I OSK 2287/22

I OSK 2287/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Zygmunt Zgierski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 48/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2022-09-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1100
art. 2 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant asystent sędziego Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Dolnośląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 września 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 48/22 w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 15 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia od W. M. na rzecz Wojewody Dolnośląskiego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 września 2022 r. (sygn. akt IV SA/Wr 48/22), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu – po rozpoznaniu skargi W. M. – uchylił decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 15 listopada 2021 r. nr [...] wraz z utrzymaną przez nią w mocy decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 września 2021 r. nr [...] o odmowie uznania W. M. za osobę bezrobotną z dniem 2 września 2021 r.
W motywach wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że w zaskarżonej decyzji Wojewoda przyjął, iż skarżący nie spełniał warunków do uzyskania statusu bezrobotnego ponieważ pełnił funkcję prokurenta samoistnego w spółce [...] Sp. z o.o., co potwierdzał wypis z Krajowego Rejestru Sądowego. Z odpisu tego - zdaniem organu – wynikało, że w/w spółka prowadziła szeroką działalność gospodarczą, a jej reprezentacja wymagała współdziałania prokurenta i członka zarządu. W związku z tym, powołując się na wynikającą z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia przesłankę "gotowości do podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy", która winna istnieć nie tylko w dacie rejestracji, ale także w czasie całego okresu korzystania ze statusu bezrobotnego, Wojewoda podkreślił, że wskazana gotowość do pracy winna się wspierać na przesłankach obiektywnych, jako rzeczywistej, faktycznej i aktualnej możliwości podjęcia zatrudnienia. W konsekwencji, odnosząc te uwagi do ustalonych w sprawie faktów, w tym takich jak: prowadzenie przez spółkę działalności gospodarczej o szerokim zakresie, ilości i jakości obowiązków skarżącego jako prokurenta, wynikających z wypisu do KRS-u oraz z ustawy kodeks cywilny, organ wojewódzki stwierdził, że czynności wykonywane przez stronę nie miały wyłącznie formalnego charakteru. Wspomniana spółka była przy tym czynnym podmiotem gospodarczym, a nie organizacją non-profit, fakt zaś braku otrzymywania przez stronę wynagrodzenia za pełnioną funkcję prokurenta pozostawał bez wpływu na ocenę jej statusu. Poza tym organ odwoławczy podkreślił, że nie było rolą organu administracji badanie dyspozycyjności osoby ubiegającej się o status bezrobotnego. W tym przypadku wystarczało bowiem dokonanie oceny instytucji prokury i obowiązków prokurenta w odniesieniu do funkcjonowania przedsiębiorstwa, a co - w zestawieniu z okolicznościami sprawy oraz treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia – powodowało, że pełnienie tej funkcji przez wnioskodawcę skutkowało koniecznością przyjęcia w tym przypadku braku jego gotowości do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, a tym samym niemożnością uzyskania przez niego statusu bezrobotnego.
Na wyżej przedstawioną decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 15 listopada 2021 r. W. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której zarzucił organowi naruszenie art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia w zw. z art. 109 ¹ Kodeksu cywilnego oraz art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") -zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 września 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że naruszały one przepisy postępowania procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Uzasadniając powyższy pogląd, Sąd Wojewódzki przytoczył na wstępie treść definicji bezrobotnego, zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, stwierdzając, że - z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy - istotny był ten fragment w/w przepisu, który stanowił o osobie "niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej, zdolnej i gotowej do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej". Nie ulegało bowiem w sprawie wątpliwości, że skarżący nie był osobą zatrudnioną i nie wykonywał innej pracy zarobkowej, gdyż za pełnienie funkcji prokurenta nie pobierał wynagrodzenia. Sporne było jedynie - jak zaakcentował Sąd - właściwe odczytanie w tym przypadku przesłanki: "gotowości do podjęcia zatrudnienia i to w pełnym wymiarze czasu pracy".
