego dzieckiem Skarżącej, uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata P. M. zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej Skarżącej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), sprawę skierowano na posiedzenie niejawne.
W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec powyższego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
W oparciu o art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno wskazanie przesłanek kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Wskazanie podstaw kasacyjnych wymusza potrzebę konkretnego przytoczenia tych regulacji prawnych, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznając zarzuty skarżącego kasacyjnie, w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że są one uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na obu podstawach określonych w art. 174 P.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące zarówno naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Stąd też w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, w ramach których zarzucono naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na braku merytorycznego odniesienia się do przedłożonego przez Skarżącą dokumentu z 20 stycznia 2015 r.: "ZGŁOSZENIE URODZENIA DZIECKA", co powoduje, iż organ nie zgromadził niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy materiału dowodowego, pozwalającego na dokonanie istotnych dla sprawy ustaleń, a co za tym idzie skarga winna zostać uwzględniona z uwagi na naruszenia jakich dopuściły się organy administracji obu instancji, czego Sąd I instancji nie uczynił.
I. Zasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie przepisów postępowania.
Słusznie skarżąca kasacyjnie w braku zajęcia stanowiska, co do przedłożonego przez nią dokumentu z dnia 20 stycznia 2015 r.: "ZGŁOSZENIE URODZENIA DZIECKA" upatruje naruszenia prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz uzasadnienie w sposób przewidziany w art. 107 § 3 k.p.a. wydanej decyzji. Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że organy prowadzące postępowanie tym standardom nie sprostały, a Sąd Wojewódzki stan ten niesłusznie zaakceptował. Stanowisko organów przedstawione w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, nie znajduje, oparcia w dokumentacji akt sprawy. Nie można przyjąć, aby orzekające w sprawie organy wszechstronnie - zebrały i rozpatrzyły - materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).
Słusznie też w skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. Należy zauważyć, że skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Należy, bowiem zwrócić uwagę, że jak słusznie podnosi skarżąca kasacyjnie w sprawie zasadnicze znaczenie miało ustalenie, czy ojciec jej dziecka jest nieznany - w rozumieniu - ustawy o pomocy Państwa w wychowywaniu dzieci. Trafnie podnosi skarga kasacyjna, że organy nie rozpatrzyły wszechstronnie i nie oceniły w sposób prawidłowy materiału dowodowego w sprawie, pomijając dokument z dnia 20 stycznia 2015 r.: "ZGŁOSZENIE URODZENIA DZIECKA", a okoliczność ta miała wpływ wynik spraw.
II. Poczynienie w ten sposób błędnych ustaleń faktycznych, zaowocowało naruszeniem prawa materialnego, co również skutecznie zarzucono w skardze kasacyjnej.
Trafnie skarżąca kasacyjnie zarzuciła, że w sprawie doszło do naruszenie art. 4 ust. 2 i 3 w zw. z zapisem art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy, polegającego na braku przyznania jej, jako osobie samotnie wychowującej dziecko, wnioskowanego świadczenia, w sytuacji gdy ojciec jej syna - w rozumieniu prawa - jest nieznany, a co za tym idzie nie zachodzi konieczność ustalenia na rzecz syna od jego rodzica świadczenia alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego.
Przeprowadzona ocena zasadności złożonej skargi kasacyjnej doprowadziła do wniosku, że Sąd I instancji zaakceptował wadliwe decyzje organów administracji publicznej i podzielił nieprawidłowe stanowisko organów, co do tego, że ziściły się przesłanki uzasadniające odmowne załatwienie wniosku skarżącej.
Ustalenie, kto jest matką i ojcem dziecka, następuje na podstawie aktu urodzenia. Akt urodzenia dziecka jest aktem stanu cywilnego, który na podstawie art. 3 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2022, poz.1681) stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Opublikowano: WKP 2021). Stan cywilny dziecka określają zatem regulacje w aktach stanu cywilnego, w tym również okoliczność, że ojciec dziecka jest nieznany i dopóki na drodze sądowej nie nastąpi prawomocne ustalenie ojcostwa, lub nie nastąpi uznanie przez ojca dziecka, treść aktu urodzenia daje podstawę matce dziecka do traktowania jej jako osoby samotnie wychowującej dziecko, którego ojciec jest nieznany. Okoliczność, że ojciec dziecka jest nieznany stosownie do art. 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego stwierdza się na podstawie aktów sporządzonych w księgach stanu cywilnego, a w przypadku aktu urodzenia zapisów dokonanych w sposób określony art. 42 ust. 2 ww. ustawy, które są skuteczne erga omnes do czasu ich zmiany wobec uznania dziecka albo sądowego ustalenia ojcostwa.
Zatem regulacje ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z ustawą prawo o aktach stanu cywilnego nie wymagają prowadzenia postępowania w celu stwierdzenia, że ojciec dziecka jest nieznany.
Ponadto powołane wyżej przepisy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci mają stanowić pomoc dla osób samotnie wychowujących dzieci, zaś celem ustawodawcy było doprecyzowanie, że chodzi o osobę, która wychowuje dziecko bez pomocy drugiego z rodziców niezależnie od okoliczności, które to spowodowały.
Stwierdzić należy zatem, że organy obu instancji rozpoznając wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia błędnie oceniły stan faktyczny uznając, że Skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organ ponownie rozpatrując sprawę winien rozstrzygnięcie oprzeć na całokształcie materiału dowodowego.
Nie można zgodzić się z poglądem Sądu Wojewódzkiego, iż na gruncie niniejszej sprawy, nawet w sytuacji w której znany jest ojciec dziecka, powoływanie się przez matkę dziecka na okoliczności dotyczące zgłoszenia dziecka i dane tam podane stanowią próbę obejścia art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bowiem okoliczność, czy biologiczny ojciec dziecka jest znany matce dziecka i czy wychowuje dziecko łącznie z matką, w sytuacji gdy jego ojcostwo nie jest ojcostwem prawnym (wynikającym z domniemania ojcostwa, uznania dziecka czy też ustalenia ojcostwa), nie wyłącza nabycia uprawnienia do świadczenia wychowawczego. Oznacza to, że tak długo, jak długo ojciec dziecka jest prawnie nieznany, tak długo strona winna być uznawana jako osoba samotnie wychowująca dziecko (zob. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 426/16; Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1134/11, źródło CBOSA).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze wskazane wyżej przepisy, podstawową informację o fakcie, iż wnioskodawcą świadczenia wychowawczego nie jest osoba samotnie wychowująca dziecko stanowi data prawnego ustalenia ojcostwa dziecka. Oznacza to, że tak długo, jak długo ojciec dziecka jest prawnie nieznany, tak długo strona winna być uznawana jako osoba samotnie wychowująca dziecko.
W konsekwencji za trafny należy uznać postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 4 ust. 2 i 3 w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W tej sytuacji, uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną do rozstrzygnięcia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o uchyleniu zaskarżonego wyroku, a także o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego oraz z uwzględnieniem oceny prawnej przedstawionej przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu niniejszego wyroku.