I OSK 2307/24

I OSK 2307/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
658
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SAB/Wa 127/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-06-05
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 185
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 12 marca 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2024 r., sygn. akt I SAB/Wa 127/23 w sprawie ze skargi K. F., A. H., E. F., H. S. i A.W. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza solidarnie od K. F., A. H., E.F., H. S. i A. W. na rzecz Prezydenta m.st. Warszawy kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.F., A.H., E.F., H.S. i A.W. na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy (Prezydent) w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku W.R. z dnia 17 października 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej (prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] hip. [...], w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1); stwierdził, że bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); przyznał od Prezydenta na rzecz K.F., A.H., E.F., H.S. i A.W. sumę pieniężną w kwotach po 2000 (dwa tysiące) złotych dla każdego z nich (pkt 3); zasądził od Prezydenta na rzecz K.F., A.H., E.F., H.S. i A.W. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok wydany został w następującym, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym i prawnym sprawy :
Pismem z dnia 24 kwietnia 2023 r. Skarżący wnieśli skargę na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: "Prezydent" lub "organ") w sprawie rozpoznania wniosku W.R. z dnia 17 października 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej (prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] hip. [...] (sprawa I SAB/Wa 127/23) oraz przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość (sprawa I SAB/Wa 199/23). Skarżący wnieśli o:
• wyznaczenie organowi terminu zakończenia sprawy;
• załączenie do akt przedmiotowej sprawy akt postępowania prowadzonego przed Urzędem m.st Warszawy, Biurem Spraw Dekretowych pod sygnaturą akt: [...];
• stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
• zasądzenie od organu na rzecz Skarżących sumy pieniężnej w wysokości po 5.000 złotych na podstawie art. 149 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.");
• zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że w zażaleniu z 29 stycznia 2019 r. Skarżący podnieśli zarzut przewlekłości postępowania. W konsekwencji - postanowieniem z dnia 28 marca 2019 r. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium") zobowiązało organ do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w terminie do 30 czerwca 2019 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu Organ nie wydał w sprawie żadnej decyzji.
Skarżący w skardze zarzucili Organowi rażące naruszenie art. 35 § 3 k.p.a. oraz art. 36 § 1 k.p.a., gdyż nie ma żadnych przyczyn merytorycznych, które uzasadniałyby odwlekanie wydania decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za zasadną wskazał, że zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast w myśl art. 149 § 2 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że w orzecznictwie przyjmuje się, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie określonym terminie wymieniony organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1987/18).
W przedmiotowej sprawie postanowieniem z dnia 28 marca 2019 r. nr KOC/1393/Go/19 - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zobowiązało Organ do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w terminie do 30 czerwca 2019 r. Sąd zwrócił uwagę, że jak wynika z akt sprawy wniosek W.R. z dnia 17 października 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej (prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] hip. [...] nie został do tej pory załatwiony. W aktach sprawy znajduje się notatka urzędowa z dnia 10 września 2021 r. wprost wskazująca, że w przeszłości przedmiotowy wniosek pozostawiono bez rozpoznania, jednakże Organ nie podjął w tym zakresie żadnego formalnego rozstrzygnięcia. O fakcie prowadzenia postępowania przed Organem z wniosku z dnia 17 października 1948 r. wielokrotnie wskazywali pełnomocnicy Skarżących (lub ich poprzedników prawnych) w załączonych do akt sprawy pismach z: 12 kwietnia 2017 r., 5 kwietnia 2016 r. czy też 28 maja 2013 r.
W ocenie Sądu przekazane przez Organ przy piśmie z [...] maja 2023 r. (k-31 akt sądowych) informacje pozostawały bez wpływu na ocenę zachowania organu. Sąd wskazał, że wymienione w ww. piśmie rozstrzygnięcia zostały wydane 20 listopada 2023 r. czyli blisko cztery lata po terminie wyznaczonym przez organ odwoławczy i nie dotyczą one bezpośrednio ww. wniosku. Dodatkowo za załatwienie wniosku W.R. z 17 października 1948 r. nie może być uznana dołączona do akt administracyjnych decyzja Organu z dnia [...] maja 2023 r. nr [...], gdyż rozstrzygnięcie to dotyczy wniosku Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego z 10 września 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do ww. nieruchomości.
W tym stanie rzeczy zarzut bezczynności Prezydenta m.st przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] hip. [...]. Sąd uznał za całkowicie uzasadniony. Organ prowadząc postępowanie uchybił przepisom procesowym (art. 35 k.p.a.) określającym terminy załatwiania spraw administracyjnych, a także naruszył wynikającą z art. 12 k.p.a zasadę szybkości postępowania. Takie postępowanie podważa wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Nawet, jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy, w terminie określonym w art. 35 k.p.a. - nie jest usprawiedliwiona. Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podsumowując, wobec niezałatwienia wniosku w ustawowym terminie, ani do dnia wyrokowania w niniejszej sprawie uznać należało w ocenie Sądu, że organ dopuścił się niewątpliwie bezczynności, a z uwagi na to, że opóźnienie w załatwieniu sprawy (wniosek nierozpatrzony od 1948 r.) było znaczne, oczywiste i pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia to Sąd uznał, że bezczynność w okolicznościach niniejszej sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa o czym Sąd orzekł w pkt. 2 wyroku. Wobec tego, że na dzień wyrokowania organ nie załatwił wniosku, Sąd w punkcie 1 wyroku zobowiązał Prezydenta m. st. Warszawy do rozpoznania wniosku W.R. z dnia 17 października 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej (prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] hip. [...], w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Uwzględniając okoliczności sprawy Sąd uznał za zasadne w punkcie 3 wyroku przyznać od Prezydenta na rzecz Skarżących sumę pieniężną w kwotach po 2000 (dwa tysiące) złotych dla każdego z nich. Sąd określając wysokość sumy pieniężnej w kwocie 2000 złotych dla każdego ze Skarżących uwzględnił czas jaki Skarżący oczekują na załatwienie sprawy i uznał, że kwota ta spełni swoją kompensacyjną funkcję.
Prezydent zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, to jest :
1. art. 149 § 1 pkt 1-3, 1a i 2 PPSA w zw. z art. 32 PPSA i art. 141 § 4 PPSA poprzez rozpoznanie skargi na bezczynność postępowania pomimo braku zbadania zakresu podmiotowego skargi, tj. wyjaśnienia, czy została wniesiona przez osoby uprawnione, posiadające przymiot strony w rozumieniu art. 32 PPSA,
2. art. 149 § 1 pkt 1-3, 1a i 2 PPSA w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 oraz art. 53 § 2b PPSA i art. 141 § 4 PPSA poprzez rozpoznanie skargi na bezczynność postępowania oraz wydanie wyroku co do istoty sprawy na skutek rozpoznania skargi osób, które przed złożeniem skargi nie wniosły stosownego zażalenia na bezczynność / ponaglenia,
3. art. 149 § 1 pkt 1-3 ppsa w zw. z art. 16 ust. 3 i 4 oraz art. 71 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r., o postępowaniu administracyjnem, zwanym dalej "Rozporządzeniem", poprzez wadliwe uznanie, że organ pozostaje w bezczynności w rozpoznaniu wnioski W.R. z dnia 17 października 1948 r, w przedmiocie przyznania własności czasowej do gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...] w sytuacji, w której wniosek ten został rozpoznany przez organ poprzez pozostawienie go - po uprzednim wezwaniu wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych wniosku - bez rozpoznania.
Powyższe w konsekwencji skutkowało bezzasadnym uwzględnieniem skargi przez Sąd meriti i zobowiązaniem Prezydenta m. st. Warszawy do rozpoznania wniosku z dnia 17 października 1948 r. w sytuacji, w której wniosek ten został rozpoznany. Ponadto niezasadne było uznanie, źe organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, w której ocena, czy wniosek rozpoznano, pozostaje kwestią uznaniową oraz wymagającą interpretacji, a co za tym Idzie, nie można w takiej sytuacji przyjmować, że naruszenie prawa, jakiego ewentualnie dopuścił się organ, miało charakter naruszenia rażącego.
Prezydent wniósł o na podstawie art. 188 ppsa o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz organu od skarżących kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
Z przyczyn, które wyjaśnione zostaną w dalszej części uzasadnienia, na obecnym etapie postępowania nie można stwierdzić, czy w sprawie nie zachodziły przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi, nie jest również dostatecznie wyjaśnione, czy nie doszło do pominięcia jednej ze stron postępowania. Zasadne okazały się bowiem objęte punktem I i II petitim skargi kasacyjnej zarzuty niewyjaśnienia zakresu podmiotowego sprawy.
Autorka skierowanej do Sądu Wojewódzkiego skargi wskazała, że wnosi ją "w sprawie K.F., M.F., E.F., J.S., i A.W.", których reprezentuje, oraz J.C. i K.K.
Do skargi dołączone zostały pełnomocnictwa udzielone adw. J.T. przez E.F., K.F., Z.F., A.C. oraz H.S. Pełnomocnictwa te obejmowały reprezentowanie wskazanych osób przed organami administracji rządowej i samorządowej a także sądami administracyjnymi i powszechnymi we wszelkich sprawach prawnych i administracyjnych związanych z nieruchomością warszawską położoną przy ul. [...] hip. [...] z prawem substytucji.
Do skargi dołączono również pełnomocnictwo udzielone adw. J.T. przez M.F. do reprezentowania jej w postępowaniu administracyjnym przed Urzędem m.st. Warszawy Biurem Spraw Dekretowych w sprawie nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] nr sprawy [...]
Pełnomocnik Skarżących wezwana została zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 31 maja 2023 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi poprzez :
a. wskazanie, czy przed wniesieniem skargi do sądu wystąpiono z ponagleniem a w razie wystąpienia – do jego nadesłania
b. nadesłanie oryginału bądź poświadczonej kopii pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego A.W.,
c. podanie numeru PESEL Skarżącej M.F.
Odpowiadając na wezwanie pełnomocniczka wyjaśniła, że Skarżący złożyli 29 stycznia 2019 r. ponaglenie zatytułowane jako zażalenie, wskazała nr PESEL M.F. oraz przedłożyła pełnomocnictwo udzielone adw. A.S. przez A.W. do sporządzenia i wniesienia w jego imieniu skargi na bezczynność Prezydenta w sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej położonej przy [...] w tym reprezentowania go przed organami administracji rządowej i samorządowej a także sądami administracyjnymi.
Następnie, na skutek zarządzenia sędziego sprawozdawcy pełnomocniczka poinformowała, że M.F. zmarła zaś jej spadkobiercą jest A.H., który przyłącza się do skargi i popiera wszelkie wnioski w niej złożone przez Skarżących. Do pisma tego dołączone zostało pełnomocnictwo udzielone adw. A.S. przez A.H. do reprezentowania go w sprawie I SAB/Wa 127/23 w przedmiocie skargi na bezczynność Prezydenta w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość
Zarówno z sentencji jak i z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd uznał, iż Skarżącymi w sprawie są K.F., A.H., E.F., H.S. i A.W.
Stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Oznacza to, że skarga na bezczynność (jak i przewlekłość) musi być poprzedzona wniesieniem ponaglenia, przy czym jedynie podmiot, który takie dopełnił owego wymogu formalnego może wystąpić ze skargą.
Zarówno w aktach sądowych jak i administracyjnych sprawy znajduje się zażalenie z 29 stycznia 2019 r. na przewlekłość postępowania administracyjnego. Jako podmioty wnoszące to zażalenie wskazano A.C., M.F., Z.F., E.F., H.S., A.W., M.W. oraz K.F.
Porównując treść sentencji wyroku Sądu Wojewódzkiego z treścią zażalenia stwierdzić należy (na co słusznie zwrócił uwagę organ w skardze kasacyjnej), że ponaglenie nie zostało wniesione przez K.F. i A.H..
Z tego też powodu organ wskazywał, że skarga tych osób winna podlegać odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 53 § 2b p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocniczka Skarżących wywodziła, że po Z.F. spadek nabyła jego żona M.F. zaś spadek po M.F.– żona E.F. i syn K.F., który następnie nabył spadek po E.F. W konsekwencji, wymóg wniesienia ponaglenia został zrealizowany.
Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy M.F. zmarł 2 maja 2018 r. Oznacza to, że nie było możliwe wniesienie w jego imieniu 29 stycznia 2019 r. zażalenia na przewlekłe prowadzenie sprawy. Skoro M.F. (spadkodawca Skarżącego K.F.) nie wniósł ponaglenia, nie można przyjąć, by skarżący K.F. przed wniesieniem skargi wyczerpał tryb przewidziany w art. 53 § 2b p.p.s.a.
Odnosząc się do kwestii dotyczącej wniesienia ponaglenia przez Z.F.– jako poprzednika prawnego M.F. - Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że w sprawie pojawiły się dwie osoby o tym samym imieniu i nazwisku : M.F., której numer PESEL zgodnie z pismem pełnomocnika (k. 17 akt sądowych) to [...] i M.F., której numer PESEL, jak wynika z aktu poświadczenia dziedziczenia, to [...] (karta 40 akt sądowych).
Zażalenie z 29 stycznia 2019 r. wniesione zostało m.in. przez Z.F., który zmarł 22 sierpnia 2022 r., spadek zaś po nim nabyła zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy M.F., urodzona 18 października 1940 r. Uznać zatem należy, że skoro spadkodawca M.F. wniósł ponaglenie, jej skarga na bezczynność była dopuszczalna. M.F. nie została jednak wymieniona ani w sentencji wyroku ani w jego uzasadnieniu.
Natomiast M.F., spadkodawczyni A.H. zmarła 29 września 2013 r. Skoro nie żyła ona w dacie wniesienia zażalenia nie można przyjąć by A.H. wskazany w sentencji wyroku i jego uzasadnieniu jako jeden ze Skarżących wniósł stosowne ponaglenie. Z uzasadnienia nie wynika również z jakich przyczyn Sąd uznał spadkobiercę osoby, która nie wniosła skargi to jest spadkobiercę M.F. za stronę postępowania.
Sąd kasacyjny zwraca również uwagę, że adw. J.T. dołączyła do akt sprawy pełnomocnictwo do reprezentowania M.F. (PESEL [...]). Zakres tego pełnomocnictwa nie obejmował postępowania przed sądem administracyjnym. Adwokat J.T. nie została jednak wezwana do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa od M.F. upoważniającego ją do reprezentowania jej przed sądem administracyjnym. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji nie wynika jednak, z jakich przyczyn nie rozpoznał skargi M.F. (PESEL [...]).
Zasadnie zatem Prezydent zarzuca Sądowi pierwszej instancji niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku przyczyn dla jakich uznał za osoby, które wniosły skargę po wyczerpaniu trybu określonego w art. 53 § 2b p.p.s.a. K.F. i A.H. a w konsekwencji z jakich przyczyn uznał, że możliwe jest przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej oraz kosztów postępowania. Nie wyjaśnił również dlaczego za stronę postępowania nie została uznana M.F. Nie jest zatem możliwe dokonanie w tym zakresie kontroli kasacyjnej. Oznacza to również, że na obecnym etapie postępowania odniesienie się do zarzutu objętego punktem 3 petitum skargi kasacyjnej jest przedwczesne.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Wojewódzki ustali zakres podmiotowy postępowania, to jest ustali jakie osoby wniosły skargę jak również czy wniesienie przez nie skargi poprzedzone zostało wniesieniem stosownego ponaglenia, za które w realiach niniejszej sprawy uznać można pismo zatytułowane "zażalenie" z 29 stycznia 2019 r.
Wobec stwierdzonego naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.- 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a.