I OSK 2268/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną PKP S.A. w sprawie komunalizacji nieruchomości, uznając, że brak udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu nieruchomością uniemożliwia jej wyłączenie spod komunalizacji.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto Łódź nieruchomości Skarbu Państwa. PKP S.A. zarzucało m.in. naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując prawidłowość wykładni pojęć 'zarządzać' i 'należeć do' oraz sposób zastosowania przepisów o komunalizacji mienia. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że samo faktyczne posiadanie nieruchomości przez PKP bez udokumentowanego tytułu prawnego nie stanowi podstawy do wyłączenia jej spod komunalizacji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa przez Gminę Miasto Łódź nieruchomości Skarbu Państwa. PKP S.A. zarzucało sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących komunalizacji mienia oraz sposobu wykazywania zarządu nieruchomością. Sąd kasacyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi, uznał zarzuty za niezasadne. Podkreślono, że samo faktyczne posiadanie nieruchomości przez PKP bez udokumentowanego tytułu prawnego, zgodnie z przepisami prawa (w tym art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości), nie stanowi podstawy do wyłączenia nieruchomości spod komunalizacji. NSA powołał się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym PKP, o ile nie legitymuje się odpowiednim tytułem prawnym, nie mogą być uznane za podmiot, któremu przysługuje zarząd nad skomunalizowaną nieruchomością. Sąd oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani proceduralnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, samo faktyczne posiadanie nieruchomości bez udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu nie wyłącza możliwości komunalizacji.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że przynależność mienia do terenowych organów administracji państwowej w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających wymagało posiadania tytułu prawnego, a nie tylko faktycznego władania. Brak decyzji lub umowy ustanawiającej zarząd oznaczał, że nieruchomość należała do organów administracji i podlegała komunalizacji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (7)
Główne
przepisy wprowadzające art. 5 § ust. 1 pkt 1
Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Warunkiem stwierdzenia nabycia przez gminę prawa własności nieruchomości w trybie komunalizacji jest ustalenie, czy nieruchomość ta w dniu 27 maja 1990 r. 'należała do' terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w sensie prawnym (posiadanie tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym. Samo faktyczne posiadanie przez PKP bez udokumentowanego tytułu prawnego nie wyłącza komunalizacji.
Pomocnicze
u.g.g.w.n. art. 6 § ust. 1
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Określał, że terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Nieruchomości, które nie zostały rozdysponowane w ten sposób, 'należały' do tego organu.
u.g.g.w.n. art. 38 § ust. 2
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Wymagał stosownej formy prawnej (decyzji lub umowy) do ustanowienia zarządu nieruchomością.
ustawa o PKP art. 34
Ustawa o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP
Nie ma zastosowania do nieruchomości, które uległy komunalizacji z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających.
ustawa o PKP art. 34a
Ustawa o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP
Nie ma zastosowania do nieruchomości, które uległy komunalizacji z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko w przypadku braku stanowiska sądu co do stanu faktycznego w uzasadnieniu.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową przepisów postępowania (art. 7, 8, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających) oraz błędne zastosowanie prawa materialnego. Naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. przez wydanie przez KKU decyzji z istotnymi wadami. Naruszenie art. 134 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naruszenie art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niewyjaśnienie przyczyn prawidłowości wykładni pojęć 'zarządzać' i 'należeć do' oraz braku możliwości powstania zarządu nad nieruchomością na podstawie przepisów prawa dla PKP. Naruszenie prawa materialnego: art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających przez błędne zastosowanie (uznanie, że wystarczające jest ustalenie braku prawa zarządu, a nie przynależności do rad narodowych/terenowych organów administracji). Naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających w zw. z art. 6 ust. 1 Ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz innych przepisów, przez błędne zastosowanie (uznanie, że prawo zarządu można wykazać wyłącznie decyzją). Naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających w zw. z art. 80 ustawy o gospodarce gruntami przez nieuwzględnienie, że grunty w posiadaniu PKP przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa. Naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających w zw. z art. 16 ustawy o PP PKP i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych przez nieuwzględnienie wyposażania PKP w środki i gospodarowania mieniem. Naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających w zw. z art. 34 oraz 34a ustawy o komercjalizacji PKP przez nieuwzględnienie, że nieruchomość stała się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego PKP i jest wyłączona spod komunalizacji.
Godne uwagi sformułowania
Samo faktyczne posiadanie gruntu, jeżeli nie wiązało się z tytułem prawnym, nie świadczy o oddaniu nieruchomości w zarząd PKP. Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowania przysługiwania prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. oznacza, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego - w rozumieniu art. 5 ust. 1 przepisów wprowadzających. Przepisy art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji PKP nie dotyczą gruntów, których komunalizacja nastąpiła z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 przepisów wprowadzających.
Skład orzekający
Piotr Przybysz
przewodniczący
Iwona Bogucka
sprawozdawca
Agnieszka Miernik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie wykładni przepisów o komunalizacji mienia państwowego, w szczególności w kontekście nieruchomości zarządzanych przez PKP S.A. i wymogu posiadania udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej i przepisów dotyczących PKP. Może mieć ograniczone zastosowanie do innych typów spraw lub podmiotów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia komunalizacji mienia państwowego po 1990 roku, które miało istotne konsekwencje dla wielu podmiotów, w tym PKP. Orzeczenie wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące tytułów prawnych do nieruchomości.
“PKP straciło nieruchomość? NSA wyjaśnia, dlaczego brak tytułu prawnego to za mało, by uniknąć komunalizacji.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2268/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-08-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-09-22 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Agnieszka Miernik Iwona Bogucka /sprawozdawca/ Piotr Przybysz /przewodniczący/ Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Hasła tematyczne Komunalizacja mienia Sygn. powiązane I SA/Wa 2744/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-03-07 Skarżony organ Inne Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 5 ust. 1 pkt 1 Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2744/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 25 sierpnia 2022 r., nr KKU -204/21 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2744/22 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie (dalej: skarżąca, Spółka) na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 25 sierpnia 2022 r., nr KKU -204/21, którą uchylono decyzję Wojewody Łódzkiego z 29 września 2021 r., znak GN-IV.7532.144.2021, GN-IV.7532.144.2021.DD i stwierdzono nieodpłatne nabycie przez Gminę Miasto Łódź z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w Łodzi przy [...], obr. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,2454 ha, uregulowanej w KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych. Spółka w skardze kasacyjnej zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości, wniosła o jego zmianę, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Spółka zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Sądowi I instancji zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową następujących przepisów postępowania: a) art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym oraz o pracownikach samorządowych (dalej: przepisy wprowadzające) przez błędne zastosowanie normy prawa materialnego w postaci art. 5 ust 1 pkt 1 przepisów wprowadzających do nieustalonego stanu faktycznego oraz nieuwzględnienie spełniania przez przedmiotową nieruchomość przesłanki z art. 11 ust. 1 pkt 2 przepisów wprowadzających, wyłączającej możliwość wydania w odniesieniu do nieruchomości decyzji komunalizacyjnej, jak również przerzucenie na skarżącą braków dokumentacji w archiwach państwowych; b) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. przez wydanie przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową decyzji w przedmiocie nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości pomimo tego, że decyzja zawiera istotne wady, w wyniku wystąpienia których powinna zostać uchylona; 2. naruszenie art. 134 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wobec faktu, że Sąd I instancji, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawa prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo, iż winien to uczynić; 3. naruszenie art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niewyjaśnienie przez Sąd I instancji przyczyn, dla których: a) dokonaną przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową w związku z zaskarżoną decyzją wykładnię pojęć "zarządzać" i "należeć do", sprowadzającą się do uznania, iż pojęcia te są ze sobą tożsame, uznać należy za prawidłową, b) nie dopuszcza on możliwości powstania w przypadku skarżącej zarządu nad przedmiotową nieruchomością na podstawie przepisów prawa, pomimo, że taką możliwość dopuszcza w przypadku terenowych organów administracji, a to w oparciu o art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (dalej: Ustawa o gospodarce gruntami). II. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających przez błędne zastosowanie przejawiające się uznaniem, że z art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających wynika, że do wydania decyzji komunalizacyjnej wystarczające jest ustalenie, że w odniesieniu do danej nieruchomości państwowej jednostce organizacyjnej nie przysługiwało prawo zarządu, podczas, gdy w rzeczywistości przepis ten warunkuje wydanie decyzji komunalizacyjnej ustaleniem, że dana nieruchomość należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego; 2. art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających w zw. z art. 6 ust. 1 Ustawy o gospodarce gruntami w zw. z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: ustawa o gospodarce nieruchomościami) oraz art. 206 tej ustawy w zw. z § 4 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (dalej: "Rozporządzenie") przez błędne zastosowanie przejawiające się uznaniem, że prawo zarządu nieruchomością można wykazać wyłącznie decyzją o ustanowieniu takiego prawa; 3. art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających w zw. z art. 80 ustawy o gospodarce gruntami przez błędne zastosowanie przejawiające się nieuwzględnieniem, iż grunty, które w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce gruntami znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa; 4. art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających w zw. z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (dalej: ustawa o PP PKP) w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (dalej: ustawa o przedsiębiorstwach państwowych) przez błędne zastosowanie przejawiające się nieuwzględnieniem, że przepisy prawa przewidywały wyposażanie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu, a przedsiębiorstwo państwowe, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewniało jego ochronę oraz, że z przepisów prawa wynika, iż przedsiębiorstwo państwowe PKP gospodarowało wydzielonym mu mieniem Skarbu Państwa, jak również, że mienie przedsiębiorstwa państwowego PKP stanowiło wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, w skład którego wchodziły środki będące w dyspozycji przedsiębiorstwa państwowego PKP w dniu wejścia w życie ustawy o PP PKP oraz środki nabyte przez przedsiębiorstwo państwowe PKP w toku jego dalszej działalności; 5. art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających w zw. z art. 34 oraz 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP (dalej: ustawa o PKP) przez błędne zastosowanie przejawiające się nieuwzględnieniem, że nieruchomość będąca własnością Skarbu Państwa, a znajdująca się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP, co do której przedsiębiorstwo państwowe PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tej nieruchomości w formie prawem przewidzianej i nie legitymowało się nimi do dnia wykreślenia tego przedsiębiorstwa z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stała się z dniem wejścia w życie ustawy o PKP, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP oraz, że nieruchomość jest wyłączona spod komunalizacji, jak również błędne uznanie, że przepisy te nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie z uwagi na fakt, że spełnione są przestanki komunalizacji z mocy prawa, co jednak nie miało miejsca. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano argumentację na poparcie powyższych zarzutów. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę skarżącej Spółce, że zarzutami niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie można zwalczać ustaleń faktycznych, jak to uczyniono w pkt I. 1.a) skargi kasacyjnej. Zastosowanie prawa materialnego to akt subsumpcji, mający miejsce w stosunku do określonego stanu faktycznego. Podważeniu ustaleń faktycznych służą zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania dowodowego. Niewłaściwie został także postawiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Kwestia, czy przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, była przedmiotem kontrowersji w orzecznictwie, które stanowiły podstawę do podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały. W uchwale siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 wyjaśniono, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Inna jest natomiast sytuacja, jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przez sąd przyjęty i dlaczego. Wówczas przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej. Bez odniesienia się bowiem do treści np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego nie jest możliwe skuteczne zakwestionowanie stanowiska sądu pierwszej instancji, który formalnie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku, ale w ocenie strony przyjęte ustalenia są merytorycznie błędne. Analogiczne stanowisko należy zająć w odniesieniu do pozostałych elementów uzasadnienia wyroku, w tym wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Brak akceptacji dla stanowisk Sądu I instancji w kwestii interpretacji prawa materialnego należy zwalczać zarzutami błędnej wykładni, a nie zarzutem naruszenia art. 141 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Ten zarzut skargi kasacyjnej nie mógł zatem odnieść skutku. Należy też zwrócić uwagę, że nie może być uznana za rzeczową argumentacja posługująca się argumentem bazującym na fałszywym założeniu. Przepis art. 80 u.g.g.w.n. zawiera cztery jednostki redakcyjne. O nabyciu z mocy prawa zarządu stanowi ustęp pierwszy, nie dotyczy on jednak gruntów będących w posiadaniu państwowych jednostek organizacyjnych, ale w ich użytkowaniu. W sprawie nie ustalono, aby Spółce przysługiwało użytkowanie przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy, które uległo przekształceniu w prawo zarządu. Nie jest dopuszczalne utożsamienie prawa użytkowania, o jakim mowa w art. 80 ust. 1 u.g.g.w.n. z faktycznym posiadaniem. Posiadaczy gruntów dotyczą przepisy art. 80 ust. 1a i ust. 2 u.g.g.w.n., ale posiadanie o jakim w nich mowa ani nie skutkowało nabyciem prawa zarządu przez Spółkę z mocy ustawy, ani nie ustalono, aby zaistniały określone w tych przepisach okoliczności. Podobnie, nie ma rzeczowego charakteru stawianie zarzutu naruszenia art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji PKP, skoro skarga kasacyjna w tym zakresie abstrahuje od tego, że istnieje różnica między komunalizacją gruntów państwowych ze skutkiem na dzień 27 maja 1990 r. i uwłaszczeniem gruntów Skarbu Państwa będących w posiadaniu PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Z faktu posiadania gruntów przez PKP, na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP nie wynika uprawnienie Spółki do zarządu tą nieruchomością w dniu komunalizacji, posiadanie to mogłoby wywołać skutek przewidziany w tym przepisie, ale wyłącznie względem gruntów, które uprzednio nie uległy komunalizacji i ze skutkiem na dzień 27 października 2000 r. Stawianie zarzutu naruszenia art. 34a ustawy o komercjalizacji PKP w okolicznościach sprawy pomija natomiast wyrok TK z 12 kwietnia 2005 r., K 30/03. Sąd I instancji adekwatnie wyjaśnił w związku z tym wyrokiem, jaki jest zakres stosowania art. 34a ustawy o komercjalizacji PKP. Przepisy art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji PKP nie dotyczą gruntów, których komunalizacją nastąpiła z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 przepisów wprowadzających. Zarzut skargi kasacyjnej nie zawiera żadnego odniesienia do tego zagadnienia i nie jest w związku z tym skuteczny. Zarzuty skargi kasacyjnej zostały skonstruowane w taki sposób, że dotyczą łącznie szeregu przepisów wymienionych w powiązaniu. Obowiązek wskazania w skardze kasacyjnej naruszonych przepisów oczywiście nie wyłącza możliwości objęcia jednym zarzutem kilku przepisów, takie wyliczenie musi jednak być połączone w wykazaniem, że wymienione przepisy tworzą pewną normę zachowania, której naruszenie jest zarzucane. Przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie rozróżnienie między przepisem i normą prawną każe uznać taką praktykę za dopuszczalną, wymienione przepisy muszą jednak pozostawać ze sobą właśnie w takim związku normatywnym, a jego wykazanie obciąża sporządzającego skargę kasacyjną, który powinien przedstawić treść naruszonej normy, czyli wskazać, jaka reguła zachowania ustanowiona tymi przepisami została naruszona. Zarzut pozbawiony takiego sprecyzowania nie poddaje się rozpoznaniu, albowiem Sąd II instancji nie może samodzielnie budować zarzutów, a taki byłby skutek ustalania przez NSA we własnym zakresie treści normy prawnej objętej zarzutem. Z podanych względów zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty oparte na wyliczeniu wielu przepisów poddawały się rozpoznaniu wyłącznie w takim zakresie, jaki został wyznaczony w samej skardze kasacyjnej, a nie w odniesieniu odrębnie do każdego ze wskazanych przepisów. Analiza treści zarzutów kasacyjnych prowadzi do wniosku, iż zasadniczym problemem w sprawie pozostaje kwestia sprawowania przez stronę skarżącą kasacyjnie zarządu przedmiotową nieruchomością a w szczególności możliwości wykazania tegoż zarządu w procesie komunalizacji mienia, na podstawie art. 5 ust. 1 przepisów wprowadzających. Kwestia ta nie jest nowa w orzecznictwie sądów administracyjnych. Aczkolwiek w przeszłości pozostawała ona kontrowersyjną, to aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest postrzegana jednolicie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko zajęte w uchwale z dnia 27 lutego 2017 r. sygn. akt I OPS 2/16 oraz w uchwale z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17, i nie dostrzega podstaw do zakwestionowania ich w trybie przewidzianym w art. 269 § 1 p.p.s.a. W sprawach pomiędzy Spółką a organami właściwymi w sprawie komunalizacji mienia, na podstawie przepisów wprowadzających, Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już wielokrotnie, stwierdzając, że PKP, o ile nie legitymuje się tytułem prawnym do skomunalizowanych nieruchomości, wydanym w formie prawem przewidzianej, nie mogą być uznane za podmiot, któremu taki tytuł służy. Tytułu takiego nie da się bowiem wywieść z ogólnych przepisów dotyczących utworzenia i działalności PKP. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśniał również wielokrotnie, że PKP nie są przedsiębiorstwem, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 przepisów wprowadzających. Zarzut naruszenia tego przepisu, jak również art. 16 ustawy o PP PKP i art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych nie jest zatem skuteczny. Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Warunkiem stwierdzenia nabycia przez gminę prawa własności nieruchomości w omawianym trybie jest ustalenie, czy nieruchomość taka w dniu 27 maja 1990 r. "należała do" terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. O przynależności mienia do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego decydowała treść art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie przepisów wprowadzających. Zgodnie z tym przepisem, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Z przepisu tego wynikało, że nieruchomości, które nie zostały przez terenowy organ administracji państwowej rozdysponowane w sposób tam określony, "należały" do tego organu niezależnie od tego, jaki podmiot faktycznie władał danym mieniem. Sformułowanie "należące do" rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, oznacza przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym. Za nieruchomość "nienależącą" do terenowego organu administracji państwowej można zatem uznać tylko taką nieruchomość, która w dniu 27 maja 1990 r. była w sposób prawem przewidziany oddana w zarząd lub użytkowanie państwowej jednostce organizacyjnej. Na uwadze mieć należy, że w tym czasie ustanowienie zarządu wymagało stosownej formy prawnej, tj. decyzji lub umowy, co jednoznacznie wynikało z art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W przypadku braku takiej decyzji lub umowy odnoszącej się do konkretnej nieruchomości trzeba przyjąć, że nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. "należała" do terenowego organu administracji państwowej. Zatem, jeżeli określone mienie ogólnonarodowe należało do innego podmiotu tylko w sensie faktycznym, a nie prawnym, gdyż podmiot ten nie legitymował się odpowiednim tytułem prawnym do tego mienia, to dane mienie było objęte komunalizacją z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających. Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymuje stanowisko, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowania przysługiwania prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. oznacza, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego - w rozumieniu art. 5 ust. 1 przepisów wprowadzających. Podtrzymuje też stanowisko, że tytułu takiego nie da się wywieść z ogólnych przepisów dotyczących utworzenia i działalności PKP (zob. uchwała NSA z dnia 26 lutego 2018 r., I OPS 5/17). Nie są źródłem takiego tytułu także przepisy regulujące działanie przedsiębiorstw państwowych. Wobec powyższego nie są uzasadnione zarzuty naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 przepisów wprowadzających, art. 6 ust. 1 u.g.g.w.n., art. 200 i 206 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia, a także art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Należy przy tym podkreślić, że sprawa nie dotyczyła uwłaszczenia osób prawnych, lecz komunalizacji, przepisy wskazanego rozporządzenia nie miały zatem zastosowania. Nie uzasadniają uwzględniania skargi także zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Istnienia zarządu nieruchomości nie można domniemywać, a samo faktyczne posiadanie gruntu, jeżeli nie wiązało się z tytułem prawnym, nie świadczy o oddaniu nieruchomości w zarząd PKP. Zarzuty naruszenia art. 8, 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. są ogólnikowe, wadliwie postawione w nawiązaniu do zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego i w żadnym zakresie nie wskazują na naruszenia postępowania dowodowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie stwierdzając przesłanek do uwzględnienia skargi, Sąd I instancji nie miał podstaw do jej uwzględnienia i nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. przez oddalenie skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Argumentacja uzasadnienia Sądu I instancji nie potwierdza także zarzutu naruszenia art. 134 § 4 p.p.s.a., Sąd rozpatrzył sprawę w całokształcie jej okoliczności i w granicach sprawy. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI