I OSK 235/22

I OSK 235/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Mariola Kowalska
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Gd 29/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-09-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 5 ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 2020 poz 65
art. 136 ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Dnia 24 marca 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 29/21 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 października 2020 r. nr NSP-VIII.7581.1.50.2018.IK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 15 września 2021 r. oddalił skargę A. P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 30 października 2020 r. nr NSP-VIII.7581.1.50.2018.IK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Aktem notarialnym z 31 lipca 1985 r. Skarb Państwa nabył od A. P. nieruchomość położoną w G., składającą się z działek nr [...] o pow. 9 627 m², [...] o pow. 10 181 m² i [...] o pow. 8 393 m². W akcie tym wskazano, że nabycie działki nr [...] nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64) – powoływanej dalej jako "u.z.t.w.n.", oraz że wchodzi ona w skład terenów przeznaczonych pod budowę osiedla mieszkaniowego U. Natomiast nabycie działek nr [...] i [...] nastąpiło w trybie art. 5 ww. ustawy, ponieważ "w wyniku sprzedaży działki nr [...] (...) nie będą nadawały się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe".
A. P. wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości gruntowej obejmującej w dniu wywłaszczenia działki [...], [...] i [...].
Z wykazu zmian gruntowych wynika, że działka nr [...] zmieniła numer na [...], która następnie uległa podziałowi m.in. na działkę [...], która następnie po połączeniu się z innymi działkami ([...]), utworzyła działkę nr [...], która podzieliła się m.in. na działkę nr [...] a ta następnie podzieliła się m.in. na działkę nr [...] objętą niniejszym postępowaniem.
Sprawy o zwrot poszczególnych działek zostały wydzielone do odrębnych postępowań. Decyzją z 4 stycznia 2018 r. Prezydent Miasta Gdyni odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej aktualnie jako działka nr [...] uznając, że brak przesłanek do zwrotu którejkolwiek z części dawnej działki nr [...] skutkuje wyłączeniem możliwości zwrotu części działki nr [...], znajdującej się w granicach dawnej działki nr [...]. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez A. P. Wojewoda Pomorski decyzją z 30 października 2020 r utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ odwoławczy uznał, że w odniesieniu do działki nr [...], oznaczonej obecnie jako działka nr [...], nie można mówić o "zbędności na cel wywłaszczenia", gdyż jej nabycie nie było uwarunkowane realizacją celu inwestycyjnego. Stanowiło jedynie konsekwencję treści art. 5 ust. 2 u.z.t.w.n., ewentualnie uwzględnienia wniosku właściciela, o którym mowa w art. 5 ust. 3, który po odjęciu własności części nieruchomości, przeznaczonej na inwestycję celu publicznego, pozostałej jej części nie mógłby zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, racjonalnie wykorzystywać. Skoro tak, to żądanie zwrotu takiej nieruchomości wchodzi w rachubę jedynie wówczas, gdy zwrotowi podlega ta część nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa w ramach wywłaszczenia na realizację celu publicznego, tj. działka nr [...]. Natomiast Prezydent Miasta Gdańska decyzjami z 13 maja 2013 r. odmówił zwrotu działek powstałych w wyniku przekształceń geodezyjnych działki nr [...], a rozstrzygnięcia te zostały utrzymane w mocy przez Wojewodę. Żadne z tych rozstrzygnięć nie zostało zaskarżone do sądu administracyjnego. Skargi takie zostały wniesione w odniesieniu do rozstrzygnięć orzekających o odmowie zwrotu działek nr [...], lecz zostały one oddalone wyrokami WSA w Gdańsku w sprawach sygn. akt II SA/Gd 410/16 i II SA/Gd 403/16. Przedmiotem postępowań administracyjnych były więc wszystkie działki utworzone w wyniku przekształceń działki nr [...] i żadna nie została zwrócona wnioskodawcy. Ich zwrot był niemożliwy, gdyż nie stanowiły one już własności Skarbu Państwa ani żadnej jednostki samorządu terytorialnego, a znajdują się na nich m.in. drogi publiczne lub został zrealizowany cel wywłaszczenia. W konkluzji Wojewoda uznał, że skoro nieruchomość "dowłaszczona" dzieli los nieruchomości objętej "właściwym" wywłaszczeniem, to wobec tych ustaleń, brak było podstaw do zwrotu działki nr [...] stanowiącej część działki nr [...], objętej takim właśnie "dowłaszczeniem".
