I OSK 2252/23

II SA/Łd 468/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-06-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Michał Zbrojewski
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2252/23 - Wyrok NSA z 2024-09-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1-3d i ust. 15b-15d
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 par. 1, art. 79a par. 1-2, art. 80, art. 81, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 119 pkt 2, art. 120, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 20 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 2 marca 2023 roku znak: SKO.4146.240.23 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Poddębic z dnia 20 stycznia 2023 roku, znak: MGOPS.DPŚ.534.2447.3229.2022. ał
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 marca 2023 r., nr SKO.4146.240.23 wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) - dalej: k.p.a.; art. 2 ust. 3c ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.) - dalej: u.d.w.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Poddębic z dnia 20 stycznia 2023 r., nr MGOPS.DPŚ.534.2447.3229.2022 o odmowie przyznania S.R. dodatku węglowego.
Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący wystąpił w dniu 13 listopada 2022 r. W treści wniosku wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w jednorodzinnym budynku mieszkalnym zlokalizowanym pod adresem W., [...], gm. P., którego głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe.
W toku postępowania, pismem z dnia 19 grudnia 2022 r. organ I instancji wezwał wnioskodawcę do przedłożenia, w terminie 7 dni, dokumentu potwierdzającego podjęcie do dnia 30 listopada 2022 r. działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu dla prowadzonego przez stronę gospodarstwa domowego.
W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 24 grudnia 2022 r. skarżący poinformował organ pomocowy, iż nie podejmował takich działań, gdyż w jego ocenie brak jest takiej konieczności. Wyjaśnił, że na działce ewidencyjnej, na której znajduje się jednorodzinny dom mieszkalny, gdzie prowadzi swoje gospodarstwo domowe, w odległości około 200 metrów jest zlokalizowany drugi budynek mieszkalny, w którym odrębne gospodarstwo domowe prowadzi E. R.-Z.. Obydwa gospodarstwa domowe odprowadzają na rzecz gminy odrębnie opłaty za odbiór odpadów, podatki od nieruchomości, posiadają odrębne numery telefonów oraz odrębne źródła ciepła, co wynika ze złożonej przez skarżącego, w czerwcu 2022 r. deklaracji źródeł ciepła i źródeł spalania paliw. Skarżący podnosił, iż spełnia ustawowe przesłanki do otrzymania wnioskowanego świadczenia, co organ może zweryfikować w toku wywiadu środowiskowego na miejscu, do którego przeprowadzenia jest upoważniony.
Decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r. Burmistrz Poddębic odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia argumentując powyższe brakiem spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 3c u.d.w., to jest niewykazania przez skarżącego podjęcia, w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu dla budynku, w którym prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazując na przepisy regulujące zasady przyznania dodatku węglowego organ wywodził, iż co do zasady jedno świadczenie przysługuje na jeden adres, niezależnie od tego, ile gospodarstw domowych pod danym adresem zamieszkuje. Świadczenie wypłaca się temu gospodarstwu domowemu, które jako pierwsze wystąpiło z wnioskiem, natomiast późniejsze wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Organ wskazał ponadto, na wynikający z art. 2 ust. 3c u.d.w. wyjątek od zasady jeden dodatek na jeden adres, w przypadku, gdy w terminie do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenia adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że pod wskazanym adresem zamieszkują dwa odrębne gospodarstwa domowe i na adres ten, wcześniej został wypłacony dodatek węglowy na wniosek innej osoby. Jednocześnie skarżący pomimo stosownego pouczenia, pismem z dnia 19 grudnia 2022 r., o konieczności podjęcia działań w zakreślonym prawem terminie, zmierzających do ustalenia odrębnego adresu dla miejsca zamieszkania, w którym prowadzi własne gospodarstwo domowe, wprost oświadczył, iż tego rodzaju działań nie podejmował.
