I OSK 2375/23
Naczelny Sąd Administracyjny2025-06-25
NSAAdministracyjneWysokansa
reforma rolnanieruchomościdekret PKWNsąd administracyjnypostępowanie kasacyjneuzasadnienie wyrokuakta sprawydowodywykładnia prawa
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu niewłaściwego uzasadnienia wyroku WSA, który nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej i nie uwzględnił wiążącej wykładni NSA z poprzedniego orzeczenia.
Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia, że majątek ziemski nie podlegał reformie rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który uznał majątek za podlegający reformie. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, wskazując na istotne braki w uzasadnieniu, które nie odniosło się do wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej i nie uwzględniło w pełni wiążącej wykładni NSA z poprzedniego wyroku. Sąd podkreślił konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez WSA z uwzględnieniem wszystkich dowodów i zarzutów.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie reformy rolnej. Przedmiotem sporu było ustalenie, czy majątek ziemski o powierzchni 117,2720 ha podlegał przepisom dekretu o reformie rolnej z 1944 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. NSA uznał, że uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe, ponieważ nie odniosło się do wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej, w szczególności dotyczących oceny dowodów i wykładni prawa materialnego. Sąd I instancji nie zbadał w sposób wyczerpujący stanu faktycznego i prawnego sprawy, nie uwzględniając w pełni wiążącej wykładni NSA z poprzedniego wyroku w tej sprawie (sygn. akt I OSK 321/20). W szczególności WSA nie odniósł się do kwestii daty istotnej dla oceny stanu zalesienia nieruchomości, nie zbadał wszystkich dowodów przedstawionych przez stronę skarżącą, a także nie uwzględnił w pełni wskazań NSA dotyczących analizy planów urządzenia lasu i innych map. NSA podkreślił, że WSA powinien dokładnie przeanalizować wszystkie zarzuty skargi, odnieść się do nich i wyjaśnić podstawę prawną rozstrzygnięcia, co pozwoli na kontrolę instancyjną. W związku z tym, sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez WSA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AIZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe, ponieważ nie odniosło się do wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej i nie wyjaśniło w sposób wystarczający podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co uniemożliwiło kontrolę instancyjną.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że uzasadnienie WSA było ogólnikowe i nie zawierało analizy wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej, w tym dotyczących oceny dowodów i wykładni prawa materialnego. Brak ten uniemożliwił kontrolę instancyjną.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naruszenie przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. stanowiło podstawę kasacyjną z powodu wadliwego uzasadnienia wyroku WSA.
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naruszenie przepisu art. 153 P.p.s.a. z powodu niewykonania przez WSA wiążącej wykładni NSA z poprzedniego wyroku.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ przepisów K.p.a.
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e
Kluczowy przepis dotyczący kryteriów przejęcia nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej.
Pomocnicze
K.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 75 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 76 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 76a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 84 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 1 § ust. 2
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 § ust. 2-3
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa
Dotyczy przejęcia lasów o powierzchni przekraczającej 25 ha.
rozporządzenie rolne art. § 4
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Definicja użytków rolnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wadliwość uzasadnienia wyroku WSA, które nie odniosło się do wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej. Niewykonanie przez WSA wiążącej wykładni NSA z poprzedniego wyroku. Konieczność ponownego zbadania stanu faktycznego i prawnego sprawy przez WSA z uwzględnieniem wszystkich dowodów i zarzutów.
Godne uwagi sformułowania
uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia sąd administracyjny nie może bezkrytycznie przyjmować ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy przedwojenny stan nieruchomości ziemskiej na dzień 1 września 1939 r.
Skład orzekający
Jolanta Rudnicka
przewodniczący
Monika Nowicka
członek
Agnieszka Miernik
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroków sądów administracyjnych, obowiązek związania wykładnią NSA, sposób oceny dowodów w sprawach o reformę rolną."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki spraw związanych z reformą rolną i oceną dowodów historycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznej reformy rolnej i skomplikowanej oceny dowodów archiwalnych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach, a także dla osób zainteresowanych historią.
“NSA uchyla wyrok w sprawie reformy rolnej z powodu wadliwego uzasadnienia sądu”
Sektor
nieruchomości
Asystent AI dla prawników
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2375/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1890/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-03-02
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 141 § 4, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 2 ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 76, art. 76a, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1890/22 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2022 r. nr DN.rn.625.38.2021 w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. B. kwotę 577 (pięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1890/22 oddalił skargę A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 maja 2022 r. nr DN.rn.625.38.2021 w przedmiocie reformy rolnej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
A. B. i C. D. w dniu 12 października 2015 r. wnieśli o stwierdzenie, że majątek ziemski [...], położony w obrębie [A] Gminie [B], liczący 117,2720 ha, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), powoływanego dalej jako "dekret". Żądanie wnioskodawców objęło dawne parcele nr [1], nr [2] i nr [3] ujawnione w księdze gruntowej [...] tom I karta 1. Majątek [...], przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, został przekazany Dyrekcji Lasów Państwowych pod zalesienie. Zdaniem wnioskodawców, w dniu przejęcia majątek składał się z powierzchni rolnej (użytków i nieużytków) liczącej 95,4720 ha i lasów o obszarze 21,80 ha, dlatego na dzień 13 września 1944 r. powierzchnia rolna (użytki i nieużytki) nie przekraczała 100 ha normy obszarowej z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wnioskodawcy wskazali, że majątek został całkowicie zalesiony zamiast przeznaczenia na cele z art. 1 dekretu. Argumenty A. B. i B. C. poprała w piśmie z 16 listopada 2015 r. D. E.
Wojewoda Wielkopolski decyzją z 28 listopada 2016 r. stwierdził, że opisany wyżej majątek [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Po odjęciu areału lasów, majątek nie przekraczał bowiem normy obszarowej 100 ha. Organ ustalił, że wnioskowanymi działkami zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [C], powoływane dalej jako "PGL LP Nadleśnictwo [C]" lub "Nadleśnictwo [C]".
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa - PGL LP Nadleśnictwo [C], decyzją z 2 sierpnia 2018 r. uchylił decyzję organu I instancji (pkt 1) i stwierdził, że opisana wyżej nieruchomość ziemska [...] podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej (pkt 2). Organ odwoławczy zakwestionował opracowanie geodety F. G. oraz stanowisko Nadleśnictwa [C], uznając matrykułę katastralną za najbardziej wiarygodne źródło informacji o rozmiarze lasów w majątku [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1862/18 oddalił skargę B. C. i A. B. wniesioną na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 2 sierpnia 2018 r. Następnie, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. B., wyrokiem z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 321/20 uchylił wyrok Sądu I instancji oraz zaskarżoną decyzję z 2 sierpnia 2018 r.
Ponownie orzekając w sprawie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 18 maja 2022 r. nr DN.rn.625.38.2021 uchylił decyzję organu I instancji (pkt 1) oraz stwierdził, że opisana wyżej nieruchomość ziemska [...] podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (pkt 2).
Organ podał, że w ponownym postępowaniu odwoławczym przeprowadzono dowody, które wskazał NSA, a także dopuszczono nowe dowody, odnalezione przez skarżącą i przez organ, a mianowicie: Spis lasów do 30 ha z 1931 r., Księgę adresową gospodarstw rolnych województwa poznańskiego, opracowaną przez Wydział Ekonomiczny Wielkopolskiej Izby Rolniczej w 1926 r., Protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] z 17 lipca 1946 r., Mapę katastralną dla majątku [...] z 27 grudnia 1934 r., zaopiniowaną przez biegłego geodetę H. I., Matrykułę katastralną w całości z tłumaczeniem przysięgłym biegłego tłumacza z języka niemieckiego J. K., Ocenę mapy sporządzonej przez geodetę F. G., przeprowadzoną przez biegłego geodetę H. I., Mapę Nadleśnictwa Państwowego [A] z 1945 r. w skali 1:100 000 oraz Operat prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/49-1957/58, zatwierdzony 31 grudnia 1950 r.
Organ wskazał, uwzględniając stanowisko zawarte w wyroku o sygn. akt I OSK 321/20, że potencjalna przydatność rolna, a więc charakter i kwalifikacja gruntu jako "nieruchomości ziemskiej", podlega ocenie na dzień 1 września 1939 r. Należy więc uwzględnić przedwojenny stan nieruchomości ziemskiej na dzień 1 września 1939 r., kiedy to majątek był prowadzony zgodnie z przeznaczeniem i przez polską właścicielkę - L. M.
Zdaniem Ministra, Wojewoda Wielkopolski prawidłowo zinterpretował art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, wskazując na istotne znaczenie potencjalnej przydatności rolnej i powierzchni gruntów (charakteru ziemskiego oraz rozmiaru nieruchomości). Zgodził się też z Wojewodą, że określenie "nieruchomość ziemska" jest szersze od określenia "użytki rolne", zdefiniowanego w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. poz. 51), powoływanego dalej jako "rozporządzenie rolne".
Kolejno Minister podzielił stanowisko organu I instancji, że niedopuszczalne było przejęcie na podstawie dekretu o reformie rolnej lasów, które przekraczały 25 ha, ponieważ w takiej sytuacji nacjonalizacja mogła nastąpić tylko na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. poz. 82). Po wyłączeniu zatem z majątku [...] (liczącego 117 ha) powierzchni lasów przekraczających 25 ha, majątek nie osiągnąłby 100-hektarowej normy obszarowej nieruchomości ziemskiej.
Zdaniem Ministra, pomimo dokonania przez Wojewodę Wielkopolskiego prawidłowej wykładni prawa, kluczowe ustalenia faktyczne okazały się błędne. W ocenie Ministra bowiem, obszar leśny [...] wynosił 10,4150 ha. Mały las natomiast stanowił część nieruchomości ziemskiej, która nie ogranicza się do użytków rolnych. W ocenie Ministra, obszar leśny [...] pozostawał w związku funkcjonalnym z gruntem rolnym, a w konsekwencji cały majątek [...] (117,2720 ha), nie wyłączając gruntu leśnego, mógł podlegać dekretowi rolnemu.
Jak wskazał Minister, organ wojewódzki błędnie oparł ustalenie powierzchni lasów w majątku [...] (37,11 ha) na danych Nadleśnictwa [C], zawartych w piśmie z 17 maja 2016 r., a zaniechał analizy matrykuły katastralnej, pomimo że sam zabiegał i pozyskał odpis tego rejestru publicznego. Minister podniósł, że po pierwsze, matrykuła jest dokumentem urzędowym, dlatego może być źródłem ustaleń w niniejszej sprawie, po drugie, powstanie matrykuły katastralnej nie mogło być uwarunkowane rozpatrywaną sprawą, w przeciwieństwie do konkurencyjnych dowodów (oświadczeń wnioskodawców oraz pisma Nadleśnictwa [C] z 17 maja 2016 r.) i po trzecie, dane zawarte w matrykule katastralnej okazały się aktualne.
Odnosząc się do przedłożonej przez wnioskodawców Mapy obliczenia powierzchni lasu (nie wykazanego w katastrze) w dawnym majątku [...] w skali 1:5000, opracowanej przez F. G., Minister uznał, że jest ona mniej wiarygodna od matrykuły katastralnej. Mapa ta jest bowiem sprzeczna z mapą katastralną z 27 grudnia 1934 r., wykonaną w skali 1:5000. Wbrew opinii geodety F. G., majątek [...] przy granicy północno- i południowo-wschodniej (na wschód od zabudowań dworu) nie stanowił lasu (L), lecz grunt rolny (R). Twierdzenia wnioskodawców o leśnym charakterze spornej nieruchomości, ilustrowane Mapą obliczenia powierzchni lasu (nie wykazanego w katastrze) w dawnym majątku [...] w skali 1:5000 nie korespondują z danymi, zawartymi w umowie nabycia tego majątku z 29 kwietnia 1931 r. na rzecz L. M. Organ uznał, że chybiona jest też teza D. E., że "folwark [...] stanowił kompleks leśny położony z dala od siedzib ludzkich, nie miał charakteru rolnego i nie nadawał się na cele z art. 1 ust. 2 dekretu". Minister wyjaśnił, że w aktach sprawy nie ma ani jednego dowodu na prowadzenie gospodarki leśnej w [...] (np. specjalnych pracowników leśnych lub sprzętu), a majątek był opodatkowany i określany jako "nieruchomość ziemska", "folwark", a nie kompleks leśny.
Organ uznał zatem, że mapa katastralna i inne mapy, a także okoliczności nabycia majątku [...], potwierdzają większą wiarygodność danych o stopniu zalesienia tego majątku, utrwalonych w matrykule katastralnej niż podanych przez wnioskodawców, opierających się na opracowaniu geodety F. G. W przekonaniu organu odwoławczego, matrykuła katastralna zawiera też bardziej wiarygodne dane niż pismo Nadleśnictwa [C] z 17 maja 2016 r., na okoliczność przedwojennej powierzchni gruntów leśnych w majątku [...]. Informacje Nadleśnictwa [C] są bowiem hipotetyczne, a samo Nadleśnictwo podkreśliło nieodnalezienie kluczowych źródeł. Ponadto, informacje udzielone przez Nadleśnictwo, szacujące wiek lasu w [...], są obarczone niedokładnościami, co przyznało Nadleśnictwo w piśmie z 6 września 2021 r. Tymczasem, jak podał organ, Wojewoda Wielkopolski właśnie tę niepewną wielkość 37,11 ha przepisał do zaskarżonej decyzji, wyłączając cały majątek [...] spod przejęcia na cele reformy rolnej.