A. P. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."). Wskazał, że wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. W związku z tym, w sprawach dotyczących zwrotu działek wywłaszczonych w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. organ powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy działka wywłaszczona na podstawie art. 6 tej ustawy, a do której na mocy art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm., dalej: u.g.n.) stosujemy aktualne przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości, podlegała zwrotowi zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jako prawidłowe Sąd I instancji ocenił ustalenia organów co do trybu wywłaszczenia działki nr [...], której część aktualnie stanowi działka nr [...]. W odniesieniu do działek powstałych z działki zasadniczej nr [...], wywłaszczonej na cel publiczny, wydane zostały ostateczne i prawomocne decyzje o odmowie ich zwrotu. Sąd I instancji uznał, że okoliczności te należało uwzględnić w niniejszej sprawie, gdyż jeśli nie zaistniały przesłanki zwrotu działek wywłaszczonych na cel publiczny, przepis art. 136 ust. 3 u.g.n., który statuuje prawo do ubiegania się o zwrot przejętego gruntu, nie może być uznany za podstawę do żądania zwrotu terenów "dowłaszczonych" w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. Z tych względów wydane przez organy decyzje Sąd I instancji uznał za zgodne z prawem. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi WSA wskazał, że stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są osoby, które występują z żądaniem zwrotu nieruchomości (byli właściciele lub ich następcy prawni) oraz aktualny właściciel nieruchomości. Status strony w tym postępowaniu mają także osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe do zwracanej nieruchomości lub uprawnienia o charakterze obligacyjnym. Brak jest natomiast przepisu prawnego, który świadczyłby o posiadaniu przez właścicieli sąsiednich nieruchomości interesu prawnego do udziału w przedmiotowym postępowaniu. W konsekwencji stronami niniejszego postępowania prawidłowo uczyniono byłego właściciela wywłaszczonej działki, który wniósł o jej zwrot, a także Gminę Miasta, która jest aktualnym właścicielem gruntu oraz jego zarządcę – G. Zarząd Dróg i Zieleni.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł A. P. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 136 ust. 3 u.g.n. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd I instancji, że ww. przepis, który statuuje prawo do ubiegania się o zwrot przejętego gruntu, nie ma zastosowania do terenów "dowłaszczonych" w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., co skutkowało odmową zwrotu na rzecz skarżącego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...],
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako "K.p.a.") przez brak uznania, iż treść zaskarżonej decyzji nie zawiera oznaczenia wszystkich stron niniejszego postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd winien był uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.,
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. przez brak uznania przez Sąd I instancji, że organy zarówno I, jak i II instancji nie zapewniły wszystkim stronom postępowania czynnego udziału w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem zaskarżona decyzja winna być uchylona przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.,
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a. przez niepodjęcie przez Sąd I instancji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności brak ustalenia czy nieruchomość oznaczona jako działka [...], wraz z wywłaszczeniem której doszło do "dowłaszczenia" działek [...] oraz [...], stała się zbędna dla celu wywłaszczenia oraz niepodjęcie czynności w celu ustalenia, że przywołana wyżej działka nr [...] (znajdująca się w granicach dawnej ww. działki nr [...]) aktualnie jest zbędna, jeśli chodzi o cel publiczny, dla którego została wywłaszczona, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organów I i II instancji, odmawiających zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zamiast do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.,
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. przez:
a. niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, tj. niezbadanie oraz nieuwzględnienie okoliczności podnoszonych przez skarżącego, że ww. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] jest zbędna, jeśli chodzi o cel publiczny, dla którego została wywłaszczona, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organów I i II instancji, odmawiających zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zamiast do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.,
b. ustalenie przez Sąd I instancji, że przedmiotowa działka pozostaje w użytkowaniu wieczystym T. G., M. K. i A. K., podczas gdy ww. działka obecnie należy wyłącznie do T. G. i A. K., co miało skutek w postaci wydania wyroku na podstawie wadliwie rozpatrzonego materiału dowodowego i błędnie ustalonego stanu faktycznego, prowadząc w konsekwencji również do wadliwego uzasadnienia wyroku,
5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 80 K.p.a. przez brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w konsekwencji czego Sąd I instancji uznał, że skarżącemu nie przysługuje zwrot "dowłaszczonych" nieruchomości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organów I i II instancji, odmawiających zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zamiast do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko oraz uzasadniającą je argumentację wyrażone w analogicznych sprawach dotyczących żądania zwrotu pozostałych działek wydzielonych z działki nr [...] w wyrokach z 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 1860/21, z 6 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1860/21, z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1897/21, z 9 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 2164/21.
Uwzględniając powyższe za niezasadny należało uznać zarzut błędnej wykładni art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. Kwestia wzajemnej relacji tych przepisów i warunków ubiegania się o zwrot nieruchomości, które zostały nabyte w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. była w przeszłości wielokrotnie przedmiotem analiz sądów administracyjnych, co doprowadziło do ukształtowania się jednolitego w tej kwestii stanowiska. Przesłanką zwrotu nieruchomości w oparciu o art. 136 ust. 3 u.g.n. jest zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia. W przypadku nieruchomości nabytych na podstawie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. ze względu na wniosek ich właściciela, nabycie następowało bez związku z celem wywłaszczenia, ustalenie relacji zbędności dla tego celu nie jest zatem możliwe. Jak wskazywano w piśmiennictwie dotyczącym przepisów u.z.t.w.n., części nieruchomości nabywane przy zastosowaniu art. 5 ust. 2 i 3 tej ustawy nie były przewidziane do nabycia jako niezbędne do realizacji zamierzonej inwestycji, nie były wobec tego objęte decyzją lokalizacyjną (decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego), co nie stanowiło przeszkody do ich nabycia w drodze umowy bądź w drodze wywłaszczenia (W. Ramus, Prawo wywłaszczeniowe. Warszawa 1975, s. 48, uw. 8).
Nabycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. nie wymagało określenia celu nabycia w akcie notarialnym, pozostawało natomiast w związku z wywłaszczeniem, przeprowadzanym na określony cel. W konsekwencji państwo miało swobodę decydowania o tym, jak chciało tę nieruchomość wykorzystać, a właściciel nie mógł skutecznie zarzucić, że nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z celem wywłaszczenia (wyrok NSA z 29 października 1998 r., IV SA 2111/96). Nieruchomości nabyte w tym trybie od samego początku były więc "zbędne" dla Skarbu Państwa. Dlatego uzasadniony jest pogląd, że wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu nieruchomości nabytej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zbędności nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej bądź akcie notarialnym (wyroki NSA z: 1 kwietnia 1996 r., IV SA 1626/94, ONSA 1997/1/42; 26 lipca 2001 r., II SA/Gd 910/00, ONSA 2002/4/48; 29 maja 2003 r., II SA/Kr 2414/01, ONSA 2004/2/73; 13 stycznia 2011 r., I OSK 430/10; 17 marca 2011 r., I OSK 681/10; 30 marca 2011 r., I OSK 388/10; 9 czerwca 2014 r., I OSK 2420/13; 9 stycznia 2014 r., I OSK 1361/12; 25 marca 2015 r., I OSK 1752/13; 18 stycznia 2017 r., I OSK 488/16; 7 kwietnia 2017 r., I OSK 1739/15; z 21 listopada 2017 r., I OSK 254/16; z 21 czerwca 2022 r., I OSK 1897/21. Także: M. Wolanin w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 952-953, nb 137).
Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie podziela powyższe stanowisko. Zwrot nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa w związku z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. jest możliwy jedynie wtedy, gdy zwrotowi podlega pozostała część nieruchomości wywłaszczonej (nabytej na podstawie art. 6 u.z.t.w.n.). Przyczyną, dla której nie może nastąpić niezależny i samodzielny zwrot takiej nieruchomości jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu – wywłaszczona została na wniosek właściciela. Należy zwrócić uwagę, że jest to nadto stanowisko korzystne z punktu widzenia interesów wywłaszczonych właścicieli, albowiem w określonych sytuacjach pozwala im odzyskać zbyte (wywłaszczone) nieruchomości, także w części nieprzeznaczonej na cel wywłaszczenia. Przesłanka zwrotu, jaką jest zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia skutecznie ogranicza bowiem możliwość ubiegania się w trybie administracyjnym o zwrot takich nieruchomości, względem których żaden cel nabycia nie był w momencie wywłaszczenia określony.
Ponieważ w sprawie zostało ustalone, że ostatecznymi decyzjami orzeczono o odmowie zwrotu działki [...] będącej przedmiotem wywłaszczenia ze względu na konieczność realizacji celu wywłaszczenia, to nie jest także zasadny zarzut niewłaściwego zastosowania w niniejszej sprawie art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n.
Nie uzasadniają uchylenia wyroku także zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Zakres koniecznych w sprawie ustaleń faktycznych wyznaczają przesłanki prawa materialnego. Wobec nieskuteczności zarzutów dotyczących wykładni art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Sąd I instancji nie miał podstaw do kwestionowania zakresu przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, a w szczególności do uznania, że w sprawie wymagało ustalenia, czy działka [...] jest aktualnie zbędna dla celu wywłaszczenia. Natomiast kwestia zbędności działki nr [...] dla celu wywłaszczenia nie była przedmiotem postępowania kontrolowanego przez Sąd I instancji, natomiast została zweryfikowana w odrębnym postępowaniu, w którym wydano ostateczne i prawomocne decyzje, orzekające, że brak podstaw do zwrotu którejkolwiek z części dawnej działki nr [...].
Pozbawiona podstaw jest również teza, jakoby decyzja Wojewody nie zawierała oznaczenia wszystkich stron postępowania, a w postępowaniu nie zapewniono udziału wszystkim stronom postępowania. Po pierwsze należy wskazać, że pominięcie strony w postępowaniu administracyjnym stanowi podstawę wznowienia postępowania, zatem prawidłowo zarzut taki powinien zostać połączony z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Po drugie zaś, podstawą do wznowienia w takim przypadku jest art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Wznowienie na tej podstawie może być zainicjowane wyłącznie na wniosek strony (art. 147 K.p.a.). Z tego względu zarzut taki może zgłosić tylko strona pominięta w postępowaniu administracyjnym. Jak wskazał NSA w wyroku z 9 kwietnia 2019 r., II OSK 1259/17, prowadzenie jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego z pominięciem strony tego postępowania stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Tylko podmiot, który uznaje, że bez swej winy nie brał udziału w postępowaniu, jest uprawniony do podnoszenia tego zarzutu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Dotyczy to również sądu rozstrzygającego sprawę ze skargi podmiotów biorących udział w postępowaniu, który z urzędu nie ma podstaw do dokonywania oceny odnoszącej się do tego, czy dany podmiot, który nie wniósł skargi, został pominięty w postępowaniu administracyjnym. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 10 K.p.a. nie mógł zatem odnieść skutku. Należy przy tym wskazać, że nie są stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości właściciele nieruchomości sąsiednich, chyba że przysługuje im w stosunku do wywłaszczonej nieruchomości prawo rzeczowe albo uprawnienie o charakterze obligacyjnym (tak E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2022, art. 136). Na tego rodzaju okoliczność w skardze kasacyjnej nie wskazano.
Nie jest także trafne wyrażone w skardze kasacyjnej stanowisko, że decyzja nie została skierowana do wszystkich stron postępowania. Decyzja dotyczyła żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i prawidłowo została skierowana do wnioskodawcy ubiegającego się o zwrot. Prawidłowo też stronami tego postępowania były osoby legitymujące się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości, z tego powodu decyzja została im doręczona. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 3 K.p.a. nie znajduje potwierdzenia.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.