II SA/Go 127/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowej sprawującej opiekę nad teściem, gdyż nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.
Skarżąca A.P. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad teściem J.P., osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że skarżąca nie jest krewną teścia i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. WSA w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę, podzielając stanowisko organów i podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej.
Sprawa dotyczyła skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawowała stałą opiekę nad swoim teściem, J.P., który posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, ponieważ skarżąca jest jedynie powinowata teścia, a nie jego krewną w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co wyklucza istnienie obowiązku alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę. Sąd uznał, że kluczowym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest istnienie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej. Sąd podkreślił, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jasno określają krąg osób zobowiązanych do alimentacji, a ustawodawca nie przewidział możliwości rozszerzenia tego kręgu o osoby spowinowacone, nawet jeśli faktycznie sprawują one opiekę. Sąd powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdzają, że celem świadczenia jest wsparcie osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad bliskim, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, a nie wszystkich osób dobrowolnie podejmujących się opieki. Sąd stwierdził, że nawet jeśli skarżąca faktycznie sprawuje opiekę i ponosi związane z tym koszty, brak obowiązku alimentacyjnego wyklucza przyznanie świadczenia. Sąd odniósł się również do zarzutów skarżącej dotyczących błędnych ustaleń faktycznych i potencjalnej niekonstytucyjności przepisów, uznając je za niezasadne w świetle obowiązujących regulacji prawnych i utrwalonego orzecznictwa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wprost odsyła do obowiązku alimentacyjnego z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brak tego obowiązku, wynikający z relacji powinowactwa (synowa-teść), wyklucza przyznanie świadczenia, nawet przy faktycznym sprawowaniu opieki.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (8)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa krąg osób zobowiązanych do alimentacji (krewni w linii prostej, rodzeństwo, małżonkowie, powinowaci w ograniczonym zakresie).
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec teścia jako podstawa do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odrzucone argumenty
Skarżąca argumentowała, że sprawuje faktyczną opiekę i powinna otrzymać świadczenie, mimo braku obowiązku alimentacyjnego. Skarżąca podnosiła zarzuty dotyczące potencjalnej niekonstytucyjności przepisów i naruszenia zasad równości oraz ochrony rodziny. Skarżąca wskazywała na błędne ustalenia faktyczne organów dotyczące liczby synów teścia.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny ustawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach k.r.o. nie wymienione, ale związane bliskimi więziami faktycznymi z osobą podopieczną wykładnia pozajęzykowa jest nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia, a to byłoby zastąpieniem przez sąd ustawodawcy z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego
Skład orzekający
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
przewodniczący
Grażyna Staniszewska
członek
Krzysztof Rogalski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej interpretacji przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego i konieczności istnienia obowiązku alimentacyjnego jako podstawy do jego przyznania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu prawnego i faktycznego, gdzie kluczowy jest brak obowiązku alimentacyjnego. Nie analizuje sytuacji, gdy taki obowiązek istnieje.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak ściśle przepisy prawne są interpretowane przez sądy, nawet w sytuacjach budzących empatię. Wyjaśnia kluczowe kryteria przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.
“Czy opieka nad teściem bez obowiązku alimentacyjnego gwarantuje świadczenie pielęgnacyjne? Sąd administracyjny rozwiewa wątpliwości.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Go 127/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. Data orzeczenia 2023-05-11 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-02-27 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. Sędziowie Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący/ Grażyna Staniszewska Krzysztof Rogalski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 ust 1, ust 1 a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Wnioskiem z dnia [...] września 2023 r. A.P. zwróciła się do Prezydenta Miasta o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad teściem J.P.. Do wniosku dołączyła wydane wobec J.P. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, iż niepełnosprawność istnieje od 56 roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] marca 2022 r. W toku wszczętego postępowania administracyjnego ustalono, iż J.P. jest osobą rozwiedzioną, jego rodzice nie żyją. Wnioskodawczyni w dniu [...] kwietnia 2022 r., zawarła związek małżeński z synem niepełnosprawnego T.P.. W toku przeprowadzonego dnia [...] września 2022 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że J.P. na skutek wylewu cierpi na paraliż prawostronny częściowy oraz zaburzenia mięśnia sercowego (ma wszczepiony rozrusznik). Wymaga opieki i pomocy ze strony osoby drugiej, którą zapewnia mu synowa A.P.. W ramach czynności opiekuńczych wnioskodawczym wykonuje m.in. zakupy, pomaga w ubieraniu się, załatwia sprawy urzędowe, kupuje i podaje leki, towarzyszy niepełnosprawnemu w czasie wizyt lekarskich, na spacerach, pomaga w kąpieli. A.P. pozostaje na utrzymaniu męża, teściem zajmuje się od września 2022 r. Według poczynionych przez organ ustaleń J.P. – drugi syn J.P. – nie może opiekować się ojcem ze względu na pracę zarobkową (oświadczenie z dnia [...] września 2022 r. – w aktach sprawy). Decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania A.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania stałej opieki nad J.P. wyjaśniając, iż wnioskodawczyni nie jest krewną swojego teścia, a jedynie jest z nim spowinowacona. W związku z tym nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec J.P. i ze względu na niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. – w wersji obowiązującej w dacie wydania w/w decyzji, dalej w skrócie u.ś.r.) w związku z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad teściem. Po wniesieniu przez A.P. odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, iż w sprawie nie zakwestionowano faktu sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad niepełnosprawnym, zakresu tejże opieki, jak również faktu, iż J.P., ze względu na stopień niepełnosprawności oraz stan zdrowia, wymaga konieczności stałej, długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi także wiek niepełnosprawnego, z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, którego bezpośrednim skutkiem jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b u.ś.r. we wskazanym w tym orzeczeniu zakresie. Przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem części przepisu art. 17 u.ś.r. uznanej za niekonstytucyjną, tzn. bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Jednakże wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem J.P.. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stanowiącego, iż obowiązek dostarczania środków utrzymania a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca nie jest krewną swojego teścia, jest z nim jedynie spowinowacona. W sytuacji gdy ustawodawca wprowadził w wymienionym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, odsyłając w tym zakresie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to brak takiego obowiązku wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jak wskazało Kolegium, na odwołującej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, gdyż osobą zobowiązaną do alimentacji jest syn T.P., a mąż odwołującej, (ewentualnie jego brat J.P.). O uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego decydują przesłanki ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia. Fakt, iż mąż wnioskodawczyni pracuje zawodowo, nie ma w tym wypadku znaczenia. Świadczenie pielęgnacyjne ma zapewnić rekompensatę osobie rezygnującej z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie tworzy możliwości swobodnego wyboru osoby z kręgu szeroko pojętej rodziny, która będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Kwalifikacji tej nie może zmienić to, że skarżąca jest dla swego teścia osobą faktycznie bliską. Okoliczność, że sprawuje nad nim opiekę, nie ma znaczenia prawnego. W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do jej rozstrzygnięcia i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie. Na powyższą decyzję SKO A.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. podnosząc, iż dokumentacja sprawy nie została potraktowana z należytą skrupulatnością, a na jej podstawie Kolegium doszło do wniosków opartych na nieprawdziwych informacjach. Z uzasadnienia decyzji wynika, że J.P. posiada dwóch synów, którzy mogliby sprawować nad nim opiekę – J. i T., który zgodnie z wyjaśnieniem Kolegium miałby być jednocześnie mężem skarżącej. Tymczasem jedynym jego dzieckiem, będącym jednocześnie małżonkiem skarżącej, jest J.T. P., co wyraźnie wynika z akt sprawy, m.in. odpisu skróconego aktu małżeństwa z dnia [...] kwietnia 2022 r., na który powołuje się samo Kolegium. Powyższa, niezgodna ze stanem faktycznym informacja zafałszowuje realny obraz ilości osób, które mogłyby się podjąć opieki nad J.P.. Jedynym żyjącym, mającym takie możliwości krewnym jest jego jedyny syn, który już do pewnego stopnia opiekę taką sprawuje – będąc jedynym, pracującym na cały etat żywicielem rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym (trzyosobowym: A., J., J.P.). Kolejną kwestią jest w opinii skarżącej niekonstytucyjność uzasadnienia decyzji odmownej. Chociaż z treści uzasadnienia wynika, że: "nie zakwestionowano faktu sprawowania przez wnioskodawczynię opieki na niepełnosprawnym, jak również zakresu tejże opieki", a także, że teść: "ze względu na stopień niepełnosprawności i stan zdrowia wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" to jednak skarżącej odmówiono przyznania świadczenia, w zamyśle będącego wsparciem dla osoby, która faktycznie w zastępstwie pracy zarobkowej wypełnia obowiązki opiekuna osoby niepełnosprawnej, powołując się na zamkniętą listę osób uprawnionych do sprawowania takiej opieki wymienionych w 17 art. u.ś.r. Niekonstytucyjność powyższej decyzji wynika z artykułów 31, 32, 69 ustawy zasadniczej. Decyzja Kolegium może zostać podważona, gdyż: 1) ogranicza możliwość korzystania z praw do uczciwej, kompleksowej opieki nad osobą niepełnosprawną bez odwołania się do w/w sytuacji koniecznych stojących w oczywistym konflikcie z bezpieczeństwem i porządkiem panującym w demokratycznym państwie; konieczności owe w tej sytuacji nie występują; 2) dyskryminuje w sposób pośredni osobę niepełnosprawną, mającą znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, a także skarżącą czyli osobę faktycznie wypełniającą opiekę nad niepełnosprawnym. Skarżąca jako osoba spowinowacona, prowadząca wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepełnosprawnym, na którego rzecz wykonuje czynności opiekuńcze i jego jedynym biologicznie spokrewnionym alimentacyjnie obciążonym krewnym (mężem skarżącej), który w żaden sposób nie uchyla się od obowiązku opieki nad ojcem, a wywiązuje się z niego zapewniając środki na utrzymanie rodziny (których jest zbyt mało, gdy pracuje tylko jedna osoba), jest dyskryminowana względem osoby biologicznie spokrewnionej. Z uzasadnienia decyzji Kolegium wynika, że uczciwa opieka i praca na rzecz osoby niepełnosprawnej wykonywane przez powinowatą w świetle prawa mają mniejszą wartość niż te same czynności wykonywane przez biologicznego krewnego. Taka interpretacja prawa nie służy również dobru osoby niepełnosprawnej, której "władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji". Natomiast w wypadku rodziny skarżącej utrudniają uzyskanie środków przeznaczonych na wyżywienie, opłaty czy rehabilitację, poprzez próbę wymuszenia na mężu skarżącej porzucenia stałego źródła dochodu na rzecz okresowego świadczenia. Ostatnią kwestią, jest wyjaśnienie przez Kolegium niemożności "poszerzenia kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia", które w oczach składu rozpatrującego sprawę "byłoby zastąpieniem przez sąd ustawodawcy". Sama treść uzasadnienia decyzji zawiera jednak odniesienia do sytuacji, w których zmiany w ustawie zostały uwzględnione. Przykładem jest powołanie się na art. 32 Konstytucji z wykazaniem, iż stoi on w sprzeczności np. z ograniczeniem wiekowym określonym w art 17 u.ś.r., co pozwala twierdzić, iż sąd w przypadkach uzasadnionych logiką i poczuciem sprawiedliwości, a przede wszystkim Konstytucją, ma prawo wydać wyrok, który zadośćuczyniłby stracie skarżącej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji oraz wskazując m.in., iż błędne ustalenie, że J.P. posiada dwóch synów, nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyła skarżąca, natomiast organ terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o tym fakcie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a u.ś.r. W myśl pierwszego z tych przepisów świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że J.P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a więc osobą, w związku z opieką nad którą może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne. Z cytowanego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika jednak, że świadczenie takie może przysługiwać osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej. Obowiązek ten został uregulowany w Dziale III Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 128 i następnymi tego Kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym, macocha – pasierb, pasierbica, nadto osoby związane relacją przysposobienia oraz krótkotrwale – mężczyznę, którego ojcostwo zostało uprawdopodobnione. Należy przy tym mieć na uwadze, iż przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Ustawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach k.r.o. nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi z osobą podopieczną. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia była podyktowana brakiem pokrewieństwa pomiędzy skarżącą a osobą, nad którą sprawuje ona opiekę, tzn. teściem. Jak już wyżej wskazano, warunkiem ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na mocy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów k.r.o. W sytuacji gdy ustawodawca wyraźnie wprowadził w wymienionym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, odsyłając w tym zakresie do przepisów k.r.o., to brak takiego obowiązku pomiędzy wnioskodawcą i osobą, którą się on opiekuje, wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2017 r. (I OSK 1168/17, orzeczenia.nsa.gov.pl), w takim przypadku wykładnia pozajęzykowa jest nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia, a to byłoby zastąpieniem przez sąd ustawodawcy. Jeżeli przepis ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie, to ewentualne uzupełnienie kręgu osób uprawnionych do niego leży w zakresie kompetencji ustawodawcy a nie sądu administracyjnego. Podobne stanowisko zajął również NSA w wyroku z 7 marca 2019 r. (I OSK 4353/18). Przepisy art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a u.ś.r. stanowiące podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego były w przeszłości przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z 15 listopada 2006 r., P 23/05, jak i w wyrokach z 18 lipca 2008 r., P 27/07 oraz z 22 lipca 2008 r., P 41/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z obciążeniem tym prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest natomiast sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie zatem trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji podniesione przez skarżącą zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP nie mogły skutkować uwzględnieniem skargi. Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wątpliwości dotyczące ewentualnej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, stwierdzając, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W obecnym stanie prawnym przepis normujący warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, zamieszczony jest w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Nie ma to jednak żadnego znaczenia dla uznania aktualności poglądu zawartego we wskazanej wyżej uchwale (por. wyrok NSA z 7 lutego 2022 r., I OSK 1038/21). Nadal bowiem uprawnienie jest uzależnione od istnienia obowiązku alimentacyjnego opiekuna względem osoby niepełnosprawnej. Brak jest zatem podstaw do wywodzenia, że istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie niezobowiązanej do alimentacji (por. wyrok NSA z 25 maja 2016 r., I OSK 2020/14). Odnosząc się do wyroków przywołanych w skardze wskazać należy, iż są one nieaktualne, zapadły one bowiem przed datą przytoczonej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 5/13, podjętej w związku z rozbieżnościami istniejącymi wówczas w orzecznictwie sądów administracyjnych. Skoro jak niewadliwie ustalono w niniejszej sprawie, skarżąca jest synową osoby niepełnosprawnej, a zatem nie jest z nią spokrewniona a jedynie spowinowacona, to tym samym nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem teścia. Kwalifikacji tej nie może zmienić to, że skarżąca oraz jej niepełnosprawny teść należą do jednej rodziny w szerokim tego pojęcia znaczeniu. Okoliczność, że skarżąca sprawuje nad teściem faktyczną opiekę, w świetle przytoczonych oraz omówionych wyżej regulacji prawnych, nie stanowi przesłanki pozwalającej na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości nabycia tego uprawnienia decydują bowiem wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia. Nie mogą natomiast decydować o tym jedynie względy szeroko pojętej sprawiedliwości społecznej czy też zasady współżycia społecznego. Podobnie wadliwe ustalenie poczynione w toku postępowania administracyjnego, iż J.P. ma dwóch synów: J. i T., podczas gdy w rzeczywistości ma on jednego syna noszącego imiona J. T., nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż nie zmienia to faktu, iż w odniesieniu do skarżącej opiekującej się teściem nie została spełniona podstawowa, omówiona wyżej przesłanka pozwalająca na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uwarunkowana istnieniem obowiązku alimentacyjnego. Organy orzekające w sprawie nie mogły zatem zadośćuczynić żądaniu skarżącej, gdyż zobowiązane są działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa. W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI