I OSK 2310/22

I OSK 2310/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Górska /sprawozdawca/
Karol Kiczka /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 128/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-06-30
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 7 października 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 7 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 128/22 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 listopada 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-148/2021/AM w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 8 września 2021 r. nr 2636/2021, II. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. S. kwotę 897 (osiemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 128/22, oddalił skargę P. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...].
Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
W toku wszczętego na wniosek D.S. postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. U. nieruchomości w miejscowości [...], woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wnioskodawczyni złożyła wniosek o jego zawieszenie do czasu uzupełnienia dokumentów.
Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia 2 czerwca 2011 r., wydanym na podstawie art. 98 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej k.p.a., zawiesił przedmiotowe postępowanie.
W piśmie z dnia 15 czerwca 2015 r. P. S. poinformował Wojewodę Mazowieckiego, że D. S. zmarła w dniu 29 marca 2013 r. a na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie, VI Wydział Cywilny z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI Ns 906/13, spadek po niej nabyli syn P. S. i wnuczka U.W.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Wojewoda Mazowiecki umorzył uprzednio zawieszone postępowanie, wskazując na upływ trzyletniego terminu zakreślonego na jego podjęcie. Decyzja ta została jednakże uchylona decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2015 r. a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W piśmie z dnia [...] października 2015 r. P. S. zwrócił się do Wojewody Mazowieckiego o podjęcie zawieszonego postępowania.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 105 § 1 i art. 98 § 2 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie z wniosku D. S., wskazując, że w okresie trzech lat od zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróciła się o jego podjęcie. Organ wskazał przy tym, że termin ten upływał w dniu 19 lipca 2015 r., albowiem z uwagi na śmierć D.S. był on zawieszony w okresie od 29 marca 2013 r. do dnia 15 maja 2014 r. Tym samym, wniosek P. S. z dnia [...] października 2015 r. został złożony po terminie przewidzianym w art. 98 § 2 k.p.a.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2021 r. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że termin na złożenie wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania upływał w dniu 2 czerwca 2014 r. i w terminie tym żadna ze stron takiego wniosku nie złożyła, co obligowało do umorzenia postępowania w sprawie. Zdaniem organu odwoławczego, śmierć D. S. pozostawała bez wpływu na bieg terminu z art. 98 § 2 k.p.a. Przepisy k.p.a. nie przewidują bowiem w takiej sytuacji zmiany fakultatywnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. na zawieszenie postępowania obligatoryjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. od daty zgonu strony do daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), podzielił stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i wskazał, że bieg trzyletniego terminu, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. zakończył się w dniu 2 czerwca 2014 r. i do tego czasu nie został złożony wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania, co oznacza, że żądanie wszczęcia postępowania należało uznać za wycofane. Śmierć D. S. pozostawała zaś bez wpływu na bieg terminu z art. 98 § 2 k.p.a. Przepisy k.p.a. nie przewidują bowiem w takiej sytuacji zmiany fakultatywnego zawieszenia postępowania dokonanego na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. na zawieszenie obligatoryjne w oparciu o art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Zdaniem przy tym Sądu, wykładnia i sposób stosowania art. 98 § 2 k.p.a. powinien uwzględniać fakt śmierci strony postępowania, jako okoliczność uniemożliwiającą złożenie w zakreślonym terminie wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania. Jednakże, D. S. zmarła 29 marca 2013 r. a postanowienie stwierdzające nabycie spadku po niej zapadło 23 kwietnia 2014 r. co oznacza, że zarówno śmierć strony, jak i ustalenie jej następców prawnych, miały miejsce w okresie biegu trzyletniego terminu z art. 98 § 2 k.p.a. Pomimo to wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania wpłynął dopiero 27 października 2015 r. a więc po terminie.
We wniesionej skardze kasacyjnej P. S. wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. art 98 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, skutkujące oddaleniem skargi, polegające na błędnym przyjęciu, że przedmiotowe postępowanie, pomimo śmierci D. S. w dniu 29 marca 2013 r., także po tej dacie było w dalszym ciągu zawieszone w oparciu wskazany przepis;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 oraz § 2 k.p.a. poprzez uznanie, że na Wojewodzie Mazowieckim nie ciążył obowiązek obligatoryjnego zawieszenia postępowania z uwagi na śmierć D. S., jeszcze przed upływem 3 lat od dnia zawieszenia postępowania na jej wniosek, a także, że nie ciążył na nim następnie obowiązek podjęcia zawieszonego na tej podstawie postępowania po ustaleniu kręgu spadkobierców i ich zgłoszeniu się do postępowania, a także po wydaniu w sprawie w dniu 4 września 2015 r. decyzji przez Ministra Skarbu Państwa;
- art. 141 § 4 w zw. z 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak rozpoznania całości sprawy i nierozpoznanie zarzutów zawartych w skardze poprzez nieodniesienie się w żaden sposób do zarzutów dotyczących:
a) naruszenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. polegającego na nieustosunkowaniu się do zarzutów odwołania dotyczących naruszenia przez organ I instancji przepisów art. 101 § 1, art. 10, art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a.;
b) naruszenia przez organ II instancji art. 103, art. 7 w zw. z art. 11 i art. 8 k.p.a., co skutkowało de facto powieleniem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska organu administracji, bez wskazania chociażby jakichkolwiek przyczyn, dla których część z zarzutów skargi (formalnie jedynie przytoczonych w uzasadnieniu wyroku), nie została w żadnej mierze przez Sąd I instancji rozważona, co w znaczny sposób utrudnia kontrolę instancyjną tego orzeczenia.
Skarżący kasacyjnie wniósł jednocześnie o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia konsekwencji, jakie z punktu widzenia ogólnej procedury administracyjnej, pociąga za sobą śmierć strony, na której wniosek uprzednio zawieszone zostało postępowanie administracyjne.
Zgodnie z art. 98 k.p.a. organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu (§ 1). Jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane (§ 2).
Z treści art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. wynika natomiast, że organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony albo zarządcy sukcesyjnego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105).
Przesłanką zawieszenia postępowania na wniosek jest więc przede wszystkim inicjatywa strony, której żądanie legło u podstaw prowadzonego postępowania, brak sprzeciwu pozostałych stron oraz brak zagrożenia interesu społecznego. Z kolei, zawieszenie postępowania z urzędu następuje zawsze w przypadku śmierci strony, o ile przedmiot postępowania może zostać nabyty przez następców prawnych zmarłej strony a nie zostali oni jeszcze ustaleni. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 § 4 k.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien zatem w pierwszej kolejności rozważyć, czy uprawnienia lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty, czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny organ administracyjny wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, a w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wzywa jej następców prawnych (art. 30 § 4 k.p.a.). Dopiero wtedy, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a., a postępowanie nie stało się wobec śmierci strony bezprzedmiotowe, organ administracji zawiesza postępowanie.
Z powyższego wynika, że oba tryby zawieszenia postępowania są niezależne od siebie, lecz brak jest zarazem wyraźnej normy kolizyjnej, w oparciu o którą możliwe byłoby ustalenie reguł działania w przypadku jednoczesnego wystąpienia sytuacji określonej w art. 98 § 1 k.p.a. i art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., a w szczególności czy ulega zmianie podstawa zawieszenia z fakultatywnej na obligatoryjną.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, śmierć strony w trakcie biegu terminu, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. może prowadzić do dwojakich następstw: albo, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego są prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłej strony, organ umarza postępowanie ze względu na jego bezprzedmiotowość, albo podejmuje działania zmierzające do ustalenia następców prawnych zmarłej osoby, jeżeli możliwa jest sukcesja przedmiotu postępowania przez następców prawnych zmarłej strony.
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP. Niewątpliwie zaś, prawo do rekompensaty przechodzi na następców prawnych zmarłej strony.
Wyjaśnić bowiem należy, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 2097), w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 tej ustawy (posiadają obywatelstwo polskie). Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Stosownie natomiast do treści art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Stosownie zaś do treści art. 6 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku oraz oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej.
W świetle art. 5 ust. 1 osobą legitymowaną czynnie do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest "osoba ubiegająca się o potwierdzenie tego prawa". Za tak określony krąg podmiotów należy rozumieć osoby uprawnione do rekompensaty, czyli właścicieli lub współwłaścicieli nieruchomości kresowych i ich spadkobierców. Jest zatem oczywiste, że każda ze współuprawnionych osób ma interes prawny w każdym postępowaniu, którego przedmiotem jest potwierdzenie prawa do rekompensaty, które to prawo przysługuje także jej z mocy unormowania materialnoprawnego (J. Forystek, Komentarz do ustawy o mieniu zabużańskim. Studium historyczno-prawne, LEX/el. 2020, art. 5).
W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17 (ONSAiWSA z 2018 r., nr 1, poz. 2) wyjaśniono przy tym, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 ustawy rekompensacyjnej i podkreślono, że zainicjowanie sprawy przez jedną uprawnioną osobę ma również konsekwencje prawne dla pozostałych, nawet nieujawnionych sukcesorów.
Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że z niespornych okoliczności niniejszej sprawy wynika, że właścicielką nieruchomości położonej w [...], woj. [...], pozostawionej poza obecnymi granicami RP, była H. U., która zmarła w dniu 13 października 1973 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydział II Cywilny z dnia 3 lipca 1979, sygn. akt II Ns 1662/79, spadek po niej nabyli w drodze dziedziczenia ustawowego mąż W. U. i córka D.S., każdy w ½ części. Następnie, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydział II Cywilny z dnia 11 czerwca 1979 r., sygn. akt II Ns 1734/79, spadek po W. U., zmarłym w dniu 20 marca 1979 r. nabyła z mocy ustawy żona A. U. i córka D. S., każda w ½ części. Z kolei, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy – Pragi z dnia 19 lutego 1980 r., sygn. akt II Ns 271/80, spadek po A. U. nabyła w całości siostra M. I.
Tym samym, spadkobiercami właścicielki przedmiotowej nieruchomości były D. S. i M. I. Oświadczeniem z dnia 22 czerwca 1989 r. M. J. wskazała zaś jako uprawnioną do rekompensaty D. S., która to złożyła wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Postępowanie to postanowieniem Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2011 r., wydanym na podstawie art. 98 § 1 k.p.a., zostało zawieszone na wniosek D. S. Trzyletni termin, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. niewątpliwie upływał w dniu 2 czerwca 2014 r. Jednakże, przed tym dniem, albowiem w dniu 29 marca 2013 r. zmarła D. S. a z zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI Ns 906/13, spadek po niej nabył P.S. i U.W.
W takich okolicznościach, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, orzekające w sprawie organy powinny były zapewnić udział w postępowaniu następcom prawnym D.S., albowiem ustalenie następców prawnych nie mogło skutkować konstatacją, że stan zawieszenia postępowania z wniosku strony trwa nadal. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeśli w okresie zawieszenia postępowania na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. dochodzi do śmierci jednej ze stron postępowania, następuje zmiana podstawy zawieszenia, a do udziału w sprawie powinien zostać wezwany spadkobierca osoby zmarłej (zob. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 1788/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Śmierć strony, na wniosek której uprzednio zawieszone zostało postępowanie administracyjne, powodująca zmianę podstawy zawieszenia postępowania administracyjnego z fakultatywnej na obligatoryjną ma charakter trwały i na nowo definiuje całą sytuację procesową zarówno stron jak i organu, ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu konsekwencjami. Oznacza ona bowiem automatyczne przekształcenie stanu zawieszenia postępowania, czego skutkiem jest wygaśnięcie obowiązku złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w terminie 3 lat od daty jego zawieszenia a zarazem wiąże się z określonymi powinnościami organu. Nie można zatem przyjmować, że śmierć strony skutkuje przerwą w biegu terminu, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. a orzeczenie stwierdzające nabycie spadku po zmarłej stronie stanowi okoliczność sprawiającą, że termin ów biegnie dalej (zob. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2249/16, LEX nr 2481400). Organ po ustaleniu spadkobierców zmarłej strony winien podjąć postępowanie z ich udziałem oraz poinformować ich o prawach i obowiązkach, jakie im przysługują z tytułu uzyskania statusu strony w postępowaniu (zob. P.M.Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el 2025).
Zaprezentowane przez organ I instancji stanowisko o warunkowej tylko potrzebie uwzględnienia śmierci strony w trakcie zawieszonego na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. postępowania nie znajduje więc oparcia w przepisach prawa. Z kolei, przyjęcie przedstawionego przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji poglądu o bezwzględnym zawieszeniu postępowania na podstawie art. 98 § 2 k.p.a. pozbawiałoby następców prawnych zmarłej strony postępowania administracyjnego przysługujących im praw z tytułu dziedziczenia. Tymczasem, Konstytucja RP w art. 21 ust. 1 i w art. 64 ust. 1 i 2 chroni własność oraz prawo dziedziczenia. Realizacja tych zasad znalazła wyraz m.in. w przepisach art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 § 4 k.p.a.
Zgodnie natomiast z treścią art. 98 § 2 k.p.a. brak w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania wystąpienia którejkolwiek ze stron o podjęcie postępowania nakazuje uznanie żądania wszczęcia postępowania za wycofane. Jest to fikcja prawna wycofania przez stronę żądania wszczęcia postępowania. Z brzmienia tego artykułu wynika, że brak wniosku o podjęcie postępowania powoduje jego umorzenie. To sama strona, która "spowodowała" zawieszenie postępowania we własnej sprawie ma być inicjatorem jego podjęcia, czyli wyrazić chęć jego kontynuowania. Wyłącznie od woli strony zależy dalszy bieg postępowania. Niezłożenie przez stronę wniosku o podjęcie postępowania w terminie trzech lat od jego zawieszenia, skutkuje umorzeniem postępowania (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 2940/19, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka zaś sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.
W okolicznościach niniejszej sprawy, wbrew stanowisku Sądu I instancji, umorzenie przez orzekające w sprawie organy postępowania na podstawie art. 98 § 2 k.p.a. nie było prawidłowe. Z uwagi na śmierć D. S., w trakcie zawieszenia postępowania na podstawie art. 98 § 1 k.p.a., powinno dojść do zmiany podstawy zawieszenia na podstawę z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., a po ustaleniu spadkobierców zmarłej organ powinien podjąć postępowanie z ich udziałem oraz poinformować ich o prawach i obowiązkach, jakie im przysługują z tytułu uzyskania statusu strony w postępowaniu.
Dlatego też, jako zasadne Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 i § 2 oraz art. 98 § 1 i 2 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy pozostaje w tej sytuacji kwestia dotycząca prawidłowości i kompletności sporządzonego przez Sąd I instancji uzasadnienia. Dlatego też, nie mógł odnieść skutku zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., aczkolwiek wbrew twierdzeniom skarżącego sporządzone przez Sąd I instancji uzasadnienie zawiera wszystkie elementy, które są wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Wyjaśnić przy tym należy, że polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa. Ponadto, sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku, wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a., nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2025 r., sygn. akt I OSK 1871/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd I instancji ma obowiązek jedynie przedstawić zarzuty skargi, co nie oznacza obowiązku szczegółowego odniesienia się do każdego twierdzenia skargi, lecz obowiązek rozstrzygnięcia istoty sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2025 r., sygn. akt III OSK 1144/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze podane argumenty i uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną do rozstrzygnięcia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił wyrok Sądu I instancji a także decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2021 r. i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2021 r.
Wskazania dla organu co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a.