I OSK 2338/21

I OSK 2338/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Karol Kiczka
Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gl 16/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-07-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 16/21 w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 9 listopada 2020 r. nr SKO.IV/424/4163/902/2020 w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/GI 16/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 9 listopada 2020 r. nr SKO.IV/424/4163/902/2020 w przedmiocie świadczenia wychowawczego.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wójt Gminy [...] decyzją z 11 lipca 2016 r., nr SW.581.1029.1.16-17 wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") i art. 5 oraz art. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195, dalej: "ustawa") odmówił przyznania B. B. (dalej: Skarżąca) świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na rzecz syna.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że syn jest pierwszym dzieckiem w rodzinie, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę 1200,00 zł, o której mowa w art. 5 ust. 4 ustawy. Organ wymienił składniki dochodu rodziny Skarżącej osiągniętego w 2014 r. i zauważył, że składał się na niego: dochód z renty Skarżącej, dochód z tytułu odprawy rentowej, dochód ze stypendium córki oraz dochód ze stosunku pracy męża Skarżącej, który jest dochodem utraconym zgodnie z art. 2 pkt. 19 ustawy. W następstwie przeprowadzonej analizy dokumentów organ stwierdził, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 1237,38 zł. Dodatkowo wskazał, że od lipca 2016 r. został doliczony do dochodu rodziny dochód męża Skarżącej w wysokości 851,63 zł, wynikający z wypłaconego mu zasiłku dla bezrobotnego, a w konsekwencji w okresie od 1 lipca 2016 r. dochód na członka rodziny wyniósł 1450,28 zł.
Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: Kolegium) decyzją z 9 sierpnia 2016 r., nr SKO.1V/424/3190/463/16 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że Skarżąca w 2014 r. otrzymała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz odprawę rentową w łącznej wysokości 51695,76 zł. Dochód ten został wliczony do dochodu rodziny i obliczony w sposób wskazany w treści art. 7 ust. 2 ustawy. Do dochodu rodziny, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, dodano również stypendium studenckie wraz z zapomogą w kwocie 7690,00 zł otrzymane w 2014 r. przez córkę Skarżącej. dochodem utraconym zgodnie z art. 2 pkt 19 oraz art. 7 ust.1 ustawy. Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśniono, że dochód Skarżącej z tytułu odprawy rentowej został zasadnie wliczony do dochodu rodziny, gdyż stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponadto nie został zawarty w katalogu dochodów podlegających utracie, wymienionych w art. 2 pkt 19 wskazanej ustawy. Otrzymane przez córkę Skarżącej stypendium studenckie wraz z zapomogą słusznie wliczono do dochodu rodziny, ponieważ dochód ten jest pomocą materialną przyznaną na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1, 2 i 8 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, a w związku z tym stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych i również nie został zawarty w katalogu dochodów podlegających utracie wymienionych w treści art. 2 pkt 19 ustawy. W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że kryterium dochodowe na członka rodziny Skarżącej nie może przekroczyć kwoty 1200 zł na osobę w rodzinie, gdyż syn Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zgodnie zaś z wyliczeniem organu miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 1237,20 zł, zatem przekracza kwotę 1200 zł kryterium dochodowego. Podniesiono także, że po otrzymaniu przez męża strony prawa do zasiłku dla bezrobotnych wysokość dochodu rodziny jest jeszcze wyższa. W konsekwencji stwierdzono, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem.
Na powyższą decyzję Skarżącą wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji).
Sąd I instancji wyrokiem z dnia 21 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/GI 802/16 oddalił wniesioną skargę.
Na skutek skargi kasacyjnej Skarżącej - Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1742/19 uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne zarzuty Skarżącej, dotyczące kwalifikacji odprawy rentowej jako dochodu utraconego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, że na dochód rodziny Skarżącej w 2014 r. składał się między innymi dochód uzyskany przez nią z tytułu odprawy rentowej. Nie ulega przy tym wątpliwości i nie było to kwestionowane w skardze kasacyjnej, że jest to dochód w rozumieniu art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, brak było podstaw do uznania tego dochodu za dochód utracony w rozumieniu art. 2 pkt 19 lit. c ustawy. Odprawa emerytalno-rentowa jest świadczeniem pracodawcy na rzecz pracownika. Zgodnie z treścią art. 921 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, (t. j. Dz. U. z 2023, p.1465, dalej: "Kodeks pracy") pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Odprawa ta stanowi dla pracownika przychód ze stosunku pracy. Zatem, podlega opodatkowaniu zarówno gdy zostanie wypłacona przez pracodawcę dobrowolnie, jak i gdy zasądzi ją sąd. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że w momencie wypłaty odprawy stron nie łączy już stosunek pracy. Utrata dochodu uwzględniana przy ustalaniu dochodu musi wynikać z konkretnych wskazanych przez ustawodawcę zdarzeń prawnych, a nie tylko faktycznych. W szczególności zaś, zgodnie z treścią art. 2 pkt 19 lit. c ustawy, ustawodawca uznał za utratę dochodu jego utratę spowodowaną wyłącznie utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednorazowa wypłata świadczeń, w tym także zaległych, która nastąpi w roku stanowiącym podstawę do obliczenia dochodu, podlega zatem uwzględnieniu w całości przy obliczaniu dochodu dla celów ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego i nie może być uznana za dochód utracony. Utrata dochodu oznacza bowiem utratę źródła stałego, regularnego dochodu, a nie jednorazowego, okazjonalnego, gdyż ten zawsze byłby dochodem utraconym, w potocznym rozumieniu, z powodu jego nieuzyskania w roku następnym. Stąd też, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można uznać za dochód utracony kwot okazjonalnie uzyskanych w roku stanowiącym podstawę do ustalania świadczenia wychowawczego, jeżeli nie wynikają ze zdarzeń opisanych w art. 2 pkt 19 lit. c ustawy. Na gruncie omawianej ustawy jedyną możliwością nieuwzględnienia w dochodzie kwot, które w późniejszym okresie faktycznie nie są wypłacane, jest uznanie konkretnego typu dochodu za "dochód utracony". Jednakże w tym zakresie ustawa wymienia ściśle co należy uznawać za "dochód utracony". W art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ustawodawca zawarł zamknięty katalog różnego typu dochodów, których utratę traktuje się jako dochód utracony. Jak wynika z zawartego w tym przepisie wyliczenia - ustawodawca nie przewidział przy obliczaniu dochodu za dany rok, możliwości pominięcia dochodów wypłaconych jednorazowo, ale dotyczących innych (poprzednich) lat (tak Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 22 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 964/17, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). W związku z tym niezasadne okazały się wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej, wskazujące na naruszenie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, a dotyczące odprawy rentowej. Powyższa kwestia została prawidłowo wyjaśniona, rozstrzygnięta i uzasadniona przez orzekające w sprawie organy, co właściwie ocenił Sąd I instancji, dając temu wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu, spełniającym wymogi wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a.
Odmiennie Sąd ten ocenił sytuację związaną ze stypendium socjalnym otrzymywanym przez studenta, którym była córka Skarżącej. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że stypendium studenckie o charakterze socjalnym z zapomogą stanowi dochód podlegający uwzględnieniu przy obliczaniu spełnienia kryterium dochodowego dla przyznania świadczenia wychowawczego. Spór w sprawie związany z tym dochodem dotyczy możliwości uwzględnienia utraty tego dochodu, jako że orzekające w sprawie organy stwierdziły, wbrew wnioskom Skarżącej, że nie jest możliwe odliczenie tego rodzaju dochodu jako dochodu utraconego, co zaakceptował Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, nie wypowiadając się jednakże szczegółowo w tej kwestii. Stanowisko to, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest prawidłowe, gdyż właściwa wykładnia przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodna z celem tejże ustawy, powinna doprowadzić do stwierdzenia możliwości uznania za utracony dochód również socjalnego stypendium studenckiego. W wyroku tym zamieszczono argumentację przemawiającą za takim stanowiskiem.
Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium decyzją z 9 listopada 2020 r. nr SKO.IV/424/4163/902/2020 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, w tym treść orzeczeń obu wypowiadających się w sprawie Sądów. W dalszej kolejności organ ten przywołał treść przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, a następnie odniósł się do sytuacji faktycznej, która w niej występuje. Przy ustalaniu wysokości dochodu Skarżącej organ ten odwołał się do wskazań zawartych w wyrokach sądów administracyjnych, z których wynika, że odprawa rentowa jest dochodem rodziny Skarżącej przy ubieganiu się o przedmiotowe świadczenie. Nadto organ ten, kierując się wskazaniem zamieszczonym w przywoływanych wyrokach dokonał analizy stypendium socjalnego córki Skarżącej i doszedł do przekonania, że jest to dochód utracony, a tym samym pominął go przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny. Przeprowadzona przez ten organ analiza wysokości dochodu rodziny Skarżącej wykazała, że wynosi on 1289,90 zł. Na osobę, a tym samym przekracza kryterium dochodowe przewidziane dla tego typu rodziny wynoszące 1200 zł. Wskazane ustalenie skutkowało w ocenie organu administracji publicznej niezbędnością wydania decyzji odmownej.
Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniosła Skarżąca.
Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/GI 16/21 Sąd I instancji oddalił wniesioną skargę, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.").
W pierwszej kolejności Sąd I instancji podkreślił, że stosownie do postanowień art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe postępowanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W tym miejscu Sąd I instancji podkreślił, że w kontekście rozpoznawanej sprawy stan prawny nie uległ zmianie, a tym samym stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny jest wiążące dla organów administracji jak również dla Sądu I instancji.
Dalej Sąd I instancji wskazał, że przeprowadzona przez Sąd analiza pozwala stwierdzić, że wskazany organ przy ustalaniu wysokości dochodów rodziny Skarżącej ubiegającej się o przyznanie wnioskowanego świadczenia kierował się wskazaniami zamieszczonymi w powyższym wyroku. W swoich rozważaniach organ ten w sposób precyzyjny i jednoznaczny stwierdził, że stypendium socjalne przyznane córce Skarżącej jest dochodem utraconym i z tego powodu przy ustalaniu kryterium dochodowego rodziny pominął ten dochód, natomiast uwzględnił między innymi odprawę rentową otrzymaną przez Skarżącą i w tym zakresie kierował się wskazaniami zawartymi w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. W świetle powyższego zarzuty formułowane w skardze uznać należy za bezzasadne, ponieważ wypowiadający się w sprawie organ administracji publicznej nie dopuścił się naruszenia wskazań zawartych w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również w sposób prawidłowy zastosował przepisy prawa procesowego oraz prawa materialnego mające w tej sprawie zastosowanie. Skoro wskazany organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego oraz przepisów prawa materialnego, zatem brak jest podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1) art. 7 ust. 2 i 3 ustawy poprzez brak wskazania, w jaki sposób organ i Sąd I instancji dokonał wyliczenia dochodu rodziny Skarżącej, a należało takie rozliczenie przedstawić w rozbiciu na poszczególne miesiące;
2) art. 2 pkt 19 lit. c ustawy poprzez błędną wykładnię i uznanie, że pobranie odprawy rentowej nie stanowi utraty dochodu spowodowanej utratą zatrudnienia, gdyż ma ona charakter świadczenia socjalnego związanego z przejściem pracownika na rentę, oraz że odprawa została Skarżącej wypłacona w 2014 r., a stosunek pracy został rozwiązany w 2012 r., a prawidłowa wykładnia ww. przepisu wskazuje, że pobranie odprawy rentowej prowadzi jednocześnie do utraty dochodu w postaci tej odprawy, gdyż nie jest on już nigdy więcej osiągany, a dodatkowo związane jest to z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; sąd wyłożył ww. przepis dowolnie, nie opierając się na normach prawa pracy dotyczących odprawy rentowej, wykładając naruszony przepis w sposób sprzeczny z postulatami celowości prawa i celami ustawy, choć powinien uznać biorąc pod uwagę względy celowościowe i systemowe, że przypadek faktycznej utraty dochodu, znacznie zmieniającej ogólny dochód rodziny powinien stanowić utratę dochodu również w znaczeniu tego przepisu i że dochód nieosiągany przez Skarżącą w momencie składania wniosku nie powinien być brany pod uwagę jako składnik dochodu rodziny w rozumieniu ustawy;
3) art. 92¹ § 1 i 2 Kodeksu pracy w zw. z art. 2 pkt 19 lit. c ustawy poprzez błędną wykładnię Sądu, który uznał, że odprawa rentowa przysługuje dopiero z uwagi na fakt przejścia na świadczenie rentowe i w związku z tym utrata dochodu w postaci odprawy nie następuje w wyniku utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociaż prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że odprawa rentowa jest świadczeniem silnie związanym z zatrudnieniem, należnym na podstawie przepisów prawa pracy pracownikowi od pracodawcy, że jest świadczeniem jednorazowym i roszczenie o nią gaśnie w momencie pobrania, że przysługuje jej taka sama ochrona jak wynagrodzeniu za pracę oraz przede wszystkim, że prawo do niej powstaje w momencie ustania zatrudnienia i ze względu na ustanie zatrudnienia, a zatem niewątpliwie pobranie odprawy powoduje jednocześnie utratę dochodu z tytułu odprawy spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;
4) art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 2 pkt 19 lit. c ustawy poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że możliwe i zgodne z Konstytucją jest, aby faktycznie utracony, nieosiągany w momencie składania wniosku dochód wchodził w skład dochodu rodziny i nie stanowił dochodu utraconego w rozumieniu ustawy, chociaż wykładnia taka jest sprzeczna z zasadami sprawiedliwości społecznej, które urzeczywistnia Rzeczpospolita Polska jako demokratyczne państwo prawne;
5) art. 2 pkt 21 ustawy poprzez jego błędną wykładnię przyjmującą, że ww. przepis jako zatrudnienie lub inną pracę zarobkową definiuje wyłącznie faktyczne czynności polegające na wykonywaniu pracy i z uwagi na to wyłącza z tego pojęcia okresy zatrudnienia, w których praca w ogóle nie jest świadczona, chociaż właściwa wykładnia prowadzi do wniosku, że stanowi on wyłącznie zdefiniowanie pojęcia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" w słowniczku ustawowym, aby oznaczało ono także inne niż umowa o pracę stosunki prawne, na podstawie których prowadzi się działalność zarobkową, w tym umowy cywilnoprawne oraz że w ogóle nie odnosi się do kwestii czasowych;
6) art. 2 pkt 19 lit. c w zw. z art. 2 pkt 21 ustawy poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że zatrudnienie lub inna praca zarobkowa to w rozumieniu ustawy wyłącznie faktyczne czynności polegające na wykonywaniu pracy i w związku z tym odstęp czasowy pomiędzy utratą zatrudnienia a faktycznym otrzymaniem dochodu i jego utratą wyłącza uznanie, że utrata ta jest spowodowana utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że taki odstęp czasowy nie ma znaczenia dla uznania utraty dochodu, gdyż niniejsze przepisy nie odnoszą się w ogóle do tego typu kwestii czasowych;
7) art. 5 ust. 4 ustawy poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że zasadnie organ odmówił ustalenia Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, chociaż gdyby prawidłowo ustalono kryterium dochodowe, to nie doszłoby do jego przekroczenia;
8) art. 7 ust. 1 ustawy poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że organ poprawnie odmówił uznania odprawy rentowej Skarżącej za dochód utracony;
9) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 19 lit. b i c ustawy poprzez nieuchylenie decyzji, która opierała się na naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci błędnej wykładni art. 2 pkt 19 lit. c ustawy przez co organ odmówił uznania dochodu z tytułu odprawy rentowej za utracony;
10) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art.5 ust.4 ustawy poprzez nieuchylenie decyzji opierającej się na naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci błędnego niezastosowania art. 5 ust.4 ustawy i nieustalenia Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego;
11) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy poprzez nie uchylenie decyzji opierającej się na naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci błędnego niezastosowania art. 7 ust. 1 ustawy;
12) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm., dalej: "p.u.s.a.") w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę dokonanych wyliczeń i nie przedstawienia ich;
13) art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie sprawy za dostatecznie wyjaśnioną;
14) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a i art. 141 § 4 p.p.s.a. i w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niezbadanie przez Sąd I instancji, czy stan faktyczny w oparciu o który wydano skarżoną decyzję został ustalony z zachowaniem reguł procedury;
15) art. 5 ust. 3 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę 1200,00 zł.
Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonej wyroku w całości, a także decyzji Kolegium, ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie powołano się na obydwie podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, iż nie został on oparty na usprawiedliwionych podstawach.
Ocenę zasadności skargi kasacyjnej należy rozpocząć od wskazania, iż zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. został wadliwie skonstruowany (pkt 12 i 14 petitum skargi kasacyjnej). Skarżący kasacyjnie nie wskazali konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w ich ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzowali zarzutu, nie przytoczyli właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwili ustalenia granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 77 k.p.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżący kasacyjnie muszą wskazać chociażby konkretny paragraf, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, źródło CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może, we własnym zakresie korygować, konkretyzować czy też uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).
Należy także wskazać, że w przedmiotowej sprawie orzeczenie wydał Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1742/19 (źródło CBOSA).
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Piśmiennictwo i praktyka sądowa jednolicie przyjmują, że w świetle treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w niezaskarżonym wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję, wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś, Komentarz do art. 153, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 895; zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06; z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, źródło CBOSA). Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1531/21, źródło CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przywoływane wyżej prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego ma istotne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy z uwagi treść art. 153 p.p.s.a., tj.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1742/19. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wskazał, że stypendium socjalne przyznane córce Skarżącej jest dochodem utraconym i z tego powodu przy ustalaniu kryterium dochodowego rodziny należy pominąć ten dochód. Natomiast odprawę rentową otrzymaną przez Skarżącą należy uwzględnić przy ustalaniu kryterium dochodowego rodziny.
Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Oznacza to, że w sytuacji, gdy ustalono w prawomocnym wyroku, że odprawę rentową otrzymaną przez Skarżącą należy uwzględnić przy ustalaniu kryterium dochodowego rodziny, to orzeczenie to wiąże organy prowadzące postępowanie w przedmiocie świadczenia wychowawczego i sądy oceniające prawidłowość przeprowadzenia takiego postępowania.
Z uwagi na powyższe, a zwłaszcza brzmienie art. 170 p.p.s.a. organy nie mogły prowadzić odrębnych ustaleń w zakresie dochodu skarżącej z tytułu odprawy rentowej, który został zasadnie wliczony do dochodu rodziny, gdyż stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponadto nie został zawarty w katalogu dochodów podlegających utracie, wymienionych w art. 2 pkt 19 wskazanej ustawy. Tym samym w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 2 pkt 19 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 2 pkt 21 ustawy czy w związku z art. 921 § 1 i 2 Kodeksu pracy.
Za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia przepisów konstytucyjnych. Przepisy te stanowią wzorce konstytucyjne, które realizowane są następnie w ustawach, w tym przypadku w ustawie o świadczeniach rodzinnych, której przepisy, jak wykazał to Naczelny Sąd Administracyjny, nie zostały naruszone przez Sąd I instancji, jak również przez orzekające wcześniej organy administracji.
Realizacja zasad praworządności i prawdy obiektywnej przejawia się także przez realizację dyspozycji art. 170 p.p.s.a., tj. uwzględnienie w toku postępowania administracyjnego treści prawomocnego orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem w zakresie, w jakim dotyczy ono kluczowych dla prowadzonego postępowania kwestii (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 884/19, źródło CBOSA).
Nie zasługują też na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które zostały uzasadnione w taki oto sposób, że Sąd I instancji oddalił skargę, zamiast ją uwzględnić, mimo naruszenia przez organy przepisów materialnych i mimo błędnego ustalenia stanu faktycznego. Skoro jednak do naruszeń takich przed organami nie doszło, oddalenie skargi należy uznać za uzasadnione.
Dostateczne wyjaśnienie sprawy w rozumieniu art. 113 § 1 p.p.s.a. dotyczy możliwości wydania wyroku z punktu widzenia dopełnienia reguł formalnych, związanych z tokiem sprawy administracyjnej, nie zależy zaś od stopnia wyjaśnienia sprawy z punktu widzenia prawdy materialnej, a zatem oceny przez sąd, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też nie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1476/22, źródło CBOSA).
Niezależnie od powyższego w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przez organy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 19 ustawy. Odnotować bowiem należy, że uznanie dochodu z tytułu odprawy rentowej za dochód utracony nie było możliwe z uwagi na związanie sądu orzekającego w niniejszej sprawie w dniu 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1742/19. Z analogicznego powodu nie doszło do naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy ani art. 5 ust. 4 ustawy wskazanego w petitum skargi kasacyjnej samodzielnie, jak również w powiązaniu z art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. W toku postępowania administracyjnego uwzględniono treść prawomocnego orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem w zakresie, w jakim dotyczyło ono kluczowych dla prowadzonego postępowania kwestii a mianowicie uznania odprawy rentowej za dochód rodziny Skarżącej.
Z analogicznego powodu nie doszło do naruszenia art. 7 ust. 2 i 3 ustawy ani art. 7 ust. 1 ustawy wskazanego w petitum skargi kasacyjnej samodzielnie, jak również w powiązaniu z art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. Sąd I instancji zasadnie podzielił stanowisko organów w zakresie wyliczenia dochodu rodziny Skarżącej uznając, że organy zastosowały się do oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1742/19.
W świetle powyższego zarzuty formułowane w skardze uznać należy za bezzasadne, ponieważ organ administracji publicznej ani Sąd I instancji nie dopuściły się naruszenia wskazań zawartych w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto organy i Sąd I instancji nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego oraz przepisów prawa materialnego, zatem brak jest podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi Skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 p.p.s.a. i art. 258-261 p.p.s.a.