I OSK 500/22

I OSK 500/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2287/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-04-16
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2287/20 w sprawie ze skargi W. T. na postanowienie Ministra Rozwoju z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2021 r., I SA/Wa 2287/20 oddalił skargę W. T. na postanowienie Ministra Rozwoju z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z dnia [...] stycznia 1959 r. nr [...] orzeczono m.in. o wywłaszczenia nieruchomości położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako parcele nr [...] i nr [...], stanowiącej tabularną współwłasność J. S. w 1/5 części i W. G. w 4/5 części. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] stycznia 1959 r. wystąpiła W. T., następczyni prawna W. G. Minister rozpoznając powyższy wniosek stwierdził, że w analizowanej sprawie zachodziła przeszkoda do wszczęcia postępowania gdyż żądanie dotyczy decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku Prezydenta Miasta Poznania o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r., uchylił tę decyzję i orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z dnia [...] stycznia 1959 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcele nr [...] i nr [...]. Skarga R. W. i J. S. na ww. decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2010 r., I SA/Wa 903/10, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r., I OSK 2990/14 oddalił skargę kasacyjną R. W. od ww. wyroku z dnia 7 października 2010 r. Tym samym ostateczna decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. została oceniana przez sąd w prawomocnym wyroku, co oznacza, że decyzja to nie jest niezgodna z prawem. W toku już przeprowadzonego postępowania o stwierdzenie nieważności znana była organom i sądowi okoliczność śmierci i daty zgonu W. G. Brak zaś bezpośredniego odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do zgonu W. G., nie ma wpływu na moc wiążącą prawomocnego wyroku. Sąd oceniając decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. nie był ograniczony do argumentów podniesionych w złożonym wówczas wniosku, lecz oceną obejmował wszystkie przesłanki stwierdzenia nieważności.
Skargę na powyższe postanowienie Ministra Rozwoju złożyła W. T. zarzucając naruszenie art. 61a k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2021 r. oddalił skargę podzielając argumentację zawartą w motywach zaskarżonego postanowienie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła W. T., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że Minister Rozwoju nie był uprawniony do wszczęcia, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponownego postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. z uwagi na fakt uprzedniego dokonania przez sądy administracyjne oceny legalności tej decyzji;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 157 § 2 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez bezpodstawne przyjęcie, że w każdym przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja, została przez ten sąd utrzymana w mocy jako zgodna z prawem, w rezultacie wydania wyroku oddalającego skargę, niedopuszczalnym jest wszczęcie i prowadzenie ponownego, nadzorczego postępowania administracyjnego, nawet jeśli podniesione zostaną okoliczności uprzednio nie uwzględnione i nieobjęte przedmiotem rozstrzygnięcia;
3. art. 170 w związku z art. 171 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Minister Rozwoju nie mógł wszcząć ponownego postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r z uwagi na fakt istnienia powagi rzeczy osądzonej i związania organu oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2010 r., I SA/Wa 903/10, oddalającym skargę R. W. na ww. decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z dnia [...] stycznia 1959 r.
Na podstawie powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż skarżąca domaga się stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia 28 kwietnia 2008 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z dnia [...] stycznia 1959 r. wywłaszczającego na rzecz Państwa dwie działki położone w P. o nr [...] i nr [...], będące w udziale 4/5 własnością jej spadkodawcy. Decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. podlegała sądowej kontroli, w wyniku której sąd I instancji oddalił skargę. Oddalona została także skarga kasacyjna wywiedziona od wyroku sądu i instancji. Powyższe oznacza, że skarżąca wniosła żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę prawomocnie oddalono wyrokiem sądu administracyjnego.
W takiej sytuacji odwołać się należy do ugruntowanego stanowiska Naczelnego Sądu ?Administracyjnego wskazującego, iż żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (aktualnie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.), gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie – z uwagi na wydano uprzednio wyrok sądu – przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym (vide: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., I OPS 6/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Pomimo zmienionej podstawy prawnej odmowy wszczęcia postępowania, powyższa uchwała zachowuje swą aktualność (vide: wyrok NSA z dnia 10 października 2012 r., II OSK 1087/11, wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2022 r., I OSK 847/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Jakkolwiek w uchwale dopuszczono wyjątkowo możliwość przeprowadzenia postępowania merytorycznego, a więc rozpoznania podania co do istoty z zastosowaniem art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a., to chodzi o przypadki w których sąd administracyjny nie sformułował zwrotu stosunkowego o zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Przy czym wypowiedź o zgodności decyzji z prawem obejmuje także uprzednie rozważenie okoliczności określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Wymaga tego od sądu I instancji chociażby art. 134 § 1 p.p.s.a. Określony w zdaniu drugim powyższej uchwały wyjątek nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. W orzecznictwie wskazuje się, że przykładem wyroku oddalającego skargę, w którym brak zwrotu stosunkowego o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest wyrok oddalający skargę z uwagi na brak legitymacji skarżącego (vide: wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2022 r., I OSK 847/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Z okoliczności badanej sprawy wynika, iż skarga wniesiona na przedmiotową decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2010 r., I SA/Wa 903/10, w którego motywach stwierdzono: "(...) podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, jednocześnie brak jest w sprawie okoliczności, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu – zatem decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. orzekająca o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta Poznania (...) z dnia [...] stycznia 1959 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela (...) jest zgodna z prawem". Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r. I OSK 2990/14 oddalił skargę kasacyjną. Stanowiskiem wyrażonym w powyższych wyrokach związane zostały organy i sądy, stosownie do art. 170 i art. 171 p.p.s.a. Istotą sądowej kontroli administracji publicznej jest bowiem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego dotycząca stanu faktycznego i prawnego, a więc tych wszystkich elementów, które są zawarte w uzasadnieniu orzeczenia sądu administracyjnego (vide: B.Dauter [w:] B.Dauter, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, WKP 2024, uwagi do art. 171; wyrok NSA z dnia 10 października 2012 r., II OSK 1087/11; wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2022 r., I OSK 847/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
W konsekwencji należy stwierdzić, że powyższy stan sprawy uprawnia do przyjęcia, że wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. narusza powagę rzeczy prawomocnie osadzonej, o której stanowi art. 171 p.p.s.a. Powyższa sytuacja wypełnia zawartą w art. 61a § 1 k.p.a. przesłankę "innych uzasadnionych przyczyn", z powodu których postępowanie nie może być wszczęte (vide: wyrok NSA z dnia 10 października 2012 r., II OSK 1087/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W takiej sytuacji należało odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
W niniejszej sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. oraz w związku z art. 157 § 2 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a także art. 170 w związku z art. 171 p.p.s.a. Zarzuty kasacyjne podniesione w tym zakresie okazały się niezasadne.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.