I OSK 2263/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną S. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił jej skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą przyznania świadczenia "Dobry Start". Sprawa wynikała z faktu, że ZUS odmówił świadczenia, powołując się na dane z rejestru Straży Granicznej wskazujące na wyjazd skarżącej z Polski na okres dłuższy niż miesiąc, co zgodnie z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy pozbawia prawa do legalnego pobytu i świadczeń. WSA oddalił skargę, uznając, że sąd administracyjny nie jest właściwy do weryfikacji danych z rejestrów i nie może korygować wpisów dotyczących statusu cudzoziemca. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał, że WSA błędnie aprobował stanowisko organu. Sąd podkreślił, że przyznanie świadczenia uzależnione jest od legalności pobytu, a nie wyłącznie od adnotacji w rejestrze. Organ nie mógł pominąć dowodów przedstawionych przez skarżącą (np. kserokopii paszportu), które wskazywały na krótszy niż miesiąc wyjazd z Polski. Zaniechanie wyjaśnienia istotnych okoliczności przez organ stanowiło naruszenie przepisów K.p.a., a w konsekwencji naruszenie P.p.s.a. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, zobowiązując sąd pierwszej instancji do ustalenia rzeczywistego statusu prawnego wnioskodawczyni. Sąd I instancji będzie musiał również odnieść się do decyzji Prezesa ZUS z 11 września 2023 r., która uchyliła pierwotną decyzję odmawiającą świadczenia po aktualizacji rejestru Straży Granicznej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie legalności pobytu obywateli Ukrainy w kontekście świadczeń, obowiązki organów administracji w postępowaniu dowodowym, relacja między danymi z rejestrów a innymi dowodami.
Dotyczy specyficznej sytuacji obywateli Ukrainy i świadczenia "Dobry Start", ale zasady interpretacji przepisów proceduralnych i dowodowych mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ administracji publicznej może ograniczyć postępowanie dowodowe wyłącznie do danych z rejestru Straży Granicznej przy ustalaniu prawa do świadczenia "Dobry Start" dla obywatela Ukrainy, ignorując inne dowody przedstawione przez stronę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nie może ograniczyć postępowania dowodowego wyłącznie do danych z rejestru, jeśli strona przedstawia dowody wskazujące odmiennie co do legalności pobytu.
Uzasadnienie
Przyznanie świadczenia uzależnione jest od legalności pobytu, a nie od adnotacji w rejestrze. Organ ma obowiązek zbadać wszystkie dowody, w tym te wskazujące na krótszy niż miesiąc wyjazd z Polski, zgodnie z przepisami K.p.a.
Czy sąd administracyjny pierwszej instancji narusza prawo, aprobując stanowisko organu, który zaniechał zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego w sprawie dotyczącej świadczenia "Dobry Start"?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd pierwszej instancji narusza prawo, jeśli aprobując stanowisko organu, który pominął istotne dowody i nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny kontroluje prawidłowość postępowania organu. Jeśli organ zaniechał zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, sąd pierwszej instancji powinien uchylić decyzję organu, a nie ją aprobować.
Czy sąd administracyjny pierwszej instancji ma obowiązek dopuszczenia dodatkowych dowodów z dokumentów złożonych w skardze kasacyjnej?
Odpowiedź sądu
Nie, dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu, chyba że kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne.
Uzasadnienie
Przepis art. 106 § 3 P.p.s.a. stanowi, że dopuszczenie dowodu jest uprawnieniem sądu. Brak przeprowadzenia dowodu nie może być postrzegany jako naruszenie prawa procesowego, chyba że kryteria oceny były oczywiście błędne.
Przepisy (23)
Główne
u.p.o.u. art. 2 § ust. 1
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Określa, że pobyt obywatela Ukrainy, który przybył legalnie i deklaruje zamiar pozostania, uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy od 24 lutego 2022 r.
u.p.o.u. art. 11 § ust. 2
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Stanowi, że wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 1 miesiąca pozbawia go uprawnienia do legalnego pobytu.
u.p.o.u. art. 26 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przyznaje obywatelowi Ukrainy, którego pobyt jest legalny, prawo do świadczenia "dobry start", jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności, nakazująca organom administracji działanie w granicach i na podstawie prawa.
k.p.a. art. 10 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada wysłuchania stron w toku postępowania.
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez sąd administracyjny.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie decyzji lub postanowienia z powodu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 185 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej, NSA uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Szczegółowe warunki realizacji programu "Dobry start".
Dz.U. 2023 poz 103
Tekst jednolity ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.
Pomocnicze
u.p.o.u. art. 3 § ust. 3
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Określa, że Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi rejestr obywateli Ukrainy przybyłych z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi.
u.p.o.u. art. 4 § ust. 1
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Dotyczy nadania numeru PESEL obywatelowi Ukrainy, którego pobyt jest legalny.
u.p.o.u. art. 26 § ust. 3a
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Reguluje udostępnianie przez Komendanta Głównego Straży Granicznej informacji o okolicznościach z art. 11 ust. 2 u.p.o.u. Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.
P.p.s.a. art. 106 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość dopuszczenia przez sąd dowodu z dokumentu, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości.
P.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania kasacyjnego.
u.e.l. art. 15
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności
Dotyczy nadania numeru PESEL.
u.e.l. art. 8 § pkt 24a lit. d
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności
Określa status cudzoziemca oznaczony jako UKR w rejestrze PESEL.
u.w.s.r.i.s.p.z. art. 187a
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Podstawa prawna świadczenia "dobry start".
u.ś.r.
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Ustawa określająca świadczenia rodzinne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ administracji nie może ograniczyć postępowania dowodowego wyłącznie do danych z rejestru Straży Granicznej, ignorując inne dowody strony. • Zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego przez organ administracji stanowi naruszenie przepisów postępowania. • Sąd pierwszej instancji aprobując stanowisko organu, który pominął istotne dowody, naruszył przepisy P.p.s.a.
Odrzucone argumenty
Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie złożonych w skardze wniosków dowodowych, gdyż dopuszczenie dowodu jest uprawnieniem sądu.
Godne uwagi sformułowania
brzmienie powyższego przepisu nie pozwala przyjąć, że badając zasadność żądania organ zmuszony był ograniczyć postępowanie dowodowe wyłącznie do sprawdzenia danych z rejestru. • Przyznanie świadczenia "dobry start" uzależniono w tym przepisie od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. • Oznacza to, wbrew stanowisku Kontrolowanego Sądu, że organ nie mógł pominąć dowodów jakimi dysponował, a które wskazywały odmiennie niż zapisy Straży Granicznej, że wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przekraczał 1 miesiąca. • Prezes ZUS ograniczając postępowanie dowodowe do dokumentów z rejestrów, a w konsekwencji odmawiając prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie legalności pobytu dopuścił się naruszenia art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
Skład orzekający
Aleksandra Łaskarzewska
sprawozdawca
Maciej Dybowski
przewodniczący
Maria Grzymisławska-Cybulska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie legalności pobytu obywateli Ukrainy w kontekście świadczeń, obowiązki organów administracji w postępowaniu dowodowym, relacja między danymi z rejestrów a innymi dowodami."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obywateli Ukrainy i świadczenia "Dobry Start", ale zasady interpretacji przepisów proceduralnych i dowodowych mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego dla obywateli Ukrainy i porusza kwestię interpretacji przepisów dotyczących legalności pobytu oraz obowiązków organów w postępowaniu dowodowym, co jest istotne dla prawników i osób zainteresowanych prawami cudzoziemców.
“Czy dane z rejestru Straży Granicznej są niepodważalne? NSA wyjaśnia, jak badać legalność pobytu Ukraińców.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.