Minister zaznaczył, że żaden dokument nie potwierdza danych interpolowanych przez Nadleśnictwo [C] w piśmie z 17 maja 2016 r., których nie potwierdziło samo Nadleśnictwo w piśmie z 20 grudnia 2021 r. Protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] z 17 lipca 1946 r., mapa katastralna z 27 grudnia 1934 r., Operat prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/49-1957/58, a nawet opracowanie geodety F. G. zamówione przez wnioskodawców, wskazują dużo niższy stopień przedwojennego zalesienia majątku [...], niż 37-44 ha, interpolowane przez Nadleśnictwo [C]. W opinii Ministra, ww. nowe dowody przekonują, że ocena zalesienia tego majątku, dokonana 17 maja 2016 r. przez Nadleśnictwo [C], była chybiona, ponieważ była pozbawiona adekwatnych, archiwalnych danych źródłowych.
Dalej Minister podniósł, że złożony przez A. B. dowód - spis lasów do 30 ha niestanowiących własności Państwa w powiecie [B] z 1931 r., ustępuje mocą dowodową przed matrykułą katastralną i zgodnych z nią dokumentów urzędowych, na okoliczność przedwojennej powierzchni lasów w majątku [...]. Jest on opatrzony zastrzeżeniem "nieaktualny", a także jest sporządzony w sposób, który wskazuje na wstępny i prowizoryczny charakter tego zestawienia.
Odnosząc się do dokumentu Operatu prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/9-1957/8, zatwierdzonego 30 grudnia 1950 r. z Opisem taksacyjnym lasów według stanu na 1 października 1948 r., Minister wskazał, że dane z tego operatu potwierdzają aktualność wpisów ujawnionych w matrykule katastralnej. Operat wykazuje przedwojenną powierzchnię lasów (9,58 ha), zbliżoną do 10,4150 ha utrwalonych w matrykule katastralnej. Nawet w przypadku odmiennej oceny drzewostanu na części niektórych pododdziałów (np. 17a), bezspornie Operat wykazuje przedwojenną powierzchnię lasu poniżej 25 ha, a znacznie poniżej wielkości podawanych przez strony i przyjętej przez organ I instancji.
Minister wskazał, że zbieżne dane z matrykułą katastralną wynikają z polskiej mapy katastralnej z 27 grudnia 1934 r. wykonanej w skali 1:5000. Zostały one utrwalone przez administrację rolną (Powiatowy Urząd Ziemski w [B]), administrację leśną (Nadleśnictwo [A]), a także samorząd rolny (Wielkopolska Izba Rolnicza). Rozmiar zalesienia w majątku [...], zarejestrowany na tej mapie katastralnej znalazł potwierdzenie w księdze parcel (10,4150 ha lasu). Jak ustalił biegły geodeta H. I., "łączna powierzchnia lasów wg mapy katastralnej wynosiła 10,1 ha". Twierdzenia skarżącej, że mapa katastralna była nieaktualna, ponieważ nie została poprzedzona weryfikacją użytków w terenie i stanowi kopię "zaborczej mapy katastralnej", Minister uznał za bezzasadne.
W ocenie organu, potwierdzeniem aktualności wpisów w matrykule katastralnej jest także Protokół z 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...], spisany przez przedstawicieli Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [B] i Nadleśnictwa [A], w którym znalazło się stwierdzenie, że w majątku [...] odnotowano 10,41 ha drzewostanów, stanowiących "młodniki świerkowo-brzozowe z czasów okupacji".
Jak wskazał Minister, matrykuła katastralna wskazuje, że majątek ziemski [...] liczył 117,2720 ha, składając się z: gruntów ornych (106,168 ha), zabudowań (0,689 ha) i obszaru zadrzewionego (10,415 ha). Korelują z tym wpisy w księdze parcel i księdze podatkowej budynków z 1910-1911 r. Biegły tłumacz przysięgły J. K. przetłumaczył znajdujący się w matrykule opis użytku "Holzung" jako obszar zadrzewiony. Organ odwoławczy podzielił ustalenia biegłego, odpowiadające dotychczasowemu rozumieniu terminu Holzung w niniejszej sprawie jako lasku, zagajnika i przyjął, że obszar zadrzewiony (Holzung) przynależał do kategorii gruntów leśnych, pomimo że nie stanowił pełnowartościowego lasu. Zasadniczo był to teren nieprzydatny rolniczo, ale nie przekraczał 25 ha, a więc mógł podlegać przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jeżeli pozostawał w związku funkcjonalnym z częścią rolną. Natomiast, jeśli chodzi o część rolną majątku [...], to obejmowała ona 106,1680 ha samych użytków rolnych. Jak wskazał Minister, rozmiar użytków rolnych koresponduje z zaangażowaniem agronoma urzędującego w "Folwarku [...]" i dysponującego zabudowaniami, które nie stanowiły zespołu dworsko-parkowego. Zamieszkanie plenipotenta właścicielki i agronoma w [...] wynika z dokumentu pełnomocnictwa, udzielonego przez L. M. N. O. w dniu 23 lutego 1931 r., a także z notarialnej umowy sprzedaży majątku z 29 kwietnia 1931 r. Natomiast, pozarezydencjalny charakter zabudowań wynika z Wykazu budynków majątku [...] z 17 lipca 1946 r., gdzie zostały wyliczone mocno wyeksploatowane: dom mieszkalny (z cegły otynkowanej), przybudówka, stary dom mieszkalny robotników, chlew i stodoła. Z kolei, Operat prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A], zatwierdzony 30 grudnia 1950 r., określa zabudowania [...] jako "osadę robotniczą".
Minister podkreślił, że bezspornie użytki rolne, a zwłaszcza grunty orne, kwalifikowały się jako nieruchomość ziemska, to jest grunt przydatny rolniczo w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i § 4 rozporządzenia rolnego. A skoro same użytki rolne w [...] liczyły 106,1680 ha, to majątek przekraczał 100-hektarową normę obszarową powierzchni ogólnej, właściwą dla województwa poznańskiego, a więc podlegał przejęciu.
Według Ministra, grunty leśne (10,4150 ha) i zabudowania (0,6890 ha) majątku [...] również podlegały nacjonalizacji w ramach reformy rolnej, ponieważ pozostawały w związku funkcjonalnym z częścią rolną tej nieruchomości ziemskiej, stanowiąc jej część składową. Mając zaś na uwadze, że grunty leśne majątku [...] liczyły 10,4150 ha, nie było kolizji ani konkurencji pomiędzy podstawami przejęcia gruntów leśnych tego majątku (dekret rolny i leśny). Również zabudowania, które nie stanowiły zespołu dworsko-parkowego, lecz lokowały pracowników oraz inwentarz, pozostawały w związku funkcjonalnym z rolną częścią nieruchomości ziemskiej. Jak wskazał Minister, ta funkcja gruntów leśnych i zabudowań dotyczyła [...], która była 117-hektarowym gospodarstwem rolnym otoczonym lasami państwowymi Nadleśnictwa [B]. Zatem, musiała być samowystarczalna w zakresie drewna, kwater pracowniczych i składowania inwentarza. Ustalenia te potwierdza Mapa Nadleśnictwa Państwowego [A] z 1945 r. oraz bardziej dokładne mapy przedwojenne, pozyskane z Wojskowego Instytutu Geograficznego, obrazujące budynki i skomunikowanie majątku ze stacją kolejową [...] (na zachód) i przez drogi pośród lasów Nadleśnictwa [B] (północ-południe). Wynika z nich, że teren był nachylony w kierunku rzeki [C], a zadrzewienia zabezpieczały grunty rolne przed osypywaniem, zawiewaniem i zalewaniem, stanowiąc rezerwuar drewna dla pracowników rolnych tego peryferyjnego majątku. Z kolei, wykaz budynków majątku [...] z 17 lipca 1946 r. i mapy obrazują układ małych budynków na planie prostokąta, tworzący typowe podwórze folwarczne (dom pracowników rolnych, stodoła, obora, chlew). Koreluje to z brakiem jakichkolwiek danych o urządzeniu parku w [...]. Właścicielka L. M. mieszkała w powiecie [...] w Małopolsce, a rodzina miała majątek ziemski [D]. Z aktu nabycia [...] wynika, że mieszkał tu agronom właścicielki - N. O. Dlatego w [...] nie było typowej, reprezentacyjnej siedziby ziemiańskiej, to jest zespołu dworsko-parkowego o funkcji rezydencjalnej i rekreacyjnej, podlegającego wyłączeniu spod reformy rolnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. B. wniesioną na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 maja 2022 r. W ocenie Sądu I instancji, Minister, na podstawie ponownej i szczegółowej analizy akt sprawy i zgromadzonych dokumentów, prawidłowo uznał, że należało wydać orzeczenie reformatoryjne, że majątek [...] o powierzchni 117,2720 ha podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż organ odwoławczy prawidłowo ocenił zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy, dając w tym zakresie priorytet dowodowi w postaci pruskiej matrykuły katastralnej, która dokumentuje powierzchnię lasu majątku [...], nie naruszając przy tym art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Zdaniem Sądu I instancji, organ odwoławczy wykonał w pełni wytyczne NSA zawarte w wyroku z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 321/20. Uzyskał bowiem tłumaczenie całej matrykuły katastralnej ze szczególnym uwzględnieniem użytku oznaczonego "Holzung", uwzględnił ten dokument jako dokument urzędowy (ale z ograniczeniami zakreślonymi przez NSA), skonfrontował ten dokument z każdym innym dokumentem uzyskanym w toku postępowania, w tym z pismem Nadleśnictwa [C] z 17 maja 2016 r., a także powołał biegłego celem oceny wiarygodności i przydatności mapy sporządzonej przez geodetę F. G. w kontekście innych dostępnych map.
W ocenie Sądu I instancji, Minister prawidłowo dał priorytet dowodowi w postaci pruskiej matrykuły katastralnej, która dokumentuje powierzchnię lasu spornego majątku [...] na 10,415 ha. Z przedłożonej do akt matrykuły katastralnej – przetłumaczonej przez tłumacza przysięgłego - jednoznacznie wynika, że majątek [...] miał ogólną powierzchnię 117,2720 ha i składał się z gruntów ornych 106,168 ha, zabudowań 0,689 ha i "obszaru zadrzewionego" 10,415 ha. Sąd przyznał rację organowi, że stanowiąca dowód w sprawie matrykuła katastralna jest dokumentem zawierającym aktualne dane dotyczące spornej nieruchomości, pochodzące z okresu najbardziej zbliżonego do daty wejścia w życie dekretu. Ponadto, konfrontacja tych danych z innymi dokumentami potwierdziła, że jest to dowód najmocniejszy. W tym zakresie Sąd I instancji odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I OSK 321/20 przesądzającego, że pruska matrykuła katastralna jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.". Sąd I instancji zgodził się z Ministrem, że powstanie tego dokumentu nie było w najmniejszym stopniu uwarunkowane niniejszą sprawą, w przeciwieństwie do innych dowodów powoływanych przez skarżącą, w tym oświadczeń wnioskodawców, czy pisma Nadleśnictwa [C] z 17 maja 2016 r.
Sąd I instancji, odnosząc się do pisma Nadleśnictwa [C] z 17 maja 2016 r., podkreślił, że Nadleśnictwo w późniejszej swojej korespondencji z organem przyznało, że przytoczyło jedynie dane szacunkowe, oparte na opisach taksacyjnych z lat 1963, 1996 i 2016, które obarczone są niedokładnościami, a materiały są częściowo nieczytelne, a w tym zakresie uwagi zgłaszała także skarżąca.
Kolejno Sąd wskazał, że biegły geodeta H. I. oceniając mapę sporządzoną przez geodetę F. G. pt. "Mapa obliczenia powierzchni lasu (nie wykazanego w katastrze) w dawnym majątku [...]", uznał, że w związku z wykorzystaniem mapy o małej skali, dokładność oszacowania jest mocno ograniczona, ponieważ 1 mm długości na mapie w skali 1:100000 daje 100 m długości w rzeczywistości. Zatem, każde minimalne przesunięcie w identyfikacji konturu, służącego do obliczenia powierzchni leśnej, skutkuje dużymi różnicami obliczonej powierzchni. Biegły odniósł się przy tym do innych dostępnych map.
Sąd I instancji zgodził się z organem, że aktualność dokumentu urzędowego – matrykuły katastralnej – potwierdzają inne dokumenty urzędowe, to jest księga adresowa gospodarstw rolnych województwa poznańskiego, sporządzona przez Wielkopolską Izbę Rolniczą w 1926 r., polska mapa katastralna z 27 grudnia 1934 r., protokół z 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...], Operat prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/9-1957/8, a także protokół z 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...]. Sąd I instancji podzielił w tym zakresie w całości dokonane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną, a także argumentację odmawiającą wiarygodności innym dowodom znajdującym się w aktach sprawy.
W opinii Sądu I instancji, brak danych źródłowych adekwatnych dla daty czynienia ustaleń, skutkował znacznymi rozbieżnościami w ocenie stanu zalesienia majątku [...], to jednak szczegółowa ocena dokumentów dokonana przez Ministra i ich konfrontacja słusznie doprowadziły organ do wniosku, że matrykuła katastralna zawiera najbardziej wiarygodne dane w zakresie niezbędnym do wydania decyzji w sprawie.
Sąd I instancji nie podzielił poglądu skarżących, że organ pominął większość argumentów skarżącej i część dowodów. W ocenie Sądu, Minister ocenił całość materiału dowodowego, przy czym jednym dokumentom dał wiarę, a innym odmówił wiarygodności, co szczegółowo wyjaśnił w swoim uzasadnieniu. Przedstawiona zaś przez skarżącą własna ocena dowodów oraz ocena prawna są dowolne, gdyż nie znajdują potwierdzenia w obiektywnych dowodach zgromadzonych w sprawie. Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że rejestrowe oznaczenie gruntów (w matrykule katastralnej) nie może co do zasady stanowić jedynego dowodu w tego rodzaju sprawach jak niniejsza, które z uwagi na swój historyczny kontekst należą do spraw trudnych i skomplikowanych. Sprawy powinny być rozstrzygane na podstawie całości dostępnego materiału archiwalnego, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu I instancji, organ właściwie uznał, że zachodzą podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji oraz stwierdzenia, że nieruchomość ziemska [...] podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Właściwie przy tym Minister ocenił, że także i grunty leśne o powierzchni 10,4150 ha i zabudowania o powierzchni 0,6890 ha majątku [...], podlegały nacjonalizacji w ramach reformy rolnej, ponieważ pozostawały w związku funkcjonalnym z częścią rolną tej nieruchomości ziemskiej, stanowiąc jej część składową. Zdaniem Sądu, brak jest też dowodów na prowadzenie w majątku [...] gospodarki leśnej, a przedstawiona w uzasadnieniu decyzji argumentacja zasługuje na aprobatę.
W opinii Sądu I instancji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przeprowadził postępowanie z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa. Zgromadził niezbędny dla jej rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który poddał prawidłowej ocenie, a następnie w sposób jasny i przekonujący uzasadnił motywy, którymi się kierował wydając zaskarżoną decyzję. Z tych względów Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. B. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a.:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 1 - 3, art. 76a § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1. w odniesieniu do "Spisu 1931" (to jest dokonanego przez starostwo powiatowe w [B] spisu właścicieli lasów niepaństwowych z 1931 r. do 30 ha, powoływanego dalej jako "Spis 1931"; NSA w wyroku o sygn. akt I OSK 321/20 uznał, że jest to dokument urzędowy) przez:
1. błędne uznanie, że słowo "nieaktualny" na okładce Spisu 1931 ma wpływ na wiarygodność dokumentu;
2. błędne uznanie, że wpisy dokonywane przez innego pracownika urzędu lub zastrzeżenia do innych nieruchomości pomniejszają wiarygodność Spisu 1931 w zakresie [...];
3. błędne pominięcie "Spisu Miejscowości 1925" (to jest książki "Spis wszystkich miejscowości województwa poznańskiego" z około 1925 r., powoływanej dalej również jako "Spis Miejscowości 1925"), która potwierdza, że [...] to obszar dworski [...] wskazany w Spisie 1931;
4. błędne przyjęcie, że [...] nie może znajdować się w Obwodzie [E] wskazanym w Spisie 1931;
5. błędne pominięcie okoliczności, że dane ze Spisu 1931 są zasadniczo zbieżne z danymi wynikającymi z "mapy geodety G." (to jest mapy sporządzonej przez geodetę F. G. na podstawie map z 1936-7 r., powoływanej dalej jako "mapa geodety G."), "Mapy Niemieckiej 1944" (to jest mapy niemieckiej z 1944 r., ale ze stanem na 1940 r. – co wynika z legendy tej mapy, której to legendy organ nie dołączył do akt, "pomimo, że NSA uwzględnił ten zarzut" – w skali 1:25 000, powoływanej dalej również jako "Mapa Niemiecka 1944"), danymi z "Operatu 1948" (to jest operatu prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/9-1957/8, powoływanym dalej również jako "Operat 1948") oraz z danymi z "Planów Urządzenia Lasu (to jest zawartymi w piśmie Nadleśnictwa z 2016 r. danymi z opisów taksacyjnych z planu zagospodarowania Nadleśnictwa [A] za okres 1963-1973 oraz opisów taksacyjnych dla planów urządzenia lasu na lata 1996-2005 oraz 2016-2025, powoływanymi dalej również jako "Plany Urządzenia Lasu"), a skupienie się tylko na dokumentach, które nie potwierdzają danych w Spisie 1931;
6. błędne pominięcie faktu, że ustalenia P. R. na potrzeby monografii o [B] potwierdzają, że [...] była obszarem dworskim,
co doprowadziło organ, a następnie Sąd I instancji, do błędnego uznania, że Spis 1931 nie jest dokumentem wiarygodnym, a w konsekwencji, że [...] podlega pod dekret;
2. w odniesieniu do mapy [...] z 1927 r., mapy geodety G., Mapy Niemieckiej 1944 oraz "ortofotomapy niemieckiej" (to jest niemiecka ortofotomapa z października 1940 r. w skali 1:25000, powstała ze zdjęć lotniczych wykonanych dla obszaru [...] 15 października 1940 r., dostępna tylko dla dolnej części [...]; informacje o dacie sporządzenia zdjęć można wyczytać z legendy mapy, której organ nigdy nie dołączył do akt, pomimo że "NSA uwzględnił ten zarzut, powoływana dalej jako "ortofotomapa niemiecka") przez:
1. niezasadne pominięcie faktu, że porównanie mapy [...] z 1927 r. oraz mapy geodety G. z lat 1936/7 potwierdza dokonanie zalesienia w tym okresie, co jest zbieżne ze Spisem 1931, Planami Urządzenia Lasu oraz Operatem 1948;
2. błędne uznanie, że dokument wcześniejszy, czyli "Kopia 1934", [to jest zgodnie z pismem geodety ze starostwa w [B] z 18 lutego 2022 r., sprawdzona 27 grudnia 1934 r. kopia mapy katastralnej, sporządzona przez przerysowanie "Pierworysu z 1865 r." (czyli mapy z 1865 r. – części katastru [...] – obrazującej przeznaczenie i powierzchnie parcel [...] ujętych w matrykule, powoływanej dalej również jako "Pierworys") z wyłączeniem nazw niemieckich, powoływana dalej jako "Kopia 1934"], zaprzecza dokumentowi późniejszemu, opartemu o mapy z lat 1936/7 (mapa geodety G.);
3. błędne pominięcie treści Mapy Niemieckiej 1944 (pomimo sugestii biegłego o racjonalności przeprowadzenia badania tej mapy oraz wniosku wnoszącej skargę kasacyjną o zbadanie tej mapy), która pokazuje nawet nieco większe zalesienie niż mapa geodety G.;
4. błędne pominięcie ortofotomapy niemieckiej składającej się ze zdjęć, które potwierdzają, że obszar zalesienia w 1937 r. w dolnej [...] był zgodny z mapą geodety G. a nie z Kopią 1934;
5. błędne pominięcie okoliczności, że dane wynikające z mapy geodety G., Mapy Niemieckiej 1944 oraz ortofotomapy niemieckiej są zasadniczo zgodne z danymi ze Spisu 1931, Operatu 1948 i Planami Urządzenia Lasów;
6. błędne pominięcie potwierdzenia przez biegłego H. I. poprawności wykonanych pomiarów przez geodetę K. G.;
7. błędne pominięcie okoliczności, że do dodatkowego zalesienia doszło przed zakupem nieruchomości przez L. M., więc nie zachodzą niespójności w działaniu agronoma;
8. błędne pominięcie różnic między mapą geodety G. a mapą Nadleśnictwa [A] z 1945 r., które powodują, że nie można porównywać ze sobą tych dwóch map, w tym brak powołania biegłego na okoliczność zweryfikowania zasadności stanowiska organu,
co doprowadziło organ, a następnie Sąd I instancji do błędnego uznania, że mapa [...] z 1927 r., mapa geodety G., Mapa Niemiecka 1944 oraz ortofotomapa niemiecka (zdjęcia) nie są dokumentem wiarygodnym, a w konsekwencji, że [...] podlega pod dekret;
3. w odniesieniu do Operatu 1948 przez:
1. niekonsekwentne podejście do Operatu 1948, w tym w pewnych sytuacjach traktowanie go jako wiarygodny dokument, a w innych jako niewiarygodny;
2. błędne uznanie, że pododdział 17a Operatu 1948 (12 ha lasów) powstał najwcześniej w czasie wojny, pomimo wyraźnego wskazania w Operacie 1948, że las powstał przed wojną;
3. niezasadne podważanie wiarygodności Operatu 1948, w tym pododdziału 17a ze względu na rzekome nieścisłości i to bez powołania biegłego na okoliczność zbadania tych rzekomych nieścisłości oraz bez wytłumaczenia, dlaczego rzekome nieścisłości w zakresie np. pierśnicy czy zamożności drzewa, mają znaczenie dla wpisów wskazujących na wiek drzew;
4. niezasadne pominięcie argumentu wnoszącej skargę kasacyjną, że przedwojenny wiek drzew na pododdziale 17a można ustalić także na podstawie książki Bolesława Szymkiewicza "Tablice Zasobności i Przyrostu Drzewostanów";
5. sprzeczne twierdzenia organu, który z jednej strony w końcu dopuszcza, że Operat 1948 wskazywał 21 ha lasów na 1939 r., a z drugiej strony, że Operat 1948 potwierdza dane w matrykule (10,41 ha lasów);
6. błędne pominięcie faktu, że mapa drzewostanowa, obrazująca w sposób graficzny dane Operatu 1948, jest najbardziej zgodna z ortofotomapą niemiecką, co czyni Operat 1948 najbardziej wiarygodnym dokumentem;
7. błędne pominięcie faktu, że dane w Operacie 1948 są zasadniczo zgodne ze Spisem 1931, mapą geodety G., mapą Niemiecką 1944, Planami Urządzenia Lasów (w odniesieniu do zalesienia wynikającego z tych planów na 1939 r.) oraz zgodne z ortofotomapą niemiecką,
co doprowadziło organ, a następnie Sąd I instancji, do błędnego uznania, że Operat 1948 potwierdza dane w matrykule zamiast uznać, że Operat 1948 potwierdza istnienie 32 ha lasów na 1944 r. (i 21 ha na 1939 r.), i że w związku z tym [...] podlega pod dekret;
4. w zakresie Planów Urządzenia Lasu przez:
1. niezasadne pominięcie faktu, że zbieżność danych w zakresie zalesienia na 1939 r., wynikająca z Planów Urządzenia Lasu oraz Operatu 1948, zachodzi nie tylko co do wielkości obszaru, ale także co do konkretnych obszarów zalesień;
2. błędne uznanie, że nie ma znaczenia zgodność danych co do stanu zalesienia na 1939 r., wynikająca z Planów Urządzenia Lasu, Operatu 1948, ortofotomapy niemieckiej, mapy geodety G. i Mapy Niemieckiej 1944, ze względu na rzekomą częściową rozbieżność między Planami Urządzenia Lasu a Operatem 1948 co do stanu zalesienia na 1944 r.;
3. błędne pominięcie faktu, że Plany Urządzenia Lasu oraz Operat 1948 są również ze sobą zgodne na 1944 r., przy uwzględnieniu dopuszczalnych nieznacznych różnic co do daty powstania konkretnych zalesień;
4. niezasadne odwoływanie się do Operatu 1948 oraz Protokołu 1946 r. jako kwestionujących Plany Urządzenia Lasu;
5. sprzeczne podejście organu co do sposobu analizowania dokumentów świadczących na korzyść wnoszącej skargę kasacyjną i dokumentów świadczących przeciwko jej stanowisku;
6. niezasadne pominięcie (ustalonego przez NSA w wyroku o sygn. akt I OSK 321/20) faktu, że Plany Urządzenia Lasu na lata 1996-2005 oraz 2016-2025 zostały wykonane przez specjalne firmy badające w terenie wiek drzew i wykonanie takich badań jest wiarygodne, ponieważ opiera się o badanie w terenie wieku istniejącego drzewa;
7. niezasadne uznanie za wiarygodne pisma Nadleśnictwa z 6 września 2021 r.,
co doprowadziło organ, a następnie Sąd I instancji, do błędnego uznania, że Plany Urządzenia Lasu nie są dokumentem wiarygodnym, a w konsekwencji, że [...] podlega pod dekret;
5. w zakresie matrykuły przez:
1. niezasadne uznanie matrykuły jako dokumentu najbardziej wiarygodnego w zakresie pomiarów, podczas gdy (zgodnie z wyrokiem NSA o sygn. akt I OSK 321/20) ostatni wpis związany z pomiarami jest z 1866 r., co czyni matrykułę dokumentem archiwalnym i jednym z najmniej przydatnych do oceny stanu zalesienia na 1944 r.;
2. niezasadne wyeksponowanie urzędowego charakteru matrykuły, podczas gdy więcej jest dokumentów urzędowych świadczących na korzyść wnoszącej skargę kasacyjną;
3. niezasadne sugerowanie, że konkurencyjne dowody świadczące na korzyść wnoszącej skargę kasacyjną powstały w związku ze sprawą, tymczasem tylko jeden dokument ma taki charakter, a co więcej taki sam charakter (dokumentu powiązanego z dekretem) ma Protokół 1946, na którym opiera się organ;
4. niezasadne przyjęcie, że istnieje choćby jeden dokument, który potwierdza aktualność matrykuły na 1939 r. lub 1944 r.;
5. niezasadne pominięcie Pierworysu, czyli mapy odzwierciedlającej dane z matrykuły, który nie uwzględnił zmian zalesienia występujących przed wojną;
6. niezawnioskowanie o biegłego w celu zbadania obszarów ujętych na ortofotomapie niemieckiej, co mogłoby potwierdzić, że już na obszarze samej tylko dolnej [...] lasów było więcej niż ich obszar wynikający z matrykuły;
7. sprzeczne podejście do przepisów podatkowych wprowadzonych po 1935 r., które według organu mają potwierdzać aktualność matrykuły, podczas gdy (co organ pominął) matrykuła nie została zaktualizowana do powołanej przez organ ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego (Dz. U. Nr 27, poz. 203);
co doprowadziło organ, a następnie Sąd I instancji, do błędnego uznania, że matrykuła jest dokumentem aktualnym, a w konsekwencji, że [...] podlega pod dekret;
6. w zakresie Kopii 1934 przez:
1. niezasadne pominięcie faktu, że na Kopii 1934 jest wyraźnie napisane, że jest to kopia oraz faktu, że zrobienie kopii dokumentów nie wymaga wykonania pomiarów w terenie;
2. błędne uznanie za nieistotne przepisów rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 8 stycznia 1934 r. w sprawie opłat za prace katastralne na obszarze województw: poznańskiego i pomorskiego (Dz. U. Nr 11, poz. 91, uchylone w 1947 r.), powoływanego dalej również jako "Rozporządzenie Opłaty 1934", które wprost wskazuje, że tworzenie kopii nie musiało być poprzedzone pomiarami;
3. niezasadne pominięcie faktu, że Kopia 1934 stanowi kopię Pierworysu z 1865 r., w tym pominięcie wyraźnego stanowiska geodety, że kopia została dokonana z pomięciem nazw niemieckich;
4. niezasadne pominięcie faktu, że geodeta wskazał wyraźnie, że brak jest dowodów na dokonanie pomiarów, a także niezasadne powołanie się na pismo starostwa uzyskane już po wydaniu decyzji z 18 maja 2022 r.;
5. niezasadne pominięcie wniosku wnoszącej skargę kasacyjną, aby biegły H. I., badający Kopię 1934 wypowiedział się co do tego, czy do jej stworzenia było konieczne przeprowadzenie pomiarów;
6. niezasadne pominięcie faktu, że jeżeli przy okazji Kopii 1934 były dokonywane pomiary, to jednak biegły H. I. odnotował różnicę między matrykułą a Kopią 1934 w wielkości 0,31 ha, a więc w konsekwencji matrykuła powinna zostać zaktualizowana, a nic takiego nie nastąpiło;
7. brak analizy po stronie organu, w jakim celu miały być zlecane pomiary w 1934 r., jeżeli nie było zmian w zalesieniu;
8. sprzeczność w stanowisku organu, który z jednej strony pisze, że pomiary są wykonywane w przypadku zmian na gruncie, a z drugiej strony twierdzi, że przy Kopii 1934 takie pomiary były wykonywane, choć zdaniem organu żadnych zmian na gruncie nie było;
9. błędne pominięcie przez organ faktu, że zdjęcia lotnicze z ortofotomapy niemieckiej z 1940 r. potwierdzają, że zalesienie w dolnej [...] było wtedy zgodne z mapą geodety G. (a więc istniało co najmniej od 1937 r.), a było w dużej mierze niezgodne z Kopią 1934;
10. niezrozumiałe twierdzenie organu, że zbieżne dane do tych w Kopii 1934 utrwalił Powiat w [B] (który nie potwierdził dokonania pomiarów) oraz Wielkopolska Izba Rolnicza (której dane nie ukazują w ogóle zalesienia w [...]);
11. niezasadne "hipotetyzowanie", że organy podatkowe nie dopuściłyby do nieaktualnych danych, czego zaprzeczeniem jest fakt, że [...] nie została zaktualizowana do ustawy z 1935 r. o klasyfikacji gruntów do podatku gruntowego;
12. bezzasadne analizowanie na potrzeby Kopii 1934 przepisów, które weszły w życie już po sprawdzeniu Kopii 1934 w dniu 27 grudnia 1934 r.;
13. niezasadne przyjęcie przez organ domniemania, że jeżeli były możliwe pomiary przy okazji tworzenia kopii map katastralnych, to należy przyjąć, że takie pomiary zostały wykonane, pomimo: 1) braku jakichkolwiek dowodów na to, 2) sprzeczności takiego twierdzenia z innymi dokumentacji w sprawie, 3) niewskazania ani jednego przepisu potwierdzającego takie stanowisko w odniesieniu do [...];
14. niezasadne przyjęcie, że w [...] znajdował się las ochronny (ponownie brak dowodów w sprawie na tę okoliczność);
15. niezasadne odwołanie się do przepisów niemających zastosowania w sprawie, to jest "art. 18 pkt 2) rozporządzenia z 1925 roku o wykonaniu reformy rolnej, § 3 ust. 2 rozporządzenia z 1922 roku w przedmiocie poboru na rzecz Skarbu Państwa dodatku do podatku budynkowego na obszarze województwa poznańskiego i pomorskiego, ustawy z 1861 roku o podatku gruntowym";
16. niezasadne "hipotetyzowanie" że zatwierdzenie Kopii 1934 przez kierownika urzędu lub ich rzekoma masowość musiały oznaczać, że były przeprowadzone pomiary,
co doprowadziło organ, a następnie Sąd I instancji, do błędnego uznania, że Kopia 1934 jest dokumentem zgodnym z rzeczywistością i poprzedzonym pomiarami, a w konsekwencji, że [...] podlega pod dekret;
7. odnośnie do Protokołu 1946 przez:
1. niezasadne uznanie, że Protokół 1946 potwierdza treść matrykuły, pomimo wyraźnego zastrzeżenia w Protokole 1946, że lasy są z czasów okupacji (a więc powstały po 3 sierpnia 1939 r.);
2. bezzasadne pominięcie argumentów wnoszącej skargę kasacyjną, że S. T. podpisywał Protokół 1946 w imieniu Nadleśnictwa, a następnie jako nadleśniczy wraz z Nadleśnictwem współtworzył Operat 1948, który zawiera zupełnie odmienne dane co do wielkości i dat zalesienia, co oznacza, że urzędnicy Nadleśnictwa tworzący Operat 1948 mieli dostęp do Protokołu 1946 i nie uznali danych zawartych w tym Protokole za wiarygodne;
3. bezzasadne pominięcie argumentów wnoszącej skargę kasacyjną, że przyznanie Protokołowi 1946 większej wiarygodności od Operatu 1948 prowadzi do "kuriozalnych wniosków" co do wyników pomiarów w Operacie 1948;
4. bezzasadne pominięcie faktu, że o ile Operat 1948 bardzo dokładnie opisuje sposób przeprowadzenia badań na gruncie w celu zebrania danych, o tyle brak jest takich danych dla Protokołu 1946;
5. brak przeprowadzenia analizy rozbieżności między Operatem 1948 a Protokołem 1946, pomimo stwierdzenia ich występowania;
6. bezzasadne i sprzeczne łączenie Protokołu 1946 z danymi wynikającymi z pododdziału 17a Operatu 1948, przy jednoczesnym kwestionowaniu treści zawartych w pododdziale 17a;
7. bezzasadne pominięcie zmian zalesienia wynikających z porównania Pierworysu, Kopii 1934 i ortofotomapy niemieckiej, które to zmiany wykluczają, aby na skutek zmian zalesienia, obszar zalesienia pozostawał wciąż taki sam (10,41 ha);
8. bezzasadne nieuznanie argumentu wnoszącej skargę kasacyjną, że Protokół 1946 świadomie zawierał błędne dane (ponieważ był podpisywany przez urzędnika organu, odpowiadającego za stosowanie dekretu), podczas gdy Operat 1948 nie był związany z reformą rolną i był dokumentem poufnym, więc mógł być wykonany rzetelnie;
9. niezasadne stwierdzenie, że z Protokołu 1946 wynikały jakiekolwiek pomiary, podczas gdy wszystkie dane ujęte w Protokole 1946 były zawarte w matrykule;
co doprowadziło organ, a następnie Sąd I instancji, do błędnego uznania, że Protokół 1946 jest dokumentem zgodnym z rzeczywistością i potwierdzającym dane w matrykule, a w konsekwencji, że [...] podlega pod dekret;
8. w odniesieniu do księgi adresowej gospodarstw rolnych z 1925 r. przez błędne uznanie, że jest ona dokumentem urzędowym;
1. błędne uznanie, że księga ta potwierdza dane zawarte w matrykule, podczas gdy zawiera ona zupełnie inne dane niż matrykuła (brak lasów oraz obszar [...] o wielkości 139 ha)l
2. niekonsekwentne podejście do dokumentów, w zależności od tego, czy są one korzystne dla tezy organu (dane między dokumentami są spójne, choć są odmienne), czy też są korzystne dla tezy wnoszącej skargę kasacyjną (Plany urządzenia Lasu są niewiarygodne, bo zawierają rzekome rozbieżności);
co doprowadziło organ, a następnie Sąd I instancji, do błędnego uznania, że księga gospodarstw rolnych jest dokumentem zgodnym z rzeczywistością i potwierdzającym dane zawarte w matrykule, a w konsekwencji, że [...] podlega pod dekret;
przy czym, wskazane w całym punkcie 1.1. naruszenia doprowadziły organ oraz Sąd I instancji do błędnego uznania, że las miał powierzchnię zgodną z danymi zawartymi w matrykule, a majątek [...] podlegał dekretowi, zamiast przyjąć, że w 1944 r. obszar lasu odpowiadał co najmniej obszarowi wskazanemu w Operacie 1948 (32 ha lasów), ale nie więcej niż w pozostałych planach urządzenia lasu (37 lub 44 ha lasu) i tym samym nieruchomość nie podlegała dekretowi; tym samym, Sąd I instancji nie zbadał, ani nie uwzględnił przy orzekaniu powyższych uchybień organu [Sąd I instancji m.in. nie ustalił, czy organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i czy miał na względzie słuszny interes obywatela (art. 7 K.p.a.), czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), czy organ poprawnie zakwalifikował dany materiał znajdujący się w sprawie (art. 75 § 1, art. 76 § 1 i § 2 oraz art. 76a § 1 K.p.a.), a także czy organ słusznie uznał, że jego ustalenia nie wymagają wiadomości specjalnych (art. 84 § 1 K.p.a.)], a brak należytej kontroli doprowadził Sąd I instancji do niezasadnego oddalenia skargi, gdyby bowiem Sąd ten prawidłowo skontrolował ustalenie stanu faktycznego dokonane przez organ, to musiałby wydać wyrok uwzględniający skargę;
2. naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 153 P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji oraz organ wynikającego z wyroku NSA o sygn. akt I OSK 321/20 obowiązku:
1. skonfrontowania wszystkich dokumentów, w tym wszystkich map znajdujących się w aktach sprawy (w szczególności ortofotomapy niemieckiej i Mapy Niemieckiej 1944, które wraz z mapą geodety G. dyskwalifikują aktualność matrykuły oraz Kopii 1934), w tym nieuwzględnienie obowiązku ściągnięcia do akt sprawy pełnych map (wraz z legendą) – dotyczy to w szczególności "mapy [...] 1927" (mapy wklejonej do skargi kasacyjnej wniesionej przez A. B. od wyroku WSA w Warszawie o sygn. akt I SA/Wa 1862/18), ortofotomapy niemieckiej oraz Mapy Niemieckiej 1944;
2. niedywagowania na temat tego, co mógłby zrobić agronom N. O.;
3. uwzględnienia faktu, że niektóre Plany Urządzenia Lasu były realizowane (zgodnie z przepisami prawa) przez specjalistów badających na gruncie stan drzewostanu, a więc nie są to plany hipotetyczne;
4. nietraktowania map jako hipotetycznych, ponieważ rozbieżności do 7 ha między Planami Urządzenia Lasu nie zostały uznane przez NSA w wyroku o sygn. akt I OSK 321/20 jako wpływające na wiarygodność tych planów;
5. uwzględnienia analiz wnoszącej skargę kasacyjną co do położenia lasu na mapie geodety G., ortofotomapie niemieckiej i Mapie Niemieckiej 1944;
6. uwzględnienia faktu, że do zalesienia około 9 ha lasu doszło około 1929 r.,
co doprowadziło organ oraz Sąd I instancji do błędnego uznania matrykuły oraz Kopii 1934 za dokumenty aktualne i zgodne z rzeczywistością, a tym samym do błędnego uznania, że [...] podlegała pod dekret, podczas gdy organ, tak jak Sąd I instancji, powinien dojść do wniosku, że matrykuła i Kopia 1934 nie są aktualnymi dokumentami, a tym samym nie jest aktualny Protokół 1946, który przepisuje dane z matrykuły, co w konsekwencji powinno było doprowadzić organ oraz Sąd I instancji do wniosku, że aktualne są dokumenty powołane przez wnoszącą skargę kasacyjną, jako zgodne z mapami ocenianymi przez NSA w wyroku o sygn. akt I OSK 321/20, potwierdzające, że [...] w 1944 r. nie podlegała pod dekret;
3. naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez całkowite pominięcie przez Sąd I instancji argumentacji wnoszącej skargę kasacyjną znajdującej się w skardze, piśmie z 6 listopada 2022 r. zawierającym ustosunkowanie się do odpowiedzi na skargę (łącznie prawie 40 stron) i ograniczenie się jedynie do stwierdzenia, że organ rozpatrzył argumentację wnoszącej skargę kasacyjną i w ocenie Sądu I instancji ta argumentacja jest dowolna; tym samym Sąd I instancji uniemożliwił kontrolę wyroku Sądu I instancji, który zawiera te same braki i sprzeczności co decyzja organu;
to wszystko, zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, uniemożliwia skontrolowanie wyroku Sądu I instancji przez Naczelny Sąd Administracyjny;
4. naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4, art. 151 i art. 153 P.p.s.a. oraz art. 8 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez niejasne wypowiedzenie się co do daty badania stanu zalesienia oraz zmiany stanowiska organu w tym zakresie, a także naruszenia przez organ oceny prawnej wyrażonej przez NSA w wyroku o sygn. akt I OSK 321/20 w tym zakresie, co uniemożliwia skontrolowanie wyroku Sądu I instancji przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ponadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano argumenty mające przemawiać za jej zasadnością.
W odpowiedzi, Skarb Państwa PGL LP Nadleśnictwo [C] wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według złożonego zestawienia, a w przypadku braku zestawienia, według norm przepisanych. PGL LP Nadleśnictwo [C] podkreśliło, że w całości popiera stanowisko Sądu I instancji. Zdaniem Nadleśnictwa [C], Sąd I instancji słusznie stwierdził, że nie można w sprawie oprzeć się na dowodzie z przedłożonej przez skarżących mapy obliczeniowej powierzchni lasu majątku niewykazanego w katastrze, wykonanej na ich zlecenie przez geodetę G., szacującej powierzchnię lasu na 21 ha, tak jak i na dowodzie w postaci informacji Nadleśnictwa [C], w której powierzchnia leśna [...] została wyliczona na 37-44 ha. Prawidłowo dano priorytet dowodowi w postaci pruskiej matrykuły katastralnej, która dokumentuje powierzchnię lasu majątku na 10,415 ha. Niewątpliwie, matrykuły katastralne powstawały i funkcjonowały bez jakiegokolwiek związku z reformą rolną i sprzecznymi interesami stron postępowań reprywatyzacyjnych, co podnosi ich obiektywizm i wiarygodność jako środków dowodowych.
W opinii PGL LP Nadleśnictwa [C], zarzuty skargi kasacyjnej mają na celu zakwestionowanie mocy i wartości dowodu, jakim jest matrykuła katastralna. Dotychczas, wnosząca skargę kasacyjna nie kwestionowała jednak prawdziwości matrykuły, a wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego także nie motywowała fałszywością tego dowodu, lecz przez wskazanie nowych dowodów w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.
W piśmie z 19 kwietnia 2024 r. A. B. złożyła wniosek "o rozpoznanie sprawy bez przeprowadzenia rozprawy (na posiedzeniu niejawnym) lub szybkie wyznaczenie rozprawy". Ponadto, w graniach podniesionych zarzutów i materiału znajdującego się w aktach sprawy, zwróciła uwagę na kwestie związane z ortofotomapą niemiecką dla dolnej części [...], która powstała na podstawie zdjęć. Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła istotność ortofotomapy niemieckiej oraz faktu, że pomimo dysponowania ortofotomapą jedynie dla dolnej części [...], za jej pomocą można zweryfikować wiarygodność szeregu dokumentów w stopniu wystarczającym do uznania, że [...] nie podlega pod dekret. Tymczasem, kwestia ortofotomapy w całości została pominięta przez organ i Sąd I instancji, chociaż NSA na stronie 22/23 uzasadnienia wyroku o sygn. akt I OSK 321/20 wskazał na obowiązek skonfrontowania wszystkich map, a więc także ortofotomapy niemieckiej.
Jak wskazała wnosząca skargę kasacyjną, zdaniem organu obszar gruntów leśnych w [...] był niezmienny między 1865 a 1948 rokiem i wynosił 10,41 ha. Tymczasem, położenie obszarów leśnych, wynikające z Kopii 1934 (jedynej mapy obrazującej położenie lasów, na której swoją tezę opiera organ, a która jest tylko kopią Pierworysu, niepoprzedzoną pomiarami, a więc odzwierciedlającą stan zalesienia na 1865 r.) jest zupełnie odmienne od położenia wynikającego z ortofotomapy niemieckiej. Korzystne dla wnoszącej skargę kasacyjną mapy z lat 1936/7, na których oparł się geodeta G. (wskazujące na ponad 21 ha lasów), pokazują obszar leśny dla dolnej części [...] (chodzi o mapę z 1937 r.) "zasadniczo tak samo" jak ortofotomapa niemiecka. Zatem, już tylko na podstawie ortofotomapy niemieckiej i zgodnej z nią mapy geodety G. należy dojść do wniosku, że położenie obszarów leśnych ukazane w Kopii 1934 było nieaktualne co najmniej od 1937 r.
W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, jeżeli po wyroku NSA o sygn. akt I OSK 321/20 w aktach sprawy znalazły się nowe mapy, to one też powinny być zweryfikowane przez organ. NSA wyraźnie wskazał na obowiązek skonfrontowania wszystkich map znajdujących się w aktach sprawy. Taką mapą jest mapa drzewostanowa, dołączona do pozyskanego przez wnoszącą skargę kasacyjną nowego dokumentu – Operatu 1948. Jest ona odzwierciedleniem danych z opisu taksacyjnego, będącego częścią Operatu 1948 (według opisu taksacyjnego, w [...] znajdowało się ponad 20 ha lasów w 1939 r. i ponad 32 ha lasów w 1944 r.). Na mapie drzewostanowej (w jej górnej lewej części) wskazano, że została sporządzona na stan z 1 października 1948 r., a w dole tej mapy na środku wskazano, że została sporządzona w 1948 r. Stanowi to kolejny argument za tym, że niezasadnie organ uznał, iż Operat 1948 pokazywał stan zalesienia na 1951 r. Uwzględniając, że mapa drzewostanowa pokazuje zalesienie na 1 października 1948 r. oraz uwzględniając dane co do widełkowego wieku zalesienia, wprost wskazane w opisie taksacyjnym w Operacie 1948, można zauważyć, że porównanie mapy drzewostanowej z ortofotomapą niemiecką dla dolnej części [...] wskazuje na dużą dokładność mapy drzewostanowej jeżeli chodzi o zalesienie ukazane na ortofotomapie. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, potwierdzeniem tego jest fakt, że mapa drzewostanowa jako jedyna ze wszystkich map znajdujących się w aktach sprawy, pokazuje zalesienie na 1940 r. w pododdziale 17j, widoczne także na ortofotomapie niemieckiej. Z tego względu, zalesienie z Operatu 1948 powinno być rozstrzygające dla określenia zalesienia na 1944 r. (wskazujące na 32 ha). W takiej sytuacji, bezpodstawne i wewnętrznie sprzeczne jest wybiórcze potraktowanie przez organ danych zawartych w Operacie 1948. Organ pominął widełkowy wiek drzew dla pododdziału 17a (i uznał, że wbrew danym wiekowym wpisanym w opisie taksacyjnym, dotyczącym zalesienia na obszarze pododdziału 17a, zalesienie powstało tam w czasie wojny lub po wojnie), przy jednoczesnym braku kwestionowania widełkowego wieku zalesienia dla pozostałych pododdziałów. Tymczasem, obszar leśny z pododdziału 17a jest częściowo widoczny na ortofotomapie niemieckiej z 1940 r. Na tej ortofotomapie nie widać, aby obszar leśny pododdziału 17a kolorystycznie odbiegał od pozostałych obszarów leśnych, a powinien, gdyż według koncepcji organu, drzewa na obszarze pododdziału 17a powinny w październiku 1940 r. istnieć maksymalnie kilka miesięcy i graniczyć z drzewami kilkudziesięcioletnimi. Ponadto, obszar leśny z pododdziału 17a, widoczny na ortofotomapie niemieckiej, jest widoczny także na mapie geodety G. z 1937 r., co ostatecznie – w opinii wnoszącej skargę kasacyjną – wyklucza zasadność argumentacji organu o braku obszarów leśnych na pododdziale 17a przed wojną.
Podsumowując, wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że na bazie mapy geodety G. i mapy drzewostanowej (ale również Mapy Niemieckiej 1944) i po skonfrontowaniu tych map z ortofotomapą niemiecką, należy uznać że są one wiarygodne, w przeciwieństwie do Kopii 1934, matrykuły oraz Protokołu 1946, a więc dokumentów na których oparł się organ.
Następnie, w piśmie z 7 stycznia 2025 r. A. B. zwróciła się o przyspieszenie wyznaczenia posiedzenia niejawnego w celu rozpoznania sprawy oraz przedstawiła "krótkie podsumowanie kluczowych (i pominiętych przez organ i WSA) zarzutów, a zawartych w skardze kasacyjnej".
Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że organ całkowicie pominął kluczowe dowody, zarzuty i twierdzenia wnoszącej skargę kasacyjną, które rozstrzygają, że obszar leśny [...] przekraczał 17,23 ha w 1944 r. (a także w 1939 r.). Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną:
1. matrykuła w ogóle nie powinna być brana pod uwagę przez organ i Sąd I instancji, gdyż ostatnie zawarte w niej dane poparte pomiarami są datowane na 1863 r.;
2. ortofotomapa niemiecka z 1940 r. ukazuje zasadniczo takie samo zalesienie dla dolnej [...], jak mapa geodety G. (oparta o mapę z 1937 r.), co oznacza, że w 1937 r. zalesienie nie było zgodne z Kopią 1934 (która była kopią Pierworysu z 1865 r., niepoprzedzoną pomiarami);
3. Protokół 1946 zakłada taki sam obszar jak matrykuła, choć położenie lasów na obszarze [...] ulegało zasadniczym zmianom do 1946 r., na co wskazuje porównanie Pierworysu z ortofotomapą niemiecką; już sama ortofotomapa niemiecka dla dolnej [...] ukazuje około 11-12 ha lasów, co wyklucza poprawność wpisywania w Protokole 1946 danych obszarowych jak w matrykule;
4. organ (i Sąd I instancji) opiera się na Operacie 1948 i Protokole 1946, choć obydwa dokumenty, sporządzone przy udziale tej samej osoby na przestrzeni dwóch lat, są ze sobą sprzeczne (na 1946 r. to ponad 20 ha różnicy w obszarze zalesienia na terenie [...]); zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, to Operat 1948 należy uznać za wiarygodny (ponad 21 ha lasów w 1939 r. i 32 ha lasów w 1944 r.); zalesienie [...] wynikające ze zdjęć z 1940 r. tworzących ortofotomapę jest takie samo jak zalesienie ukazane w Operacie 1948 na 1940 rok (dla dolnej części [...]), a sam Operat był tworzony w celach gospodarki leśnej, podczas gdy "Protokół 1946 powstał w związku z realizacją dekretu i musiał potwierdzać skuteczność stosowania dekretu w stosunku do [...], aby nie zaszkodzić przedstawicielowi urzędu ziemskiego, który podpisywał Protokół 1946"; ponadto, Nadleśnictwo tworzące Operat 1948 było w posiadaniu Protokołu 1946 i jednak nie skorzystało z danych tam zawartych; kwestii tych nie badał ani organ, ani Sąd I instancji;
5. organ, tak jak Sąd I instancji, umiejscawia lasy w 1939 r. zasadniczo w górnej części [...] (las określony w Protokole 1946 zgodnie z pododdziałem 17a – 12,1 ha lasów – z Operatu 1948); pominięte zostaje w ten sposób zalesienie dla dolnej części [...], wynikające z ortofotomapy niemieckiej z 1940 r. (około 11-12 ha lasów, w tym tylko około 2-3 ha to część pododdziału 17a) i uwidocznione już na mapie geodety G. sprzed 1939 r.;
6. organ, tak jak i Sąd I instancji, zakwestionował wiek obszarów leśnych na pododdziale 17a, pomimo że przedwojenny wiek zalesienia na tym pododdziale wynika wprost z opisu taksacyjnego, wchodzącego w skład Operatu 1948;
7. organ, tak jaki Sąd I instancji, w ogóle nie dokonał łącznej analizy szeregu dokumentów, wskazanych przez wnoszącą skargę kasacyjną, potwierdzających, że zalesienie wynosiło ponad 18 ha:
a. jeszcze w 1939 r. (Operat 1948, Spis 1931, mapa geodety G., Plany Urządzenia Lasu);
b. w okresie wojny (ortofotomapa niemiecka, Mapa Niemiecka 1944, Operat 1948, Plany Urządzenia Lasu).
Ponadto, zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, rażącym błędem było również nieuwzględnienie obowiązków wynikających z art. 153 P.p.s.a., w szczególności pominięcie ortofotomapy niemieckiej, która ma kluczowe znaczenie w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Jako zasadne należało uznać zarzuty kasacyjne, które powiązane zostały z przepisem art. 141 § 4 P.p.s.a. i w tym kontekście na uwzględnienie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 151 w związku z art. 153 P.p.s.a.
Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09 (jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl), przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu uchwały zaznaczono, że przez stan sprawy, o którym mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a., należy rozumieć nie tylko zwięzłe przedstawienie dotychczasowego przebiegu postępowania przed organami administracji, ale także, jako wyodrębniony element, stan faktyczny sprawy przyjęty przez sąd, przy czym ocena prawna ustaleń faktycznych z punktu widzenia ich zgodności z właściwymi przepisami postępowania administracyjnego dokonywana jest w ramach wyjaśniania podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Dalej wskazano, że należy opowiedzieć się za dopuszczeniem możliwości kwestionowania ustaleń faktycznych zarzutem naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera jednoznacznego stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu uchwały podkreślono stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 12 maja 2005 r. sygn. akt FSK 21234/04, zgodnie z którym przyjęcie przez wojewódzki sąd administracyjny stanu faktycznego, który organ administracji ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, stanowi naruszenie przez sąd art. 141 § 4 P.p.s.a. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest uwzględnienie w stanie sprawy przyjętego stanu faktycznego i jego rozpatrzenie w kontekście całego materiału dowodowego sprawy. Zaznaczono również, że dokonując kontroli legalności, sąd administracyjny nie może bezkrytycznie przyjmować ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza jeżeli ustalenia te są kwestionowane przez stronę postępowania. Stanowisko sądu co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w przypadku sporu w tym zakresie pomiędzy stronami postępowania powinno zawierać odniesienie do argumentów prezentowanych zarówno przez organ administracji, jak i przez skarżącego oraz wyjaśniać, dlaczego argumenty jednej ze stron uznaje się za prawidłowe, a inne nie.
Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że z treści uzasadnienia wyroku powinno wynikać, że sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami poczynionymi przez organy prowadzące postępowanie i z materiałem dowodowym sprawy. Przedstawione stanowisko sądu nie może przybierać formy ogólnikowej aprobaty stanowiska organów, zwłaszcza w sytuacji, gdy są one kwestionowane przez stronę skarżącą. Podzielając ustalenia organów, sąd powinien poddać je uprzedniej analizie i wyjaśnić, z jakich powodów uważa je za prawidłowe w świetle przepisów prawa. Brak związania sądu pierwszej instancji zarzutami i wnioskami skargi nie może być rozumiany jako prawo sądu do pominięcia kwestii podnoszonych przez stronę lub wybiórczego potraktowania zarzutów i rozpoznania tylko niektórych z nich, przy jednoczesnym braku odniesienia się do pozostałych zarzutów. Oczywiście obowiązek sądu przedstawienia w uzasadnieniu wyroku zarzutów zawartych w skardze oraz konieczność ich rozważenia dotyczy tych okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia danej sprawy.
W wyroku z 28 września 2011 r. sygn. akt II OSK 1457/11 Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że istota rozpoznawania sprawy przez sąd administracyjny polega między innymi na tym, że sąd ma obowiązek rozstrzygnąć, czy stanowisko strony skarżącej co do wskazanych naruszeń prawa jest, czy nie jest trafne. Wskazał też, że konstytucyjne prawo każdego do rozpatrzenia jego sprawy przez sąd (art. 45 Konstytucji RP) obejmuje nie tylko to, że można sprawę wnieść do sądu, ale również to, że sąd rozpatrzy stanowisko i argumenty, jakie w tej sprawie przedstawia wnoszący sprawę do sądu. Dlatego w uzasadnieniu wyroku sąd ma obowiązek nie tylko przedstawić zarzuty zawarte w skardze, ale podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, co obejmuje także odniesienie się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów strony skarżącej. Oznacza to, że wadliwe jest takie rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny, gdy sąd ten nie rozpatrzy i nie oceni kwestii prawnych wynikających z zarzutów zawartych w skardze.
Brak odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do podniesionych przez stronę zarzutów, w tym ustaleń faktycznych i przyjętej przez organ wykładni prawa materialnego, sprawia, że Naczelny Sąd Administracyjny w toku postępowania kasacyjnego nie może dokonywać samodzielnych ustaleń. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest bowiem dokonywanie kontroli prawidłowości rozstrzygnięć sądów pierwszej instancji. W przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera stanowiska sądu co do istotnych ustaleń oraz podniesionych zarzutów, to w konsekwencji nie jest możliwa kontrola instancyjna przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyroki NSA z: 29 lipca 2005 r. sygn. akt I FSK 102/05, 26 lipca 2007 r. sygn. akt I OSK 1281/06, 6 czerwca 2008 r. sygn. akt II OSK 724/07, 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FSK 291/07).
Uwzględniając powyższe uwagi wstępne co do kierunku wykładni i konsekwencji obowiązywania art. 141 § 4 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nie spełnia określonych tym przepisem, warunków uznania go za prawidłowe.
Przy czym punktem wyjścia dla rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej jest okoliczność, że w sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu I instancji został wydany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 321/20, w którym zawarto ocenę prawną i szereg wytycznych dla organu, który ponownie rozpoznając sprawę związany był tą oceną prawną i wytycznymi co do dalszego postępowania. Stosownie bowiem do art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą więc każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie administracyjne, jak i kolejne postępowanie sądowoadministracyjne. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia (zob. wyrok NSA z 6 września 2007 r. sygn. akt II FSK 209/07). Sąd administracyjny, który ponownie orzeka w sprawie powinien więc uwzględnić skargę na decyzję, jeśli organ administracji nie zastosuje się do oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu poprzednio zapadłego w tej sprawie wyroku. Z tym zastrzeżeniem, że zawarte w art. 153 P.p.s.a. sformułowanie "w sprawie" oznacza tożsamość sprawy ocenianej przez sąd formułujący ocenę prawną oraz sprawy będącej przedmiotem ponownego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego zarówno pod względem podstawy prawnej, jak też stanu faktycznego. Zmiana stanu prawnego powoduje bowiem konieczność dokonania przez organ nowej oceny prawnej stanu faktycznego, zaś istotne zmiany w stanie faktycznym mogą powodować nieaktualność wskazań zawartych w uzasadnieniu orzeczenia.
Odnośnie do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku NSA z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 321/20, Sąd I instancji podał, że NSA wskazał na konieczność przetłumaczenia z pomocą tłumacza przysięgłego języka niemieckiego całej matrykuły katastralnej ze szczególnym uwzględnieniem użytku oznaczonego "Holzung", nakazał ponowne przeanalizowanie danych nadesłanych przez Nadleśnictwo [C] oraz wskazał, że organ odwoławczy powinien ocenić z udziałem biegłego geodety wiarygodność i przydatność mapy sporządzonej przez geodetę F. G. w kontekście innych dostępnych map. Ponadto Sąd I instancji przypomniał, że NSA uznał matrykułę katastralną za dokument urzędowy, przy czym wpis ujawniony w 1938 r. uznał za nieistotny ("odnosił się jedynie do korekty opodatkowania"), wpis z 1943 r. uznał za nieskuteczny ("dokonany przez osobę działającą w imieniu władzy okupacyjnej"), a samą matrykułę uznał za dokument archiwalny, co należy uwzględnić przy konfrontacji z innymi dowodami, opisującymi las w [...]. W ocenie Sądu I instancji, organ odwoławczy wykonał w pełni wytyczne NSA zawarte w ww. wyroku, a świadczy o tym zlecenie przez organ odwoławczy tłumaczenia całej matrykuły katastralnej ze szczególnym uwzględnieniem użytku oznaczonego "Holzung", uwzględnienie tego dokumentu jako dokumentu urzędowego z ograniczeniami zakreślonymi przez NSA, skonfrontowanie tego dokumentu z wszystkimi dokumentami uzyskanymi w toku postępowania, w tym z pismem Nadleśnictwa [C] z 17 maja 2016 r., a także powołanie biegłego celem oceny wiarygodności i przydatności mapy sporządzonej przez geodetę F. G. w kontekście innych dostępnych map.
Stanowisko Sądu I instancji nie zasługuje w całości na aprobatę.
Niewątpliwie zasadnie stwierdził Sąd I instancji, że Minister uzyskał tłumaczenie przysięgłe Matrykuły katastralnej wykonane przez biegłego tłumacza z języka niemieckiego J. K., w tym ustalił znaczenie niemieckiego określenia "Holzung", uzyskał Mapę katastralną dla majątku [...] z 27 grudnia 1934 r. zaopiniowaną przez biegłego geodetę H. I. oraz ocenę mapy sporządzonej przez geodetę F. G. przeprowadzoną przez biegłego geodetę H. I. Minister przeprowadził także ocenę dokumentu Spis lasów do 30 ha z 1931 r. oraz Operatu prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/49-1957/58 zatwierdzonego 31 grudnia 1950 r.
Sąd I instancji pominął jednak to, że w odniesieniu do Matrykuły katastralnej, Naczelny Sąd Administracyjny – mając na względzie fakt, że była ona dokumentem archiwalnym i sporządzonym w oparciu o pomiary wykonane jeszcze w połowie XIX wieku (na obowiązującej wówczas metodzie triangulacyjnej) – poczynił zastrzeżenie o konieczności zrewidowania powierzchni zalesionej majątku [...] w oparciu o wszechstronną analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym przez udzielenie odpowiedzi na zarzuty skarżącej dotyczące rozbieżności danych wynikających z Matrykuły katastralnej z danymi wynikającymi z dokumentów wskazywanych przez skarżącą. W tym zakresie NSA, nie odmawiając słuszności wywodom skarżącej, zalecił wyjaśnienie charakteru działki o obecnym nr [...], nie tylko w oparciu o mapę sporządzoną przez geodetę uprawnionego F. G., ale także w oparciu o dane wynikające z pozostałych map znajdujących się w aktach sprawy, tj. z map: niemieckiej, angielskiej i mapy Polski z 1935 r. (s. 19 i 20 uzasadnienia wyroku NSA), a także w oparciu o materiały nadesłane przez Nadleśnictwo [C], gdyż ustalenie wieku drzew porastających sporny teren było możliwe na podstawie pomiarów obwodu drzew. NSA podał, że dane takie znajdowały się w nadesłanych przy piśmie uczestnika postępowania z 17 maja 2016 r. załącznikach, a ich treść wskazywała, że na działce nr [...] w 1929 r. założono ponad 9 ha lasów (s. 21 uzasadnienia wyroku NSA). W odniesieniu do materiałów nadesłanych przez Nadleśnictwo [C], NSA wskazał, że niezależnie od daty dokonania pomiaru drzewostanu (tj. czy miało to miejsce w latach 40-tych ub. wieku, czy na pocz. XXI wieku), dzięki opisom taksacyjnym, wykonanym przez specjalistów w zakresie dendrologii, zawsze można ustalić wiek określonych drzew na podstawie pomiarów obwodu drzew. NSA zwrócił przy tym uwagę, że w piśmie z 17 maja 2016 r. Nadleśnictwo podało, że pomimo braku danych za lata 1946–1948 wiek drzewa można wywnioskować z opisów taksacyjnych. Nadleśnictwo dysponuje zaś takimi danymi na podstawie materiałów wytworzonych w 1963 r., a także na podstawie planów urządzenia lasu na lata 1996–2005 oraz 2016–2025. Plany te są zaś niewątpliwie dowodem urzędowym i to nie archiwalnym (s. 22 uzasadnienia wyroku NSA).
Z uzasadnienia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wynika, aby organ dokonał ustaleń co do charakteru działki nr [...] w oparciu o dane wynikające z wszystkich map znajdujących się w aktach sprawy ani co do wieku drzew na tej działce na podstawie planów urządzenia lasu na lata 1996–2005 oraz 2016–2025, w oparciu o opisy taksacyjne, wykonane przez specjalistów w zakresie dendrologii.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę dostrzega przy tym, że organ odwoławczy wyjaśnił, że Nadleśnictwo w późniejszej korespondencji z organem przyznało, że przytoczyło jedynie dane szacunkowe, oparte na opisach taksacyjnych z lat 1963, 1996 i 2016, które są obarczone niedokładnościami, a materiały są częściowo nieczytelne. Niemniej wyjaśnienie organu nie może być utożsamiane z rzetelną oceną planów taksacyjnych, a tym samym ze zrealizowaniem wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który przyjął, że "pomimo braku danych za lata 1946-1948 wiek drzew można wywnioskować z opisów taksacyjnych" oraz że "Nadleśnictwo dysponuje zaś takimi danymi na podstawie materiałów wytworzonych w 1963 r. i planów urządzenia lasu na lata 1996-2005 oraz 2016-2025", a ponadto, że na podstawie tych dokumentów i pomiarów obwodu drzew może być oceniony przez specjalistów w zakresie dendrologii wiek drzew w dawnym majątku [...]. Natomiast stwierdzenie przez organ, że dane widniejące przy piśmie z 17 maja 2016 r. nie odnoszą się do oszacowania zalesienia gruntów będących przedmiotem postępowania w oparciu o materiał wyjściowy pozyskany dla lat okołodekretowych, lecz prawie dwadzieścia, pięćdziesiąt i siedemdziesiąt lat później, pozostaje sprzeczne z oceną prawną zawartą w wyroku NSA, który uznał, że plany taksacyjne są dowodami urzędowymi (i to niearchiwalnymi), na podstawie których można ustalić wiek drzew. Podobnie należy ocenić stanowisko organu odwoławczego wskazujące, że informacje Nadleśnictwa [C] należy uznać za mające charakter jedynie hipotetyczny. Znaczenie powyższych opisów taksacyjnych zostało ocenione przez NSA odmiennie. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że wątpliwość prawna, objęta oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu w danej sprawie, nie może być ponownie przedmiotem wyjaśniania w tej samej sprawie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz pod red. T. Wosia - wyd. LexisNexis Warszawa 2005 r. s. 475).
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega także, że w ponownym postępowaniu odwoławczym dopuszczono nowe dowody, odnalezione przez skarżącą i przez organ, a mianowicie: Spis lasów do 30 ha z 1931 r., Księgę adresową gospodarstw rolnych województwa poznańskiego, opracowaną przez Wydział Ekonomiczny Wielkopolskiej Izby Rolniczej w 1926 r., Protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] z 17 lipca 1946 r., Mapę katastralną dla majątku [...] z 27 grudnia 1934 r., zaopiniowaną przez biegłego geodetę H. I., Ocenę mapy sporządzonej przez geodetę F. G., przeprowadzoną przez biegłego geodetę H. I., Mapę Nadleśnictwa Państwowego [A] z 1945 r. w skali 1:100 000 oraz Operat prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/49-1957/58, zatwierdzony 31 grudnia 1950 r. Minister dał priorytet dowodowi w postaci pruskiej matrykuły katastralnej, wskazującemu, że powierzchnia lasu spornego majątku [...] wynosi 10,415 ha, a swoją ocenę organ oparł na ustaleniu, że jest to dokument, pochodzący z okresu najbardziej zbliżonego do daty wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, którego aktualność znalazła potwierdzenie w innych dokumentach urzędowych.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji podzielił ocenę organu co do prawidłowości potwierdzenia aktualności pruskiej matrykuły katastralnej na podstawie powyższych dowodów. Przy czym podzielając tę ocenę, Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do braku ustaleń organu co do charakteru działki nr 333 w oparciu o dane wynikające z wszystkich map znajdujących się w aktach sprawy ani do braku ustaleń co do wieku drzew na tej działce, na podstawie planów urządzenia lasu na lata 1996–2005 oraz 2016–2025, w oparciu o opisy taksacyjne, wykonane przez specjalistów w zakresie dendrologii. Ponadto, co istotne, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie można wywieść, czy ocena Sądu I instancji jest wynikiem wadliwego pominięcia tej kwestii, czy też uznania, że w stosunku do przyjętego stanu faktycznego, będącego podstawą orzekania przez NSA w dniu 25 czerwca 2021 r., nastąpiła zmiana, która uzasadniałaby nieaktualność powyższych wskazań zawartych w uzasadnieniu orzeczenia z 25 czerwca 2021 r. Intencji Sądu I instancji nie można wywieść z samego wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że: "Sąd podziela w całości ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w tym zakresie, a zatem nie zachodzi potrzeba ich ponownego, pełnego przytaczania w uzasadnieniu wydanego przez Sąd wyroku."
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala więc na ocenę dlaczego Sąd I instancji uznał, że nie doszło do naruszenia prawa przez brak wykonania wskazań co do dalszego postępowania i w rezultacie dlaczego za podstawę orzekania Sąd przyjął stan faktyczny ustalony przez organ z pominięciem wskazań z wyroku z 25 czerwca 2021 r. Sąd I instancji w tym zakresie nie wyjaśnił w dostateczny sposób motywów podjętego rozstrzygnięcia. Stwierdzenie Sądu I instancji, że zostały wykonane w pełni wytyczne NSA zawarte w ww. wyroku, a co za tym idzie, że organ dokonał wszechstronnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, należało zatem uznać za przedwczesne.
Kolejno należy wskazać, że w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, w ramach zarzutów naruszenia art. 6-11 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz zarzutu dowolnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego, podniosła pominięcie przez organ odwoławczy większości argumentów wnioskodawców i części dowodów. Zarzuty skarżącej koncentrowały się na uwzględnieniu, bądź nieuwzględnieniu szeregu dokumentów albo na ich niewłaściwej ocenie co do mocy dowodowej, tj. pruskiej matrykule katastralnej z 1866 r., Mapie Niemieckiej 1944 i ortofotomapie niemieckiej ze stanem na 1940 r., Mapie obliczenia powierzchni lasu (nie wykazanego w katastrze) w dawnym majątku [...] w skali 1:5000 opracowanej przez geodetę F. G., Protokole w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] z 17 lipca 1946 r., Operacie prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/49-1957/58, zatwierdzonym 31 grudnia 1950 r., Spisie właścicieli lasów niepaństwowych z 1931 r. do 30 ha, danych z operatu prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/9-1957/8, Planach Urządzenia Lasu (danych zawartych w piśmie Nadleśnictwa z 2016 r. z opisów taksacyjnych z planu zagospodarowania Nadleśnictwa [A] za okres 1963-1973 i opisów taksacyjnych dla planów urządzenia lasu na lata 1996-2005 oraz 2016-2025) oraz oceny mapy sporządzonej przez geodetę F. G. przeprowadzonej przez biegłego geodetę H. I.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji w odniesieniu do dowodów przyjętych przez organ odwoławczy za podstawę ustaleń faktycznych, po pierwsze ograniczył się do wiernego powtórzenia argumentów z decyzji organu II instancji, jeśli chodzi o dowody z pruskiej matrykuły katastralnej, danych z pisma Nadleśnictwa z 2016 r. i oceny mapy sporządzonej przez geodetę F. G. dokonaną przez biegłego geodetę H. I., a po drugie, poprzestał na stwierdzeniu, że podziela w całości ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonane przez organ odwoławczy w zakresie dowodów z Księgi adresowej gospodarstw rolnych województwa poznańskiego, sporządzonej przez Wielkopolską Izbę Rolniczą w 1926 r., polskiej mapy katastralnej z 27 grudnia 1934 r., protokołu z 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...], w Operatu prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/9-1957/8, a także protokołu z 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...]. W odniesieniu zaś do zarzutów i twierdzeń zawartych w skardze i w piśmie skarżącej z 6 listopada 2022 r., zawierającym ustosunkowanie się do odpowiedzi na skargę, (łącznie prawie 40 stron), Sąd Wojewódzki wskazał jedynie, że "argumentacja skarżącej nie jest zasadna, a zgromadzone w aktach sprawy materiały dowodowe świadczą o racji organu. Skarżąca przedstawiła w istocie własną ocenę dowodów oraz ocenę prawną, ale są one zdaniem Sądu, zupełnie dowolne, gdyż nie znajdują potwierdzenia w obiektywnych dowodach zgromadzonych w sprawie" (por. s. 21 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Stwierdzenie zaś Sądu Wojewódzkiego, że "podziela w całości ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w tym zakresie, a zatem nie zachodzi potrzeba ich ponownego, pełnego przytaczania w uzasadnieniu wydanego przez Sąd wyroku. Dotyczy to także argumentacji odmawiającej wiarygodności innym dowodom znajdującym się w aktach sprawy", nie może być uznane za wystarczające w kontekście wielości zarzutów skargi i ich obszerności. Skarżąca zasadnie wykazała, że Sąd I instancji nie odniósł się do dokonanej przez organ odwoławczy oceny Spisu z 1931 r. w kontekście braku jego wiarygodności z powodu jego nieaktualności, braku wskazania właściciela i braku tożsamości lokalizacji majątku [...] z majątkiem tam wymienionym. Słusznie również zwróciła uwagę, że Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutu co do braku dokonania przez organ odwoławczy oceny mapy niemieckiej z 1944 r. i ortofotomapy niemieckiej z X1940 r., spisu miejscowości z 1925 r., czy mapy [...] z 1927 r. Nie można także odmówić racji skarżącej co do zupełnego braku odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów skargi kwestionujących stanowisko organu dotyczące aktualności danych wskazujących obszar zalesienia majątku [...], wynikających z dowodów przyjętych przez organ odwoławczy za podstawę ustaleń w sprawie, w tym zarzutów kwestionujących argumentację organu podaną na poparcie tego stanowiska odwołującą się do "otoczenia normatywnego, w którym funkcjonowały matrykuły i mapy katastralne w polskim prawie przedwojennym, obligujące sprawdzanie aktualności takich dokumentów urzędowych i wykluczające negowanie aktualności takich danych, ujawnionych w rejestrze publicznym.". W tym zakresie skarżąca szeroko wykazywała, że organ odwołuje się do przepisów nieobowiązujących albo do przepisów, które w ogóle nie odnoszą się do majątku [...] (przepisy ustawy z dnia 25 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, Dz. U. RP z 1926 r. poz. 1).
Zaznaczenia wymaga przy tym, że w odpowiedzi na skargę (pismo z 21 lipca 2022 r.) pełnomocnik organu szeroko ustosunkował się do zarzutów skargi, ale jego argumentacja również została pominięta przez Sąd I instancji w rozważaniach prawnych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności podnoszone przez skarżącą w zarzutach skargi, zmierzających do wykazania braku aktualności pruskiej matrykuły katastralnej, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy podpadania majątku [...] pod dekret o reformie rolnej. Skarżąca bowiem w toku całego postępowania utrzymuje, że nieruchomość ziemska [...] już w 1929 r. była zalesiona w obszarze 18-21 ha (a przynajmniej 9 ha), natomiast organ odwoławczy utrzymuje, że obszar zalesienia tego majątku wyniósł 10,415 ha, przy czym to ustalenie opiera na pruskiej matrykule katastralnej, której aktualność – w ocenie organu - znajduje potwierdzenie w innych dokumentach urzędowych: Księdze adresowej gospodarstw rolnych województwa poznańskiego, sporządzonej przez Wielkopolską Izbę Rolniczą w 1926 r., polskiej mapie katastralnej z 27 grudnia 1934 r., protokole z 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [A] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...], a także w Operacie prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/9-1957/8. Pominięte w części przez Sąd I instancji zarzuty i argumenty skarżącej dotyczyły zatem kwestii istotnych, bo w rezultacie związanych z prawidłowym ustaleniem obszaru leśnego w majątku [...] położonym w obrębie [A] w Gminie [B], liczącym 117,2720 ha, a co za tym idzie ustaleniem, czy powierzchnia rolna (użytków i nieużytków) w tym majątku przekroczyła normę obszarową, określoną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (100 ha). Brak odniesienia się przez Sąd I instancji w tym zakresie sprawia, że niemożliwa jest kontrola zaskarżonego wyroku, który zawiera te same braki, co decyzja organu, jak słusznie zauważyła skarżąca kasacyjnie.
Za zasadne należało również uznać zastrzeżenia skarżącej w odniesieniu do braku wypowiedzi Sądu I instancji co do daty, na którą podlega ocenie stan zalesienia nieruchomości ziemskiej i w związku z tym uniemożliwienia skontrolowania przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego wyroku w tym zakresie. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżąca w skardze wyraźnie wskazywała, że organ administracyjny przyjął nowe podstawy faktyczne w sprawie, tj. zmienił stanowisko co do daty, na którą należy rozpatrywać moment stosowania dekretu o reformie rolnej. Jak wskazała skarżąca, organ uznał za relewantny stan nieruchomości ziemskiej na 1939 r. a nie, jak poprzednio, na 1944 r. Ponadto skarżąca w skardze kasacyjnej w odniesieniu do powyższego zagadnienia zarzuciła naruszenie przez organ oceny prawnej wyrażonej przez NSA w wyroku o sygn. akt I OSK 321/20.
W tej ostatniej kwestii, należy jednak zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2021 r. nie wypowiedział się co do daty istotnej z punktu widzenia badania stanu prawnego nieruchomości ziemskiej, tj. czy należy uwzględniać stan prawny z daty przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, tj. 13 września 1944 r., czy stan prawny i faktyczny z dnia 1 września 1939 r. Jakiekolwiek odniesienie się w tym wyroku do daty 13 września 1944 r. łączyło się wyłącznie ze wskazaniem daty, na którą dekret wywołał skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa.
W tym zakresie więc zarzut kasacyjny nie zasługuje na uwzględnienie.
Natomiast z akt sprawy wynika, że stanowisko o uwzględnieniu nie tyle stanu prawnego z daty przejęcia, lecz stanu prawnego i faktycznego z dnia 1 września 1939 r., wybrzmiało wyraźnie dopiero w decyzji z 18 maja 2022 r. W uzasadnieniu tej decyzji Minister, dokonując wykładni określenia "nieruchomość ziemska" uznał, że potencjalna przydatność rolna, a zatem charakter i kwalifikacja gruntu jako "nieruchomości ziemskiej" podlega ocenie na dzień 1 września 1939 r. Minister wyjaśnił podstawy przyjęcia tego stanowiska odwołując się przy tym szeroko do orzecznictwa sądów administracyjnych. Minister podał, że w odniesieniu do majątku [...] Naczelny Sąd Administracyjny zdyskwalifikował wpis w księdze gruntowej z 1943 r., jako ujawniony w czasie okupacji, na którego dokonanie nie miała żadnego wpływu polska właścicielka. A zatem jakiekolwiek działania okupanta nie mogą w najmniejszym stopniu oddziaływać na sytuację przedwojennej polskiej właścicielki majątku [...]. Minister uznał, że dzień 1 września 1939 r. jest więc datą graniczną, do której polskie majątki ziemskie podlegały normalnej gospodarce, niezależnej od rabunkowej eksploatacji przez okupanta, zdeterminowanej kontyngentami, przymusowymi zarządami, potrzebami wojennymi i innymi nadzwyczajnymi czynnikami, destabilizującymi sposób prowadzenia gospodarstwa rolnego (np. ekstensywne zasiewy w parkach, bezprawne powiększanie majątków ziemskich kosztem gruntów chłopskich, pozostawianie polskich właścicieli jako zarządców u Niemców, likwidowanie całego pogłowia zwierząt, zamiana upraw i hodowli w monokultury, akcje zalesiania lub wycinania drzewostanu, motywowane pozaekonomicznie, wyłącznie polityką okupanta). Stan majątków ziemskich z okresu okupacji nie jest zatem miarodajny w sprawach z zakresu reformy rolnej i reprywatyzacji. Przesłanką do uwzględniania stanu majątku z 1 września 1939 r., są też art. 2 ust. 2-3 dekretu oraz art. 1 ust. 3 lit. b dekretu leśnego, dyskwalifikujące nawet "polskie" czynności, dokonane po tej dacie. Dlatego, zdaniem Ministra, należy uwzględnić przedwojenny stan nieruchomości ziemskiej na dzień 1 września 1939 r., kiedy to majątek był prowadzony w normalny sposób i przez polską właścicielkę - L. M. (s. 5 zaskarżonej decyzji).
Wskazując na kolejne aspekty sposobu rozumienia określenia "nieruchomość ziemska", Minister uznał, że Wojewoda Wielkopolski prawidłowo zinterpretował art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, przyjmując istotne znaczenie samej potencjalnej przydatności rolnej i powierzchni gruntów (charakteru ziemskiego oraz rozmiaru nieruchomości). Podał bowiem, że w województwie poznańskim na reformę rolną przejęto nieruchomości ziemskie, których powierzchnia ogólna przekraczała 100 ha, niezależnie od areału użytków rolnych, natomiast pojęcie "nieruchomości ziemskiej" jest szersze od "użytków rolnych", zdefiniowanych w § 4 rozporządzenia rolnego. Organ odwoławczy za prawidłową uznał wykładnię organu I instancji zakładającą, że gdyby powierzchnia lasów była większa niż 25 ha, to ich nacjonalizacja mogła nastąpić tylko na mocy dekretu leśnego. Wskazał dalej, że niedopuszczalne byłoby przejęcie na podstawie dekretu o reformie rolnej takich lasów, które przekraczały 25 ha, a wtedy majątek [...] (liczący 117 ha) nie osiągnąłby 100-hektarowej normy obszarowej nieruchomości ziemskiej. Po wyłączeniu lasów, przekraczających 25 ha, podlegających dekretowi leśnemu, nie miałoby już znaczenia, czy majątek [...] stanowił "spójny kompleks nieruchomości".
Minister przyjął także, że grunty leśne mniejsze niż 25 ha mogły być przejęte na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jeżeli pozostawały w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską, przekraczającą 100 ha samych tylko użytków rolnych.
Powyżej przytoczone stanowisko organu odwoławczego prowadzi do wniosku, że przyjął on, że na dzień 1 września 1939 r. obszar leśny majątku [...] - nieprzydatny rolniczo, obejmował powierzchnię 10,4150 ha, co z kolei oznacza, że pozostała część majątku stanowiąca 106,1680 ha samych użytków rolnych stanowiła nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podlegającą nacjonalizacji na podstawie tego przepisu. Organ uznał więc, że same użytki rolne w [...] decydowały w tym przypadku o przekroczeniu normy obszarowej (100 ha) powierzchni ogólnej właściwej dla województwa poznańskiego (s. 18 decyzji). Równocześnie jednak organ zastrzegł, że nawet w razie przyjęcia, że zalesienie majątku wynosiło łącznie 21 ha, to nie stanowiłoby lasu podlegającego przejęciu na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r., ale mogło podlegać przejęciu na podstawie dekretu o reformie rolnej, jeżeli pozostawało w związku funkcjonalnym z częścią rolną. W tym drugim przypadku organ wykazywał na wzajemne powiązania stanowiące przejaw związku funkcjonalnego małych gruntów leśnych z rozległymi użytkami rolnymi majątku [...] (s. 19 decyzji).
W powyższym zakresie dotyczącym w istocie wykładni określenia "nieruchomość ziemska", Sąd I instancji również nie zawarł jasnego stanowiska. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji odwołał się wyłącznie do przesłanek, które musiała spełniać nieruchomość ziemska, aby mogła być przejęta na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. I tak, Sąd Wojewódzki podał, że musiała to być nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym, stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu. W żaden sposób Sad I instancji nie odniósł się natomiast do daty istotnej z punktu widzenia oceny stanu prawnego i faktycznego nieruchomości ziemskiej, znaczenia potencjalnej przydatności rolnej i powierzchni gruntów (charakteru ziemskiego oraz rozmiaru nieruchomości), a także związku funkcjonalnego lasu nie przekraczającego 25 ha z nieruchomością ziemską. Tymczasem sposób rozumienia określenia "nieruchomość ziemska" we wskazanych aspektach ma zasadnicze znaczenie dla istoty niniejszej sprawy i prawidłowej oceny zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego, bowiem przesłanki prawa materialnego wyznaczają zakres koniecznych ustaleń faktycznych. Przepis prawa materialnego określa istotne prawnie, dla danej sprawy okoliczności, a więc warunkuje kierunek podejmowanych przez organ administracji publicznej czynności procesowych zmierzających do dokonania ustaleń faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
W rozpoznawanej sprawie braki uzasadnienia w powyższym zakresie nabierają dodatkowego znaczenia, wobec przeprowadzonej przez organ odwoławczy oceny dowodu w postaci Operatu prowizorycznego urządzenie lasów państwowych Nadleśnictwa [A] na 10-lecie 1948/9-1957/8 zatwierdzonego 30 grudnia 1950 r. i stwierdzenia przez organ, że dowód ten wykazuje przedwojenną powierzchnię lasów (9,58 ha) zbliżoną do powierzchni 10,4150 ha, utrwalonej w matrykule katastralnej; i wobec dalszego stwierdzenia organu, że: "Nawet w przypadku odmiennej oceny drzewostanu na części niektórych poddziałów (np. 17a), to bezspornie Operat wykazuje przedwojenną powierzchnię lasu poniżej 25 ha, a znacznie poniżej wielkości podawanych przez strony i przyjętej przez organ I instancji." (s. 13 decyzji).
Należy zauważyć, że z ustaleń organu wynika, że poddział 17a z ww. Operatu liczy 12,10 ha, wiek drzew 11-20 lat, a zatem zasadnie podnosi skarżąca kasacyjnie, że ze wskazanych danych nie można przyjąć bez zastrzeżeń oceny organu, że powierzchnia gruntu z poddziału 17a nie była zalesiona przed 1 września 1939 r. Ponadto organ odniósł swoje zastrzeżenie co do ewentualnej odmiennej oceny drzewostanu na części niektórych poddziałów do poddziału 17a, wymieniając go wyłącznie przykładowo. W ten sposób przeprowadzona ocena tego środka dowodowego może sugerować, że również powierzchnie objęte innymi poddziałami mogą być wliczone do stanu zadrzewienia, co w rezultacie mogłoby mieć istotne znaczenie dla niniejszej sprawy. Należy przy tym zauważyć, że powierzchnia zalesienia już tylko z poddziału 17a dodana do przyjętej przez organ powierzchni zalesienia 9,58 ha daje powierzchnię 21,68 ha zalesienia. Ustalenia te pozostają istotne, jeśli weźmie się pod uwagę, że w stosunku do lasów przekraczających 25 ha zastosowanie miał dekret z 12 grudnia 1944 r., a zatem ich powierzchnię należało odliczyć od ogólnej powierzchni majątku.
Powyższe wskazuje, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie odpowiada wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a., co zasadnie podniosła skarżąca kasacyjnie. Niewątpliwie w każdym uzasadnieniu wyroku szczególne znaczenie ma wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powyższego wymogu nie spełnia ogólne powołanie się na zastosowane w sprawie przepisy prawa. Nie wystarczy też stwierdzenie tylko, że nie doszło do naruszenia prawa. Za takim stwierdzeniem musi iść dokonana samodzielnie przez Sąd analiza całej sprawy, łącznie z wyjaśnieniem podstawy prawnej i argumentami przemawiającymi za jej zastosowaniem. Ogólnikowe uzasadnienie stanowi uchybienie, które może mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem w praktyce uniemożliwia stronie polemikę z oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. prof. R. Hausera, prof. M. Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 522 i powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych).
Uzasadnienie wyroku stanowi zatem odzwierciedlenie toku badania danej sprawy przez sąd administracyjny. Argumentacja uzasadnienia musi umożliwiać stronie zrozumienie racji, jakimi kierował się Sąd I instancji badając legalność zaskarżonego działania organu, a w przypadku, gdy strona z wyrokiem się nie zgadza, uzasadnienie wyroku musi umożliwić jej merytoryczną polemikę z argumentacją Sądu. Ma ponadto umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne, ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (por. wyrok NSA z 8 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 2104/15).
Odnośnie do pozostałych zarzutów sformułowanych w punkcie 1.1 skargi kasacyjnej, a dotyczących naruszenia przepisów postępowania - art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 1 - 3, art. 76a § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należy wyjaśnić, że ich rozpoznanie jest przedwczesne. Odnotować należy, że zarzuty te w większości odpowiadają zarzutom sformułowanym przez stronę skarżącą w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Brak odniesienia się przez Sąd I instancji do tych zarzutów i tym samym brak wypowiedzi Sądu I instancji w kwestii stanu faktycznego, jaki Sąd przyjął za podstawę wydanej decyzji w kontekście wymogów z art. 153 P.p.s.a., a także wykładni prawa materialnego będącego podstawą prawną zaskarżonej decyzji, oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny w istocie nie miał przedmiotu oceny w tym zakresie. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł wypowiedzieć się, czy podziela stanowisko Sądu I instancji albo czy to stanowisko jest wadliwe i w takiej sytuacji wyrazić ocenę co do wpływu uchybienia na wynik sprawy.
Braki w wypowiedzi Sądu I instancji w powyższym zakresie nie mogły zostać usunięte (naprawione) przez Naczelny Sąd Administracyjny, ponieważ stanowiłoby to w istocie faktyczne ograniczenie prawa stron do realnie dwuinstancyjnego postępowania sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie tak sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej w sytuacji, w której zagadnienia będące przedmiotem tych zarzutów, nie były przedmiotem rozważań Sądu I instancji, naruszałoby dyspozycję art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP przewidującą dwuinstancyjność postępowania. Rozpoznanie wspomnianych zarzutów dopiero na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym powodowałaby, że sprawa została rozpoznana wyłącznie w jednej instancji (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 420/19l).
Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien przedstawić swoje stanowisko odnośnie do wykładni prawa materialnego oraz odnieść się do zarzutów skargi, które powielone zostały we wniesionej skardze kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez Nadleśnictwo [C], gdyż w postępowaniu sądowym Nadleśnictwo występuje w charakterze uczestnika, a zwrot kosztów przysługuje wyłącznie stronie, która wniosła skargę kasacyjną (art. 203 P.p.s.a.) albo skarżącemu lub organowi (art. 204 P.p.s.a.).Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI