I OSK 2285/23

I OSK 2285/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SAB/Gd 38/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-07-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 141 § 4, art. 149 § 1a i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 lipca 2023 r. sygn. akt II SAB/Gd 38/23 w sprawie ze skargi K. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 5 lipca 2023 r. II SAB/Gd 38/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego:
1. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku do rozpoznania odwołania skarżącej K. W. od decyzji Prezydenta Miasta Tczewa z 26 września 2022 r., nr 00166/OSP/09/2022,
2. stwierdził, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
3. przyznał od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej K. W. sumę pieniężną w kwocie 500 złotych,
4. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej K. W. kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku zaskarżając wyrok w pkt 2 i 3. Orzeczeniu zarzucono:
- naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1a w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wyrażające się w zastosowaniu wynikającej z powyższych przepisów normy, tj. uznaniu bezczynności organu za mającą miejsce z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, która nie wypełniała warunków określonych przez jej hipotezę, to jest bezczynność organu administracji publicznej nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, co doprowadziło do błędnej kwalifikacji prawnej stwierdzonej w sprawie bezczynności organu;
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez przyznanie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej, w sytuacji, gdy okoliczności sprawy nie dawały podstaw do zastosowania wywiedzionej z tego przepisu normy, w szczególności naruszenie w sprawie ustawowych terminów załatwienia sprawy nie było efektem celowych, niedbałych, czy lekkomyślnych działań organu oraz nie skutkowało zawinioną przez organ szkodą, czy krzywdą po stornie skarżącej, a przyznana kwota w żaden sposób nie przyczyni się do usprawnienia postępowania organu, czy zapobieżenia przypadkom bezczynności w przyszłości, co doprowadziło do błędnych ocen w zakresie zasadności przyznania od organu dla skarżącej określonej sumy pieniężnej;
- naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez brak wystarczających ustaleń co do okoliczności wpływających na zasadność i wysokość przyznanej na rzecz skarżącej sumy pieniężnej, co doprowadziło do nieuzasadnionego przyznania skarżącej od organu sumy pieniężnej w wysokości 1000 zł [powinno być 500 zł, uwaga Sądu].
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku w części obejmującej pkt 2 i 3 sentencji i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania,
- zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku zrzekło się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Odniesienie się do zarzutów będzie jednak wymagało przytoczenia istotnych ustaleń faktycznych, jakie Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie wyrok Sądu I instancji został zaskarżony w części, w której Sąd stwierdził, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 wyroku) oraz w części, w której przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 500 zł (pkt 3 wyroku).
Skarżący kasacyjnie organ uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 149 § 1a p.p.s.a., nie zgodził się z oceną, że doszło do bezczynności w stopniu rażącym i podniósł, że brak wydania rozstrzygnięcia w terminach wynikających z k.p.a. nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych, a mianowicie z powodu zmian organizacyjnych i braków kadrowych. Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej prowadzi zaś do wniosku, że skarżący nie kwestionuje samego niewydania rozstrzygnięcia w terminach wynikających z k.p.a., lecz wskazuje na okoliczności uzasadniające (usprawiedliwiające) wydanie decyzji w sprawie ze znacznym opóźnieniem.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do oceny Sądu I instancji dotyczącej określenia bezczynności, jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy podkreślić, że ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, dokonanie kwalifikacji bezczynności lub przewlekłości pozostawiono uznaniu sądu orzekającego. Uznanie to, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Taka kwalifikacja będzie więc zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest znaczny, oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Przy ocenie sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca, znaczenie mają okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu, jego działania w toku rozpoznawania sprawy oraz stopień przekroczenia terminów.
W rozpoznawanej sprawie odwołanie skarżącej z 28 października 2022 r. wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 10 listopada 2022 r. W piśmie z 10 lutego 2023 r. strona wniosła do Kolegium ponaglenie na bezczynność w niniejszej sprawie. W dniu 7 marca 2023 r. strona złożyła skargę na bezczynność Kolegium.
Sąd I instancji prawidłowo więc ustalił, że do dnia wniesienia skargi odwołanie skarżącej od decyzji Prezydenta Miasta Tczewa z 26 września 2022 r. nie zostało rozpoznane. Sprawa, pomimo wydania przez organ odwoławczy decyzji w dniu 8 marca 2023 r., nie została załatwiona w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a., tj. w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Od wniesienia odwołania do dnia wydania decyzji upłynęły bowiem 4 miesiące.
Powyższe niekwestionowane okoliczności wskazują, że od 10 listopada 2022 r. do 7 marca 2023 r. organ nie podejmował żadnych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy – jest to okres w całości braku jakiejkolwiek aktywności organu. Należy zauważyć, że w okresie tym ani zresztą w późniejszym, organ odwoławczy nie skorzystał z art. 36 k.p.a. i nie zawiadomił strony o tym, że nie załatwi sprawy, nie podał przyczyny zwłoki, nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy ani nie pouczył strony o prawie do wniesienia ponaglenia. Organ naruszył tym samym przepis art. 36 § 1 k.p.a. Nie jest sporne przy tym w sprawie, że stwierdzona bezczynność wynikała wyłącznie z postawy (zaniechań) organu i że do zaistniałej sytuacji w żaden sposób nie przyczyniła się strona skarżąca. Mimo braku obiektywnych przeszkód organ nie podejmował od listopada 2022 r. do marca 2023 r. kluczowych czynności w sprawie. Właśnie ta okoliczność w rozpoznawanej sprawie w sposób decydujący rzutuje na przyjętą przez Sąd I instancji ocenę charakteru bezczynności.
Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, że kilkukrotne przekroczenie ustawowego terminu na przeprowadzenie postępowania odwoławczego oznacza, że bezczynność Kolegium miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Tej oceny Sądu I instancji nie podważyła skutecznie argumentacja skarżącego kasacyjnie organu skupiająca się na wykazywaniu przeszkód o charakterze organizacyjnym. Na ocenę tę musi mieć wpływ także i to, że znaczne opóźnienie organu w rozpoznaniu sprawy dotyczy sprawy z szeroko rozumianej pomocy społecznej, niewątpliwie istotnej z punktu widzenia sytuacji materialnej skarżącej, która nie mogła podjąć zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Załatwienie zatem sprawy w dniu 8 marca 2023 r. przez wydanie decyzji, którą organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania nie wymagało zatem dodatkowego postępowania dowodowego. Naganność postępowania organu wyraża się więc w przerzucaniu na obywatela ryzyka złego funkcjonowania aparatu administracyjnego, z powodu przeciążenia, w przekonaniu, że jest to zabieg usprawiedliwiony.
W odniesieniu do podnoszonej w skardze kasacyjnej okoliczności braków kadrowych organu, podkreślić należy, że do okoliczności usprawiedliwiających niepodejmowanie przez organ czynności w postępowaniu nie zalicza się problemów organizacyjnych, takich jak obciążenie ilością spraw, czy braków kadrowych, ponieważ nie mogą one rodzić negatywnych skutków dla strony i wpływać na ograniczenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także Sądu Najwyższego, trudności kadrowe i organizacyjne organu nie zwalniały organu z obowiązku respektowania terminów, określonych ustawowymi przepisami proceduralnymi (wyrok NSA z 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2614/16, wyrok NSA 17 lipca 2017 r. sygn. akt 2542/16, wyrok NSA z 25 lipca 2019 r. sygn. akt II OSK 1233/19, wyrok NSA z 9 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2895/16, wyrok NSA 28 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2288/16, wyrok NSA z 28 września 2018 r. sygn. akt I OSK 458/17 i I OSK 607/17, wyrok NSA z 8 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 342/23). Tego rodzaju pogląd harmonizuje z powszechnie aprobowaną zasadą, że realizacja kompetencji organu administracji jest jego prawnym obowiązkiem. Od obowiązku tego nie zwalniają tzw. trudności obiektywne: brak etatów, środków pieniężnych. Nieprawidłowe jest także przekonanie, że tylko okoliczności "zawinione" były okolicznościami, za które administracja ponosi odpowiedzialność. Przeciwnie, regułą w prawie publicznym jest odpowiedzialność nie wymagająca elementów subiektywnych, w tym winy ze strony organów jako takich, czy funkcjonariuszy działających w ich imieniu. Dotyczy to także odpowiedzialności za bezczynność administracji. Kierowanie się w praktyce organu przekonaniem, że odpowiada tylko za "zawinioną" bezczynność, że zwalniają go od konieczności załatwienia sprawy w terminie wyznaczonym przez k.p.a. "trudności obiektywne" jest działaniem szkodzącym świadomości i kulturze prawnej obywateli, a tym samym narusza art. 8 k.p.a. (wyrok NSA z 21 grudnia 1999 r. sygn. akt VSAB 147/99).
Kwestie te organ winien więc rozwiązywać we własnym zakresie. W orzecznictwie czasami podnosi się wprawdzie (vide powołany przez skarżący kasacyjnie organ wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 2263/21), że nie można nie uwzględnić przy ustalaniu stopnia zawinienia organu w nieterminowym załatwieniu sprawy trudności kadrowych organu bądź skali wpływu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tym niemniej może to nastąpić wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych. W powołanym przez organ orzeczeniu przesłanką braku rażącego charakteru stwierdzonej bezczynności organu była przede wszystkim sytuacja związana ze stanem pandemii Covid-19, co nie odnosi się do niniejszej sprawy. Ponadto "przyczyny niezależne od organu" w rozumieniu art. 35 § 5 k.p.a. dotyczą obiektywnych zdarzeń zewnętrznych i niezależnych od organu. Jako przykłady takich zdarzeń w doktrynie i orzecznictwie podaje się działania sił przyrody oraz działania innych organów, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (A. Matan [w:] G. Łaszczyca, C. Marzysz, A. Matan. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Wydanie 3, Warszawa 2010 r. str. 417- 418 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2001 r. sygn. akt SAB 1/01 oraz z 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1364/11).
Nie mogła być również potraktowana jako okoliczność usprawiedliwiająca, wskazana w skardze kasacyjnej, praktyka organów pierwszoinstancyjnych w sprawach z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych sprowadzająca się do wydawania decyzji odmownych z powołaniem na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego zastosowania odmawiają sądy administracyjne w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2013 r. Na ocenę tę nie może mieć wpływu nawet przyznanie skarżącemu kasacyjnie organowi racji co do występowania opisanej praktyki, o czym Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu jest wiadomym z urzędu, ani co do nietraktowania tej okoliczności w kategoriach lekceważenia praw stron. Podniesiony przez organ skarżący kasacyjnie problem powinien być rozwiązany w zakresie właściwej praktyki dotyczącej spraw w przedmiocie zabezpieczenia społecznego.
Długotrwałość okresu bezczynności organu wskazuje więc na naruszenie art. 35 § 3 k.p.a. w stopniu rażącym, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie może również uwzględnić zarzutu naruszenia art. 149 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 (uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłość), może ponadto z urzędu albo na wniosek strony (...) przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Przy czym, ustawodawca przyznaje sądowi administracyjnemu uznanie w zakresie stwierdzenia podstaw do przyznania sumy pieniężnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji adekwatnie do okoliczności niniejszej sprawy orzekł o przyznaniu sumy pieniężnej we wskazanej wysokości. Sąd I instancji wyjaśnił w sposób wystarczający podstawy do uznania, że organ pozostawał w bezczynności, ustalił okres, w jakim bezczynność ta występowała i ocenił, czy można i należy przypisać jej charakter rażącego naruszenia prawa, czy zasadne było przyznanie sumy pieniężnej, wskazując także cele, jakie ma spełniać możliwość skorzystania przez Sąd z tej kompetencji.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. jedyną przesłanką warunkującą zarówno wymierzenie organowi grzywny, jak i przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, jest uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Decyzja o zastosowaniu bądź odmowie zastosowania konkretnego środka (grzywny, sumy pieniężnej lub obu tych środków łącznie) należy do sądu administracyjnego. Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii, sąd powinien przede wszystkim mieć na uwadze funkcje, jakie pełnią te środki. I tak, przyjmuje się, że grzywna jest środkiem o charakterze represyjnym i prewencyjnym mającym zdyscyplinować organ, natomiast suma pieniężna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Przyznanie stronie skarżącej od organu określonej sumy pieniężnej stanowi nie tyle sankcję dla organu za wadliwe prowadzenie postępowania, co rekompensatę dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej stanowi swoistą rekompensatę dla strony skarżącej za doznane negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z nieterminowym rozpatrzeniem sprawy lub przewlekłością postępowania administracyjnego. (por. wyrok NSA z 11 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2230/17).
Z woli ustawodawcy przyznanie stronie skarżącej odpowiedniej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., a więc w przypadku uwzględnienia jej skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, zależy od uznania Sądu (może nastąpić z urzędu, bez wniosku strony), a ustawodawca nie przewidział w tym zakresie żadnych ograniczeń. Ustawodawca w ogóle nie wskazał, że suma pieniężna z art. 149 § 2 p.p.s.a. ma być przyznawana celem naprawienia poniesionej przez stronę szkody majątkowej bądź niemajątkowej, wprowadzając instytucję "sumy pieniężnej" jako całkowicie odrębną od występujących w Kodeksie cywilnym "odszkodowania" i "zadośćuczynienia". W związku z tym przyznanie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. nie wyklucza możliwości dochodzenia przez stronę w postępowaniu cywilnym naprawienia szkody wynikłej z bezczynności organu lub przewlekłości prowadzonego postępowania. Dopiero w takim postępowaniu strona byłaby zobligowana do wykazania wystąpienia po jej stronie określonego uszczerbku majątkowego bądź niemajątkowego. W postępowaniu w przedmiocie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie ma miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego co do zaistniałej szkody (wyrok NSA z 24 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1127/22).
Warto też zwrócić uwagę na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz), który wielokrotnie stwierdzał, że przedłużające się postępowanie administracyjne stanowi naruszenie przez Polskę art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (por. np. sprawa Fuchs przeciwko Polsce, skarga nr 33870/96, wyrok z 11 lutego 2003 r. i sprawa Beller przeciwko Polsce, skarga nr 51837/99 wyrok z 1 lutego 2005 r.). Otóż w swoim orzecznictwie ETPCz przyjmuje, że istnieje silne domniemanie, iż nadmierna długość postępowania powoduje szkodę moralną (por. sprawa Scordino przeciwko Włochom, 36813/97 wyrok z 29 marca 2006 r.). Jest to co prawda domniemanie możliwe do obalenia, jednak to nie skarżący ma wykazywać fakt poniesienia określonego uszczerbku i jego rozmiary, lecz ciężar wykazania, że uszczerbek taki nie powstał, obciąża podmiot wykonujący władztwo publiczne, jeśli kwestionuje on zasadność roszczeń skarżącego w tym zakresie. Nie ma zatem podstaw do formułowania tezy o obowiązku strony wykazania istnienia oraz wysokości szkody poniesionej w związku z bezczynnością organu lub przewlekłością postępowania.
W związku z powyższym należy przyjąć, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych, lecz stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania (por. cyt. wyrok NSA z 24 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1127/22).
Za przyznaniem stronie skarżącej sumy pieniężnej przemawia również stwierdzenie, że bezczynność organu wypełnia znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że sąd administracyjny, który stwierdził w wyroku, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, może odstąpić od przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, jeżeli strona wystąpiła z takim wnioskiem, tylko w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach. Oznacza to, że sąd administracyjny odstępując od przyznania skarżącemu sumy pieniężnej obowiązany jest wyjaśnić, jaki to wyjątkowo uzasadniony przypadek zaistniał, żeby uznać za uzasadnione odstąpienie od zastosowania tego środka (tak: J. P. Tarno, M. A. Król: Przyznanie sumy pieniężnej jako środek dyscyplinowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 1/2019, s. 21-22, a także wyrok NSA z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17).
Zauważyć również należy, że skoro przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie jej "swoistego zadośćuczynienia" za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy, to okoliczność wydania rozstrzygnięcia po wniesieniu skargi na bezczynność organu nie wyłącza możności przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.
Prawidłowo zatem Sąd I instancji zastosował normę wynikającą z art. 149 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którą miał on w takiej sytuacji kompetencję do przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości, która mieści się w warunku wskazanym w art. 154 § 6. Skoro fakt rażącego charakteru bezczynności organu w zakresie rozpatrzenia wniosku nie został skutecznie podważony, podobnie - jak i wykładnia art. 149 § 2 p.p.s.a., to zarzut dotyczący błędnego ustalenia podstaw do przyznania sumy pieniężnej jest niezasadny.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnionego stwierdzeniem, że Sąd I instancji poprzez brak wystarczających ustaleń co do okoliczności wpływających na zasadność i wysokość przyznanej na rzecz skarżącej sumy pieniężnej, należy zauważyć, że zarzut ten został powiązany z art. 149 § 2 p.p.s.a. i w istocie dotyczy kwestii zasadności przyznania sumy pieniężnej, co zostało już omówione.
Wobec powyższego uznać należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił charakter zaistniałej bezczynności i zasadnie orzekł, jak w sentencji wyroku. Tym samym stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zawierają usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.