I OSK 2284/21

I OSK 2284/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 851/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2021-09-02
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 28, art. 10 § 1, art. 61 § 4, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia NSA Piotr Przybysz Protokolant starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] i [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 851/21 w sprawie ze skargi [...] i [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 5 marca 2021 r. nr SKO.4110/14/2021 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 851/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę I.J. i A.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 5 marca 2021 r. nr SKO.4110/14/2021 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, dalej SKO, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia 30 grudnia 2020r. wydaną w przedmiocie ustalenia A.J. i I.J. opłaty za pobyt matki Z.K. w Domu Pomocy Społecznej. SKO podzieliło ustalenia oraz wnioski organu I instancji. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wyjaśnił na wstępie, że ponownie prowadzi postępowanie w przedmiocie wydania decyzji osobom obowiązanym, ustalającej wysokość opłaty za pobyt Z.K. w DPS począwszy od 1 września 2016r. w związku z decyzją SKO z dnia 8 stycznia 2020r., nr SKO.4110/235/2019, uchylającą decyzję organu pierwszej instancji z dnia 28 listopada 2019r., nr PI/DPS-5026-58/17/20, w przedmiocie ustalenia opłaty skarżącym, w której organ odwoławczy uznał tą decyzję za przedwczesną, wydaną z pominięciem skutecznego zawarcia umowy oraz wskazał, iż przesłanie projektu umowy A.J. określającej kwotę opłaty w drodze wyliczenia matematycznego na zasadach art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2020r. poz. 1876), dalej u.p.s., nie stanowi umowy, której ustalenia wysokości opłaty winny opierać się o negocjacje i zgodne oświadczenia stron umowy. W ocenie organu, prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji wykonał zalecenia zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 12 września 2018r., sygn. akt II SA/Rz 214/18 oraz podjął wszelkie możliwe działania mające na celu ustalenie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. Prawidłowo organ I instancji wskazał, że ustalając opłatę osobom obowiązanym, swoje rozstrzygnięcie oparł o treść wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 12 września 2018r., uchylającego wydane wcześniej decyzje: SKO z dnia 13 grudnia 2017r., nr SKO.4110/153/2017 oraz Prezydenta z dnia 27 lipca 2017r., nr PI/DPS-5026-58/17/20, ustalając opłatę obu obowiązanym w jednej decyzji oraz zastosował się do wskazań SKO z decyzji 8 stycznia 2020r., wprowadzając szeroki element negocjacji, a także działał w ramach obowiązujących w tym zakresie przepisów. Decyzja swoim rozstrzygnięciem obejmuje okres 2016-2020, z uwagi na brak ostatecznej decyzji kształtującej opłatę osobom obowiązanym za wskazany okres.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnieśli A.J. i I.J.
Sąd I instancji uznał, że skarga obojga skarżących jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, bezsporne jest że Z.K. decyzją Prezydenta Miasta Rzeszowa została umieszczona w dps w Rzeszowie przy ul. [...], gdzie zamieszkała w dniu 9 października 2012 r. Z akt sprawy wynika, że Z.K. jest stanu wolnego, ma dwoje dzieci. Jest osobą leżącą, wymaga pomocy przy wielu czynnościach życia codziennego, całodobowej opieki i rehabilitacji. Nie budzi wątpliwości ustalona względem niej wysokość należności, której mieszkanka na żadnym etapie postępowania nie kwestionowała stanowiąca równowartość 70 % jej dochodu. Prawidłowo organy powołały kolejne Zarządzenia Prezydenta Miasta Rzeszowa, którymi zmieniano kwotę należności. W sprawie nie ulega również wątpliwości, że uiszczona przez mieszkankę dps kwota odpłatności nie pochłaniała całej kwoty. Zatem w dalszej kolejności obowiązek ponoszenia obowiązku odpłatności przechodzi na małżonka i zstępnych. Prawidłowo organ I instancji wyjaśnił, że obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt rodzica w dps jest niezależny od relacji rodzinnych, a jest wyłącznie wynikiem obowiązków alimentacyjnych spoczywających na dzieciach względem rodziców. Zwolnić się całkowicie z tej opłaty można na wniosek, pod warunkiem przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą. Odnośnie odpłatności ustalonej względem II.J., Sąd także uznaje ją za prawidłową. Skarżąca próbuje podważyć stanowisko organów wskazując, że nie został przeprowadzony z nią wywiad środowiskowy, a organ wyciągnął negatywne skutki z faktu uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu, pomimo tego, że wyraziła wolę kontaktu z urzędnikami, a żadna przesyłka w toku postępowania nie została jej doręczona. Konfrontując twierdzenia skarżącej z przebiegiem postępowania ocenić je należało jako nadużycie. Skarżąca brała udział w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego na rzecz matki w 2012 i 2013 r. Ustalono wówczas, że nie osiągała dochodów kwalifikujących ją do ponoszenia odpłatności. Na skutek kierowanej do niej korespondencji mogła nawiązać kontakt z organem, jednak nie uczyniła tego, a kolejne próby kierowania do niej korespondencji skończyły się niepowodzeniem. Sąd zgadza się z dokonaną przez organy oceną zachowania skarżącej.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli A.J. i I.J. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj.:
1. art. 3 § 1 p.p.s.a, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. i arb 151 p.p.s.a, art. 134 § 1 p.p.s.a oraz w zw. z art. 6 k.p.a,, art. 7, 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28, art. 10 § 1, art. 61 § 4 k.p.a, poprzez niewykonanie przez Sąd I instancji w sposób prawidłowy obowiązku kontroli legalności decyzji administracyjnych i zaakceptowanie nieprawidłowego działania organów administracji oraz oddalenie skargi i podzielenie błędnych ustaleń organu administracyjnego, w szczególności poprzez uznanie, że:
a) organy administracji podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji zebrały należycie cały materiał dowodowy, który pozwalał na wydanie decyzji w oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy w sprawie,
b) podjęta próba nawiązania kontaktu z Konsulem przez skarżącą I.J. miała jedynie charakter pozornych czynności, w sytuacji gdy skarżącą wyrażała chęć i wolę umożliwienia przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego,
c) niemożność przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego z I.J. wynikała z braku podejmowania przez nią współpracy z organami administracji,
2. art. 3 § 1 p.p.s.a, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a, art. 134 § 1 p.p.s.a oraz w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewykonanie przez Sąd I instancji prawidłowo obowiązku kontroli legalności decyzji administracyjnych, zaakceptowanie stanowiska organów administracji i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy administracji nie zgromadziły w sposób należy materiału dowodowego, a następnie nie przeprowadziły wyczerpującej oceny niepełnego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności
a) zaniechały przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, alimentacyjnego pomimo posiadania aktualnego adresu skarżącej, co skutkowało zaniechaniem ustalenia faktycznej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej, a w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne wyliczenie kwoty zobowiązania finansowego skarżących,
b) naruszyły zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wobec I.J., w szczególności poprzez brak przeprowadzania wywiadu środowiskowego, alimentacyjnego i możliwości podpisania umowy z kierownikiem mops, możliwości zwolnienia jej od opłat na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, co miało wpływ na kwotę wyliczenia zobowiązania wobec skarżącej,
3. art. 3 § 1 p.p.s.a, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a, art. 134 § 1 p.p.s.a oraz w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewykonanie przez Sąd I instancji prawidłowo obowiązku kontroli legalności decyzji administracyjnych, zaakceptowanie stanowiska organów administracji w zakresie, że "Uchwała nr 49/2018 Zarządu Poczty Polskiej S.A" ma pierwszeństwo przez bezwzględnie obowiązującym w tym zakresie art. 39 k.p.a.,
4. art. 3 § 1 p.p.s.a i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a, w zw. z art. 11 k.p.a, w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uchybienie ogólnym zasadom jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, co spowodowało, iż zapadłe w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie zostało oparte na dowolnych ustaleniach,
5. przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.p.a, art. 59 § 2 k.p.a, art. 80 k.p.a, przez dokonanie niewłaściwej kontroli orzeczenia Samorządowego kolegium Odwoławczego w Rzeszowie i powielenie jego uchybień przejawiających się w naruszeniu zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przejawiającego się w szczególności w wyciągnięciu negatywnych konsekwencji wobec skarżącego w postaci stwierdzenia, że skarżąca nie podejmowała rzeczywistej próby współpracy w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i w tym zakresie jej postawa została oceniona negatywnie
II. Naruszenie prawa materialnego w stopniu, który miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. przepisów art. 107 ust. 1 w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 2 ust. 1, 3, 4 i 5 Rozporządzenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego poprzez ich niezastosowanie polegające na zaniechaniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji braku zrelatywizowania uzyskiwanych w Szkocji dochodów do kosztów życia w tym kraju, co doprowadziło do uznania, że dochody i koszty utrzymania w Szkocji odpowiadają wartościom uzyskiwanym w Polsce podczas gdy tak nie jest z uwagi na wiele wyższe koszty życia w tym kraju, jak również brak ustalenia faktycznej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej,
2. art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez:
a) jego błędną wykładnie polegającą na uznaniu, że skarżącą I.J. zobowiązana jest do ponoszenia opłaty z tytułu pobytu jej matki w DPS w sytuacji gdy nie zostało ustalone, ani wyjaśnione jakie są jej rzeczywiste dochody i sytuacja materialna,
b) niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe pozwalające Organowi zobowiązać ją do opłacania pobytu jej matki w DPS w sytuacji gdy nie zostało ustalone, ani wyjaśnione jakie są jej rzeczywiste dochody i sytuacja materialna,
3. art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie i niezwolnienie Skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS pomimo, że przepis ten dopuszcza zwolnienie a Skarżąca utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, co spowodowane jest utratą pracy z powodu ogłoszenie upadłości przez firmę, w której dotychczas była zatrudniona skarżącą, a takie zdarzenie należy interpretować jako zdarzenie losowe, niezależne od Skarżącej,
4. art. 107 ust. 1 w zw. z arf. 107 ust. 5e ustawy o pomocy społecznej poprzez ich niezastosowanie w stosunku do I.J. i nie przeprowadzenie z nią wywiadu w formie elektronicznej,
5. art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez jego niezastosowanie i w szczególności nie przeprowadzenie z I.J. wywiadu środowiskowego w drodze telefonicznej.
6. art. 61 ust 2d-2f ustawy o pomocy społecznej umowy poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie,:
a) że można mówić o odmowie zawarcia umowy w sytuacji gdy organ chciał zawrzeć wyłącznie umowę adhezyjną i nie przyjmował żadnych argumentów podczas prowadzonych negocjacji:
b) że I.J, nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w sytuacji gdy taki wywiad w ogólnie nie był z nią przeprowadzany, a była ona gotowa na przyjęcie urzędników;
c) że organ może domniemywać odmowę zawarcia umowy w stosunku do I.J., w sytuacji gdy nie zaproponował jej negocjacji warunków umowy, a iluzoryczne negocjacje były prowadzone wyłącznie z A.J.
Wniesiono uchylenie zaskarżonego wyroku i dwóch decyzji poprzedzających, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna (środek odwoławczy) została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie powołano się na obie podstawy kasacyjne. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, iż nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych uprzednio rozstrzygnięć organów i następnie orzeczenia Sądu I instancji stanowiły właściwe przepisy ustawy o pomocy społecznej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2020 r. poz. 1876), dalej u.p.s., przywoływane w decyzjach organów oraz zaskarżonym wyroku Sądu wojewódzkiego.
W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakacyjnych aktu normatywanego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862; B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 612–620).
Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 612–620).
Wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy, przychylając się do stanowiska, że nie każde nieprawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. dyskwalifikuje skargę kasacyjną (zob. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy należy stwierdzić, że poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom p.p.s.a.
Skarga kasacyjna wskazuje w sformułowanych konkretnych zarzutach m. in. na naruszanie przepisów p.p.s.a. o przeciwstawianej treści jurydycznej, np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. Ponadto np. zarzuca zaskarżonemu wyrokowi "błędne wyliczenie kwoty zobowiązania finansowego skarżących", nie przedstawiając jednocześnie prawidłowej kwoty tego zobowiązania, ani też sposobu obliczenia właściwej (prawidłowej) kwoty tego zobowiązania. Ponadto formułuje też przedwcześnie zarzut naruszenia przepisów u.p.s. będących podstawą wnioskowania o zwolnienie z wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Przykładowo przywołane nieprawidłowości są niewątpliwymi usterkami środka odwoławczego (zaskarżania) obniżającymi jego skuteczność.
Wbrew zarzutom ulokowanym w środku odwoławczym wskazać należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający sądowoadministracyjną kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Sąd wojewódzki podejmując zaskarżone orzeczenie. Polemika z oceną wykładni przepisów prawa materialnego dokonaną przez Sąd nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia powołanego przepisu. Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wnikliwie i dokładnie przedstawił także argumentację do wydanego rozstrzygnięcia, w związku z czym nie można też mówić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że w myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość pisemnych motywów wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera elementów wskazanych w powołanym przepisie oraz nie pozwala na kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono stan faktyczny sprawy, przedstawiono zarzuty sformułowane w skardze oraz wskazano i wyjaśniono podstawę oddalenia skargi – zostały zatem spełnione wymogi przewidziane w przywołanym przepisie. Odmienne zapatrywanie na przepisy prawa przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż pisemne motywy zaskarżonego wyroku nie odpowiadają wymogom ustawowym. Podkreślić też w tym miejscu należy, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź sposobu zastosowania prawa materialnego.
Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z przywoływanymi w środku odwoławczym przepisami prawa, który ma charakter ustrojowy. Do jego naruszenia mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. można byłoby postawić, gdyby sąd odrzucił skargę mimo jej dopuszczalności. Ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z ww. regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie. Tak więc jeżeli podnosząc zarzuty naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a., skarżący w istocie zmierza do podważenia oceny prawnej poczynionej przez sąd pierwszej instancji, to nie może być to skuteczne, gdyż przepisy te zakreślają jedynie zakres sądowej kontroli działalności organów administracji, natomiast sposób przeprowadzania tej kontroli regulowany jest w dalszych przepisach p.p.s.a.
Za nieusprawiedliwione należy także uznać pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z przywoływanymi normami (przepisami) prawa. Naruszenie w/w przepisów może bowiem mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd zasadnie podzielił stanowisko organu i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1453/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy uwypuklić, wbrew stanowisku środka odwoławczego, że pomimo podejmowanych przez organ licznych działań – co wynika z akt sprawy – skarżąca kasacyjnie I.J. uniemożliwiła organom przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego jak i nie dążyła do podpisania właściwej umowy. Sąd odwoławczy wyjaśnia, że w pełni podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia miejsca i terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania organowi niezbędnego kontaktu ze stroną w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organy orzekające w przedmiotowych sprawach są zobowiązane do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., tym niemniej jednak na osobie, której ustalana jest opłata za pobyt matki w domu pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z relewantnymi normami (przepisami) u.p.s. (zob. wyroki NSA z dnia: 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1966/19; 1 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1800/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jednocześnie skarżący kasacyjne stwierdzają we wniesionym środku odwoławczym, że zaskarżony wyrok WSA zaaprobował rozstrzygnięcie organu, które nie uwzględniało słusznego interesu stron postępowania oraz zostało wydane na podstawie niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, nie wskazując jednocześnie – co wymaga uwypuklenia – jakichkolwiek miarodajnych dowodów popierających własne stanowisko w toku postępowania administracyjnego przed organami.
W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, co w pełni podziela rozpoznający sprawę Naczelny Sąd Administracyjny, przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. k.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (zob. wyroki NSA: z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18; 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18; z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15; z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II GSK 3719/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Reasumując, należy przyznać na gruncie rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy, że wprawdzie to na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania, zgromadzenia i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jednak nie wyłącza to ani inicjatywy dowodowej strony, ani jej powinności współdziałania z organem w taki sposób, aby cel postępowania, to jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), został osiągnięty. Współdziałanie z organem ma istotne znaczenie w tych obszarach, w których możliwości ustalenia stanu faktycznego przez organ są ograniczone, a uzyskanie materiału dowodowego, tak jak w badanej sprawie, jest uzależnione od aktywności strony. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, skarżąca I.J. w toku całego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organy, nie stworzyła możliwości podpisania umowy i przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, co dało podstawę organom do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Ratio legis ww. przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane (zob. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1620/22; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 60/23, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Tym samym za nieusprawiedliwione należy także uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego.
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem, a tym samym Sąd I instancji zasadnie oddalił skargę.
Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.