I OSK 2307/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-09-19
NSAAdministracyjneŚredniansa
pomoc społecznazasiłek celowyuznanie administracyjneograniczone środki finansowepotrzeby bytowekryterium dochodoweMOPSSKONSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie o zasiłek celowy, potwierdzając uznaniowy charakter świadczenia i prawo organów do ograniczenia jego wysokości ze względu na ograniczone środki finansowe.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania pełnej kwoty zasiłku celowego na ogrzewanie i zakup przedmiotów użytku domowego. Skarżący argumentował, że jego potrzeby nie zostały w pełni zaspokojone. Sąd I instancji oraz NSA uznały, że przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a organy mają prawo ograniczyć jego wysokość ze względu na ograniczone środki finansowe i konieczność uwzględnienia potrzeb innych beneficjentów. Skarga kasacyjna została oddalona.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A. S. od wyroku WSA w Olsztynie, który oddalił jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu w przedmiocie zasiłku celowego. Skarżący domagał się przyznania wyższej kwoty zasiłku na ogrzewanie i zakup przedmiotów użytku domowego, argumentując swoją trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Organy administracji przyznały mu niższą kwotę, wskazując na uznaniowy charakter zasiłku celowego, ograniczone środki finansowe MOPS oraz fakt, że skarżący otrzymywał już inne świadczenia. WSA oddalił skargę, a NSA w wyroku z 19 września 2024 r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że zasiłek celowy nie ma charakteru obligatoryjnego i jego przyznanie oraz wysokość zależą od uznania administracyjnego, które musi uwzględniać zarówno potrzeby wnioskodawcy, jak i możliwości finansowe organu oraz potrzeby innych osób. NSA uznał, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a przyznana kwota była optymalna w danych okolicznościach, biorąc pod uwagę systematyczne wsparcie udzielane skarżącemu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a nie obligatoryjny.

Uzasadnienie

Przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej używa zwrotu "może", co wskazuje na fakultatywność świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje prawo organu do oceny hierarchii potrzeb, uwzględniając możliwości finansowe i potrzeby innych beneficjentów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.s. art. 39 § ust. 1 i 2

Ustawa o pomocy społecznej

Zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, ale jego przyznanie i wysokość mają charakter uznaniowy.

Pomocnicze

u.p.s. art. 2 § ust. 1

Ustawa o pomocy społecznej

Pomoc społeczna ma charakter pomocniczy i uzupełniający.

u.p.s. art. 3 § ust. 4

Ustawa o pomocy społecznej

Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do orzekania przez NSA.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego i wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do dokładnego ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny materiału dowodowego.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania (art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 15, 77, 80 k.p.a.) poprzez zaniechanie dokładnego zebrania i oceny materiału dowodowego. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wybiórczą ocenę stanu faktycznego. Naruszenie prawa materialnego (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.) poprzez błędną wykładnię i przekroczenie granic uznania administracyjnego w zakresie miarkowania wysokości zasiłku celowego.

Godne uwagi sformułowania

Przyznanie zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, jest to bowiem świadczenie fakultatywne, zarówno w zakresie jego przyznania jak i wysokości. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Pomoc społeczna nie może być jednak traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania wszystkich potrzeb, gdyż pomoc ta ma jedynie charakter pomocniczy.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący

Aleksandra Łaskarzewska

sprawozdawca

Agnieszka Miernik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uznaniowego charakteru zasiłków celowych i możliwości ograniczenia ich wysokości przez organy pomocy społecznej ze względu na ograniczone środki finansowe."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej w kontekście konkretnych możliwości finansowych MOPS.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje praktyczne zastosowanie zasady uznania administracyjnego w pomocy społecznej, co jest istotne dla prawników procesowych i osób zajmujących się prawem administracyjnym.

Czy pomoc społeczna zawsze musi pokryć wszystkie Twoje potrzeby? NSA wyjaśnia granice uznania administracyjnego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2307/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Ol 182/23 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2023-05-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 2 ust. 1, ust. 3, ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Dnia 19 września 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 19 września 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 182/23 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 19 grudnia 2022 r., nr Rep.2616/PS/22 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 25 maja 2023 r. oddalił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z 19 grudnia 2022 r., nr Rep.2616/PS/22 w przedmiocie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Decyzją z 24 listopada 2022 r. Burmistrz I. przyznał A. S. (dalej jako: "skarżący") zasiłek celowy w kwocie 350 zł, w tym na zakup ogrzewania (w tym opału) w kwocie 300 zł i na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego w kwocie 50 zł W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Wskazał, że skarżący wnioskował o przyznanie 1500 zł na ogrzewanie i 350 zł na zakup ciepłej kołdry. Organ I instancji wskazał, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznawanie i wypłata zasiłków celowych należy do zadań własnych gmin o charakterze obowiązkowym, stąd też gminy muszą gospodarować ograniczonymi środkami finansowymi w taki sposób, aby zachować zdolność wywiązywania się z ustawowo nałożonych obowiązków przez okres całego roku. Uznaniowy charakter decyzji nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Uwzględniono w związku z tym, że skarżący jest bezdzietnym kawalerem w wieku 49 lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje mieszkanie własnościowe o pow. 59 m2. Do 31 lipca 2019 r. otrzymywał stypendium doktoranckie. Obecnie jedynym źródłem dochodu jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz zasiłek stały w kwocie 560,16 zł. Skarżący posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Choruje między innymi na [...]. Jest po kilkunastu operacjach i grozi mu całkowita utrata wzroku. Organ I instancji przyznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej, którą powoduje niepełnosprawność i długotrwała choroba. Dochód netto za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wyniósł 776,00 zł i nie przekroczył kryterium dochodowego. Posiadany dochód jest niski i nie wystarcza na zabezpieczenie wszystkich niezbędnych potrzeb. Skarżący jednak korzysta regularnie ze świadczeń pomocy społecznej. W okresie od l-XI 2O22 r. wypłacono skarżącemu świadczenia: zasiłek stały w kwocie 560,16 zł miesięcznie, świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" w łącznej kwocie 1.650 zł; zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leków i leczenia w łącznej kwocie 1.150 zł, zasiłek celowy na zakup środków czystości w kwocie 300 zł; zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego w łącznej kwocie 250 zł; zasiłek celowy na zaspokojenie innych potrzeb w łącznej kwocie 100 zł. Łączna kwota wypłaconych zasiłków celowych w ramach zadań własnych gminy wyniosła 1.800 zł. Zaznaczono też, że 24 czerwca 2022 r. skarżący otrzymał dodatek osłonowy częściowo zabezpieczający potrzeby związane z pokryciem kosztów energii elektrycznej. W związku z powyższym postanowiono jak w sentencji decyzji.
W odwołaniu skarżący podniósł, że realnie otrzymuje mniejszą pomoc niż przedstawił organ, gdyż niesprawiedliwie zaliczono mu do dochodu świadczenie pielęgnacyjne, kiedy np. świadczenie "500+" nie jest uznawane za dochód. Łamie to zapisy art. 69 Konstytucji RP. Wyliczył miesięczne koszty utrzymania na łączną kwotę 1600 zł i podkreślił, że brakuje mu 510,53 zł na miesiąc.
Przekazując odwołanie do rozpatrzenia organowi wyższego stopnia, organ I instancji dodatkowo wyjaśnił, że w roku 2022 na każdego pracownika socjalnego przypada kwota 7.620 zł do rozdysponowania na pomoc celową. W rejonie opiekuńczym nr [...] (zamieszkiwanym przez skarżącego) pracownik ma pod swoją opieką 66 gospodarstw domowych. Na 40 osób, które są w podobnej sytuacji co skarżący, pula wypłaconych zasiłków celowych od początku roku 2022 do listopada 2022 r. wyniosła łącznie 17.180,00 zł, średnio przypadało 429,50 zł na osobę, a zatem skarżący, który otrzymał we wskazanym okresie w sumie 1.800 zł, uzyskał zdecydowanie więcej niż przeciętny beneficjent ośrodka. Wyjaśniono też, że ośrodek wyszedł z propozycją wszczęcia procedury alimentacyjnej u osób zobowiązanych do alimentacji, w związku z tym, że strona znajduje się w niedostatku. Korzystając ze wsparcia pomocy społecznej winno się wyczerpać wszystkie swoje zasoby i możliwości. Obowiązki rodzinne wyprzedzają obowiązki państwa. Ustawa o pomocy społecznej daje ośrodkom uprawnienia do zaktywizowania rodziny w celu udzielenia wsparcia osobie potrzebującej, poprzez możliwość zawarcia umowy (art. 103 ust. 1) lub poprzez możliwość wytoczenia powództwa o roszczenia alimentacyjne (art. 110 ust. 5).
Pismo to przesłane zostało skarżącemu do wiadomości.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 19 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu I instancji. Wyjaśniono, że rozstrzygając wniosek o przyznanie znacznej kwoty 1850 zł, organ I instancji miał obowiązek dokonania swoistego rodzaju "gradacji" potrzeb wnioskodawcy. W ramach takiej gradacji, organ miał prawo dokonania oceny nie tylko w zakresie tego, czy dysponuje odpowiednią liczbą środków finansowych, które mógłby przyznać skarżącemu z uwzględnieniem potrzeb innych osób pozostających podopiecznymi MOPS, ale również do rozważenia tego, która ze zgłoszonych potrzeb wydaje się bardziej racjonalnie uzasadniona, a która mniej. Oceny tej organ dokonał. Podkreślono, że organ I instancji od dłuższego czasu regularnie wspiera skarżącego i nie pozostawia go bez jakiejkolwiek pomocy, monitoruje na bieżąco sytuację, co bezspornie wynika nie tylko z aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego, ale wiadome jest także Kolegium z urzędu. Wskazano na ograniczone możliwości finansowe MOPS i konieczność rozdysponowania pomocy między dużą liczbę osób i rodzin pozostających podopiecznymi MOPS. Kolegium stwierdziło, że podane przez organ I instancji dane rzeczywiście świadczą o tym, iż możliwości budżetowe MOPS nie pozwalają na przyznanie zasiłków w wysokościach każdorazowo oczekiwanych przez wnioskodawcę. Zauważono, że skarżący otrzymał na przestrzeni od stycznia do listopada 2022 r. pomoc celową znacznie wyższą niż inni świadczeniobiorcy pozostający w zbliżonej do niego sytuacji.
Decyzje organu odwoławczego A. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
W piśmie z 24 marca 2023 r. skarżący zakwestionował dodatkowo sytuację finansową MOPS. Podał, że rzeczywista kwota środków finansowych przeznaczona na zasiłki celowe dla placówki MOPS na 2022 r., wyniosła 135.406 zł, a nie 17.180 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, z poszanowaniem zasad unormowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko przekonująco uzasadniły. Zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny i został rozważony w całokształcie. Dokonanej przez organy orzekające ocenie poczynionych ustaleń faktycznych nie można też przypisać dowolności, gdyż jest ona zgodna z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i obowiązującymi przepisami. W ocenie Sądu I instancji, nie można stwierdzić sprzeczności pomiędzy danymi finansowymi ośrodka, podawanymi przez organ, a wskazywanymi przez skarżącego. Organ I instancji podał bowiem ile środków do rozdysponowania przeznaczono na każdego pracownika socjalnego, zajmującego się poszczególnym rejonem opiekuńczym. Nie wskazywano całej puli środków, ale ustalono, że tylko na 40 osób potrzebujących wydano w okresie I-XI 2022 r. 17.180 zł. Wśród tych osób średnia wsparcia wynosiła 429,50 zł, skarżący otrzymał zaś w tym samym okresie pomoc społeczną w wysokości 1800 zł. Na tle innych potrzebujących jest to znaczna pomoc, która uzasadniała ograniczenie wnioskowanej pomocy. Żaden z organów orzekających nie negował trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego. Wbrew jednak stanowisku strony, okoliczności te nie mogły stanowić wyłącznego kryterium uwzględnianego przy rozstrzyganiu wniosku o przyznanie zasiłku celowego. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby wnioskodawcy i cel pomocy, ale również możliwości finansowe organu pomocowego i potrzeby innych osób uprawnionych. Obowiązujące przepisy, wbrew przekonaniu skarżącego, nie gwarantują mu prawa do zaspakajania ze środków publicznych wszystkich zgłaszanych potrzeb w żądanej wysokości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł A. S. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 3 § 1 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 15, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodek postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn zm., dalej jako: k.p.a.), polegające na nieuchyleniu w ramach sądowej kontroli działalności administracji publicznej zaskarżonej decyzji, podczas gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie z naruszeniem art. 7, art. 15, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegającym na zaniechaniu podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego i wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego, dokładnego ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zgodnie ze słusznym interesem skarżącego,
b) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez dokonanie oceny stanu faktycznego w sposób budzący uzasadnione podejrzenie, iż kontrola legalności postępowania organu administracji publicznej przeprowadzona została przez sąd pierwszej instancji w sposób wybiórczy, nie uwzględniający całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, wskazującego na istotnie braki i wątpliwości w zakresie ustaleń faktycznych poczynionych w przedmiotowej sprawie, co w konsekwencji uniemożliwiło merytoryczną kontrolę oceny sposobu procedowania przez organy obu instancji, w szczególności w zakresie prawidłowości zastosowania prawa materialnego i możliwości dokonania oceny czy w niniejszej sprawie organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego;
2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 39 ust 1 i 2 u.p.s. polegające na jego błędnej wykładni, i uznaniu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie zachodzi przypadek, stanowiący podstawę do przyznania zasiłku celowego w kwocie pokrywającej całość niezbędnych kosztów ogrzewania (w tym opalu) i niezbędnych przedmiotów użytku domowego oraz przekroczenia granic swobodnego uznania w zakresie miarkowania wysokości przyznanego zasiłku celowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako nietrafny ocenić należy zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 39 ust.1 i 2 u.p.s., przez jego błędną wykładnię. Przepis ten stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Niewątpliwie żądanie przyznania pomocy na ogrzewanie i zakup ciepłej kołdry mieści się w katalogu potrzeb, na zaspokojenie których może być on przyznany. Nie oznacza, to jednak, że wniosek o jego przyznanie złożony przez osobę, która nie przekracza kryterium dochodowego, zostanie jej przyznany. Przyznanie zasiłku celowego nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego, jest to bowiem świadczenie fakultatywne, zarówno w zakresie jego przyznania jak i wysokości. Wskazać należy, iż przepis ten nie może być interpretowany z pominięciem innych przepisów powołanej ustawy, w tym art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4u.p.s. W świetle powyższych przepisów, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Sąd I instancji zasadnie przyjął, że z brzmienia art. 39 u.p.s. i użytego w nim zwrotu "może", wynika, iż decyzja w zakresie pomocy społecznej podejmowana przez organ administracyjny, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, co wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami.
Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.
Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować swoje zadania. W związku z tym są one zobligowane dokonywać oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych możliwości finansowych. Organy pomocy społecznej są więc upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a nawet odmowy udzielenia pomocy społecznej, gdyż posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Muszą zatem dokonywać gradacji wagi zgłaszanych przez takie osoby potrzeb. W ramach pomocy społecznej nie jest więc możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Nawet niewielkie przesunięcie środków, którymi dysponuje organ, może skutkować brakiem realizacji ustalonych celów, jak chociażby udzielenie pomocy osobom bardziej potrzebującym. W takich sytuacjach odmowa przyznania lub przyznanie w niższej od oczekiwanej wysokości osobie ubiegającej się o tego rodzaju świadczenia może być więc podyktowana brakiem dostatecznych środków na ich pokrycie i to nawet wówczas, gdy potencjalny beneficjent, z uwagi na swoją sytuację osobistą i majątkową, spełnia kryteria niezbędne do ich otrzymania.
Należy także mieć na uwadze, iż przyznanie zasiłku celowego ma na celu umożliwienie zaspokojenia niezbędnych potrzeb (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Udzielane w ramach pomocy społecznej wsparcie ma więc charakter tylko pomocniczy (art. 2 ust. 1 u.p.s.), co oznacza, iż jedynie uzupełnia ono środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej i łączyć się musi z współdziałaniem z jej strony, zmierzającym do przezwyciężenia powstałych trudności życiowych. Świadczeń z pomocy społecznej nie można traktować jako stałych i należnych źródeł utrzymania.
Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że orzekające w sprawie organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a podjęta przez nie decyzja została w sposób prawidłowy uzasadniona. Przyznając skarżącemu pomoc w kwocie 350 zł, tj. w wysokości niższej niż żądana, organy szczegółowo przedstawiły możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, w tym wysokość przeznaczonych na wnioskowany cel środków pozostających w dyspozycji organu a także w rejonie działania pracownika socjalnego, ilość osób korzystających z tej formy pomocy i średnią wysokość przyznawanego zasiłku. Z treści podjętych w tej sprawie decyzji wynika, że jest to forma pomocy optymalnej jaka mogła zostać przyznana przez organ przy uwzględnieniu nie tylko sytuacji życiowej skarżącego ale i potrzeb innych członków wspólnoty samorządowej. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni aprobuje wyjaśnienia organu, co do przyjętych kryteriów podjęcia decyzji uznaniowej, które w okolicznościach tej sprawy znalazły odzwierciedlenie w tzw. analityce rozdysponowania środków pieniężnych, informacji o wielkości tych środków w skali roku, liczbie gospodarstw domowych objętych opieką oraz kryteriach, jakimi kieruje się organ przy rozdziale posiadanych zasobów, a także wskazaniach na przeciętną wysokość zasiłków. Świadczenie przyznane skarżącemu z jednej strony odpowiada celowi pomocy społecznej – zapewnia środki finansowe na pokrycie ogrzewania i zakup kołdry, z drugiej zaś strony jego wysokość mieści się w możliwościach pomocy społecznej. W sytuacji, gdy środki finansowe będące w dyspozycji Ośrodka były ograniczone, przyznanie pomocy w formie świadczenia pieniężnego w wysokości niższej od wnioskowanej mieściło się w ramach uznania administracyjnego, które w tej sprawie nie nosi cech oceny dowolnej.
W rozpoznawanej sprawie nie sposób było postawić orzekającym organom zarzutu, by zaskarżone decyzje wydane zostały bez wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności. W sposób niewadliwy ustalona została sytuacja osobista i majątkowa skarżącego, skądinąd znana również z tego powodu, że skarżący od dłuższego już czasu korzysta z różnych form pomocy społecznej. W tym kontekście zasadnie dostrzegł Sąd I instancji, że skarżący jest objęty systematyczną pomocą i w każdym miesiącu otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej. Nie można pominąć, że w okresie od l-XI 2022 r. wypłacono skarżącemu: zasiłek stały w kwocie 560,16 zł miesięcznie, świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" w łącznej kwocie 1.650 zł; zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leków i leczenia w łącznej kwocie 1.150 zł, zasiłek celowy na zakup środków czystości w kwocie 300 zł; zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego w łącznej kwocie 250 zł; zasiłek celowy na zaspokojenie innych potrzeb w łącznej kwocie 100 zł. Nadto, od 24 czerwca 2022 r. skarżący otrzymał dodatek osłonowy częściowo zabezpieczający potrzeby związane z pokryciem kosztów energii elektrycznej. Powyższe wskazuje, iż skarżący nie jest pozbawiony opieki i wsparcia Państwa w tym zakresie. Pomoc społeczna nie może być jednak traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania wszystkich potrzeb, gdyż pomoc ta ma jedynie charakter pomocniczy.
Powyższe wywody wskazują na prawidłowość stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który trafnie uznał, że organy obu instancji nie dopuściły się w tej sprawie naruszenia art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w postaci opisanej w skardze kasacyjnej. Organy decydując o wysokości zasiłku celowego zbadały i przeanalizowały wszystkie istotne w sprawie okoliczności faktyczne. Nie zignorowały w szczególności ani problemów życiowych i zdrowotnych wnioskodawcy, ani zgłaszanych przez niego potrzeb. Jednakże mimo zrozumienia trudnej sytuacji skarżącego nie mogły skoncentrować się na zaspokojeniu wyłącznie jego potrzeb, z pokrzywdzeniem innych osób również oczekujących wsparcia finansowego. W tych warunkach, zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że przyznanie pomocy w wysokości niższej niż oczekiwana przez wnioskodawcę, zostało należycie umotywowane, a organy, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Dokonana przez Sąd I instancji kontrola zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem, co znalazło wyraz w uzasadnieniu wyroku sporządzonym zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. Dlatego też zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania również nie mogły być uwzględnione.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI