I OSK 2343/21

I OSK 2343/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2276/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-03-18
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 65
art. 200
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
§ 4
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2276/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 10 września 2020 r. nr DO-II.7610.149.2020.MT w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego I. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 28 lipca 2020 r. nr NW/IV/77200/127/09, II. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie kwotę 897 (osiemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2276/20 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 10 września 2020 r. nr DO-II.7610.149.2020.MT w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że do wniosku o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków wnioskodawca załączył dokumenty potwierdzające, jego zdaniem, istnienie w rzeczonej dacie zarządu poprzednika prawnego wnioskodawcy na wskazanych gruntach. Sąd I instancji podzielił stanowisko Ministra Rozwoju, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy akt notarialny umowy sprzedaży z dnia 17 grudnia 1980 r. Rep. A nr [...], na podstawie którego Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Katowicach, działając w imieniu Skarbu Państwa, nabyła grunt obejmujący przedmiotową działkę nr A nie może zostać uznany za dowód jednoznacznie przesądzający o istnieniu po stronie skarżącego prawa zarządu do przedmiotowej nieruchomości, w rozumieniu przepisów ww. rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Stwierdzono, że obowiązujący w momencie zawarcia tej umowy stan prawny nie przewidywał podstawy prawnej do nabycia przez państwową jednostkę organizacyjną prawa użytkowania nieruchomości w drodze zawartej w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa umowy sprzedaży nieruchomości. Podkreślono, że jak wynika z treści umowy z dnia 17 grudnia 1980 r. przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa od osób fizycznych w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18, poz. 94 ze zm.). W takim wypadku skutkiem zawarcia ww. umowy sprzedaży było jedynie przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, natomiast przepisy ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie przewidywały wywłaszczenia nieruchomości z jednoczesnym oddaniem jej w użytkowanie przedsiębiorstwu państwowemu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zarzucając Sądowi I instancji:
a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci:
1) tj. art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.; dalej jako u.g.n.) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. lub ich poprzedniczka prawna nie nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy takiego uwłaszczenia, zwłaszcza ze względu na błędne przyjęcie nieprzysługiwania Polskim Kolejom Państwowym prawa zarządu Nieruchomości,
2) art. 34 ust. 1-4 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (t.j. Dz. U, 2021 r., poz. 146; dalej jako u.PKP) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia,
3) art. 38 ust. 2 w zw. z art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) poprzez uznanie, że wykazanie zarządu nie może odbyć się inaczej niż przy pomocy dokumentów wskazanych w tej jednostce redakcyjnej, pomimo że takie ograniczenie nie wynika z tego przepisu, jak również, iż nieuwzględnienie faktu, że grunty które w dniu wejścia w życie ustawy znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa,
4) art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) poprzez uznanie, że tylko decyzja o oddaniu gruntu w zarząd albo umowa o przekazaniu nieruchomości, umowa o nabyciu, mogą stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu, mimo że oddanie gruntu w zarząd nie miało skutków cywilnoprawnych, w praktyce następowało zazwyczaj na drodze czynności faktycznych, dany grunt był niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych, a państwowa jednostka organizacyjna uiszczała stosowne opłaty,
b. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona,
z daleko posuniętej ostrożności procesowej wskazano nadto na naruszenie:
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 61 §1-2 k.p.a. poprze brak wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1-2 u.PKP, pomimo że w niniejszej sprawie zaszły okoliczności wypełniające ww. podstawę wywłaszczenia i uwłaszczenia gruntów, będących elementem infrastruktury kolejowej, podczas gdy ich prawidłowe zastosowanie skutkować mogłoby uwzględnieniem skargi,
3) art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania, co uniemożliwiło prawidłowe rozpoznanie sprawy i doprowadziło do wydania błędnych wyroku i decyzji.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, oraz przedstawienie pełnemu składowi Izby Ogólnoadministracyjnej zagadnienia prawnego polegającego na ustaleniu rozumienia "pozostawania nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.)". Wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie skargi na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Analiza wskazanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie okazały się w części trafne.
W pierwszej jednak kolejności wskazać trzeba, że niezasadnie podniesiono zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie w powiązaniu z art. 61 § 1 i 2 k.p.a. Zarzut ten skarżąca uzasadniała tym, iż organ, prowadząc niniejsze postępowanie, naruszył wspomniany wyżej art. 61 § 1 i 2 k.p.a., ponieważ nie wszczął postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1–2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Uszło jednak uwadze skarżącej, że niniejsze postępowanie było prowadzone na jej wniosek z dnia 8 października 2009 r., którego treścią organ był związany.
Pożądanego rezultatu przynieść nie mógł również zarzut dotyczący naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., jako, że nie został on w istocie uzasadniony, co zwalnia Sąd Kasacyjny z obowiązku jego rozpatrzenia.
Zasadnie natomiast zarzucono naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. i trafnie podniesiono, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Trafnie też zarzucono błędną wykładnię znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, co z kolei prowadzi do wniosku, że odmowne załatwienie wniosku skarżącej kasacyjnie było co najmniej przedwczesne.
Przedmiotowa sprawa dotyczyła wydania decyzji dotyczącej nabycia przez Polskie Koleje Państwowe z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w gminie S., obejmującego działkę nr A. Jej podstawę prawną stanowił art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120 – dalej: "Rozporządzenie"). Podstawową przesłanką uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych było legitymowanie się przez te osoby w dniu 5 grudnia 1990 r. prawem zarządu gruntami oraz budynkami, lokalami i urządzeniami położonymi na tym gruncie. Zasady dokumentowania tej okoliczności ustalono w Rozporządzeniu z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W art. 200 ust. 1 u.g.n. ustawodawca nie zdefiniował dla potrzeb postępowań uwłaszczeniowych pojęcia zarządu i sposobu jego wykazywania. Jak wyjaśniono w uchwale NSA z dnia 16 grudnia 2024 r. sygn. I OPS 2/23, w okresie PRL instytucja zarządu pojawiła się po raz pierwszy w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), gdzie w art. 3 ust. 2 ustawodawca użył pojęcia "zarząd i użytkowanie". Następnie w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) oraz w ustawie z 1961 r. posłużono się wyłącznie terminem "użytkowanie". W kolejnej ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99 ze zm.) użyto już terminu "zarząd". Pomimo więc różnic terminologicznych, w każdym przypadku chodziło o tę samą instytucję, która istotowo pozostała niezmieniona przez cały okres PRL (zob. A. Chełchowski, Trwały zarząd nieruchomości publicznych, C.H. Beck, Warszawa 2010, s. 34–35).
Podstawą zatem do wydania decyzji potwierdzającej fakt nabycia - z mocy prawa - z dniem 5 grudnia 1990 r. przez daną państwową osobę prawną (inną niż Skarb Państwa) użytkowania wieczystego określonego gruntu jest legitymowanie się przez tę osobę prawem zarządu - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości - w stosunku do tego gruntu. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 2 tej ostatniej ustawy, państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Z tej przyczyny w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że istnienia zarządu nie można domniemywać, a można go wykazać środkami dowodowymi określonymi w przepisach rozporządzenia wykonawczego do ustawy o gospodarce nieruchomościami, wydanego na podstawie art. 206 tej ustawy. W Rozporządzeniu, w § 4 uregulowano procedurę stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych. W § 4 ust. 1 pkt 1-10 Rozporządzenia wymieniony został zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których możliwe jest stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2024 r. sygn. I OSK 2069/20).
Zgodnie z treścią § 5 ust. 1 Rozporządzenia właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Z kolei § 4 ust. 1 pkt 4 Rozporządzenia stanowi, że organ stwierdza prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów – m.in. umowy zawartej w formie aktu notarialnego przed 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa. Organ ustalił, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy, w drodze aktu notarialnego została zawarta umowa sprzedaży z dnia 17 grudnia 1980 r. (Rep. A nr [...]). Na jej podstawie Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Katowicach, działając w imieniu Skarbu Państwa, nabyła od osoby fizycznej grunt obejmujący przedmiotową działkę nr A. Oceniono jednak, że ten akt notarialny nie może zostać uznany za dowód jednoznacznie przesądzający o istnieniu po stronie skarżącego prawa do przedmiotowej nieruchomości w rozumieniu przepisów Rozporządzenia. Ocena ta jest błędna. Bez wątpienia znajdujący się w aktach sprawy akt notarialny stanowi jeden z dokumentów wymienionych w Rozporządzeniu, które umożliwiają stwierdzenie nabycia prawa zarządu przez jednostkę organizacyjną. Zgodnie z art. 4 pkt 3b ustawy o gospodarce nieruchomościami przez nabywanie lub zbywanie nieruchomości należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste. Do takich czynności prawnych zalicza się m.in. nabycie nieruchomości. Literalna wykładnia § 4 Rozporządzenia wskazuje, że wystarczy przedstawienie choćby jednego z dokumentów wymienionych w tym przepisie, by na jego podstawie stwierdzić prawo zarządu nieruchomością. Do zawarcia przedstawionego w toku postępowania administracyjnego aktu notarialnego doszło pomiędzy osobą fizyczną (J.S. - właścicielem działki nr A) a Dyrekcją Okręgową Kolei Państwowych w Lublinie, działającą w imieniu Państwa. W § 2 aktu notarialnego wskazano, że stosownie do decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny i ustalającej lokalizację szczegółową, wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach, działki nr B i A przeznaczone są pod budowę Centralnej Magistrali PKP na odcinku [...]. W związku z tym zaistniała konieczność nabycia tych działek przez Państwo w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18, poz. 94).
Mając na uwadze uzasadnienie stanowiska organów, zaaprobowane przez Sąd I instancji, należy wskazać, że nie jest uzasadniony wniosek wybrzmiewający z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż dla stwierdzenia istnienia praw zarządu konieczne byłoby dysponowanie odrębną decyzją o ustanowieniu prawa użytkowania czy też zarządu na rzecz poprzednika prawnego skarżącej. Za nieracjonalną należałoby uznać wykładnię, zgodnie z którą – mimo istnienia jednego z dokumentów wymienionych w § 4 Rozporządzenia – osobno należałoby dysponować decyzją o ustanowieniu użytkowania lub zarządu, wymienioną odrębnie w § 4 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Racjonalny ustawodawca uregulował w § 4 Rozporządzenia, że stwierdza się prawo zarządu na podstawie co najmniej jednego z dokumentów. Wystarczy więc złożenie jednego tylko dokumentu, aby wykazać istnienie prawa zarządu nad nieruchomością. Bez znaczenia pozostają tu ustalenia wynikające z ówczesnych przepisów dotyczących ustawowych przesłanek nabycia prawa zarządu na podstawie ustawy. Gdyby bowiem ustawodawca uzależniał fakt stwierdzenia nabycia użytkowania czy też zarządu od konkretnych uregulowań prawnych obowiązujących w danej dacie, wskazałby również termin, przed którym umowa w formie aktu notarialnego winna być zawarta (podobnie jak w innych postanowieniach § 4 ust. 1 Rozporządzenia, np. w pkt 2 czy w pkt 10). Tak się jednak nie stało (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1267/20).
Za nieprawidłowe uznać należy również stanowisko organu, jakoby na podstawie umowy zawieranej przez przedsiębiorstwo państwowe w trybie ustawy wywłaszczeniowej nie następowało nabycie prawa użytkowania. Załączona do akt niniejszej sprawy umowa została zawarta, gdy obowiązywał jeszcze przepis art. 128 § 1 k.c., stanowiący, iż socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje niepodzielnie Państwu. Przepis ten wyrażał zasadę jedności własności państwowej, w związku z czym nabywcą i właścicielem nieruchomości w zakresie wynikającym z konkretnej umowy zawartej przez przedsiębiorstwo państwowe był Skarb Państwa, a nie przedsiębiorstwo. W granicach wynikających z postanowień art. 128 § 2 k.c. to przedsiębiorstwo wykonywało w imieniu własnym względem przydzielonego mu mienia uprawnienia płynące z własności państwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1979 r., sygn. akt I CR 137/79). Ustawa z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania określała zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia prawa własności, wskazując jednocześnie podmioty uprawnione do korzystania z tego sposobu nabycia własności (por. W. Ramus, Prawo wywłaszczeniowe. Komentarz, Warszawa 1965, s. 39). Wnioski te potwierdza również wyrok NSA OZ w Poznaniu z 24 czerwca 1982 r. sygn. akt SA/Po 210/82, w którym wskazano, że przedsiębiorstwu państwowemu, które nabyło nieruchomość w trybie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przysługiwało jedynie ograniczone prawo rzeczowe – użytkowanie tej nieruchomości, a nie prawo własności tej nieruchomości, które przysługiwało Skarbowi Państwa (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1267/20). Podzielić należy zatem stanowisko, że choć ówczesne przepisy prawne nie przewidywały wprost, iż wraz z momentem zawarcia umowy doszło do nabycia użytkowania, to jednak tak się działo (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1267/20).
Mając na uwadze argumentację przedstawioną w uzasadnieniu uchwały NSA z dnia 16 grudnia 2024 r. (sygn. I OPS 2/23), należy przyjąć, że umowa zawarta w formie aktu notarialnego przed 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa (o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 4 Rozporządzenia) może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.). Z tych też przyczyn Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do kierowania pytania prawnego do składu poszerzonego Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skoro natomiast w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżąca spółka wywodzi swoje prawo z umowy aktu notarialnego zawartej przed 1 lutego 1989 r. przez państwową jednostkę organizacyjną o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa, to wadliwe było przyjęcie przez organy i zaaprobowanie przez Sąd I instancji stanowiska, że a priori dokument taki nie mógł być uznany za dowód potwierdzający prawo skarżącej spółki.
Biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Jednocześnie, uznając że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. Wobec tego wydana w sprawie decyzja Ministra Rozwoju z dnia 10 września 2020 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 28 lipca 2020 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę wykładnię przepisów prawa materialnego przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).