Analizując zatem powyższe sformułowanie, Sąd Wojewódzki zgodził się przy tym z organem, że pojęcie to oznaczało, z jednej strony – subiektywną chęć danej osoby do podjęcia zatrudnienia, a z drugiej – obiektywnie brak przeszkód do jego podjęcia, które występowałyby po stronie osoby, dążącej do zarejestrowania się jako bezrobotna. Poza tym Sąd podzielił także poglądy wyrażane w orzecznictwie, iż warunek gotowości do podjęcia pracy musi być spełniony zarówno w dniu rejestracji w charakterze bezrobotnego, jak i przez cały czas korzystania z omawianego statusu, a także, iż chodzi tu o możliwość podjęcia nie jakiejkolwiek działalności zarobkowej lecz o gotowość (z wyjątkiem osób niepełnosprawnych) podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy oraz, że gotowość taka musi być oceniana również w kategoriach obiektywnych. Powyższe oznaczało więc – jak zauważył Sąd - faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy, przy czym gotowości tej nie należało utożsamiać z brakiem jakiegokolwiek zajęcia lub całkowitym zakazem podejmowania przez osobę bezrobotną innego zajęcia. Chodziło jedynie o to, aby wykonywanie obowiązków przez osobę zainteresowaną nie kolidowało z realną możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia. W związku z tym, jak kontynuował Sąd, odmowa przyznania statusu osoby bezrobotnej mogła nastąpić jedynie wtedy, jeśli w konkretnym przypadku organ wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że pełnienie jakieś funkcji, czy stanowiska wykluczało możliwość podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę np. z uwagi na zakres działalności gospodarczej, podejmowanie różnorakich czynności i działań, czy też ich czasochłonność.
Przenosząc zatem powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd Wojewódzki uznał, że wydając zaskarżone decyzje, organy orzekały przy istnieniu istotnych braków w zakresie ustaleń faktycznych bo pominęły ważkie kwestie. Organy wzięły bowiem pod uwagę wyłącznie ujęty w KRS i w kodeksie cywilnym zakres (przedmiot) działalności spółki oraz zakres obowiązków prokurenta. Sąd Wojewódzki zgodził się natomiast wprawdzie z tezą, zawartą w zaskarżonej decyzji, że zadanie organów w tego typu sprawach nie sprowadzało się do badania możliwości działania wnioskodawcy, ale – jak podkreślił - powyższe nie mogło być (cyt.): "zrównane z podjęciem formalnych tylko czynności, pomijających specyfikę sprawy".
W dalszej części uzasadnienia wyroku Sąd Wojewódzki zauważył więc, iż (cyt.): "Powszechnie wiadomym jest, że zakres przedmiotowy zadań ujętych w KRS jest zwykle szerszy od faktycznie realizowanego, a to z kolei nie przekłada się w żaden sposób na ocenę działalności podmiotu. Chodzi o aktywność danego podmiotu na rynku, co może obrazować wynik finansowy, wysokość obrotów. Organ wywodzi, że spółka, w której strona pełni obowiązki prokurenta jest czynnym i aktywnym podmiotem, co wywodzi wyłącznie z wpisu do KRS bez odniesienia do powołanych wskaźników. W ramach prowadzonego postępowania organ winien podjąć próbę takich ustaleń, a nie poprzestać na ocenie informacji, które nie oddają istoty dowodzonych faktów".
Ponadto – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – organ nie rozważył też szerzej argumentacji strony związanej z charakterem działalności spółki. Wskazał, iż (cyt.): "Skarżący wywodził, że jest to pomiot ekonomii społecznej, non-profit. Organ dostrzegając te uwagi nie podjął jednak dostatecznych ustaleń w tym względzie wspierając się wyłącznie na odpisie z KRS. Analiza tego dokumentu wskazuje na jedynego wspólnika tej spółki, zaś z powszechnie dostępnych informacji (także KRS) wynika, że jest to stowarzyszenie aktywnie działające w kilku województwach w Polsce. Prowadzi działalność w sektorze inicjatyw oddolnych, zwłaszcza poprzez wspieranie inicjatyw sportowych, pomocy osobom niepełnosprawnym i z barierami integracyjnymi oraz angażuje się w budowanie społeczeństwa obywatelskiego. Stowarzyszenie prowadzi kilka punktów doradztwa gospodarczego na terenie województw w których posiada delegatury, działalność charytatywną, pomoc społeczną w tym pomoc rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie ich szans, działalność na rzecz osób niepełnosprawnych wspieranie rodziny i systemu pieczy zastępczej ochrona i promocja zdrowia, przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym (...).
