I OSK 2259/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-18
NSAAdministracyjneŚredniansa
pomoc społecznazasiłek stałyniepełnosprawnośćtermin złożenia wnioskuprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjneNSAWSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie o zasiłek stały, potwierdzając, że świadczenie można przyznać najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku, nawet jeśli prawo do niego powstało wcześniej z powodu zmiany stopnia niepełnosprawności.

Skarżąca domagała się przyznania zasiłku stałego od listopada 2018 r., powołując się na orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z marca 2021 r. WSA w Rzeszowie oddalił jej skargę, wskazując, że zasiłek można przyznać najwcześniej od daty złożenia wniosku, czyli kwietnia 2021 r. NSA podtrzymał to stanowisko, podkreślając, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie pozwalają na przyznanie zasiłku wstecz przed datą złożenia wniosku, nawet w przypadku zmiany stopnia niepełnosprawności.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M.R. od wyroku WSA w Rzeszowie, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie. Chodziło o przyznanie zasiłku stałego od 1 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Skarżąca pierwotnie otrzymywała zasiłek stały w oparciu o orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Następnie uzyskała orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, a ostatecznie wyrokiem Sądu Rejonowego w Rzeszowie została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 1 listopada 2018 r. Skarżąca twierdziła, że spełnia przesłanki do przyznania zasiłku stałego od listopada 2018 r., jednak wniosek o jego przyznanie złożyła dopiero 20 kwietnia 2021 r. WSA uznał, że zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia pieniężne przyznaje się od miesiąca złożenia wniosku, co oznaczało przyznanie zasiłku najwcześniej od kwietnia 2021 r. NSA podzielił to stanowisko, odrzucając zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego. Sąd podkreślił, że przepisy ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 106 ust. 3 i 7, nie pozwalają na przyznanie zasiłku stałego za okres wcześniejszy niż miesiąc złożenia wniosku, nawet jeśli prawo do świadczenia powstało wcześniej z powodu zmiany stopnia niepełnosprawności. Sąd oddalił również wniosek o odroczenie rozprawy, uznając brak wystarczających podstaw.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zasiłek stały może być przyznany najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku, zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Uzasadnienie

Przepisy ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 106 ust. 3 i 7, ściśle regulują datę początkową przyznawania świadczeń pieniężnych. Nawet jeśli osoba spełniała przesłanki do otrzymania zasiłku stałego z powodu ustalonego stopnia niepełnosprawności, świadczenie to może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku. Wyjątki przewidziane w ustawie nie pozwalają na przyznanie zasiłku za okres przed złożeniem wniosku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.p.s. art. 106 § ust. 3

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Nie pozwalają na przyznanie zasiłku stałego z mocą wsteczną.

p.p.s.a. art. 183 § ust. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzeczenia o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

u.p.s. art. 37 § ust. 4

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Niezasadne zastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca spełniała przesłanki do przyznania zasiłku stałego wstecz i nie zachodził wskazany tym przepisem zbieg uprawnień.

u.p.s. art. 106 § ust. 7

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Wyjątek od zasady przyznawania świadczeń od daty złożenia wniosku, dotyczący sytuacji, gdy wnioskodawca nie posiadał jeszcze orzeczenia o niepełnosprawności. Wymaga złożenia wniosku i późniejszego dostarczenia orzeczenia w terminie 60 dni.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Brak odniesienia się do wszystkich twierdzeń strony nie stanowi naruszenia tego przepisu.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Prowadzenie postępowania w sposób budzący wątpliwości i brak wyjaśnienia istotnych kwestii.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Brak pouczenia o przysługujących prawach.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Działanie organu administracyjnego niemieszczące się w granicach prawa oraz naruszające przepisy prawa.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Niewyjaśnienie szeregu okoliczności natury faktycznej i prawnej.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Niewyjaśnienie szeregu okoliczności natury faktycznej i prawnej.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 37 ust. 4 u.p.s.) poprzez jego niezasadne zastosowanie. Naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 8, 9, 7, 6, 107 § 3, 11 k.p.a.) poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący wątpliwości, brak pouczenia, niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Godne uwagi sformułowania

Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Przyznanie zasiłku stałego w żadnej sytuacji nie może bowiem objąć okresu przed złożeniem wniosku o jego przyznanie, niezależnie nawet od tego kiedy złożony został wniosek inicjujący postępowanie w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności, jak i tego jaka data powstania określonego stopnia niepełnosprawności wskazana została w orzeczeniu o ustaleniu tego stopnia. Skarga kasacyjna jest bowiem sformalizowanym środkiem prawnym. Konsekwencją takiego jej ukształtowania jest wymóg wskazania naruszonych przepisów, ale tych, które naruszył Sąd pierwszej instancji.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący

Joanna Skiba

sprawozdawca

Maciej Dybowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że świadczenia z pomocy społecznej przyznawane są od daty złożenia wniosku, nawet w przypadku późniejszego ustalenia prawa do świadczenia z powodu zmiany okoliczności (np. stopnia niepełnosprawności)."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z zasiłkami stałymi i orzeczeniami o niepełnosprawności. Interpretacja art. 106 ust. 3 i 7 u.p.s. jest kluczowa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę proceduralną dotyczącą terminów składania wniosków o świadczenia socjalne, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i socjalnym.

Zasiłek stały: czy można dostać pieniądze za przeszłość? NSA wyjaśnia, kiedy liczy się data wniosku.

Dane finansowe

WPS: 645 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2259/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Rz 289/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2022-08-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 37 ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 18 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 289/22 w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 289/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: "WSA w Rzeszowie", "Sąd pierwszej instancji") oddalił skargę M.R. (dalej: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "organ") z [...] września 2021 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], o przyznaniu skarżącej zasiłku stałego od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w kwocie 645 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu powołanego orzeczenia WSA w Rzeszowie wskazał, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż skarżąca w okresie od 1 listopada 2016r. do 31 października 2018 r. otrzymywała zasiłek stały w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Rzeszowie z [...] października 2016 r., znak [...], ważnym do 30 października 2018 r. Następnie otrzymała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu lekkim z [...] listopada 2018 r., znak [...], wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Rzeszowie. Orzeczenie to zostało wydane do dnia 15 listopada 2022 r. W dalszej kolejności wyrokiem Sądu Rejonowego w Rzeszowie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń z 25 marca 2021 r., sygn. akt IV U 28/19, zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim z [...] grudnia 2018 r., nr [...], w ten sposób, że zaliczono skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do 31 grudnia 2021 r., a ustalony stopień niepełnosprawności skarżącej datuje się od 1 listopada 2018 r.
Sąd pierwszej instancji podał, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego przez nią zasiłku stałego. Nie pracuje, nie osiąga dochodów, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na mocy wyroku z 25 marca 2021 r., sygn. akt IV U 28/19, zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Zasiłek przyznano natomiast od 1 kwietnia 2021 r., gdyż wniosek o przyznanie ww. świadczenia został złożony przez skarżącą 20 kwietnia 2021 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji orzekające w sprawie organy nie naruszyły art. 37 i art. 106 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: ustawa o pomocy społecznej lub "u.p.s."). Fakt spełnienia od określonej daty wynikających z art. 37 u.p.s. przesłanek przyznania zasiłku stałego, nie przesądza jeszcze o konieczności przyznania tego zasiłku od tej daty, albowiem kwestie wypłacania i przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej reguluje także art. 106 ust. 3 tej samej ustawy, który wiąże powstanie ekspektatywy prawa do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej z datą złożenia wniosku o przyznanie tego zasiłku. Jednocześnie skarżąca nie kwestionuje faktu, że wniosek o przyznanie zasiłku stałego również za okres wsteczny od 1 listopada 2018 r. do 19 kwietnia 2021 r. z odsetkami złożyła 20 kwietnia 2021 r. Wraz z wnioskiem przedstawiła wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, sygn. akt IV U 28/19, z 25 marca 2021 r., który zmienia zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim z [...] grudnia 2018 r. nr [...] w ten sposób, że zalicza skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności datuje się od 4 listopada 2018 r. Natomiast podniesiona przez skarżącą kwestia braku poinformowania jej przez organ I instancji o konieczności złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego, pomimo posiadania orzeczenia z 8 listopada 2018 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności nie zmienia faktu, że skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła dopiero 20 kwietnia 2021 r. a więc świadczenie to w oparciu o datę złożenia wniosku nie mogło zostać przyznanie za okres wcześniejszy przed niż kwiecień 2021 r.
Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie skargi a tym samym poprzez przyznanie skarżącej zasiłku stałego. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów postępowania administracyjnego a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez jego niezasadne zastosowanie w sytuacji gdy opisane w nim warunki nie występują, bowiem skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej zasiłku stałego wstecz i nie zachodzi wskazany tym przepisem zbieg uprawnień;
II. Naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a., a to poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący wątpliwości i brak wyjaśnienia skarżącej istotnych dla niej kwestii, brak pouczenia skarżącej o przysługujących jej prawach, co skutkowało niepodjęciem przez skarżącą czynności złożenia wniosku o ustalenie zasiłku stałego w 2018 r. po wydaniu orzeczenia odnośnie stopnia niepełnosprawności skarżącej, a to zaś doprowadziło do odmowy udzielenia na wniosek skarżącej złożony w kwietniu 2021 r. zasiłku stałego wstecz na okres orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w Rzeszowie, a to z kolei doprowadziło to sytuacji, gdzie skarżąca w okresie od listopada 2018 r. do kwietnia 2021 r. pozostawała bez środków do życia, pomimo tego, że na dzień wydania decyzji spełniała warunki ustawowe do przyznania świadczenia.;
- art. 7 k.p.a. a to poprzez niezastosowanie się do przepisu w postaci braku podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i brak podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a to poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie spełniała przesłanek do przyznania jej zasiłku, pomimo, że wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie w sprawie sygn. akt IV U 28/19 zmienił decyzję i za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 grudnia 2021 r. skarżąca została zaliczona do wyższego stopnia niepełnosprawności, niż ten orzeczony przez komisję;
- art. 6 k.p.a. a to poprzez działanie organu administracyjnego niemieszczące się w granicach prawa oraz naruszające przepisy prawa, a tym samym naruszenie zasady praworządności;
- art. art. 107 § 3 k.p.a. i art. 11 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie szeregu okoliczności natury faktycznej i prawnej, w szczególności nieodniesienie się do zarzutów wskazanych w odwołaniu od decyzji organu I instancji;
- art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności nieodniesienie się do szeregu zarzutów wskazanych w skardze;
- art. 6 k.p.a w postaci braku pouczenia skarżącej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które NSA rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach złożonej skargi kasacyjnej.
Należy wyjaśnić, że NSA odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zgodnie bowiem z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed NSA wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a. Oznacza to, że NSA ma swobodę co do zakresu przedstawienia ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Jednocześnie w niniejszej sprawie NSA podzielił w całości przedstawiony w zaskarżonym wyroku przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny sprawy.
Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed NSA polega na dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu skargi w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania
Skarżąca kasacyjnie jako podstawę kontroli skarżonego wyroku wskazuje naruszenie prawa materialnego i procesowego. W takich przypadkach NSA w pierwszej kolejności odnosi się do zarzutów wskazujących na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów procesowych, przez dokonanie w tym zakresie wadliwej kontroli skarżonych decyzji, gdyż tylko przy założeniu, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył tych norm, można dokonać oceny sposobu stosowania przepisów materialnych i ich kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W zakresie naruszenia przepisów procesowych przez Sąd pierwszej instancji skarga kasacyjna podnosi m.in. art. 8 w zw. z art. 9 k.p.a., art. 6 i 7 k.p.a. oraz art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. W ocenie NSA zarzuty te są formalnie nietrafne. Skarga kasacyjna jest bowiem sformalizowanym środkiem prawnym. Konsekwencją takiego jej ukształtowania jest wymóg wskazania naruszonych przepisów, ale tych, które naruszył Sąd pierwszej instancji. Rozpoznawana skarga kasacyjna w zakresie postawienia powyżej wskazanych zarzutów takich przepisów nie wskazuje, zatem już sam ten fakt jest jej wadą formalną. Judykatura taki błąd pozwala traktować jako niemający znaczenia dla merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, ale tylko pod warunkiem, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej daje się ustalić na czym polega naruszenie przepisów postępowania w sytuacji, gdy w zarzucie skarga kasacyjna powołuje przepisy procesowe stosowane przez organy, a nie przez Sąd pierwszej instancji. W okolicznościach niniejszej sprawy faktem oczywistym jest bowiem, że wyrok Sądu pierwszej instancji nie może naruszać przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej jako samoistne podstawy naruszenia prawa przez ten Sąd, tj. art. 6-9, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ wojewódzkie sądy administracyjne przepisów tych nie stosują. Natomiast ich naruszenie mogłoby być wskazywane, gdyby skarga kasacyjna powoływała stosowny przepis k.p.a. w powiązaniu z właściwym przepisem p.p.s.a. lub z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynikałoby o jakie przepisy p.p.s.a. chodzi stronie wnoszącej taką skargę. W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna nie spełnia takich warunków, w konsekwencji czego te zarzuty skargi kasacyjnej w powyższym zakresie nie mogły odnieść skutku prawnego. Skarga kasacyjna przysługuje bowiem od orzeczeń sądów administracyjnych pierwszej instancji, a nie od decyzji i postanowień organów administracji publicznej prowadzących postępowanie. Sądy administracyjne natomiast, jak już to zostało wyjaśnione, nie stosują przepisów k.p.a. ani przepisów prawa materialnego, lecz rozpoznając skargi na decyzje i postanowienia kontrolują, czy w postępowaniu administracyjnym nie doszło do naruszenia określonej kategorii przepisów. Zarzut skargi kasacyjnej powinien zatem dotyczyć normy stosowanej przez Sąd pierwszej instancji w toku sądowej kontroli administracji, a nie jurysdykcyjnego postępowania zakończonego wydaniem objętego skargą aktu administracyjnego.
Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. zauważyć należy, że zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wszystkie te elementy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera, w tym podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz szczegółowe wyjaśnienie powodów, dla których Sąd pierwszej instancji skargę oddalił. W ocenie NSA, stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w tym zakresie jest wystarczające i pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli instancyjnej. Natomiast zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować oceny prawnej Sądu pierwszej instancji. Wbrew stanowisku skarżącej, Sąd ten nie miał obowiązku szczegółowego odnoszenia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich twierdzeń strony postępowania. Zatem z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez WSA w Rzeszowie do niektórych zarzutów skargi nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z 8 marca 2018 r., II OSK 2165/17 oraz z 8 maja 2018 r., I GSK 625/16 publik. CBOSA).
W konsekwencji powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej oparte na naruszeniu prawa procesowego nie zasługują na uwzględnienie.
Skarga kasacyjna zawiera również jeden zarzut oparty na obrazie prawa materialnego w postaci art. 37 ust. 4 u.p.s. poprzez jego niezasadne zastosowanie, w sytuacji gdy zastosowanie w niniejszej sprawie przez organy orzekające miał przepis art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.s. Zaznaczyć zatem należy, że WSA w Rzeszowie nie zastosował wskazanego w tej podstawie skargi kasacyjnej przepisu, nie wypowiadał się też ani o wykładni, ani o przesłankach jego stosowania, w kontekście tak postawionego w kasacji zarzutu. Zatem tak sformułowany zarzut jest nieskuteczny.
W tym miejscu przypomnieć ponownie należy, że NSA jest związany zarzutami skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną. Ze względu bowiem na ograniczenia wynikające z reguł prawnych wskazanych w art. 183 § 1 p.p.s.a., NSA nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani też w inny sposób uzupełniać. NSA nie ma zatem kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej. Mając jednak na uwadze treść uzasadnienia przedmiotowej skargi kasacyjnej oraz uchwałę pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, uznać można, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut w istocie dotyczy sporu, czy organy w toku postępowania administracyjnego prawidłowo nie przyznały uprawnionej stronie zasiłku stałego za okres od 1 listopada 2018 r. do 1 kwietnia 2021 r., w sytuacji złożenia w dniu 20 kwietnia 2021 r. wniosku o przyznanie tego świadczenia.
Wyjaśnić należy, że w myśl art. 106 ust. 3 u.p.s., świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7-11. Wyjątek od generalnej zasady, wyrażonej w art. 106 ust. 3 u.p.s., dotyczącej daty początkowej przyznania zasiłku stałego, został natomiast określony w ust. 7 i nast. tego artykułu i odnosi się do ściśle wskazanej sytuacji, w której wnioskodawca, składając wniosek o przyznanie zasiłku stałego, nie posiada jeszcze stosownego orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, czy orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wówczas, jak wynika z treści przytoczonych wyżej przepisów, złożenie takiego wniosku wszczyna postępowanie w przedmiocie przyznania zasiłku stałego, a następnie - po spełnieniu określonych warunków - postępowanie takie zawiesza się do czasu dostarczenia ww. orzeczenia. Jeżeli natomiast orzeczenie zostanie dostarczone w terminie 60 dni od dnia jego otrzymania, organ po podjęciu postępowania, wydaje decyzję o ustaleniu prawa do zasiłku stałego, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie tego świadczenia. Jak wynika zatem z przywołanych przepisów, skarżąca chcąc uzyskać zasiłek stały od dnia 1 listopada 2018 r., powinna była złożyć wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia w okresie poprzedzającym ubieganie się o orzeczenie stwierdzające u niej stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Skoro zatem skarżąca wniosek o przyznanie zaległego zasiłku stałego złożyła dopiero 20 kwietnia 2021 r., to brak było podstaw do przyznania jej zasiłku w tym zakresie. Przyznanie zasiłku stałego w żadnej sytuacji nie może bowiem objąć okresu przed złożeniem wniosku o jego przyznanie, niezależnie nawet od tego kiedy złożony został wniosek inicjujący postępowanie w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności, jak i tego jaka data powstania określonego stopnia niepełnosprawności wskazana została w orzeczeniu o ustaleniu tego stopnia. Artykuł 106 ust. 7 u.p.s. jako wyjątek od zasady generalnej przyznawania i wypłaty świadczeń z pomocy społecznej interpretować należy ściśle i niedopuszczalnym jest dokonywanie rozszerzającej jego wykładni. Powyższe przesądza o tym, że nie jest możliwe przyznanie zasiłku stałego za okres przed złożeniem wniosku o przyznanie ww. zasiłku, co do osób, które przed sądem powszechnym domagały się rozstrzygnięcia w przedmiocie stopnia niepełnosprawności i odpowiedni wniosek do organu pomocy społecznej złożyły dopiero po zakończeniu sprawy sądowej.
W realiach niniejszej sprawy, jak już uprzednio wspomniano, orzeczenie orzekające o niepełnosprawności skarżącej w stopniu lekkim wydane zostało 8 listopada 2018. z okresem ważności do dnia 15 listopada 2022 r. Orzeczenie to zostało następnie zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 25 marca 2021 r., sygn. akt IV U 28/19, w ten sposób, że zaliczono skarżącą do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Jak wyżej jednak wskazano samo legitymowanie się takim orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie jest wystarczające do przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej, konieczne jest bowiem jeszcze złożenie stosownego wniosku w określonym terminie. Tymczasem skarżąca, jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, z wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego na wskazany uprzednio okres wystąpiła 20 kwietnia 2021r. (data wpływu wniosku do organu pierwszej instancji), co bezsprzecznie oznacza, że wnioskowane świadczenie pieniężne z pomocy społecznej mogło jej być przyznane najwcześniej począwszy od miesiąca złożenia przedmiotowego wniosku, tj. od kwietnia 2021 r. Przepisy u.p.s. nie pozwalają bowiem na przyznanie zasiłku stałego z mocą wsteczną, "za czas przeszły" (art. 106 ust. 3 zd. 1 ups). W przedstawionych okolicznościach sprawy skarżąca nie mogła zatem skutecznie domagać się przyznania zasiłku stałego za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 marca 2021 r., nawet gdyby wtedy spełniała przesłanki do przyznania tego świadczenia.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i z mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się finalnie do wniosku pełnomocnika skarżącej z 18 października 2024 r. o odroczenie rozprawy, należy uznać, że wniosek ten nie mógł odnieść zamierzonego nim skutku w postaci odroczenia rozprawy, bowiem niczym nie uprawdopodobnione wątpliwości pełnomocnika skarżącej co do jej stanu zdrowia, w tym obawy czy skarżąca żyje z powodu braku możliwości nawiązania z nią kontaktu - nie stanowiły wystarczającej przesłanki do odroczenia rozprawy. Odroczenie rozprawy jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną, a ocena, czy zachodzą uzasadnione podstawy do odroczenia rozprawy, należy do sądu (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2008 r., II FSK 471/07). Sąd pragnie zauważyć, że zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo, jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba, że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W niniejszej sprawie - jak wynika z wniosku o odroczenie - żadna z tych okoliczności nie zachodzi.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i z mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI