I OSK 2363/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła prawa do odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w gminie M., która stanowiła własność Skarbu Państwa, ale była w użytkowaniu wieczystym spółki PKP SA. Ograniczenie to nastąpiło w związku z budową linii elektroenergetycznej. Po wprowadzeniu nowelizacji specustawy przesyłowej, która dodała art. 22 ust. 6 wyłączający odszkodowanie dla gruntów Skarbu Państwa, w tym kolejowych, organy administracji umorzyły postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił te decyzje, uznając, że nowa regulacja nie ma zastosowania do stanu faktycznego ukształtowanego przed jej wejściem w życie, powołując się na zasadę ochrony praw nabytych i niedziałania prawa wstecz. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargi kasacyjne Ministra Rozwoju i Technologii oraz PKP SA, oddalił je. Sąd kasacyjny uznał, że choć Sąd pierwszej instancji częściowo błędnie uzasadnił swoje stanowisko, to jednak przepis art. 22 ust. 6 specustawy przesyłowej, wyłączający odszkodowanie dla gruntów Skarbu Państwa, nie ma zastosowania do nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste innym podmiotom, nawet jeśli stanowią one obszar kolejowy. Sąd podkreślił, że taka wykładnia chroni prawa nabyte użytkownika wieczystego, zgodnie z art. 233 Kodeksu cywilnego i zasadami konstytucyjnymi.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOchrona praw nabytych użytkownika wieczystego w kontekście zmian przepisów dotyczących wywłaszczeń i ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości, zwłaszcza na terenach kolejowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, oddanych w użytkowanie wieczyste, na których planowana jest inwestycja przesyłowa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 22 ust. 6 specustawy przesyłowej, wyłączający odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa (w tym kolejowych), ma zastosowanie do nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste innym podmiotom?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 22 ust. 6 specustawy przesyłowej nie obejmuje swoim zakresem nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste innym podmiotom, nawet jeżeli nieruchomości te składają się z działek gruntu wchodzących w skład obszarów kolejowych.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny uznał, że przyjęcie wykładni art. 22 ust. 6 specustawy przesyłowej, zgodnie z którą przepis ten ograniczałby prawa użytkownika wieczystego bez jego udziału i odszkodowania, stałoby w sprzeczności z istotą prawa użytkowania wieczystego (art. 233 k.c.) i ochroną praw nabytych (art. 21 ust. 2 Konstytucji).
Czy nowelizacja specustawy przesyłowej, wprowadzająca art. 22 ust. 6, ma zastosowanie do postępowań o ustalenie odszkodowania wszczętych przed dniem wejścia w życie nowelizacji, w sytuacji gdy stan faktyczny (ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości) ukształtował się przed tą datą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nowelizacja nie ma zastosowania do stanu faktycznego ukształtowanego przed jej wejściem w życie, jeśli dotyczy to praw nabytych i nie zawiera przepisów przejściowych w tym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny, mimo że nie podzielił w pełni uzasadnienia Sądu pierwszej instancji dotyczącego zasady ochrony praw nabytych, ostatecznie uznał, że przepis art. 22 ust. 6 nie ma zastosowania do nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste, co oznacza, że prawo do odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z takiej nieruchomości, ukształtowane przed nowelizacją, pozostaje chronione.
Czy umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. było uzasadnione w sytuacji, gdy zmiana przepisów prawa materialnego wyeliminowała podstawę do merytorycznego rozstrzygnięcia?
Odpowiedź sądu
Nie, umorzenie postępowania było niezasadne, ponieważ mimo zmiany przepisów, prawo do odszkodowania dla użytkownika wieczystego pozostało chronione.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny uznał, że organy nieprawidłowo przyjęły bezprzedmiotowość postępowania, ponieważ prawo do odszkodowania dla użytkownika wieczystego nie zostało wyeliminowane przez nowelizację.
Przepisy (12)
Główne
specustawa przesyłowa art. 22 § ust. 1
Ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych
Określa ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w celu realizacji inwestycji przesyłowych.
specustawa przesyłowa art. 22 § ust. 2
Ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych
Przewiduje obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego lub wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek ograniczenia sposobu korzystania, stosując odpowiednio przepisy u.g.n.
specustawa przesyłowa art. 22 § ust. 6
Ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych
Wyłącza odszkodowanie w przypadku gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, pokrytych wodami, pasów drogowych dróg publicznych i gruntów objętych obszarem kolejowym.
Pomocnicze
u.g.n. art. 124 § ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Dotyczy obowiązku przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego lub odszkodowania.
u.g.n. art. 128 § ust. 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Przewiduje odszkodowanie za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126.
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Reguluje umorzenie postępowania administracyjnego w przypadku jego bezprzedmiotowości.
ustawa nowelizująca art. 23 § ust. 2
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustaw regulujących przygotowanie i realizację kluczowych inwestycji w zakresie strategicznej infrastruktury energetycznej
Określa przepisy przejściowe dotyczące postępowań o ustalenie odszkodowania.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, ochrona praw nabytych.
Konstytucja RP art. 21 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
ustawa o transporcie kolejowym art. 4 § pkt 8
Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym
Definicja obszaru kolejowego.
ustawa o transporcie kolejowym art. 15 § ust. 4a
Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym
Określa zarządcę infrastruktury kolejowej.
k.c. art. 233
Kodeks cywilny
Zakres uprawnień użytkownika wieczystego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis art. 22 ust. 6 specustawy przesyłowej nie ma zastosowania do nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste, nawet jeśli stanowią obszar kolejowy. • Prawo do odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, ukształtowane przed nowelizacją, podlega ochronie jako prawo nabyte.
Odrzucone argumenty
Nowelizacja specustawy przesyłowej (art. 22 ust. 6) wyłącza odszkodowanie dla gruntów kolejowych stanowiących własność Skarbu Państwa, nawet jeśli są w użytkowaniu wieczystym. • Zmiana prawa materialnego wyeliminowała podstawę do merytorycznego rozstrzygnięcia, co uzasadnia umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Godne uwagi sformułowania
nie jest możliwe przyjęcie wykładni art. 22 ust. 6 specustawy przesyłowej, w świetle której przepis ten winien być rozumiany jako ustawa, o której mowa w art. 233 k.c., ograniczająca zakres uprawnień użytkownika wieczystego. • Taka wykładnia stałaby w sprzeczności zarówno z istotą prawa użytkowania wieczystego i jego ochroną wynikającą z art. 233 k.c. jak i z zasadną ochrony prawa własności wynikającą z art. 21 ust. 2 Konstytucji.
Skład orzekający
Aleksandra Łaskarzewska
przewodniczący
Anna Wesołowska
sprawozdawca
Maciej Dybowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ochrona praw nabytych użytkownika wieczystego w kontekście zmian przepisów dotyczących wywłaszczeń i ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości, zwłaszcza na terenach kolejowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, oddanych w użytkowanie wieczyste, na których planowana jest inwestycja przesyłowa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony praw nabytych w obliczu zmian legislacyjnych, co jest istotne dla właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości. Wyjaśnia, jak interpretować przepisy wyłączające odszkodowanie w specyficznych sytuacjach.
“Czy zmiana prawa może odebrać Ci odszkodowanie za Twoją nieruchomość? NSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.