Jakkolwiek spółka jest podmiotem gospodarczym, to jednak okoliczność jej powołania przez wskazany podmiot może dowodzić, że osoby ją tworzące będą także działały na innych zasadach niż ma to miejsce w odniesieniu do podmiotów nastawionych wyłącznie na własny zysk. Okoliczność ta została przez organ administracji całkowicie zignorowana (...)", chociaż (cyt.): "dostrzec trzeba, że sam ustawodawca w sposób szczególny spogląda na działalność wolontariatu i wolontariuszy, o czym przekonuje art. 2 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu". W dalszym ciągu przytoczonej wyżej wypowiedzi Sąd Wojewódzki nadmienił również, że (cyt.): "W realiach rozpoznawanej sprawy sytuacja jest odmienna, jednakże w opinii Sądu inaczej należy spojrzeć na działalność prokurenta ustanowionego w spółce prawa handlowego nastawionej na własny zysk, działającego za wynagrodzeniem na podstawie zawartych umów, odmiennie zaś na działającego w ramach spółki, której celem jest co prawda generowanie zysku ale przeznaczonego na cel społeczny (najogólniej rzecz ujmując). Wspartej na aktywności osób zaangażowanych, działających z pobudek innych niż zysk".
Ostatecznie, wskazując, iż zgodnie z art. 1091 k.c., prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, Sąd Wojewódzki podkreślił, że prokura polega na uprawnieniu prokurenta ( a nie obowiązku) do reprezentowania mocodawcy, a ponadto w tym przypadku spółka posiadała trzech prokurentów. Z tych zatem względów – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - działanie organów naruszało w tej sprawie ogólne zasady procedury administracyjnej, w tym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz zasadę oceny dowodów art. 80 k.p.a. a to uniemożliwiało poprawną ocenę gotowości do podjęcia pracy przez skarżącego w kategoriach obiektywnych.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Wojewoda Dolnośląski zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu naruszenie:
I. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), to jest: art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - poprzez uznanie, że samo pełnienie funkcji prokurenta w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie stanowi okoliczności zaprzeczającej gotowości i zdolności do podjęcia zatrudnienia i powinno być oceniane przez pryzmat wyników finansowych takiej spółki z jednoczesnym uwzględnieniem ewentualnego ukierunkowania na osiągnięcie zysku takiego podmiotu, podczas gdy sam fakt pełnienia funkcji prokurenta w spółce wyklucza możliwość dokonania rejestracji takiej osoby jako osoby bezrobotnej;
II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) - poprzez bezpodstawne zarzucenie organowi naruszenia procedury administracyjnej i uznanie, że występują braki dowodowe w sytuacji, w której stan akt sprawy - na dzień wyrokowania - zawierał dowody wskazujące na wszystkie istotne okoliczności w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem przy prawidłowej ocenie dowodów zgromadzonych w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wydałby inne rozstrzygnięcie.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, względnie, w przypadku uznania, że istotna sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona, wnoszono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.
Jednocześnie, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a., skarżący organ oświadczył, iż zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona stosowna argumentacja, mająca za zadanie poparcie wyżej przytoczonych zarzutów.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Natomiast w piśmie z dnia 13 grudnia 2022 r. uczestnik postępowania - W. M. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.
Wyjaśnić zatem należy, że zaskarżonym wyrokiem, Sąd Wojewódzki uchylił decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 15 listopada 2021 r. wraz utrzymaną przez nią w mocy decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 września 2021 r. o odmowie uznania W. M. za osobę bezrobotną z dniem 2 września 2021 r., gdyż stwierdził, że decyzje te naruszały przepisy postępowania procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W analizowanym stanie faktycznym niesporne było, że W. M. pełnił nieodpłatnie funkcję prokurenta samoistnego w spółce [...] Sp. z o.o. Zdaniem organów obu instancji, ponieważ z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego wynikało, że w/w spółka prowadziła szeroką działalność gospodarczą, a jej reprezentacja wymagała współdziałania prokurenta i członka zarządu, to – biorąc pod uwagę ilość oraz jakość obowiązków prokurenta, które wynikały z w/w wypisu z KRS-u a także z unormowań zawartych w kodeksie cywilnym - nie można było w tym przypadku mówić, iż wnioskodawca pozostawał w pełnej gotowości do podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy a tym samym nie można było go uznać za osobę bezrobotną ( art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.).
W ocenie Sądu Wojewódzkiego, powyższy pogląd organy wyraziły przy nie w pełni prawidłowym przeprowadzeniu postępowania dowodowego a zatem Sąd I instancji uznał, iż nie zostały w tym przypadku dokonane wystarczające ustalenia faktyczne, a co prowadziło do wniosku, że w postępowaniu administracyjnym, w którym zostały wydane zaskarżone decyzje, doszło do istotnego naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w postaci: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego ocena wniosku, z którym wystąpił uczestnik postępowania, została także dokonana przez organy zbyt formalistycznie. Z tych więc powodów Sąd Wojewódzki polecił by przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wzięły pod uwagę nie tylko treść zawartą w wypisie z KRS-u dotyczącego spółki, w której strona była prokurentem, ale i przeprowadziły szersze postępowanie w tym zakresie, biorąc pod uwagę kwestie zasugerowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W wyroku tym Sąd I instancji bowiem m. in. szczegółowo przedstawił na czym polegała instytucja prokury i co należało do obowiązków prokurenta. Akcentował też fakt, że jakkolwiek uczestnik postępowania był prokurentem w spółce, to w niniejszym postępowaniu należało wziąć pod uwagę okoliczność, że spółka ta została utworzona przez stowarzyszenie aktywnie działające w kilku województwach w Polsce i które prowadziło działalność w sektorze inicjatyw oddolnych, zwłaszcza poprzez wspieranie inicjatyw sportowych, pomocy osobom niepełnosprawnym i z barierami integracyjnymi. Stowarzyszenie to angażowało się także w budowanie społeczeństwa obywatelskiego. W związku z tym zatem, że ustawodawca – jak zaakcentował Sąd Wojewódzki - (cyt.): "w sposób szczególny spogląda na działalność wolontariatu i wolontariuszy, o czym przekonuje art. 2 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu" to – (cyt.): "inaczej należy spojrzeć na działalność prokurenta ustanowionego w spółce prawa handlowego nastawionej na własny zysk, działającego za wynagrodzeniem na podstawie zawartych umów, odmiennie zaś na działającego w ramach spółki, której celem jest co prawda generowanie zysku ale przeznaczonego na cel społeczny (...) ."
Poza tym, kwestionując zasadność oceny, dokonanej przez organy co do możliwości podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu przez uczestnika postępowania, gdyż ocena ta była – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - oparta wyłącznie na informacjach ujętych w wypisie z KRS-u oraz na unormowaniach zawartych w kodeksie cywilnym, Sąd ten wyraził zapatrywanie, że (cyt.): "Powszechnie wiadomym jest, że zakres przedmiotowy zadań ujętych w KRS jest zwykle szerszy od faktycznie realizowanego, a to z kolei nie przekłada się w żaden sposób na ocenę działalności podmiotu. Chodzi o aktywność danego podmiotu na rynku, co może obrazować wynik finansowy, wysokość obrotów. (...). W ramach prowadzonego postępowania organ winien podjąć próbę takich ustaleń, a nie poprzestać na ocenie informacji, które nie oddają istoty dowodzonych faktów".
Z tym stanowiskiem nie zgadzał się skarżący organ, który skargę kasacyjną oparł na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W ocenie składu orzekającego, skargę kasacyjną należy uznać za uzasadnioną. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż w toku postępowania administracyjnego organ naruszył w sposób istotny art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie było bowiem przekonywujące.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bezrobotnym jest osoba, niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieucząca się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkołach dla dorosłych lub przystępująca do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły oraz ucząca się w branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej, prowadzącej kształcenie w formie stacjonarnej lub zaocznej, lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodzić zatem należy z Sądem Wojewódzkim, że - w realiach rozpoznawanej sprawy - znaczenie miał ten fragment w/w przepisu, który stanowi o osobie "niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej, zdolnej i gotowej do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej".
Istotne jednak w tym przypadku było, że Sąd Wojewódzki, analizując powyższe sformułowanie, stwierdził iż - z jednej strony - podziela zarówno stanowisko organu, że zadanie organów w tego typu sprawach nie sprowadzało się do badania możliwości działania wnioskodawcy, jak również podzielił poglądy zawarte w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odwołując się do wyroków: z dnia 13 stycznia 2012 r. (sygn. akt I OSK 1231/11), z dnia 28 czerwca 2011 (sygn. akt I OSK 338/11 oraz z dnia 25 maja 2016 r. (sygn. akt I OSK 1983/14) a z drugiej strony – w rzeczywistości orzekł w sposób odmienny od w/w poglądu organu a także od stanowisk wyrażonych w w/w orzeczeniach. Wskazać bowiem należy, że główne tezy, które zostały zawarte we wspomnianych wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego sprowadzały się do następujących poglądów. Po pierwsze, kwestie statusu bezrobotnego nie zależą od uznania organów orzekających. Brzmienie przepisu art.2 ust.1 pkt 2 ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest kategoryczne (wyrok z dnia 28 czerwca 2011 r. ). Po drugie, pojęcie "gotowości do podjęcia zatrudnienia" oznacza sytuację, gdy osoba ma zamiar, chęć i możliwość wykonywania pracy i jednocześnie nie występują żadne przeszkody po stronie tej osoby, aby świadczyć pracę (wyrok z dnia 13 stycznia 2012 r.). Po trzecie, pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, powoduje brak pełnej gotowości do podjęcia zatrudnienia, a zatem osoba ta nie spełnia podstawowych przesłanek do uzyskania statusu bezrobotnego (wyrok z dnia 25 maja 2016 r.).
W świetle zatem przytoczonych wyżej stanowisk a także poglądu zawartego w kolejnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2021 r. (sygn. akt I OSK 1078/21, LEX Nr 3309037), zgodnie z którym, gotowości do pracy nie można sprowadzać wyłącznie do czynników subiektywnych, istniejących po stronie zainteresowanego bowiem nie można oczekiwać od organów orzekających w sprawach objętych ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, że będą one badać zakres dyspozycyjności osoby ubiegającej się o przyznanie statusu osoby bezrobotnej, należało uznać, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego nie było w pełni zrozumiale. Nie bardzo bowiem wiadomo, jakie jeszcze dowody i informacje powinny zgromadzić organy by właściwie ocenić wniosek uczestnika postępowania, gdyż z całą pewnością zbędne było w tym zakresie dokonywanie analizy wyników finansowych spółki [...] i wysokości jej obrotów (co sugerował Sąd I instancji). To bowiem nie wysokość osiąganych zysków przez spółkę, w której uczestnik postępowania pełnił funkcje prokurenta, mogłaby świadczyć o jego zaangażowaniu w jej działalność. Słusznie podnosił w tej mierze w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący organ, iż niewłaściwe było założenie Sądu Wojewódzkiego, że pełnienie funkcji prokurenta w spółce osiągającej wysokie wyniki finansowe musiałoby automatycznie być bardziej czasochłonne niż w spółce, która miałaby mniejsze obroty, gdyż w rzeczywistości brak było jakiegokolwiek uzasadnienia dla wiązania wyniku finansowego spółki i jej obrotów z aktywnością jej prokurenta. Sąd I Instancji zresztą takiej zależności również nie wyjaśnił. Dodać też trzeba, że skoro - zdaniem Sądu Wojewódzkiego – spółka [...] Spółka z o.o. nie została założona po to by osiągać zysk, to z góry niejako Sąd przesądził o tym, osiągała ona niskie dochody. Zbędne więc już w tym momencie było zobowiązywanie organu by badał finanse takiej spółki.
Omawiając instytucje prokury, Sąd Wojewódzki wskazywał, że do przykładowych czynności prokurenta należeć może: wnoszenie i cofanie pozwu, ustanowienie pełnomocnictw procesowych, zawieranie ugód w procesie, a więc dokonywanie wszelkich czynności proceduralnych przed sądem, a także przed innymi organami, na przykład organami administracji publicznej czy samorządowej. Prokurent jest bowiem umocowany do działania w imieniu przedsiębiorcy także w postępowaniu administracyjnym, w tym w postępowaniu przed: organami podatkowymi i celnymi, Urzędem Patentowym RP, Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Urzędem Regulacji Energetyki, organami samorządu terytorialnego, organami administracji rządowej i w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd Wojewódzki podkreślał też, że z powszechnie dostępnych informacji wynikało, iż stowarzyszenie, które założyło spółkę [...] działało aktywnie w kilku województwach w Polsce, prowadząc działalność w sektorze inicjatyw oddolnych, zwłaszcza poprzez wspieranie inicjatyw sportowych, pomocy osobom niepełnosprawnym i z barierami integracyjnymi oraz angażowało się w budowanie społeczeństwa obywatelskiego. Prowadziło też kilka punktów doradztwa gospodarczego na terenie województw, w których posiadało delegatury. Jego działalność charytatywna obejmowała: pomoc społeczną, w tym pomoc rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie ich szans, działalność na rzecz osób niepełnosprawnych, wspieranie rodzin i systemu pieczy zastępczej, ochronę i promocję zdrowia a także przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym.
Jak z powyższego zatem wynika w takiej sytuacji tym bardziej nie można było wiązać rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie z wynikami finansowymi spółki [...] a bardziej miarodajnym wydawało się branie w tym przypadku pod uwagę właśnie istnienia owego szerokiego przedmiotu działalności stowarzyszenia, które ją założyło. Zgodzić się też trzeba z organem, że choć różne są funkcje prezesa zarządu spółki, jej likwidatora czy prokurenta, to odmienności te nie są aż tego rodzaju by nie można było w takich samych postępowaniach, czyli w postępowaniach o przyznanie statusu bezrobotnego, prowadzonych z inicjatywy w/w osób, posiłkować się poglądami orzecznictwa wyrażonymi w takich, analogicznych sprawach. Zwłaszcza w sytuacji, gdy (jak miało to miejsce w niniejszej sprawie) żaden z członków zarządu spółki nie został upoważniony do samodzielnej jej reprezentacji i zawsze było wymagane wspólne działanie w tym zakresie, to jest z udziałem właśnie prokurenta.
Podnieść też trzeba, że wniosek uczestnika postępowania był rozpatrywany w oparciu o przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie zaś z uzasadnieniem projektu tej ustawy, stanowiła ona element planu działań prowzrostowych, którego istotą miało być stworzenie kompleksowego systemu na rzecz zwiększenia zatrudnienia i zahamowanie wzrostu bezrobocia. Autorzy projektu, odwołując się zatem do regulacji europejskich, wskazywali, iż ustawa ta ma na celu promowanie postępu ekonomicznego, zwiększenie wykwalifikowanych i adaptujących się do zmian kadr pracowniczych oraz doprowadzenie do pełnego zatrudnienia. Umożliwiając zatem zarejestrowanie się danej osobie jako bezrobotnej, omawiana ustawa ma więc zapewnić osobie poszukującej zatrudnienia w pełnym wymiarze czasowym, wsparcia finansowego w okresie przejściowym, z którym związana jest możliwość skorzystania z ubezpieczenia (vide: Sejm IV kadencji druk nr 2421).
Z tego powodu, wprawdzie w art. 2 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, przewidziano, że nie stanowi przeszkody nabycia oraz posiadania statusu bezrobotnego wykonywanie przez wolontariuszy świadczeń odpowiadających świadczeniu pracy na zasadach określonych w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ale powyższe - jak trafnie zwrócił na to uwagę w uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ – nie oznaczało, że uprawnienia, jakie wiążą się z uzyskaniem statusu bezrobotnego, powinny być w każdym przypadku być traktowane jako forma gratyfikacji za działalność non profit czy zaangażowanie w ważną społecznie działalność. Generalnie bowiem celem omawianej ustawy nie jest wspomaganie osób, które nie tyle poszukują zatrudnienia a są jedynie zainteresowane otrzymywaniem świadczeń z Funduszu Pracy, gdyż środki te i przywileje umożliwiają im realizację własnych, różnych przedsięwzięć. Dobrowolne zatem zaangażowanie się w określoną aktywność, w tym w działalność non profit, nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla zarejestrowania danej osoby jako bezrobotnej, o ile wyraźny przepis o tym tak nie stanowi. Niezrozumiale zatem było, z jakich powodów Sąd Wojewódzki przyjął, że inaczej należało traktować działalność prokurenta ustanowionego w spółce prawa handlowego nastawionej na własny zysk a odmiennie - w spółce wspartej na (cyt.): "aktywności osób zaangażowanych, działających z pobudek innych niż zysk". Zwłaszcza, że w obu przypadkach działalność prokurenta była wykonywana na rzecz podmiotu o tym samym statusie prawnym. Podkreślić też trzeba, że uczestnik postępowania był prokurentem w spółce prawa handlowego, a nie działał w jako wolontariusz na zasadach określonych w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Poza tym zasadnie także zauważał autor skargi kasacyjnej, iż bezpodstawnym było założenie Sądu I instancji, że okoliczność powołania spółki przez taki podmiot, jak stowarzyszenie, dowodziła, że prokurent spółki będzie działał na innych zasadach, niż ma to miejsce w odniesieniu do podmiotów nastawionych wyłącznie na własny zysk. Skoro bowiem zysk spółki miał być w tym przypadku przeznaczany na cele statusowe stowarzyszenia to nic nie stało na przeszkodzie, aby założona przez nie spółka działała, jak każdy inny podmiot tego rodzaju, to jest by maksymalizowała zyski, po to właśnie, aby umożliwić stowarzyszeniu, które ja utworzyło jak najszerszą realizację jego zadań. Uczestnik postępowania świadczył zaś wspomniane funkcje na rzecz spółki a nie stowarzyszenia. W rezultacie więc nieuzasadnione było odwołanie się w tym przypadku przez Sąd I Instancji do treści art. 2 ust. 2 omawianej ustawy.
Ostatecznie skład orzekający uznał, że skarga kasacyjna okazała się uzasadniona z powodu istotnego naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Na tym więc etapie sprawy pełna ocena zarzutu materialnoprawnego była przedwczesna.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Wojewódzki winien więc jeszcze raz ocenić zaskarżoną decyzję, a jeśliby nadal stał na stanowisku, iż wydając ją organ orzekał "przy istnieniu istotnych braków w zakresie ustaleń faktycznych i z pominięciem ważkich kwestii" to winien mieć jednak na uwadze okoliczność, że wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powody, dla których Sąd I instancji uznał, iż wydane w tej sprawie decyzje naruszają przepisy procedury administracyjnej w sposób istotny, w rzeczywistości o tym fakcie nie świadczyły. Udzielone zaś organowi wytyczne, nie mogły też doprowadzić do zgromadzenia dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.
W zaistniałych warunkach, biorąc zatem powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a. mając na uwadze charakter sprawy.