I OSK 2274/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J.F. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. odmawiającą umorzenia ostatniej raty świadczenia pomocy społecznej nienależnie pobranego w 2014 r. Organy uznały, że mimo niskiego dochodu, niepełnosprawności i korzystania z bieżącej pomocy, sytuacja skarżącego nie była "szczególnie uzasadniona" w rozumieniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. WSA zaaprobował to stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i decyzje organów. Sąd uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 104 ust. 4 u.p.s. w zw. z art. 32 Konstytucji) i prawa procesowego (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a.) są zasadne. NSA podkreślił, że ocena "szczególnie uzasadnionego przypadku" wymaga uwzględnienia pełnego kontekstu sprawy, w tym długoterminowej sytuacji życiowej beneficjenta, jego niezdolności do pracy i realnych perspektyw poprawy. Wskazał, że bezwzględne egzekwowanie ostatniej raty, wielokrotnie przewyższającej pozostałe raty i miesięczny dochód skarżącego, stanowi nadmierne obciążenie i niweczy skutki udzielonej pomocy. Ponadto, zwrócono uwagę na fakt, że zaskarżona decyzja była jedną z kilku dotyczących zobowiązań z 2014 r., co dodatkowo podkreślało trudną sytuację finansową skarżącego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek" w kontekście umarzania należności z pomocy społecznej, uwzględnianie całokształtu sytuacji życiowej i zdrowotnej beneficjenta, zasady prowadzenia postępowania administracyjnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby korzystającej z pomocy społecznej, ale jego zasady interpretacyjne mogą być stosowane w podobnych sprawach dotyczących oceny możliwości finansowych i życiowych dłużników.
Zagadnienia prawne (2)
Czy trudna sytuacja życiowa i materialna osoby korzystającej z pomocy społecznej, w tym jej niepełnosprawność i niski dochód, może stanowić "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający umorzenie ostatniej raty nienależnie pobranego świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, trudna sytuacja życiowa i materialna, w tym niepełnosprawność i niski dochód, może stanowić "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający umorzenie ostatniej raty nienależnie pobranego świadczenia, jeśli jego egzekwowanie stanowi nadmierne obciążenie i niweczy skutki udzielonej pomocy.
Uzasadnienie
NSA uznał, że organy i WSA błędnie zinterpretowały art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, nie rozważając należycie całokształtu sytuacji skarżącego, w tym jego długotrwałej niezdolności do pracy, krytycznej sytuacji finansowej i faktu, że egzekwowanie ostatniej raty niweczyłoby skutki udzielonej pomocy.
Czy organy administracji prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy w sprawie odmowy umorzenia ostatniej raty świadczenia pomocy społecznej, uwzględniając wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji beneficjenta?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy nie zebrały i nie oceniły materiału dowodowego w sposób prawidłowy, pomijając istotne okoliczności dotyczące sytuacji skarżącego, takie jak jego długotrwała niezdolność do pracy i krytyczna sytuacja finansowa.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że organy naruszyły przepisy k.p.a. (art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nierzetelną analizę materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego uznania, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.
Przepisy (15)
Główne
u.p.s. art. 104 § 4
Ustawa o pomocy społecznej
W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza gdy żądanie zwrotu stanowiłoby nadmierne obciążenie lub niweczyło skutki udzielanej pomocy, organ może odstąpić od żądania zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Pomocnicze
u.p.s. art. 100 § 4
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 2
Ustawa o pomocy społecznej
Cel świadczeń z pomocy społecznej to zaspokojenie niezbędnych potrzeb osób w trudnej sytuacji życiowej.
u.p.s. art. 3
Ustawa o pomocy społecznej
Cel świadczeń z pomocy społecznej to zaspokojenie niezbędnych potrzeb osób w trudnej sytuacji życiowej.
u.p.s. art. 100 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Kierowanie się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie uczestnika do władzy publicznej.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności uzasadniają jego rozstrzygnięcie.
p.p.s.a. art. 151
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi przez WSA.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 183 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki nieważności postępowania.
p.p.s.a. art. 188
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku przez NSA.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku przez NSA.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa materialnego (art. 104 ust. 4 u.p.s. w zw. z art. 32 Konstytucji RP) poprzez błędną interpretację i uznanie, że sytuacja skarżącego nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionego przypadku". • Naruszenie prawa procesowego (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez wadliwe zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że organ naruszył przepisy postępowania, nie wyjaśnił stanu faktycznego i nie dokonał rzetelnej analizy materiału dowodowego. • Pominięcie przez organy licznych schorzeń skarżącego, jego faktycznych możliwości zarobkowania oraz ogólnej kondycji psychofizycznej. • Nie wzięcie pod uwagę, że pobierane świadczenia socjalne nie przekraczają kryterium dochodowego, a sytuacja materialna skarżącego jest krytyczna, co czyni nawet niewielkie wpłaty dolegliwymi. • Niewzięcie pod uwagę, że egzekwowanie ostatniej raty, wielokrotnie przewyższającej pozostałe raty i miesięczny dochód, stanowi nadmierne obciążenie i niweczy skutki udzielonej pomocy.
Godne uwagi sformułowania
przypadek nie spełnia definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku" • żądanie zwrotu (rozłożone na minimalne raty) nie niweczy skutków udzielonej pomocy • nie rozważono należycie sytuacji skarżącego kasacyjnie • wystąpienie przypadku szczególnie uzasadnionego należy rozważać mając na uwadze pełen kontekst sprawy • bezwzględne egzekwowanie "skokowej", jednorazowej ostatniej raty stanowi właśnie przykład nadmiernego obciążenia dla skarżącego i w konsekwencji niweczenia skutków udzielonej pomocy
Skład orzekający
Karol Kiczka
przewodniczący
Krzysztof Sobieralski
członek
Maria Grzymisławska-Cybulska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście umarzania należności z pomocy społecznej, uwzględnianie całokształtu sytuacji życiowej i zdrowotnej beneficjenta, zasady prowadzenia postępowania administracyjnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby korzystającej z pomocy społecznej, ale jego zasady interpretacyjne mogą być stosowane w podobnych sprawach dotyczących oceny możliwości finansowych i życiowych dłużników.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądowa interpretacja przepisów o pomocy społecznej może chronić osoby w trudnej sytuacji życiowej przed nadmiernymi obciążeniami finansowymi, nawet w przypadku nienależnie pobranych świadczeń.
“Czy ostatnia rata długu z pomocy społecznej może zniweczyć jej cel? NSA odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.