I OSK 2337/23

I OSK 2337/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 747/22 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-01-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 747/22 w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 stycznia 2023 r. III SA/Kr 747/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A.O. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (Kolegium) z [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna.
Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości zarzucając mu:
I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 p. 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 7, 77 i 80 k. p. a. poprzez brak wszechstronnego, wyczerpującego i kompleksowego zweryfikowania wszystkich okoliczności i dowodów w sprawie, w tym w szczególności brak wzięcia całościowo pod uwagę sytuacji materialnej i życiowej Skarżącej oraz brak jej należytej oceny, co zaowocowało przekroczeniem granic uznania administracyjnego i błędnym przyjęciem, że brak jest podstaw do umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna;
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 p. 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a., 171 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. poprzez zaaprobowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny niedostatecznej realizacji przez organ wskazówek zawartych w wyroku z dnia 26 stycznia 2021 r., III SA/Kr 694/20 – co wyraziło się w niepełnym wyświetleniu sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej Skarżącej;
III. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 p. 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 2 p. 4) k. p. c. poprzez brak przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie uwzględnienia wniosku dowodowego o dopuszczenie i przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, poprzez zwrócenie się do Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej W., ul. [...], [...] W. o dokumentację medyczną Skarżącej celem wykazania jej aktualnego stanu zdrowia oraz braku w tym kontekście możliwości pozyskania środków na spłatę należności - co uniemożliwiło kompleksową ocenę stanu zdrowia Skarżącej, a co za tym idzie - rzetelną ocenę przesłanek umorzenia należności;
IV. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 p. 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. art, 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja rodzinna, materialna i zdrowotna oraz życiowa Skarżącej nie wyczerpuje przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności, a co za tym idzie - nie jest wystarczająca do umorzenia należności w całości, zaś w połączeniu z dotychczas udzieloną ulgą umorzenie całości byłoby nadmiarowe i nieuzasadnione - czym przekroczono granice uznania administracyjnego stawiając bez należytego umotywowania wyżej interes publiczny niż interes rodziny Skarżącej.
W uzasadnieniu zarzuty skargi kasacyjnej zostały szerzej umotywowane.
Na podstawie ww. zarzutów Skarżąca wniosła o:
I. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie;
II. przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały pokryte ani w całości ani w części;
III. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;
IV. ewentualnie, na zasadzie art. 188 p.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi w całości - poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu Instancji - a to na zasadzie art. 145 § 1 p. 1) lit a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Za najdalej idący zarzut uznać należy zarzut objęty punktem II petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 170 i art. 171 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a.
Stawiając powyższy zarzut Skarżąca wskazuje, że w jej ocenie nie zostały zrealizowane wytyczne wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 26 stycznia 2021 r. III SA/Kr 694/20. Zatem uzasadnienie zarzut wskazuje, że w istocie zarzut dotyczy naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji zaniechania wykonania wytycznych wynikających z wydanego uprzednio w sprawie prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego.
W wyroku z 26 stycznia 2021 r. Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji skupił się na argumentacji, że skarżąca pomimo przekroczenia wieku emerytalnego ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Z akt nie wynika jednak jakie wykształcenie skarżąca posiada czy też w jakim charakterze pracowała przed uzyskaniem emerytury - co pozwoliłoby Sądowi zweryfikować ocenę organu. Sąd Wojewódzki wyjaśnił również, że nie jest również w stanie wypowiedzieć się, czy cukrzyca skarżącej pozwala jej na podjęcie, nawet dorywczo dodatkowej pracy.
Sąd zwrócił uwagę, że właściwie nic nie wiadomo również o sytuacji materialnej i osobistej synów skarżącej, którzy przecież faktycznie mieszkają z matką, a więc w jakiejś mierze mogą ją odciążyć od kosztów utrzymania w celu umożliwienia spłacania zadłużenia. Wskazał, że w ponownym postępowaniu organ ustali, czy skarżąca z uwagi na swój wiek, stan zdrowotny i dotychczasowy sposób zarobkowania (przed emeryturą) jest w stanie podjąć zatrudnienie. Organ ustali również, czy synowie skarżącej z racji uzyskiwanych dochodów są w stanie wspomóc matkę w spłacie zadłużenia.
Jak wynika z akt sprawy, rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji zwrócił się do Skarżącej o przedłożenie dokumentów niezbędnych do wykazania szczególnych okoliczności dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej rodziny (miesięczne wydatki wiązane z utrzymanie rodziny, sytuacja zdrowotna rodziny, sytuacja zawodowa i bytowa rodziny), w tym sytuacji materialnej i osobistej osób wspólnie z nią zamieszkujących oraz wysokości netto dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny. Organ zobowiązywał również Skarżącą do przedstawienia informacji o posiadanym wykształceniu i stanie majątkowym. Dążąc do ustalenia sytuacji Skarżącej organ zwracał się również do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Dostrzegając rozbieżność pomiędzy oświadczeniami złożonymi przez Skarżącą w ramach postępowania o umorzenie zaległości z oświadczeniem złożonym w ramach postępowania o udzielenie dofinansowania w ramach programu "Czyste powietrze" organ ponownie wezwał Skarżącą do przedstawienia wyjaśnień co do jej sytuacji.
Skarżąca nie przedstawiła żadnych wyjaśnień co do swojej sytuacji zawodowej. Nie przedstawiła żadnej dokumentacji lekarskiej potwierdzającej wskazywane przez nią schorzenia, powołując się na urlop lekarza. Wyjaśniła, że mieszka z synem ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, syn pomaga jej w zakupach, sprzątaniu i codziennej pielęgnacji. Podała również wysokość miesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego oraz wysokość opłat z tym związanych, to jest wysokość opłat za gaz, wywóz śmieci, wodę i prąd oraz wywóz szamba jak również wysokość opłat za leki.
Oznacza to, że organ podjął działania niezbędne do wykonania wytycznych wynikających z wyroku Sądu Wojewódzkiego, to jest do uzyskania informacji o wykształceniu i możliwości podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia, jej stanie zdrowia i sytuacji materialnej jej synów. Zaniechanie podania przez Skarżącą informacji dotyczących tychże kwestii, w tym zaniechanie przedłożenia jakiejkolwiek dokumentacji medycznej potwierdzającej stan zdrowia nie może być uznane za niewykonanie przez organy wytycznych wynikających z wyroku z 26 stycznia 2021 r. III SA/Kr 694/20. W konsekwencji nie można stawiać Sądowi Wojewódzkiemu zarzutu niedostrzeżenia naruszenia przez organy art. 153 p.p.s.a.
W konsekwencji, zarzut objęty punktem II petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadny.
Stawiając zarzut objęty punktem I petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Skarżąca zarzuca w istocie Sądowi pierwszej instancji przyjęcie za podstawę kontroli zaskarżonej decyzji ustaleń faktycznych poczynionych z naruszeniem wskazanych przez nią przepisów k.p.a.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że w ocenie Skarżącej owe uchybienia polegały na zaniechaniu zwrócenia się do placówki medycznej wskazanej przez nią w toku postępowania przed organem pierwszej instancji o nadesłanie dokumentacji medycznej, jak również zaniechanie przeprowadzenia stosownych dowodów osobowych ograniczając się do korespondencji ze Skarżącą.
Odnosząc się do tak uzasadnionego Sąd kasacyjny przypomina na wstępie, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. I OSK 249/21 i powołane tam orzecznictwo). Skarżąca w petitum skargi kasacyjnej wskazała jako naruszony art. 77 k.p.a., składający się z czterech jednostek redakcyjnych o różnej treści normatywnej, nie precyzując, który z paragrafów przywołanego przez nią artykułu został naruszony. Sprecyzowania takiego brak również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Zatem postawiony przez Skarżącą zarzut może zostać rozpoznany jedynie w zakresie prawidłowo sprecyzowanym, to jest w zakresie art. 7 i art. 80 k.p.a.
Sąd kasacyjny wyjaśnia, że że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast.k.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Z treści przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Zatem strona powinna przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu.
Wskazać także należy, że zasada swobodnej oceny dowodów, obowiązująca w postępowaniu administracyjnym (art. 80 k.p.a.), nie oznacza dowolności oceny mocy i wiarygodności dowodu, lecz jego ocenę wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, a więc wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają, bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności. Ocena dowodów jest czynnością myślową i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia. Organ administracji publicznej może zatem wysnuwać z zebranego materiału dowodowego tylko wnioski logicznie uzasadnione. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, organ orzekający ocenia wyniki postępowania dowodowego na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego. Proceduralnym warunkiem prawidłowości oceny wyników postępowania dowodowego jest zgromadzenie i przeprowadzenie dowodów zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym sprawia, że ocena wyników postępowania dowodowego będzie wadliwa z tego powodu, że jest oparta na materiale dowodowym niekompletnym lub nie w pełni rozpatrzonym.
Powyższe oznacza, że ocena materiału dowodowego dokonana przez organ i zaakceptowana przez sąd administracyjny może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie organu wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie.
Organy obu instancji przeanalizowany zgromadzony materiał dowodowy, to jest złożone przez Skarżącą wyjaśnienia zawarte w piśmie z 5 sierpnia 2021 r. i 30 sierpnia 2021 r., porównały ich treść z treścią oświadczeń złożonych na wcześniejszym etapie postępowania (wywiad środowiskowy z 5 lutego 2020 r.) oraz na potrzeby innych postępowań (pismo z 13 lipca 2021 r. złożone w ramach programu "Czyste powietrze"). Ustaliły również wysokość uzyskiwanych przez Skarżącą świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego na podstawie informacji uzyskanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powołując się na zgromadzoną dokumentację wskazały, że Skarżąca udowodniła łącznie 17 lat okresu składkowego i nieskładkowego, jedynym dokumentem potwierdzających zatrudnienie jest świadectwo pracy z P. w K. [...] w którym to zakładzie była zatrudniona do 17 września 1998 r. na w charakterze robotnika – pracownika przyuczonego.
Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego organy uznały, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności losowe w sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz finansowej przemawiające za udzieleniem ulgi w postaci umorzenia całości należności, uznały jednak, że zasadne jest umorzenie odsetek ustawowych od nienależnie pobranego świadczenia za opóźnienie.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że Skarżąca jest matką kilkorga dzieci w wieku dorosłym, które mają obowiązek wspierania rodzica, który znajduje się w niedostatku. Niewątpliwie taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Świadczy o tym fakt, że strona nie korzysta z żadnych form wsparcia z pomocy społecznej w sytuacji, gdy zestawienie wydatków, jakie miesięcznie ponosi (bez żywności i kosztów bieżących zakupów środków czystości), przewyższa lub jest na równi z kosztami dochodu jaki strona wykazuje. Nadto ilość zużywanych mediów świadczy o tym, że strona nie zamieszkuje sama, a ilość domowników jest trudna do ustalenia, bowiem Skarżąca podaje w tym zakresie sprzeczne oświadczenia. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wieloosobowe, niemniej jednak nie sposób ustalić dokładnej liczby dzieci, z którymi zamieszkuje. Niewątpliwie jednak – na co wskazuje doświadczenie życiowe i zasady logiki – dzieci stanowią wsparcie dla strony, albowiem w innym razie strona nie byłaby w stanie samodzielnie ponosić miesięcznych wydatków, jakie deklaruje i prawdopodobnie wnioskowałaby o wsparcie z MGOPS.
Skarżąca nie przedstawiła żadnych argumentów pozwalających na zakwestionowanie dokonanej przez organy i przyjętej przez Sąd Wojewódzki oceny sytuacji jej i jej rodziny.
Zarzuty Skarżącej sprowadzają się wyłącznie do przypisywania organom zaniechania zwrócenia się do placówki medycznej oraz przeprowadzenia dowodów osobowych. Skarżąca nie wskazuje jednak, jakie to dowody osobowe miałyby zostać przez organ przeprowadzone. Jeżeli chodzi o zarzut zaniechania zwrócenia się do placówki medycznej o nadesłanie informacji czy dokumentacji motywowany nieporadnością Skarżącej, Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że Skarżąca dokumentacji owej nie przedstawiła w toku postępowania przed organem pierwszej instancji powołując się na urlop lekarza. Oznacza to, że Skarżąca wiedziała w jaki sposób można wystąpić o udostępnienie dokumentacji medycznej czy odpowiednich zaświadczeń (o czym świadczy przedłożenie takiego dokumentu w toku uprzednio prowadzonego postępowania, to jest przy piśmie z 7 lutego 2020 r.).
W konsekwencji zarzut objęty punktem I petitum skargi kasacyjnej uznać należy za niezasadny.
Niezasadny jest również zarzut objęty punktem III petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 p. 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 2 p. 4) k. p. c.
Sąd kasacyjny wskazuje na wstępie, że w świetle art. 106 § 5 p.p.s.a. do postępowania dowodowego o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.c. nie oznacza jednak możliwości stosowania przepisu art. 187 2 p. 4) k. p. c., to jest przepisu dotyczącego treści pozwu i możliwości zawarcia w nim wniosku o zażądanie dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona sama nie może ich uzyskać. Inny jest bowiem sposób sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sąd cywilny a inny – przez sąd administracyjny. Sąd cywilny rozstrzygając sprawę zobligowany jest do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a więc zbadania prawdziwości twierdzeń stron postępowania. Sąd administracyjny kontroluje natomiast zgodność z prawem decyzji administracyjnej, w tym prawidłowość dokonanych przez organ ustaleń faktycznych. Sąd administracyjny nie prowadzi więc postępowania dowodowego takiego jak przewidziane przepisami k.p.c. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. pozwala Sądowi Administracyjnemu wyłącznie na przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu, o ile nie spowoduje to przedłużenia postępowania i jest niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Sąd administracyjny nie może więc zastępować strony w zebraniu materiału dowodowego, potwierdzającego jej oświadczenia, a do tego zmierzał w istocie wniosek dowodowy Skarżącej.
Odnosząc się do zarzutu objętego punktem IV petitum skargi kasacyjnej, zwrócić należy uwagę w pierwszej kolejności, że przywołany przez Skarżącą art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji wynikający z Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych") jest przepisem o charakterze materialnym a nie procesowym. Zatem stawiając zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego Skarżąca winna wskazać na czym polegała jego błędna wykładnia dokonana przez Sąd czy też na czym polegała niewłaściwość zastosowania tego przepisu. Powiązanie przywołanego przepisu z art. 145 § 1 p. 1) lit. c) p.p.s.a. świadczy zaś o tym, że Skarżąca podnosząc zarzut naruszenia art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w istocie dąży do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organy a przyjętych przez Sąd Wojewódzki. Jednocześnie sposób sformułowania zarzutu wskazuje, że Skarżąca kwestionuje w istocie uznanie przez organy, że w sprawie nie zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności" uzasadniające umorzenie zaległości w całości.
Sąd kasacyjny przypomina w tym miejscu, że w świetle art. 30 ust. 9 ustawy o ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
W niniejszej sprawie organ odwoławczy podkreślił, że sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Przesłanką do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych mogą być niskie dochody rodzinie lub przejściowe trudności finansowe, ale przy jednoczesnym występowaniu innych szczególnych okoliczności, takich jak na przykład długotrwała choroba w rodzinie, niepełnosprawność lub zdarzenie losowe wymagające dodatkowych nakładów finansowych.
Treść stanowiska organu wskazuje, że w jego ocenie nie zaistniała przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Sąd kasacyjny podkreśla, że art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala na udzielenie ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń o ile zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jak ustalił organ – a ustaleń tych Skarżąca nie podważyła w ramach zarzutów objętych punktami I-III petitum skargi kasacyjnej - w sprawie nie zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Oznacza to, że w świetle ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i przyjętej przez nie wykładni art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nie została zakwestionowana przez Skarżącą, brak było podstaw do udzielenia ulgi. Niezasadne są zatem szeroko rozbudowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumenty dotyczące zaniechania wyjaśnienia przyczyn nieudzielania Skarżącej ulgi oraz nierozważenia czy jest ona w stanie spłacić zaległości.
Sąd kasacyjny dostrzega pewną niekonsekwencję stanowiska organów, które uznały jednocześnie, że wobec trudnej sytuacji Skarżącej zasadne jest umorzenie odsetek ustawowych od należności głównej, nie może to jednak stanowić podstawy dla podzielenia zarzutów skargi kasacyjnej i uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego.
W konsekwencji również zarzut naruszenia art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznać należało za niezasadny.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.