I OSK 2355/21

I OSK 2355/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka
Piotr Niczyporuk /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 273/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-09-02
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 11 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 273/21 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 2 września 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 273/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi M. K. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (Kolegium) z [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. (Wójt) z [...] lutego 2021 r. nr [...].
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z [...] marca 2021 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.o.u.a.", Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, utrzymało w mocy decyzję Wójta z [...] lutego 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz uprawnionych D. K. i Z. K. powiększonych o 5%.
W uzasadnieniu Kolegium przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniosło, że wnioskiem z 24 grudnia 2020 r. Skarżący zwrócił się do Wójta o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych na rzecz Z. K. i D. K. zaliczek alimentacyjnych łącznie z odsetkami. W uzasadnieniu Skarżący powołał się na swoją trudną sytuację majątkową, dochodową i zdrowotną wskazując, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie osiąga żadnego dochodu, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, nie posiada majątku, w tym jakichkolwiek nieruchomości. Stwierdzono u niego choroby serca, na które obecnie się leczy. Skarżący podał także, że jest niepijącym alkoholikiem, a jego problemy z niealimentacją mają swoje źródło właśnie w tej chorobie.
Decyzją z [...] lutego 2021 r. Wójt odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych osobom uprawnionym wraz z odsetkami. Organ pierwszej instancji wskazał, że wysokość zadłużenia wraz z odsetkami wynosi 10 080,00 zł. Skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Organ pierwszej instancji wskazał ponadto, że nie znajduje podstaw do umorzenia należności alimentacyjnych także na mocy art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Instytucja umorzenia należności alimentacyjnych ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w bardzo trudnych sytuacjach. Dokumentacja zgromadzona w sprawie przesądza o trudnej, lecz nie wyjątkowej sytuacji finansowej Skarżącego, toteż nie zasługuje ona na uprzywilejowanie w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja, w której znalazł się Skarżący wynika wyłącznie z jego winy i lat zaniedbań. Nie przesądza zatem
o wystąpieniu okoliczności uzasadniającej umorzenie należności.
Odwołanie od decyzji Wójta wniósł Skarżący.
Kolegium podzielając stanowisko Wójta podniosło, że prawo do ubiegania się o umorzenie należności nie jest uzależnione od sytuacji osobistej dłużnika alimentacyjnego i nawet jego bardzo trudna sytuacja materialna nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia, a zatem swoista premia w postaci tego rodzaju ulgi może być przyznana osobie, z majątku której systematycznie, co miesiąc, ściągana jest kwota w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów i taka skuteczna egzekucja trwa nieprzerwanie w okresach wskazanych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. W ocenie Kolegium, przesłanki te w sprawie nie zostały spełnione. W związku z tym, że organ pierwszej instancji działał w sprawie również jako organ właściwy wierzyciela, zastosowanie w sprawie znalazł także przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że art. 41 u.p.o.u.a. nie dotyczy spraw w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tego tytułu. W pojęciu "sprawy o zaliczki alimentacyjne", użytym w art. 41, u.p.o.u.a. mieszczą się wyłącznie stricte sprawy o zaliczki alimentacyjne, a więc o ustalenie prawa do zaliczki i jej wysokości. Jeżeli zatem ustawodawca nie wymienił w przepisach przejściowych spraw o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, to tym samym sprawy te zostały potraktowane jako nowe, podlegające już regulacjom zamieszczonym w u.p.o.u.a. Użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. określenia "świadczenia z funduszu alimentacyjnego" nie oznacza możliwości umorzenia w tym trybie jedynie należności wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu w oparciu o przepisy obowiązującej u.p.o.u.a. Wynika to z faktu, że fundusz alimentacyjny i świadczenia z niego wypłacane istniały również pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r., nr 45, poz. 200 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.f.a.". Takie literalne odczytywanie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. prowadziłoby do wniosku, że możliwość umorzenia należności dotyczy świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego obecnego i dawnego z pominięciem zaliczek alimentacyjnych. Skutkowałoby to zupełnie nieuzasadnioną dyskryminacją jednej kategorii dłużników alimentacyjnych. Dlatego przyjąć należy, że zarówno ust. 1, jak i ust. 2 art. 30 u.p.o.u.a. mają zastosowanie do należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Decyzja organu administracji we wskazanym zakresie ma charakter uznaniowy. Organ może umorzyć w całości bądź w części należność, jednak przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności zachodzących w danej sprawie. Ustawodawca dopuścił możliwość zaniechania obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Wszelkiego rodzaju zwolnienia ze świadczeń wynikających z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy, w związku z czym podlegają interpretacji ścisłej, nie zaś rozszerzającej, co wynika ze szczególnego charakteru zobowiązań alimentacyjnych, które w przypadku obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci stanowią świadczenia obligatoryjne. W związku z powyższym również umorzenie należności w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu, uzasadniająca zwolnienie z obowiązku, musi być efektem czynników obiektywnych, niezależnych od działań osoby zobowiązanej.
Kolegium wskazało następnie, że Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Ma 53 lata. Jest osobą rozwiedzioną. Prowadzi, wedle swojego oświadczenia, jednoosobowe gospodarstwo domowe (pomimo zamieszkiwania w jednym lokalu mieszkalnym z córką oraz dwojgiem wnucząt). Od wielu lat korzysta z różnych form pomocy społecznej. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada źródła dochodu. Nie pracuje zawodowo. Ma wykształcenie podstawowe. Nie posiada wyuczonego zawodu. W przeszłości trudnił się pracą fizyczną w charakterze spawacza oraz operatora walca/zagęszczarki za minimalnym wynagrodzeniem. Z uwagi na niewywiązywanie się z obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci, prawomocnie zasądzonych wyrokami sądów, przeciwko Skarżącemu wszczęto i prowadzono postępowanie egzekucyjne. Wobec bezskuteczności egzekucji umorzono je, a w okresie od 1 sierpnia 2005 r. do 30 września 2008 r. wypłacane były na rzecz jego dzieci zaliczki alimentacyjne w kwotach wynikających z prawomocnych wyroków sądowych. Skarżącego uznano za dłużnika uchylającego się od alimentacji i skazano na karę pozbawienia wolności prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Skarżący odbył tę karę. Według Skarżącego, na podstawie składanych przez niego oświadczeń, zasądzone na rzecz jego dzieci alimenty były za wysokie, a jego problemy finansowe wynikały z choroby alkoholowej. Skarżący podał, że przez większość swojej pracy zarobkowej osiągał dochód rzędu 1 400 zł miesięcznie, a alimenty na dwoje dzieci wynosiły łącznie 850 zł. Od 2017 r. nie spożywa alkoholu.
Wskazując na powyższe okoliczności, Kolegium stwierdziło, że sytuacja zdrowotna i majątkowa dłużnika alimentacyjnego jest w istocie trudna. Nie jest jednak ona wyjątkowa na tle sytuacji życiowych innych dłużników alimentacyjnych i nie uzasadnia całkowitego umorzenia należności alimentacyjnych. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Niełatwa sytuacja życiowa jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Skarżący jest osobą chorą, całkowicie niezdolną do pracy, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 7 grudnia 2020 r. Sytuacja ta ma jednak charakter przejściowy, bowiem orzeczenie zostało wydane na okres do 31 grudnia 2022 r. Nie można zatem przesądzić, że stan ten ma charakter trwały i nieodwracalny, co czyni niemożliwym wskazanie, że dłużnik nigdy nie będzie w stanie zaspokoić należności alimentacyjnych nawet w części. Niezdolność do pracy Skarżącego istnieje od 28 listopada 2017 r., a więc powstała niespełna 10 lat po zakończeniu wypłacania świadczeń w postaci zaliczek alimentacyjnych na rzecz dzieci. W czasie, kiedy alimenty były zasądzone oraz egzekwowane, dłużnik był zdolny do pracy. Z nieznanych jednak przyczyn jej nie podejmował. Świadomie uszczuplał swój majątek, czy też pogarszał sytuację majątkową, żeby nie wywiązywać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Zdaniem organu drugiej instancji, ze zgromadzonego materiału dowodowego, poza twierdzeniem samego Skarżącego, nie wynika, że w istocie cierpi lub cierpiał on na chorobę alkoholową. Brak jest jakiegokolwiek zaświadczenia lekarskiego w tym przedmiocie, dokumentacji z placówek leczniczych lub odwykowych, zaświadczenia o odbytej terapii alkoholowej czy psychologicznej. Nie ma zatem potwierdzenia, że niealimentacja Skarżącego wynikała właśnie z tej przyczyny. Sama choroba alkoholowa nie przesądza o wyjątkowej sytuacji dłużnika, generującej możliwość wydania przez organ administracji uznaniowej decyzji o całkowitym umorzeniu należności alimentacyjnych.
