I OSK 2374/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-17
NSAAdministracyjneWysokansa
pomoc społecznadom pomocy społecznejodpłatnośćzwolnienie z opłatwznowienie postępowaniaskarga kasacyjnaprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w DPS, uznając, że najpierw musi być ustalone prawo do opłaty, a dopiero potem można rozważać zwolnienie.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy zwolnienia A. A. z odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. Sąd I instancji uchylił pierwotną decyzję zwalniającą z opłat, uznając, że najpierw musi być ustalone prawo do opłaty, a dopiero potem można rozważać zwolnienie. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA, że zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego były przedwczesne, ponieważ nie ustalono najpierw obowiązku ponoszenia opłaty.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A. A. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Decyzja SKO uchyliła wcześniejszą decyzję zwalniającą A. A. z odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. A. A. zarzucał naruszenie prawa materialnego (art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej) oraz przepisów postępowania (art. 146 § 2 K.p.a., art. 134 § 1 i art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Argumentował, że jego trudna sytuacja majątkowa, w tym straty z działalności gospodarczej żony i wysokie koszty leczenia, powinny uzasadniać zwolnienie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS jest odrębne od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia tej opłaty. Zgodnie z uchwałą NSA, zwolnienie może dotyczyć sytuacji, gdy obowiązek i jego wysokość zostały już ustalone. WSA prawidłowo uznał, że najpierw należy ustalić obowiązek ponoszenia opłaty, a dopiero potem można rozważać zwolnienie. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 64 pkt 2 u.p.s.) i przepisów postępowania (art. 146 § 2 K.p.a.) zostały uznane za przedwczesne, ponieważ nie ustalono najpierw obowiązku ponoszenia opłaty. NSA zaznaczył, że A. A. będzie mógł ponownie ubiegać się o zwolnienie po ustaleniu jego obowiązku odpłatności. Sąd odniósł się również do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., wskazując, że sąd rozstrzyga w granicach sprawy i nie można w ramach tego zarzutu kwestionować oceny stanu faktycznego czy prawnego. Zarzut naruszenia art. 146 § 2 K.p.a. nie został powiązany z naruszeniem przepisów P.p.s.a., co jest wymogiem w postępowaniu kasacyjnym. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zwolnienie z odpłatności może nastąpić jedynie po ustaleniu obowiązku ponoszenia tej opłaty i jej wysokości.

Uzasadnienie

Postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty jest odrębne od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia tej opłaty. Zwolnienie musi odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku, który musi być najpierw ustalony prawomocnym orzeczeniem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.p.s. art. 64 § pkt 2

Ustawa o pomocy społecznej

Przepis dotyczący przesłanek zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Sąd uznał, że jego zastosowanie jest przedwczesne przed ustaleniem obowiązku ponoszenia opłaty.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Sąd odrzucił zarzut naruszenia tego przepisu, wskazując, że nie można w jego ramach kwestionować oceny stanu faktycznego czy prawnego.

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

K.p.a. art. 146 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący skutków wznowienia postępowania. Skarżący kasacyjnie zarzucał jego niezastosowanie, twierdząc, że mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca dotychczasowej.

K.p.a. art. 64 § pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Użyty w kontekście zarzutów skarżącego kasacyjnie dotyczących przesłanek zwolnienia.

K.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do wznowienia postępowania z powodu wyjścia na jaw nowych okoliczności.

K.p.a. art. 151 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa orzekania w postępowaniu wznowieniowym. Sąd uznał, że odmowa zwolnienia była rozstrzygnięciem co do istoty sprawy.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Użyty w związku z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Użyty w związku z zarzutem naruszenia art. 151 P.p.s.a.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

P.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.

P.p.s.a. art. 193

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 64 pkt 2 u.p.s. przez błędną wykładnię i niezastosowanie przy ocenie przesłanek zwolnienia z odpłatności. Naruszenie art. 146 § 2 K.p.a. przez niezastosowanie, gdyż ujawnienie przychodów z najmu przez żonę nie mogło wpłynąć na zmianę oceny sytuacji majątkowej. Naruszenie art. 134 § 1 i art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez zaniechanie wnikliwej kontroli legalności decyzji i oddalenie skargi.

Godne uwagi sformułowania

Postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia tej opłaty. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Wadliwe było zwolnienie z obowiązku w sytuacji, gdy obowiązek ten nie został wcześniej ustalony. W przypadku ustalenia w odrębnym postępowaniu obowiązku ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, nie będzie przeszkód, aby skarżący ponownie ubiegał się o zwolnienie z tych opłat w całości lub w części. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu dokonanej przez sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym. Zarzut naruszenia przepisów postępowania stosowanych przez organy administracji może być zatem na gruncie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzutem skutecznym jedynie wówczas, gdy zostanie jednocześnie powiązany z naruszeniem odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne.

Skład orzekający

Agnieszka Miernik

sprawozdawca

Elżbieta Kremer

członek

Maciej Dybowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że zwolnienie z odpłatności za pobyt w DPS jest możliwe tylko po wcześniejszym ustaleniu obowiązku ponoszenia tej opłaty. Wskazanie na wymogi formalne skargi kasacyjnej dotyczące zarzutów naruszenia przepisów postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustalaniem obowiązku i zwolnienia z odpłatności za pobyt w DPS. Wymaga analizy przepisów K.p.a. i P.p.s.a.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia z zakresu pomocy społecznej i procedury administracyjnej, które może być interesujące dla prawników specjalizujących się w tych dziedzinach.

Najpierw ustal obowiązek, potem proś o zwolnienie z opłaty za DPS – NSA wyjaśnia kolejność działań.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2374/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gl 271/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-06-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 146 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 64 pkt 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2023 poz 259
art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 271/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 grudnia 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1302//2022/18522 w przedmiocie uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji zwalniającej z odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 23 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 271/23 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 9 grudnia 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1302//2022/18522 w przedmiocie uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji zwalniającej z odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:
1. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", przez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione niezastosowanie przy ocenie istnienia przesłanek uzasadniających całkowite zwolnienie wnoszącego skargę kasacyjną z obowiązku zwrotu wydatków poniesionych przez Gminę na pokrycie kosztów pobytu jego matki w DPS;
2. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 146 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez jego niezastosowanie w wyniku błędnej wykładni i nieuwzględnienie tego, że ujawnienie faktu uzyskiwania przez żonę wnoszącego skargę kasacyjną przychodów z najmu lokalu nie mogło mieć wpływu na zmianę oceny jego sytuacji majątkowej, stanowiącej podstawę do wydania decyzji z 14 czerwca 2019 r. w sprawie zwolnienia wnoszącego skargę kasacyjną z odpłatności za pobyt jego matki w DPS ponieważ przychody z tego najmu były zaliczane do przychodów z działalności gospodarczej żony, która to działalność przynosiła straty, w okresie którego dotyczyła ta decyzja, a w związku z tym, w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca decyzji dotychczasowej, czyli zwalniająca wnoszącego skargę kasacyjną z odpłatności za pobyt matki w DPS;
3. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik postępowania, to jest art. 134 § 1 oraz art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", przez zaniechanie dokonania przez Sąd I instancji wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo tego że w toku postępowania administracyjnego nie uwzględniono kryteriów wskazujących na trudną sytuację majątkową wnoszącego skargę kasacyjną w kontekście materialnoprawnych przepisów stanowiących o uprawnieniu do zwolnienia z odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej, wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że w toku postępowania nie uwzględniono okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację majątkową, w kontekście materialnoprawnych podstaw do zwolnienia z odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. W szczególności, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, nie dokonano aktualnej oceny jego sytuacji materialnej i jego rodziny, chociażby w świetle poziomu jego długoterminowych zobowiązań czy wydatków związanych z pierwszorzędnymi potrzebami, do jakich należy opieka medyczna skarżącego i jego żony. Tymczasem, dogłębna analiza stanu faktycznego i weryfikacja sytuacji majątkowej wnoszącego skargę kasacyjną przez Sąd I instancji w kontekście obowiązujących przepisów prawa, mogłyby prowadzić do ustalenia, że nie zachodzą podstawy do wydania decyzji uchylającej zwolnienie A. A. od odpłatności za pobyt jego matki w DPS za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 marca 2019 r.
Jak zaznaczył wnoszący skargę kasacyjną, Sąd I instancji nie wziął pod uwagę okoliczności, że po wznowieniu postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca decyzji dotychczasowej (to jest o zwolnieniu z odpłatności za pobyt matki w DPS). Organy obu instancji nie dokonały weryfikacji, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania wobec wnoszącego skargę kasacyjną art. 64 u.p.s. i zwolnienia go z odpłatności. Organy podejmując decyzję co do istoty sprawy, powinny przeprowadzić postępowanie ponownie i ustalić, czy w świetle aktualnego stanu sprawy, wnoszący skargę kasacyjną nie zostanie ponownie zwolniony z odpłatności. Zatem, organ administracji naruszył przepisy postępowania, czego nie dostrzegł Sąd I instancji. Sąd I instancji nie rozważył również tego, czy w stosunku do wnoszącego skargę kasacyjną zachodzą przesłanki z art. 64 pkt 2 u.p.s. uzasadniające zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS.
Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że w toku postępowania przed organami oraz przed sądem wielokrotnie wykazywał, iż prowadzona przez niego i jego żonę działalność gospodarcza przynosiła stratę w okresie wydawania pierwotnej decyzji. Jak wyjaśnił, jego matka użyczyła lokal jego żonie, a żona wynajmowała go w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Dlatego wnoszący skargę kasacyjną nie wykazywał odrębnie przychodów z najmu tego lokalu. Podkreślił, że postępował zgodnie z informacją przekazaną mu przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy, który poinformował go, że przy ustalaniu sytuacji majątkowej nie bierze się pod uwagę przychodów, tylko realny dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. W okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja, działalność gospodarcza żony wnoszącego skargę kasacyjną przynosiła straty. Zatem, ujawnienie faktu wynajmowania lokalu nie może wpływać na zmianę oceny, że zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie wnoszącego skargę kasacyjną z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, ponieważ przychody z tego najmu były uwzględnione przy ustaleniu jego sytuacji majątkowej. Zgodnie zaś z art. 146 § 2 K.p.a. nie uchyla się decyzji, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.
Na koniec wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że zarówno on jak i jego żona są już w podeszłym wieku i wymagają specjalistycznego, kosztownego leczenia, również stomatologicznego (którego koszty nie są refundowane przez NFZ). Wnoszący skargę kasacyjną ma również kredyt, który musi spłacać. Z uwagi na aktualną sytuację ekonomiczną w kraju, raty kredytu wzrosły do około 4 000 zł miesięcznie. Zatem, zapłata za pobyt matki w DPS stanowiłaby dla wnoszącego skargę kasacyjną nadmierne obciążenie.
W odpowiedzi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej. Organ podkreślił, że w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i nie podziela argumentów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 czerwca 2023 r. został wydany w oparciu o niesporne okoliczności wskazujące, że Prezydent Miasta X. decyzją z 14 czerwca 2019 r. nr 531-13/DPS-O-ZW/19/1817, po rozpoznaniu wniosku A. A., zwolnił go całkowicie od wnoszenia opłaty za pobyt matki B. B. w Miejskim Domu Pomocy Społecznej "[...]" w X. na okres od 1 kwietnia 2019 r. do 31 marca 2020 r. Postanowieniem z 10 marca 2022 r., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 K.p.a., organ I instancji wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z 14 czerwca 2019 r. z powodu wyjścia na jaw nowych okoliczności, tj. prowadzenia przez skarżącego i jego żonę działalności gospodarczych oraz wynajmowania mieszkania należącego do matki skarżącego. Prezydenta Miasta X. decyzją z 10 października 2022 r. uchylił decyzję własną z 14 czerwca 2019 r. oraz odmówił całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej za okres od 1 kwietnia 2019 r. do 31 marca 2020 r. Organ ustalił, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe uprawniające go do zwolnienia z ponoszenia tej opłaty oraz uwzględnił nowe okoliczności faktyczne, które istniały w dniu wydania decyzji pierwotnej, a nie były znane organowi (fakt prowadzenia działalności gospodarczej oraz wynajmowania mieszkania matki skarżącego). Decyzja ta został utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 9 grudnia 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1302//2022/18522.
Przede wszystkim należy wskazać, że wymóg rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że zakres rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej przez sąd odwoławczy pozostawiono uznaniu strony. Skarga kasacyjna jest zatem sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ów wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, ma wskazywać konkretny przepis naruszonego prawa materialnego ze wskazaniem, na czym, zdaniem strony skarżącej, polegała niewłaściwa wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany, a także na czym polegało naruszenie przepisów postępowania sądowego i jaki istotny wpływ na wynik sprawy (treść orzeczenia) mogło ono mieć (art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie analizuje tej sprawy po raz kolejny w jej całokształcie, związany jest natomiast wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, gdyż to one nadają kierunek kontroli i badania zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wymaga to zatem prawidłowego i precyzyjnego określenia podstaw kasacyjnych, wyraźnego wskazania na przepisy, których naruszenia strona upatruje w kwestionowanym orzeczeniu Sądu I instancji, z uwzględnieniem konkretnych jednostek redakcyjnych (artykułu, paragrafu, ustępu itd.) przepisów prawa (por. wyroki NSA z: 29 marca 2018 r. sygn. akt I FSK 13/18, 19 września 2017 r. sygn. akt I FSK 126/16; 29 września 2017 r. sygn. akt I FSK 868/16; 19 października 2017 r. sygn. akt II GSK 1701/17, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno natomiast szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno wskazywać na trafność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, a zatem nawiązywać do przepisów prawa, których naruszenie skarżący zarzuca Sądowi I instancji. Tylko takie opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Treść art. 183 § 1 P.p.s.a. uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu precyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poszukiwanie za stronę przepisów, którym ewentualnie mógł uchybić wojewódzki sąd administracyjny (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, op. cit., s. 688-690, tezy 13-16 i powołane tam orzecznictwo).
Mając na uwadze powyżej wskazane ograniczenia w rozpoznaniu skargi kasacyjnej, należy podkreślić, że postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych opartych na obrazie prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 2 u.p.s. oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 2 K.p.a. i art. 134 § 1, art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Odniesienie się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 64 pkt 2 u.p.s., wymaga przypomnienia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę A. A. na powyższą decyzję, podzielił stanowisko organu odwoławczego, że postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia tej opłaty i ustalenia jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Sąd I instancji odwołał się również do uchwały NSA w składzie 7 sędziów 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17, zgodnie z którą zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli osoba, jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. W związku z tym, Sąd I instancji uznał, że z jednej strony zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 14 czerwca 2019 r. (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.), z drugiej zaś strony, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego zaszły przesłanki do uchylenia decyzji, mocą której zwolniono skarżącego z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że wadliwe było zwolnienie z obowiązku w sytuacji, gdy obowiązek ten nie został wcześniej ustalony. Mając to na uwadze oraz brzmienie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., stanowiącego podstawę orzekania w postępowaniu wznowieniowym, Sąd I instancji uznał, że istotą sprawy było rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. W sytuacji bowiem, gdy opłaty te nie zostały wcześniej ustalone, to prawidłowo odmówiono wnioskowanego zwolnienia, co jest rozstrzygnięciem co do istoty sprawy, o którym mowa w art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a.
W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano stanowiska Sądu I instancji w powyższym zakresie. Podważenie tego stanowiska Sądu I instancji wymagałoby bowiem podniesienia zarzutów kasacyjnych dotyczących naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 151 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., natomiast w skardze kasacyjnej takich zarzutów nie postawiono.
Wobec tego należało zgodzić się z Sądem I instancji, że za przedwczesne należało uznać te rozważania organów obydwu instancji, które skupiają się na ocenie spełnienia przesłanek z art. 64 u.p.s. Brak wcześniejszego ustalenia obowiązku ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej uniemożliwia rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia, gdyż nie wiadomo w odniesieniu do jakiego obciążenia miałoby to zwolnienie nastąpić.
Oznacza to, że odniesienie się do zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 64 pkt 2 u.p.s. jest również przedwczesne. W tej sytuacji pozostaje powtórzyć za Sądem I instancji, że w przypadku ustalenia w odrębnym postępowaniu obowiązku ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, nie będzie przeszkód, aby skarżący ponownie ubiegał się o zwolnienie z tych opłat w całości lub w części. Wówczas organ przeprowadzi postępowanie co do przesłanek wynikających z art. 64 u.p.s. i dokona oceny sytuacji skarżącego na podstawie zebranego materiału dowodowego.
Z tych samych powodów nie mogły być skuteczne zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 2 K.p.a. i art. 134 § 1, art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W zarzutach tych skarżący kasacyjnie odwołuje się również do okoliczności, które są przedmiotem badania w toku postępowania o zwolnienie z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i które - zdaniem skarżącego kasacyjnie – stanowią powód zwolnienia go z tych opłat.
Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to wyjaśnienia wymaga, że do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść gdyby sąd wyszedł poza granice tej sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie, a tylko w części, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ. W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (wyrok NSA z 25 września 2018 r. sygn. akt I OSK 682/18), a do tego w istocie zmierza skarżący kasacyjnie w tym zarzucie.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 146 § 2 K.p.a. należy dodatkowo stwierdzić, że podnosząc je autor skargi kasacyjnej nie powiązał naruszenia tego przepisu z naruszeniem przez Sąd I instancji odpowiednich przepisów ustawy P.p.s.a.
W doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest, podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, pogląd, zgodnie z którym istotą postępowania zainicjowanego skargą kasacyjną w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. np. wyrok NSA z 15 lipca 2005 r. sygn. akt FSK 2706/04, wyrok NSA z 13 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 329/06). Samodzielną podstawę zarzutów kasacyjnych w przypadku kontroli kasacyjnej postępowania, które doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego stanowić będą więc jedynie te przepisy, które w przypadku postępowania sądowoadministracyjnego regulują jego przebieg. Wojewódzki sąd administracyjny prowadzi bowiem postępowanie na podstawie przepisów P.p.s.a. a nie przepisów K.p.a. Zatem sąd ten nie może naruszyć samodzielnie przepisów K.p.a., a jedynie wadliwie ocenić ich ewentualne naruszenie przez organ administracji publicznej przy nieodpowiednim zastosowania, w efekcie tej kontroli, przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z 8 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 216/06). Modelowo zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania stosowanych przez organy administracji może być zatem na gruncie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzutem skutecznym jedynie wówczas, gdy zostanie jednocześnie powiązany z naruszeniem odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I FSK 109/05).
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji (por. np. wyrok NSA z 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt I GSK 2736/18 oraz wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI