I OSK 2333/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne w sprawie komunalizacji części nieruchomości, uznając, że część działki przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe nie mogła być uznana za rolną.
Gmina Wrocław domagała się stwierdzenia nabycia z mocy prawa części nieruchomości. Organy administracji i WSA odmówiły, uznając całą nieruchomość za rolną i wyłączoną z komunalizacji. NSA uchylił te rozstrzygnięcia, stwierdzając, że część działki przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe (symbol MW) nie miała charakteru rolnego, a jedynie dopuszczalne przeznaczenie na sady nie mogło przesądzać o rolnym charakterze całej nieruchomości. Sąd podkreślił, że definicja nieruchomości rolnej ewoluowała i nie można było stosować późniejszych przepisów ani interpretować planu zagospodarowania przestrzennego w sposób prowadzący do absurdalnych wniosków.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Gminy Wrocław od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę gminy na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa części nieruchomości. Gmina domagała się komunalizacji części nieruchomości położonej we Wrocławiu, która według organów administracji i WSA, ze względu na przeznaczenie rolne (częściowo lub w całości), wchodziła w skład Państwowego Funduszu Ziemi i była wyłączona z komunalizacji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał ją za uzasadnioną. Sąd podkreślił, że kluczowe dla komunalizacji jest przeznaczenie nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. Analiza planu wykazała, że część działki była przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe wysokie (symbol MW), a jedynie dopuszczalne było urządzenie na niej sadów. Druga część działki miała przeznaczenie rolne (symbol RP). NSA uznał, że stanowisko organów i WSA, iż cała nieruchomość jest rolna i wyłączona z komunalizacji, było nieuprawnione. Sąd wskazał, że podstawowa funkcja terenu (budownictwo mieszkaniowe) dominowała nad funkcją dopuszczalną (sady), a interpretacja planu zagospodarowania przestrzennego nie mogła prowadzić do sytuacji, w której mimo przeznaczenia pod budownictwo mieszkaniowe, grunt nie mógłby być tak wykorzystany. Ponadto, NSA zwrócił uwagę na błąd w zastosowaniu definicji nieruchomości rolnej, wskazując, że art. 461 Kodeksu cywilnego, na który powołał się WSA, nie obowiązywał w dacie decydującej o komunalizacji. Sąd podkreślił, że możliwe jest komunalizowanie jedynie części nieruchomości, jeśli spełnia ona przesłanki ustawy komunalizacyjnej. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje administracyjne, nakazując ustalenie dokładnej powierzchni części działki podlegającej komunalizacji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, część nieruchomości przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe nie może być uznana za rolną tylko z powodu dopuszczalnej funkcji sadów, a cała nieruchomość nie podlega wyłączeniu z komunalizacji.
Uzasadnienie
Podstawowe przeznaczenie terenu w planie zagospodarowania przestrzennego (budownictwo mieszkaniowe) decyduje o jego charakterze, a dopuszczalna funkcja uzupełniająca (sady) nie może przesądzać o rolnym charakterze całej nieruchomości, zwłaszcza gdy prowadziłoby to do absurdalnych wniosków.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (5)
Główne
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 5 § ust. 1
Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny mienia istniejący w dniu 27 maja 1990 r.
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 11 § ust. 1 pkt 3
Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego) nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli należą do Państwowego Funduszu Ziemi.
Dz.U. 1985 nr 22 poz 99 art. 91 § ust. 1
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Grunty państwowe położone na obszarach miast, przeznaczone w planach zagospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolnej, nieoddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, wchodzą w skład Państwowego Funduszu Ziemi.
Pomocnicze
k.c. art. 461
Kodeks cywilny
Definicja nieruchomości rolnej, która nie obowiązywała w dacie decydującej o komunalizacji.
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych art. 1 § ust. 1
Definicja nieruchomości rolnej obowiązująca do 1 października 1990 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Część nieruchomości przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe (MW) nie jest nieruchomością rolną, a dopuszczalna funkcja sadów nie przesądza o rolnym charakterze całej działki. Możliwa jest komunalizacja części nieruchomości, jeśli spełnia ona przesłanki ustawy. Błędne zastosowanie art. 461 K.c. przez WSA, który nie obowiązywał w dacie komunalizacji.
Godne uwagi sformułowania
Podstawowe znaczenie miało zatem, przeznaczenie gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, nie zaś faktyczne wykorzystanie gruntu. Formułując takie stanowisko pominięto podstawową funkcję i niewłaściwie zinterpretowano zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Takie rozumienie zapisów planu miejscowego doprowadziłoby do absurdalnej sytuacji, że mimo przeznaczenia gruntu pod budownictwo wysokie nie można realizować budownictwa mieszkaniowego, bo grunt ma charakter rolny.
Skład orzekający
Jolanta Rudnicka
przewodniczący sprawozdawca
Marek Stojanowski
członek
Monika Nowicka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących komunalizacji mienia państwowego, znaczenie planów zagospodarowania przestrzennego dla określenia charakteru nieruchomości, możliwość komunalizacji części nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego z 1990 r. i interpretacji planów zagospodarowania przestrzennego z tamtego okresu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia komunalizacji mienia i interpretacji planów zagospodarowania przestrzennego, co ma znaczenie praktyczne dla samorządów i właścicieli nieruchomości. Wyjaśnia, jak rozstrzygane są spory o charakter nieruchomości.
“Czy część działki budowlanej może być uznana za rolną? NSA wyjaśnia zasady komunalizacji mienia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2333/20 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-02-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-10-28 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Stojanowski Monika Nowicka Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane I SA/Wa 1900/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-02-07 Skarżony organ Inne Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 5 ust 1 Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Monika Nowicka Protokolant: sekretarz sądowy Dominik Kozarski po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Wrocław od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1900/19 w sprawie ze skargi Gminy Wrocław na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 5 lipca 2019 r. nr KKU-167/18 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 5 lipca 2019 r. nr KKU-167/18 oraz decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 23 października 2018 r. Nr. NRŚ-OR.7532.381.2015.KS oraz NRŚ-OR.7532.G.155.381.2015.KS; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Gminy Wrocław kwotę 640 zł ( sześćset czterdzieści złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. I SA/Wa 1900/19, oddalił skargę Gminy Wrocław na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 5 lipca 2019 r. nr KKU-167/18 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał, że decyzją z dnia 23 października 2018 r. Wojewoda Dolnośląski odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia przez Gminę Miejską Wrocław z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., prawa własności części nieruchomości, położonej we Wrocławiu, oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki [...] o powierzchni 0.9614 ha, [...], obręb [...] P., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...]. Wojewoda Dolnośląski wskazał, że dla komunalizacji mienia, w świetle przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32. poz. 191 z późn. zm.) decydujące znaczenie ma stan prawny i faktyczny dotyczący tego mienia istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że Skarb Państwa na dzień 27 maja 1990 r. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13. poz. 87 ze zm.), a prawo własności nieruchomości ujawnione zostało w księdze wieczystej KW nr [...]. Wskazał, że w dniu 27 maja 1990 r. w operacie ewidencji gruntów i budynków w obrębie [...]- P. nieruchomość figurowała jako użytek rolny. Jednocześnie dodał, że zgodnie z obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta Wrocławia, przyjętym Uchwałą Miejskiej Rady Narodowej nr XXI/104/88 z dnia 10 czerwca 1988 r. w przeważającej części działka nr [...] położona była na obszarze przeznaczonym na cele rolne, a dodatkowo treść planu przewidywała wykorzystywanie rolnicze części działki położonej na obszarze oznaczonym symbolem MW, dopuszczając możliwość urządzenia na niej sadów. W ocenie Wojewody, przedmiotowa nieruchomość należała w dniu 27 maja 1990 r. do Państwowego Funduszu Ziemi i jest wyłączona z komunalizacji z mocy art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...). Odwołanie od ww. decyzji złożyła Gmina Wrocław. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zaskarżoną decyzją z dnia 5 lipca 2019 r. nr KKU-167/18 utrzymała w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 23 października 2018 r. nr NRŚ-OR.7532.381.2015.KS w przedmiocie odmowy komunalizacji. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Komisja uznała, że działka nr [...] znajdowała się w strefie o przeważającej funkcji uprawy polowe z funkcją uzupełniającą w postaci użytków zielonych - łąki, pastwiska - sadów, ogrodów tymczasowych, obiektów związanych bezpośrednio z produkcją rolniczą, urządzeń infrastruktury technicznej z funkcją dopuszczalną w formie obiektów budowlanych ściśle związanych z produkcją rolną, obiektów mieszkaniowych i usługowych, wszystkich rodzajów zieleni, tym samym stanowiła nieruchomość rolną, w konsekwencji czego, zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. z mocy prawa weszła w skład Państwowego Funduszu Ziemi, a tym samym była wyłączona z komunalizacji na rzecz właściwej gminy - Gminy Miejskiej Wrocław w trybie art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...). Komisja wskazała, że opisana na wstępie nieruchomość, w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. a z akt sprawy nie wynika ażeby, w formie prawem przewidzianej, przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz jakiegokolwiek podmiotu, a tylko wówczas nieruchomość ta nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Stosownego wpisu w tym zakresie brak jest również w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości. Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina Wrocław. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał na treść art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) i wywiódł, że przesądzającym w sporze winno być zbadanie przeznaczenia nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. cją rolną, obiektów mieszkaniowych i usługowych, wszystkich rodzajów zieleni). Według Sądu I instancji postanowienia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dniu 27 maja 1990 r. wskazywały rolnicze przeznaczenie gruntu w przeważającej części, a w pozostałej części dopuszczały jej przeznaczenie na sady. Zgodnie zaś z treścią art. 461 Kodeksu cywilnego nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Zatem dopuszczenie w planie zagospodarowania przestrzennego możliwości przeznaczenia części przedmiotowej nieruchomości na sady pozwala na stwierdzenie, że można ją uznać w świetle powyższej definicji za nieruchomość rolną, a więc wchodzącą w skład PFZ, co w konsekwencji wyłącza możliwość jej komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy komunalizacyjnej. Według Sądu I instancji powyższą okoliczność potwierdza również treść wypisu z rejestru gruntów, z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła użytek rolny. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wydane w sprawie decyzje są prawidłowe, przedmiotowa nieruchomość nie podlega komunalizacji jako grunt wchodzący w skład Państwowego Funduszu Ziemi. Przy czym Sąd podzielił w tym zakresie argumentację organu I instancji zawartą w uzasadnieniu decyzji, za błędne uznając stanowisko organu II instancji, że decydujące znaczenie ma przeznaczenie rolne przedmiotowej nieruchomości w przeważającej części. Istotne jest bowiem, że przeznaczenie nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego w części oznaczonej symbolem MW dopuszczało także jej przeznaczenie na sady, a więc produkcję sadowniczą, która zgodnie z przedstawioną wyżej definicją zawartą w Kodeksie cywilnym stanowi nieruchomość rolną. Sąd podkreślił, że powyższe uchybienie organu II instancji pozostaje jednak bez wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina Wrocław, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: - art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że do Państwowego Funduszu Ziemi należy cała nieruchomość w sytuacji, gdy jedynie jej część posiada przeznaczenie rolnicze, - art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że na podstawie wskazanego przepisu możliwym jest nabycie przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa własności jedynie całości nieruchomości, podczas gdy dopuszczalne jest wyprowadzenie z niego normy prawnej odnoszącej się jedynie do części nieruchomości, która nie jest wyodrębniona geodezyjnie, - art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do całości przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy jedynie jej część wchodzi w skład Państwowego Funduszu Ziemi ze względu na swoje przeznaczenie rolnicze i nie podlega komunalizacji. Powołując się na powyższe zarzuty, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy. 2. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W piśmie z dnia 22 lipca 2020 r. pełnomocnik Gminy oświadczył, że żąda rozpoznania sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie wyżej opisanych zarzutów. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach podniesionych w niej zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny uznał ją za uzasadnioną. Zgodnie z podniesionym w skardze kasacyjnej art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), czyli w dniu 27 maja 1990 r. Natomiast stosownie do art. 11 ust. 1 pkt 3 wskazanej ustawy składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3. nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli należą do Państwowego Funduszu Ziemi, z zastrzeżeniem przepisu art. 15. Zatem istotne w sprawie było ustalenie, czy nieruchomość, o komunalizację której wnioskuje Gmina Wrocław należała w dniu 27 maja 1990 r. do Państwowego Funduszu Ziemi. Przypomnieć w tym miejscu należy, że Państwowy Fundusz Ziemi utworzono na podstawie art. 3 ust.1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Państwowy Fundusz Ziemi nie miał osobowości prawnej, funkcjonując w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa. Fundusz ten został utworzony w celu zrealizowania przebudowy ustroju rolnego, a zarządzanie nim ustawodawca powierzył Ministrowi Rolnictwa i Reform Rolnych. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464) wspomniany art. 3 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowił zasadniczą podstawę prawną funkcjonowania Państwowego Funduszu Ziemi. Dopiero bowiem w przepisach przejściowych ustawy z dnia 28 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99), w art. 91 i 92, zamieszczone zostały bardziej szczegółowe regulacje, dotyczące Państwowego Funduszu Ziemi. Przepisy te obowiązywały w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. Art. 91 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej (Dz.U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74 z późn. zm.), określał, które grunty położone na obszarach miast wchodzą w skład Państwowego Funduszu Ziemi. Zgodnie z tym przepisem grunty państwowe położone na obszarach miast, przeznaczone w planach zagospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolnej, nieoddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, wchodzą w skład Państwowego Funduszu Ziemi. Nie ulega wątpliwości, że sporna nieruchomość położona jest w obrębie ewidencyjnym miasta Wrocławia, stanowi teren miejski. Dlatego w przedmiotowej sprawie art. 91 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ma zastosowanie. Podstawowe znaczenie miało zatem, przeznaczenie gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, nie zaś faktyczne wykorzystanie gruntu. Zgodnie z obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta Wrocławia, przyjętym Uchwałą Miejskiej Rady Narodowej nr XXI/104/88 z dnia 10 czerwca 1988 r. przedmiotowy grunt znajdował się na obszarze oznaczonym symbolami MW (zabudowa mieszkaniowa wysoka - od 5 do 11 kondygnacji, z funkcją uzupełniającą w postaci zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej o średniej i niskiej intensywności, usług elementarnych i podstawowych, urządzeń obsługi gospodarki mieszkaniowej, zieleni osiedlowej, parkingów, stacji paliw, zakładów pracy nieuciążliwych z funkcją dopuszczalną w formie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, zakładów przemysłu nieuciążliwego, sadów) i RP (uprawy polowe z funkcją uzupełniającą w postaci użytków zielonych - łąki, pastwiska - sadów, ogrodów tymczasowych, obiektów związanych bezpośrednio z produkcją rolniczą, urządzeń infrastruktury technicznej z funkcją dopuszczalną w formie obiektów budowlanych ściśle związanych z produkcją rolną, obiektów mieszkaniowych i usługowych, wszystkich rodzajów zieleni). Zatem z wypisu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r. wynika, że działka nr [...] o powierzchni 0.9614 ha, [...], obręb [...] P., zapisana w księdze wieczystej KW nr [...], położona jest na 2 obszarach. Jedna część działki na obszarze MW przeznaczonym pod budownictwo mieszkaniowe wysokie, zaś druga część tej działki na terenie o symbolu RP – tereny rolne. W tej sytuacji nieuprawnione jest stanowisko orzekających w sprawie organów i Sądu I instancji, że nie zostały spełnione przesłanki komunalizacji co do części działki (oznaczonej w planie symbolem MW) z tego powodu, że przedmiotowy grunt ma przeznaczenie rolne. Jak bowiem wynika z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego część działki położona jest na obszarze o przeznaczeniu podstawowym budownictwo mieszkaniowe wysokie do 11 kondygnacji. Wojewoda Dolnośląski i Sąd I instancji wadliwie przyjęli, że treść planu przewidywała przeznaczenie rolne całej działki z tego powodu, że plan dopuszczał na terenie oznaczonym MW możliwość urządzenia sadów. Formułując takie stanowisko pominięto podstawową funkcję i niewłaściwie zinterpretowano zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Bezspornym jest fakt, że część nieruchomości oznaczona symbolem RP jest gruntem rolnym. Jednakże część oznaczona w planie symbolem MW nie ma cech nieruchomości rolnej. O przeznaczeniu nieruchomości decyduje jej funkcja podstawowa, która jest funkcją dominującą a taką w przypadku części przedmiotowej działki było na dzień 27 maja 1990 r., przeznaczenie MW, czyli zabudowa mieszkaniowa wysoka jedynie z dopuszczalną funkcją zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, zakładów przemysłu nieuciążliwego, sadów. To przeznaczenie dopuszczalne, jak słusznie wywiedziono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazane zostało jako pochodne, warunkowe i nie mogło być przesłanką uznania części nieruchomości oznaczonej symbolem MW na cele rolnicze. Postanowienia planów zagospodarowania przestrzennego określają docelowe przeznaczenie terenu, z uwzględnieniem jego funkcji na danym obszarze, formułując w tym celu wytyczne co do podstawowego i uzupełniającego przeznaczenia terenu. Natomiast przeznaczenie dopuszczalne jest definiowane jako adaptacja istniejących obiektów, urządzeń lub funkcji. Jak trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej zgodność przyszłych zamierzeń z ustaleniami planu powinna być oceniana w kontekście przeznaczenia podstawowego lub uzupełniającego. Gdyby intencją gminy było przeznaczenie całej nieruchomości na produkcję rolną, to zbędnym byłoby oznaczenie jej części symbolem MW. Jak słusznie również wskazano w skardze kasacyjnej niewłaściwym w sprawie było zastosowanie definicji gruntu rolnego, jako każdej nieruchomości, która jest lub może być wykorzystana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Przywołany przez Sąd I instancji art.46 1 kodeksu cywilnego nie obowiązywał w dniu 27 maja 1990 r., gdyż został dodany przez art.1 pkt 11 ustawy z 28 lipca 1990 r. ( Dz.U., Nr 55, poz. 321) i obowiązywał od dnia 1 października 1990 r. Natomiast do dnia 1 października 1990 r. pojęcie nieruchomości rolnej określało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych ( tj. Dz.U. 1983 r., Nr 19, poz.86 ze zm.). Zgodnie z §1 ust.1 tego rozporządzenia: "Nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej." Jak podkreśla się w piśmiennictwie definicja nieruchomości rolnej w ówczesnym stanie prawnym została określona przede wszystkim według kryterium przeznaczenia. Decydujące znaczenie przypisano w wymienionym przepisie gospodarczemu, produkcyjnemu stanowi rzeczy, a nie okoliczności, że w skład działki lub działek wchodzą oprócz gruntów rolnych także nieużytki. Na tej podstawie uznawano, że gdyby nawet sąsiadujące z gruntami rolnymi nieużytki miały powierzchnię przekraczającą połowę całego obszaru nieruchomości, to nie można byłoby rozszerzać pojęcia nieruchomości rolnej na grunty, które ze swego przeznaczenia takiego charakteru nie mają ani nie mogłyby mieć w przyszłości. Dlatego nieużytki rolne bez względu na sposób ich użytkowania nie mogły być zaliczone do nieruchomości rolnej (por. uchwała SN z 14 grudnia 1984 r., sygn. III CZP 78/84, OSNCP 10/85, poz. 149 i S. Dmowski, S. Rudnicki w Komentarz do Kodeksu cywilnego Część I, LexisNexis 2008, Wyd. 9, str. 211-212). Od dnia 1 października 1990 r. legalną definicję nieruchomości rolnej określają przepisy Kodeksu cywilnego ( art.46 1K.c.). Przepis ten rozszerzył dotychczasowe określenie nieruchomości rolnej na całą działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej. Dla potrzeb niniejszej sprawy istotne jest to, że w ustawach szczególnych dla potrzeb komunalizacji sprecyzowano, które grunty stanowią grunty orne, wchodzące w skład Państwowego Funduszu Ziemi (art.91 ustawy wywłaszczeniowej z 1985 r.). Na marginesie dodać trzeba, że również w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego przyjęto, że pod pojęciem nieruchomości rolnej należy rozumieć nieruchomość rolną w rozumieniu Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne. Dla celów komunalizacji podstawowe znaczenie ma, jak wyżej to już wskazano, funkcja, jaką dla określonej nieruchomości wyznacza miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Plany miejscowe stanowią źródło prawa, a skoro według planu przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była pod budownictwo wysokie, to jedynie z funkcji dopuszczającej "sady" nie można wnioskować, że przedmiotowa działka jest gruntem rolnym. Takie rozumienie zapisów planu miejscowego doprowadziłoby do absurdalnej sytuacji, że mimo przeznaczenia gruntu pod budownictwo wysokie nie można realizować budownictwa mieszkaniowego, bo grunt ma charakter rolny. W orzecznictwie dotyczącym komunalizacji mienia dopuszczono możliwość komunalizacji jedynie części nieruchomości spełniającej przesłanki ustawy komunalizacyjnej z 1990 r. Przedmiotem komunalizacji na podstawie ustawy z 10 maja 1990 r. jest mienie tj. własność i inne prawa majątkowe, co oznacza, że przedmiotem komunalizacji nie są nieruchomości, lecz przysługujące Skarbowi Państwa prawo własności nieruchomości. Bez znaczenia jest okoliczność, że mienie to, w przypadku gdy jest nim nieruchomość nie zostało wyodrębnione i nazwane geodezyjnie (wyrok NSA z 23 stycznia 2009 r., I OSK 755/08, publ. www.nsa.gov.pl). Art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej z 1990 r. nie wyłącza zatem komunalizacji w stosunku do części nieruchomości, o ile spełnione są przesłanki nabycia z mocy prawa tylko w tej części. Jest to stanowisko utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki WSA w Warszawie z: 8 kwietnia 2004 r., I SA 523/03; 26 stycznia 2005 r., I SA 2453/03; 26 marca 2008 r.; I SA/Wa 48/08; wyroki NSA z: 19 grudnia 2006 r., I OSK 262/06; 20 lutego 2007 r. I OSK 1352/06, publ. www. nsa.gov.pl). W zaistniałej w rozpoznawanej sprawie sytuacji prawnej uprawniony geodeta powinien określić dokładną powierzchnię obu części działki (jedną oznaczoną w planie symbolem MW i drugą symbolem RP) odwzorowując oznaczenia z planu na mapie dla celów projektowych. Umożliwi to ustalenie powierzchni tej części działki, która mogłaby podlegać komunalizacji z mocy samego prawa. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej, na podstawie art.188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art.203 pkt 1 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI