I OSK 2255/22

I OSK 2255/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Sz 378/22 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2022-08-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 i 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 378/22 w sprawie ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 22 lutego 2022 r. nr SKO.KA.431.4465/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 4 sierpnia 2022 r. II SA/Sz 378/22, oddalił skargę T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 22 lutego 2022 r. SKO.KA.431.4465/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T. A. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 poz. 615; dalej: "u.ś.r.") w zw. z ar. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26.06.2019 r. SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u. ś. r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1.05.2020 r. do 30.09.2021 r., mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania tego świadczenia.
W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 22.02.2022 r. w oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Stargard z 27.09.2021 r., w zakresie pkt 1 oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
Zarzut skargi kasacyjnej nawiązuje wprost do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r. poz. 1257), w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny uznał, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi, w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów – rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje brakiem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tą ostatnią sytuacją nie mieliśmy jednak do czynienia w tej sprawie. Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane skarżącemu, który jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Sporna jest tylko data początkowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący kasacyjnie uważa, że świadczenie pielęgnacyjne powinno mu zostać przyznane od miesiąca, w którym został złożony wniosek, przy czym skarga kasacyjna w przywołanym zarzucie nie zawiera żadnego odwołania do art. 24 ust. 2 u.ś.r., który określa datę początkową, co choćby tylko z tego powodu czyni zarzut nieusprawiedliwionym. Organy i Sąd I instancji stanęły natomiast na stanowisku, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było możliwe dopiero od dnia zawieszenia pobierania renty.
W tej spornej kwestii w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego można wyodrębnić dwa stanowiska. Pierwsze z nich odwołuje się do prawa wyboru świadczeń, na tle art. 27 ust. 5 u.ś.r., i podkreśla, że wymaganie organu aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania wybranego przez nią świadczenia, stawia stronę w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń, w miejsce aktualnie otrzymywanego. Konieczność unikania tego rodzaju stanu niepewności co do rzeczywistych uprawnień strony (braku pewności prawa), nakazuje zaniechać czynienia przez organy administracji przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia wybranego (korzystniejszego), a przeciwnie, organy winny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym zakresie organy winny zastosować adekwatne do okoliczności sprawy rozwiązania proceduralne, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawa wyboru świadczenia (zob. wyroki NSA dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury z: 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20, 15 grudnia 2020 r. I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20, 17 grudnia 2020 r. I OSK 2010/20, 24 marca 2021 r. I OSK 2631/20 oraz 22 października 2021 r. I OSK 690/21).
Natomiast według drugiego stanowiska orzecznictwa, brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. oznacza, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i innego konkurencyjnego świadczenia, uprawnionemu może przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Tym samym, gdyby strona miała przyznane jednocześnie dwa świadczenia – nie byłoby podstaw prawnych, aby nie mogła ich pobierać. By zapobiec takim sytuacjom, czyli kumulacji świadczeń – organy wydają decyzje o przyznaniu jednego świadczenia na dany okres.
W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu, który nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia innych norm. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. należy odczytywać więc tak, że stronie może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało jej konkurencyjne świadczenie. Przysługiwanie stronie prawa do konkurencyjnego świadczenia wyklucza bowiem możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie można odnaleźć w wyrokach NSA z: 19 maja 2021 r. I OSK 210/21, 13 stycznia 2022 r. I OSK 870/21, 17 marca 2022 r. I OSK 1190/21, 11 maja 2022 r. I OSK 1400/21, 19 maja 2022 r. I OSK 1390/21, 29 czerwca 2022 r. I OSK 1586/21, 26 lipca 2022 r. I OSK 1859/21, 3 sierpnia 2022 r. I OSK 211/21, 7 października 2022 r. I OSK 2317/21, 25 listopada 2022 r. I OSK 189/22 czy 6 grudnia 2022 r. I OSK 2042/21.
Niezależnie od tego, że Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela to drugie stanowisko, to kwestia ta została przesadzona już w wyroku WSA w Szczecinie z 25 marca 2021 r. II SA/Sz 1033/20, o czym przypomniał na stronie 6 i 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji. Stanowisko to jest wiążące w świetle art. 153 p.p.s.a.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a.