Kolegium odnosząc się do argumentu Skarżącego zbyt wysokich obciążeń alimentacyjnych podniósł, że w sprawach alimentów wydano wyroki zaoczne. Oznacza to, że Skarżący albo z pełną świadomością nie stawiał się na wezwanie sądu na rozprawie, albo nie podjął prób jakiejkolwiek obrony przed powództwami alimentacyjnymi. Z akt sprawy nie wynika także, aby Skarżący, pomimo wydania wyroków zaocznych, zaskarżył w terminie wskazane orzeczenia stosownymi środkami zaskarżenia w postaci zarzutów i podjął jakiekolwiek próby zmniejszenia wysokości zasądzonych kwot. Skarżący nie występował także do sądu powszechnego z wnioskiem o obniżenie alimentów z uwagi na pogorszenie sytuacji życiowej zobowiązanego do alimentacji.
Reasumując Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi wyjątkowy przypadek, uzasadniający umorzenie całości należności alimentacyjnych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci ma charakter obligatoryjny i tylko w nadzwyczajnych okolicznościach można się od niego uchylić. Całościowe umorzenie należności alimentacyjnych spowodowałoby przerzucenie obowiązku alimentacyjnego Skarżącego na państwo (a tym samym wszystkich podatników), co nie powinno i nie może mieć miejsca w okolicznościach rozpatrywanej sprawy. Niezdolność Skarżącego do pracy ma co prawda charakter całkowity, ale nie trwały. Powstała już po zakończeniu wypłacania alimentów przez fundusz alimentacyjny. Trudna sytuacja majątkowa dłużnika nie jest wynikiem nagłego, nieprzewidzialnego zdarzenia, niezależnego od jego woli, a jedynie stanowi konsekwencję jego wieloletnich zaniedbań w tym zakresie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Skarżący wniósł o jej uchylenie, ewentualnie również decyzji Wójta z [...] lutego 2021 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji, względnie organowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji organów i orzeczenie co do istoty, przyjmując, że materiał dowodowy umożliwia takie rozstrzygnięcie.
Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 30 u.p.o.u.a. poprzez przyjęcie za podstawę decyzji okoliczności faktycznych w postaci jego dawnej sytuacji bytowej, dochodowej i rodzinnej istniejącej przed wszczęciem postępowania, a także okoliczności przyszłych i niepewnych w postaci ewentualnej poprawy jego stanu zdrowia, podczas gdy podstawą decyzji, na gruncie art. 30 u.p.o.u.a., przy uwzględnieniu ogólnych zasad postępowania, powinien być stan bieżący, aktualny, czyli stan bezpośrednio poprzedzający wydanie decyzji administracyjnej.
Wyrokiem z 2 września 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 273/21, Sąd Wojewódzki po rozpoznaniu skargi Skarżącego na decyzję Kolegium z [...] marca 2021 r. – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta z [...] lutego 2021 r.
Sąd Wojewódzki wskazał, że jak wynika z akt sprawy, we wniosku z 24 grudnia 2020 r. Skarżący wniósł do organu pierwszej instancji o umorzenie należności z tytułu "wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w zakresie zaległej zaliczki alimentacyjnej łącznie z odsetkami". W decyzji z [...] lutego 2021 r. Wójt orzekł, że odmawia "umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz uprawnionych D. K. i Z. K. powiększonych o 5%". Z rozstrzygnięcia decyzji organu pierwszej instancji nie wynika jednak jakie konkretnie należności, za jaki okres i w jakiej wysokości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych stanowiły jej przedmiot. Uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji pozwalają natomiast wysnuć jedynie przypuszczenie, że przedmiot postępowania stanowiły prawdopodobnie zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłacanych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.d.a.", w okresie od 1 sierpnia 2005 r. do 30 września 2008 r. Nie można jednakże mieć pewności, że tak jest w istocie. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji nie wynika jednoznacznie, że chodzi o kwotę 10 080,00 zł. W ocenie Sądu I instancji, w tym stanie rzeczy, takiego sformułowania rozstrzygnięcia jak w decyzji z [...] lutego 2021 r. nie można uznać za prawidłowe, a wadliwość ta ma charakter istotny. Wadliwości tej nie usunął organ drugiej instancji w postępowaniu toczącym się na skutek odwołania Skarżącego. Oceny tej nie może zmienić okoliczność, że Skarżący nie sformułował w tym zakresie żadnych zarzutów.
W ocenie Sądu I instancji, wskazane wyżej braki oraz wadliwości prowadzą do wniosku, że organy administracji wydając decyzje w rozpoznawanej sprawie naruszyły przepisy postępowania, a naruszenia te mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 5 i 6 oraz § 3 K.p.a.) i uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Kolegium zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a., poprzez nieprawidłowe uznanie, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Wójta z [...] lutego 2021 r. jest wadliwe, czego nie dostrzegło i nie skorygowało Kolegium w postępowaniu odwoławczym;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że uzasadnienia decyzji organów administracji orzekających w sprawie nie odpowiadają wymaganiom określonym w powołanych przepisach K.p.a.;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez organy administracji orzekające w sprawie z naruszeniem wymagań określonych w powołanych przepisach K.p.a.,
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 79a k.p.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że przepis ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie w celu poinformowania Skarżącego o możliwości złożenia dokumentów mogących mieć wpływ na poczynione w sprawie ustalenia faktyczne i wynik rozpatrzenia jego wniosku;
e) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku jego podstawy
prawnej, tj. art. 8 K.p.a.;
f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej na skutek błędnego uznania, że decyzje organów administracji zostały wydane z naruszeniem wskazanych w pkt a - c) przepisów postępowania,
Wskazując na powyższe Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o rozpoznanie skargi Skarżącego na decyzję Kolegium i jej oddalenie jako bezzasadnej, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od Skarżącego na rzecz Kolegium zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym po stwierdzeniu spełnienia ustawowych warunków przewidzianych w art. 182 § 2 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie, który wniósł skargę kasacyjną, zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec powyższego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
W oparciu o art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno wskazanie przesłanek kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Wskazanie podstaw kasacyjnych wymusza potrzebę konkretnego przytoczenia tych regulacji prawnych, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznając zarzuty skarżącej kasacyjnie, w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zarzut skargi kasacyjnej, został podniesiony w ramach jednej podstawy kasacyjnej a mianowicie naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania, postawione w petitum skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez nieprawidłowe uznanie, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Wójta z [...] lutego 2021 r. jest wadliwe, czego nie dostrzegło i nie skorygowało Kolegium w postępowaniu odwoławczym.
Zgodnie z treścią przepisu art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie. Wskazany element decyzji jest zasadniczy, albowiem stanowi o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów albo też o zakończeniu postępowania w danej instancji bez orzekania w sprawie co do jej istoty. Wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku w kontekście określonych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Konkretyzacja prawa dokonuje się w rozstrzygnięciu, nie zaś w innych elementach decyzji. Rozstrzygnięcia nie można ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia. Winno ono być wyrażone expressis verbis w osnowie decyzji.
Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy, wskazać należy, że organ będąc związany wnioskiem strony orzekł w zaskarżonej decyzji, że odmawia "umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz uprawnionych D. K. i Z. K. powiększonych o 5%". Z rozstrzygnięcia decyzji organu pierwszej instancji nie wynika jednak jakie konkretnie należności, za jaki okres i w jakiej wysokości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych stanowiły jej przedmiot. Zatem słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, iż rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Wójta z [...] lutego 2021 r. jest wadliwe, a wady tej nie dostrzegło i nie skorygowało Kolegium w postępowaniu odwoławczym.
Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że uzasadnienia decyzji organów administracji orzekających w sprawie nie odpowiadają wymaganiom określonym w powołanych przepisach k.p.a.
Art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. stanowią, że decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jeżeli w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji podano jedynie, że organ odmawia umorzenia należności, ale nie podano, jakie konkretnie należności, za jaki okres i w jakiej wysokości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych stanowiły jej przedmiot, to uzasadnienie faktyczne nie spełnia wymogów art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.
Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.
Przepis art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten formułuje zasady ogólne prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje utrwalony pogląd, że zarzut naruszenia określonej zasady postępowania administracyjnego powinien być powiązany z naruszeniem przepisu, który stanowi rozwinięcie tej zasady. Naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego ma bowiem charakter wtórny względem ewentualnych naruszeń przepisów, z których wynikają dla organów administracji lub stron konkretne prawa i obowiązki. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. wskazano w związku z naruszeniem art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. art. 145 §1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.
Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącej kasacyjnie, nie może być uznane za tożsame z uchybieniem powołanej normie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że WSA nie dokonał w przedmiotowej sprawie takiej kontroli albo, że zastosował środki, których ustawa nie przewiduje, czy też ocenę swą oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że organy administracji nie podjęły czynności zmierzających do należytego wyjaśnienia sprawy.
Sąd I instancji dokonał prawidłowej analizy materiału dowodowego, uwzględnił w stanie faktycznym wszystkie okoliczności sprawy, a swoją ocenę uzasadnił nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., czy art. 77 § 1 k.p.a. byłby skuteczny jedynie wówczas, gdyby skarżący kasacyjnie wykazał pominięcie dowodów znajdujących się w posiadaniu organu. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Wobec powyższego niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż WSA właściwie rozpatrzył przedmiotową sprawę wydając orzeczenie mające oparcie w niekwestionowanym stanie faktycznym.
Nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 79a k.p.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że przepis ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie w celu poinformowania skarżącego o możliwości złożenia dokumentów mogących mieć wpływ na poczynione w sprawie ustalenia faktyczne i wynik rozpatrzenia jego wniosku.
Zarzut naruszenia art. 79a k.p.a. został wadliwie skonstruowany. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w jej ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzowała zarzutu, nie przytoczyła właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwiła ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 79a k.p.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to skarżący kasacyjnie musi wskazać chociażby konkretny paragraf, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06 ; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, źródło CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może, we własnym zakresie korygować, konkretyzować czy też uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I nstancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).
Należy wskazać, iż celem przepisu art. 79a k.p.a. jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Organy były zobligowane do poinformowania skarżącego o możliwości złożenia dokumentów mogących mieć wpływ na poczynione w sprawie ustalenia faktyczne i wynik rozpatrzenia jego wniosku.
W ocenie Sądu orzekające w obydwu instancjach organy w sposób nieprawidłowy, uzasadniły decyzję, odmawiając Skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Mając powyższe na uwadze nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku jego podstawy prawnej, tj. art. 8 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasada zaufania obywateli do organu, wyrażona w art. 8 § 1 k.p.a., obliguje organy do postępowania, w którym w organy wypowiadając się w tych samych kwestiach (aczkolwiek w różnych ich aspektach) czynią zbieżne ustalenia faktyczne. W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia tej zasady poprzez poczynienie przez Sąd I instancji ustaleń rozbieżnych z tymi, które wynikają z kontrolowanej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta.
Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt II GSK 457/19, źródło CBOSA). Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez WSA art. 141 § 4 p.p.s.a. Powołany przepis zawiera dyrektywę skierowaną pod adresem sądu sporządzającego uzasadnienie wyroku, by zawierało ono zwięzłe przedstawienie sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sądowi pierwszej instancji nie można zarzucić, że nie zamieścił niezbędnych elementów uzasadnienia określonych w powołanym przepisie, a których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania Sądu. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Pamiętać bowiem należy, że usprawiedliwiony będzie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. tylko wówczas, gdy pomiędzy tym uchybieniem a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego będzie istniał potencjalny związek przyczynowy. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 487/08, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 3190/18, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1863/20, źródło CBOSA). Taki układ procesowy na gruncie kontrolowanej sprawy nie zachodzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w uzasadnieniu wyroku podał motywy jakimi kierował się uchylając decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta.
Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej na skutek błędnego uznania, że decyzje organów administracji zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 K.p.a., art. 107 § 3 k.p.a.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że naruszenie art. 135 p.p.s.a. nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej, ponieważ wspomniany przepis uprawnia sąd administracyjny, a nie wnoszącego skargę na ściśle określony akt lub czynność organu administracji publicznej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1199/12 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1979/14, źródło CBOSA). Przepis ten wyznacza jedynie zakres kompetencji orzeczniczych sądu, uzależniając uruchomienie przewidzianych przez ustawę środków od "niezbędności" końcowego załatwienia sprawy, której dotyczy skarga (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 4574/21, źródło CBOSA).
Mając na względzie podniesione argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.