W odwołaniu od powyższej decyzji S.R. wniósł odwołanie, w którym zarzucał naruszenie:
- art. 6 i art. 7 k.p.a. poprzez podjęcie kwestionowanego rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej, która obligowałaby stronę wnioskującą o przyznanie dodatku węglowego do podjęcia, w określonym terminie, formalnych działań mających na celu podjęcie formalnych kroków zmierzających do ustalenia odrębnego adresu;
- art. 7a § 1 k.p.a poprzez naruszenie zasady in dubio pro libertate i zastosowanie nieprzyjaznej dla strony interpretacji art. 2 ust. 3c u.d.w., w szczególności poprzez wyinterpretowanie dodatkowej, nieprzewidzianej ustawą przesłanki uzależniającej prawo otrzymania przedmiotowego świadczenia;
- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady równego traktowania oraz pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa;
- art. 2 ust. 3c u.d.w. poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą wyodrębnieniem dodatkowej przesłanki, nieprzewidzianej ustawą, warunkującej otrzymanie dodatku węglowego, to jest konieczności podjęcia formalnych działań, w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w celu ustalenia odrębnego adresu.
Z uwagi na powyższe, strona wnosiła o uchylenie kwestionowanej odwołaniem decyzji i o przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Skarżący podtrzymał prezentowaną dotychczas argumentację, co do prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, w dwóch niezależnych budynkach mieszkalnych jednorodzinnych zlokalizowanych pod wskazanym we wniosku adresem, a w konsekwencji spełnienia ustawowych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. Podnosił dodatkowo, że wskazywany przez organ wymóg podjęcia formalnych działań celem ustalenia odrębnego adresu nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach ustawy o dodatku węglowym, które w ogóle nie przewidują takiej procedury, a tylko przepisy rangi ustawowej mogłyby nakładać na stronę określone obowiązki.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 2 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na podstawy materialno-prawne podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności na brzmienie art. 2 ust 3a-3d u.d.w., w brzmieniu obowiązującym od 3 listopada 2022 r., regulujące kwestie wypłaty dodatku węglowego dla odrębnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym samym adresem. W oparciu o powyższe Kolegium wywiodło, iż co do zasady przysługuje jedno świadczenie dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod wskazanym adresem, które jest wypłacane dla gospodarstwa, które jako pierwsze wystąpiło z wnioskiem. Wnioski pozostałych gospodarstw pozostawiane są bez rozpoznania. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał na przewidzianą przez ustawodawcę̨ możliwość́ wypłaty dodatku węglowego dla więcej niż̇ jednego gospodarstwa domowego zamieszkałych pod jednym adresem, w sytuacji, gdy przed dniem 30 listopada 2022 r. wystąpiono formalnie o ustalenie odrębnego adresu zamieszkania dla każdego z gospodarstw domowych, a wniosek ten nie mógł zostać́ rozpatrzony do wskazanej wyżej daty.
W ocenie Kolegium, z akt rozpoznawanej sprawy, w szczególności z treści wyjaśnień skarżącego zawartych w piśmie z dnia 24 grudnia 2022 r. wynika, że pod wskazanym we wniosku strony z dnia 13 listopada 2022 r. adresem – T., gm. P. prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe, jedno przez skarżącego, drugie przez E. R.-Z.. Oba gospodarstwa domowe prowadzone są w dwóch odrębnych, oddalonych od siebie budynkach jednorodzinnych. Kolegium wskazało również, że jak wynika z uzasadnienia kwestionowanej odwołaniem decyzji na wskazany adres, po rozpatrzeniu wniosku E. R.-Z., w dniu 4 listopada 2022 r. został już przyznany dodatek węglowy. Jednocześnie bezspornym pozostaje, że strona w zakreślonym prawem terminie do dnia 30 listopada 2023 r. nie podejmowała formalnych działań, mających na celu ustalenie odrębnego adresu dla prowadzonego przez siebie gospodarstwa domowego, co wobec dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych stanowi zasadniczą przesłankę do przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium organ I instancji zasadnie odmówił przyznania dodatku węglowego.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S.R. ponowił podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzuty, co do naruszenia art. 6, art. 7, art. 7a § 1, art. 8 k.p.a., jak również art. 2 ust. 3c u.d.w. Dodatkowo zarzucił naruszenie art. 7 Konstytucji RP polegające na działaniu organów administracji, wykraczające poza granice podstawy prawnej określone przepisami u.d.w. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Jednoczesnej wnioskował o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wskazując na zasadność skargi strona argumentowała, iż prowadzone przez nią gospodarstwo domowe jest odrębne od prowadzonego pod tym samym adresem gospodarstwa domowego E. R.-Z. Powyższe potwierdza fakt ich prowadzenia w dwóch niezależnych budynkach mieszkalnych jednorodzinnych zlokalizowanych pod wskazanym we wniosku adresem, posiadających odrębne źródła ciepła, odrębnie opodatkowanych podatkiem od nieruchomości oraz ponoszących na rzecz gminy odrębne opłaty za odbiór odpadów komunalnych. Skarżący zaznaczył, że wskazywany przez organ wymóg podjęcia formalnych działań celem ustalenia odrębnego adresu nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach ustawy o dodatku węglowym, które w ogóle nie przewidują takiej procedury, a tylko przepisy rangi ustawowej mogłyby nakładać na stronę określone obowiązki. Skarżący podkreślił nadto, iż w systemie prawa administracyjnego, poza przepisami u.d.w., nie istnieje pojęcie "ustalenia adresu", jak i nadania "odrębnego adresu". Jedyną procedurą przewidzianą w ustawie z dnia 17 maja 1989 Prawo geodezyjne i kartograficzne jest procedura ustalenia numerów porządkowych, co następuje na wniosek lub z urzędu. Zdaniem skarżącego, wobec braku ustawowych procedur "ustalenia adresu", zawarte art. 2 ust. 3c u.d.w. stwierdzenie obiektywnego braku możliwości ustalenia odrębnego adresu dla prowadzonego przez stronę gospodarstwa domowego, należy odczytywać w potocznym znaczeniu i to bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy. Tym samym w niemniejszej sprawie znać należy, iż owa obiektywna przyczyna wynika z faktu, iż skarżący nie podejmował działań zmierzających do ustalenia odrębnego adresu, jak również działań tych nie podjął urzędu Burmistrz Poddębic, na którym ciąży ustawowy obowiązek prowadzenia ewidencji miejscowości, ulic i adresów.
Dalej skarżący podkreślał, że celem uchwalenia przepisów u.d.w. było udzielenie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych poprzez pokrycie części kosztów zakupu energii (w tym opału) z uwagi znaczny wzrost ich cen wynikający z sytuacji międzynarodowej, co w zamyśle ustawodawcy miało zapewnić zwiększone poczucie bezpieczeństwa tak energetycznego, jak i socjalnego. W jego ocenie literalna wykładnia art. 2 ust. 3c u.d.w. prowadzi do wniosku, iż celem tego przepisu jest wykluczenie sztucznego podawania odrębnych gospodarstw domowych z zamiarem uzyskania kilku dodatków węglowych. W przypadku wniosku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż jak wcześniej wyjaśniał pod wskazanym we wniosku adresem funkcjonują dwa odrębne gospodarstwa domowe, zamieszkujące dwa niezależne budynki jednorodzinne, które posiadają niezależne źródła ciepła.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga S.R. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 259) - dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wnioskował skarżący. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu po zapoznaniu się z treścią wniesionej skargi, w zakreślonym prawem terminie nie żądało przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano S.R. przedmiotem skargi uczynili decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 2 marca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Poddębic z dnia 20 stycznia 2023 r., o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego.
Podstawę̨ materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 141) - dalej: u.p.z.p., w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 listopada 2022 r.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe) - art. 2 ust. 2 u.d.w. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.).
Dalej wskazać należy, że stosownie do treści art. 2 ust. 3a u.d.w. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa
domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b u.d.w.). Natomiast zgodnie z ust. 3c powołanego przepisu, w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W takim przypadku, stosownie do treści art. 2 ust. 3 d u.d.w. gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Podkreślenia również wymaga, że jak wynika z art. 2 ust. 15b u.d.w. jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.).
W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podejmując kwestionowaną skargą decyzję wskazywało, iż z ustalonego w sprawie stanu faktycznego bezspornie wynika, że pod adresem T., gm. P., wskazanym we wniosku skarżącego z dnia 13 listopada 2022 r., zamieszkują dwa odrębne gospodarstwa domowe, gospodarstwo skarżącego oraz gospodarstwo domowe, któremu organ pomocowy przyznał na wcześniej złożony wniosek, w dniu 4 listopada 2022 dodatek węglowy. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego nie podejmował, w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., jakichkolwiek działań zmierzających do ustalenia odrębnego adresu dla prowadzonego przez siebie gospodarstwa domowego, a co za tym, idzie nie spełnił ustawowego warunku otrzymania świadczenia, wynikającego z art. 2 ust. 3c u.d.w. Tym samym Kolegium stwierdziło, iż negatywne rozstrzygnięcie podjęte przez organ I instancji odpowiada prawu.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę powyższe stwierdzenie, w świetle przywołanych wyżej przepisów u.d.w. oraz dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, uznać należy za nieprawidłowe, a co najmniej przedwczesne.
Wskazać na wstępie należy, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, iż wprowadzając regulacje prawne z szeroko pojętego zabezpieczenia energetycznego, w tym rozwiązań przewidzianych w znajdującej zastosowanie w sprawie ustawie o dodatku węglowym, intencją ustawodawcy było objęcie pomocą finansową jak największą liczbę gospodarstw domowych poprzez uprawnienie, a jednocześnie zobligowanie organów gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego lub dodatku dla gospodarstw domowych, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę jednego z powyższych dodatków, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Przy czym co wymaga podkreślenia weryfikacja wniosku o przyznanie tego rodzaju pomocy ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków, gdyż w tym zakresie ustawodawca wyposażył organy w szereg uprawnień procesowych, przykładowo wymienionych w art. 2 ust. 15a-15f u.d.w. (podobn. wyrok WSA w Poznaniu z 25 maja 2023 r., IV SA/Po 184/23; wyrok WSA w Krakowie z 17 kwietnia 2023 r., II SA/Kr 139/23; www.orzeczenia.nsagov.pl). Jednocześnie jak wynika z art. 3 ust. 3 u.d.w., w sprawach nieuregulowanych ustawodawca wprowadził zasadę uzupełniającego stosowania przepisów k.p.a.
Przypomnieć w tym miejscu również należy, że istotą kontroli sądowoadministracyjnej sprawowanej przez sąd administracyjny jest zbadanie, czy objęta skargą decyzja odpowiada mającym zastosowanie w sprawie przepisom prawa materialnego i czy została wydana w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 6 k.p.a organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z wyrażonej w powołanym przepisie zasady praworządności (legalizmu) wywodzi się obowiązek organów administracji działania na podstawie przepisów prawa i stosowania przez organ przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania decyzji, przy czym odstępstwa od tej reguły mogą zostać wprowadzone przepisami przejściowymi (por. wyrok WSA w Poznaniu z 6 kwietnia 2022 r., II SA/Po 897/21; wyrok WSA we Wrocławiu z 9 lutego 2023 r., II SA/Wr 668/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W toku postępowania organy administracji, z urzędu jak i na wniosek, podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), oceniając na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Jednocześnie zgodnie z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, organy administracji publicznej są obowiązane wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy. Jedną z konsekwencji powyższej zasady jest ciążący na organie odwoławczym obowiązek wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do całości zebranego materiału dowodowego oraz do wszystkich zarzutów podnoszonych przez strony w toku postępowania. Jak wynika bowiem z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zadaniem uzasadnienia decyzji jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia i przekonanie strony, że jej stanowisko zostało należycie rozważone, a jeżeli zapadło odmienne rozstrzygniecie, to nastąpiło to z innych przyczyn. Inaczej mówiąc treść uzasadnienia rozstrzygnięcia organu administracji winna wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie, jak również zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie z jednej strony umożliwia bowiem stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ podejmując wydaną decyzję, z drugiej zaś jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. Zaniechanie obowiązkowi uzasadnienia decyzji w sposób przekonujący, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w wyżej wskazanych przepisach, skutkuje wadliwością, z uwagi na naruszenie dyspozycji art. 77, art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 28 sierpnia 2014 r., II SA/Go 441/14; WSA w Olsztynie z 6 maja 2014 r., II SA/Ol 257/14; WSA w Warszawie z 13 marca 2013 r., II SA/Wa 1757/12; WSA w Kielcach z 28 lutego 2013 r., II SA/Ke 56/13; WSA w Poznaniu z 13 lutego 2013 r., IV SA/Po 1039/12; WSA we Wrocławiu z 15 marca 2012 r., III SA/Wr 693/11; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przywołaną wyżej zasadą przekonywania ściśle się wiąże wyrażona w art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z tą zasadą rolą organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy już uprzednio rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Z chwilą zainicjowania postępowania przed organem drugiej instancji, w wyniku skutecznego wniesienia środka odwoławczego, powstaje zatem obowiązek powtórnego rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy. Wniesienie odwołania przenosi bowiem na organ drugiej instancji kompetencję do ponownego rozpoznania oraz merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, a przy tym obliguje organ odwoławczy także do rozpatrzenia zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu. Dlatego też do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarczy stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia organów różnych stopni. Konieczne natomiast jest, aby wydanie tych rozstrzygnięć zostało poprzedzone ustaleniem stanu faktycznego sprawy i dokonaniem wszechstronnej jego oceny przez każdy z organów postępowania. Niezrealizowanie obowiązku w tym zakresie powoduje uchybienie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z 17 maja 2011 r., II OSK 672/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu procedujące w sprawie organy administracji obu instancji powyższym wymogom nie zadośćuczyniły.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż negatywne rozstrzygnięcie żądania skarżącego, zarówno przez organ I instancji, jak i przez organ odwoławczy oparte zostało jedynie o treść złożonego w dniu 13 listopada 2022 r. wniosku, załączoną do akt administracyjnych sprawy deklarację z dnia 20 czerwca 2022 r. dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, wyjaśnienia skarżącego zawarte w piśmie z dnia 24 grudnia 2022 r. oraz stwierdzenie, co do wcześniejszej wypłaty na podany we wniosku adres, dodatku węglowego na rzecz innego gospodarstwa domowego zamieszkałego pod tym samym adresem. Przy czym oceniając powyższą dokumentację organy skupiły się w zasadzie na dwóch kwestiach, po pierwsze na braku podjęcia przez skarżącego, w zawitym terminie do dnia 30 listopada 2023 r. jakichkolwiek działań zmierzających do ustalenia odrębnego adresu dla prowadzonego przez stronę gospodarstwa domowego, a po drugie na fakcie wcześniejszej wypłaty przedmiotowego świadczenia na rzecz drugiego, odrębnego gospodarstwa domowego prowadzonego pod wskazanym we wniosku adresem. Organy obu instancji nie odniosły się natomiast w jakikolwiek sposób do podnoszonej w toku prowadzonego postępowania administracyjnego argumentacji, co do faktu zlokalizowania pod wskazanym we wniosku adresem W., [...] T., gm. P., dwóch odrębnych budynków mieszkalnych jednorodzinnych, znacznie od siebie oddalonych, które to budynki posiadają odrębne źródła ciepła, są odrębnie opodatkowane podatkiem od nieruchomości, a osoby w nich zamieszkujące ponoszą odrębne opłaty za odbiór odpadów komunalnych. W uzasadnieniach podjętych w sprawie rozstrzygnięć brak jest jakiejkolwiek argumentacji, co do wpływu powyższych okoliczności, na możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, z uwzględnieniem celów jakim przyświecało uchwalenie przepisów u.d.w. Jednocześnie pomimo podnoszonej w powyższym zakresie argumentacji strony, organy nie skorzystały z przysługujących im, przewidzianych prawem narzędzi procesowych służących weryfikacji spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia, w tym między innymi z uprawnienia do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na miejscu. Tym bardziej, że jak wynika z załączonej do akt sprawy deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, złożonej przez skarżącego w dniu 20 czerwca 2022 r. pod adresem T., poza dwoma kotłami na paliwo stałe zasilane, zgodnie z deklaracją węglem i paliwami węglopochodnymi, wykorzystywanymi na potrzeby c.o. oraz c.w.u., strona zadeklarowała nadto kocioł gazowy oraz ogrzewanie elektryczne, które jak wynika z oświadczenia również wykorzystuje na potrzeby c.o. Natomiast jedynym potwierdzeniem przez organy faktu prowadzenia pod wskazanym adresem odrębnego gospodarstwa domowego jest stwierdzenie organu I instancji cyt. "Dodatek węglowy został przyznany innej osobie zamieszkującej pod adresem wskazanym przez Pana we wniosku, która złożyła wniosek jako pierwsza". Powyższa okoliczność nie znajduje jakiegokolwiek odzwierciedlenia w aktach sprawy. Tym samym przyjęty przez organ odwoławczy jako podstawa wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, stan faktyczny, jakoby z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynikało, iż dodatek węglowy został wcześniej wypłacony na rzecz E. R.-Z., która jak oświadczył skarżący prowadzi odrębne gospodarstwo domowe pod tym samym adresem, uznać należy na obecnym etapie sprawy za nienależycie ustalony. Co więcej przyjmując za bezsporne, że pod wskazanym we wniosku adresie zamieszkują dwa odrębne gospodarstwa domowe, na rzecz którego wcześniej wypłacono dodatek węglowy organy administracji w żaden sposób nie rozważały zasadności zastosowania w sprawie art. 2 ust. 3b u.d.w.
Wskazać wreszcie należy, że podejmując kwestionowaną skargą decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu nie odniosło się w jakikolwiek sposób do zarzutów wniesionego przez stronę odwołania, ograniczając się jedynie, do stwierdzenia, iż w świetle przywołanych obowiązujących przepisów u.d.w. oraz argumentacji skarżącego decyzję organu I instancji uznać należy za prawidłową.
Natomiast, co do spełnienia przez skarżącego warunku z art. 2 ust. 3c u.d.w., nie przesądzając w tym miejscu tej kwestii, co na obecnym etapie sprawy byłoby zdaniem Sądu przedwczesne, podkreślenia wymaga, że z treści powołanego wyżej przepisu wprost nie wynika obowiązek, czy też konieczność podjęcia przez stronę wnioskującą o przyznanie przedmiotowego świadczenia, działań zmierzających do ustalenia odrębnego adresu dla prowadzonego przez stronę gospodarstwa domowego. Natomiast jak wynika z art. 79a § 1 i § 2 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony (a do takich należy przedmiotowe postępowanie) informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.
Z załączonych do niniejszej skargi akt administracyjnych sprawy nie wynika, że przed upływem określonego ustawą zawitego terminu, to jest 30 listopada 2022 r., strona skarżąca została pouczona o konieczności podjęcia działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu, jako warunku przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikającego zdaniem organu z treści powołanego wyżej art. 2 ust. 3c u.d.w. Wręcz przeciwnie, z akt sprawy wynika bezspornie, że o powyższym strona powzięła wiedzę już po upływie zawitego terminu (nie podlegającego przywróceniu), o którym mowa w przywołanym wyżej art. 2 ust. 3c, to jest wskutek wystosowania do niej pisma z dnia 19 grudnia 2022 r. zawierającego wezwanie do wykazania podjęcia formalnych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu dla prowadzonego gospodarstwa domowego.
Reasumując Sąd stwierdza, iż wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji podjęte zostały z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 u.d.w., jak i wskazanych przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 79a i art. 107 § 3 k.p.a., co obligowało Sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji zobligowane będą do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, przy pomocy wszelkich przewidzianych prawem narzędzi procesowych, w szczególności, co do faktu zamieszkania pod wskazanym adresem odrębnych gospodarstw domowych, spełnienia przez skarżącego ustawowych warunków do otrzymania wnioskowanego świadczenia, z uwzględnieniem zarówno celu ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, jak i intencji jakie przyświecały ustawodawcy przy uchwalaniu tej ustawy, a nadto rozważenia, czy wobec treści art. 2 ust. 3c u.d.w. wnioskodawca winien wiedzieć, iż dla przyznania przedmiotowego świadczenia, w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, niezbędnym było podjęcie w zakreślonym prawem terminie, działań zmierzających do ustalenia odrębnego adresu dla prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa domowego. Końcowo wskazać należy na konieczność wyjaśnienia prawidłowego adresu, pod którym strona prowadzi gospodarstwo domowe, gdyż jak wynika z akt sprawy skarżący jako miejsce zamieszkania wskazuje "W.", natomiast organy wskazują na adres "T.".
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Poddębic z dnia 20 stycznia 2023 r.
k.ż.