I OSK 2252/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-10-31
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie wychowawcze500+opieka nad dzieckiemzbieg uprawnieńprawo rodzinnepostępowanie administracyjneNSAsamorządowe kolegium odwoławcze

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę ojca na odmowę przyznania świadczenia wychowawczego, uznając, że nie można przyznać świadczenia drugiemu rodzicowi, jeśli zostało już przyznane matce na ten sam okres.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego ojcu (M. D.) na córkę V. D., ponieważ świadczenie zostało już przyznane matce (S. R.) na ten sam okres. WSA uchylił decyzję organu, uznając, że organ odwoławczy powinien był przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu ustalenia, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że WSA błędnie zinterpretował przepisy. Sąd kasacyjny uznał, że jeśli świadczenie zostało już przyznane jednemu z rodziców na dany okres, nie można przyznać go drugiemu rodzicowi bez wcześniejszego uchylenia lub zmiany pierwotnej decyzji, nawet jeśli zmieniły się okoliczności faktyczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego M. D. na córkę V. D. WSA uznał, że organ odwoławczy powinien był przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu ustalenia, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, zwłaszcza w kontekście zarzutów ojca o znęcanie się matki i brak przekazywania świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak wyrok WSA, uznając skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego za zasadną. NSA stwierdził, że WSA błędnie zinterpretował przepisy dotyczące świadczenia wychowawczego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że świadczenie zostało już przyznane matce dziecka (S. R.) na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Wniosek ojca (M. D.) wpłynął w styczniu 2021 r. NSA podkreślił, że zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku zbiegu prawa do świadczenia, wypłaca się je temu, kto pierwszy złożył wniosek, lub temu, kto faktycznie sprawuje opiekę, jeśli opieka jest sprawowana równocześnie. Jednakże, w tej sytuacji, świadczenie zostało już przyznane jednemu z rodziców na cały okres. NSA uznał, że przyznanie świadczenia drugiemu rodzicowi w takiej sytuacji jest niemożliwe bez wcześniejszego uchylenia lub zmiany pierwotnej decyzji, zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy. Sąd kasacyjny uznał, że WSA naruszył prawo materialne, błędnie interpretując przepisy dotyczące zbiegu uprawnień i możliwości zmiany decyzji. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nie można przyznać świadczenia wychowawczego drugiemu z rodziców, jeśli zostało już przyznane pierwszemu rodzicowi na ten sam okres, bez wcześniejszego uchylenia lub zmiany pierwotnej decyzji.

Uzasadnienie

NSA uznał, że przyznanie świadczenia wychowawczego jednemu z rodziców na dany okres wyklucza możliwość przyznania go drugiemu rodzicowi na ten sam okres, nawet jeśli zmieniły się okoliczności faktyczne dotyczące sprawowania opieki. Konieczne jest wcześniejsze uchylenie lub zmiana pierwotnej decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.p.w.d. art. 22

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.w.d. art. 27 § ust. 1

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Pomocnicze

u.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 1

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.w.d. art. 13a § ust. 1

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.w.d. art. 18 § ust. 1 i ust. 2

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Ustawa o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw art. 7 § ust. 2

k.p.a. art. 136 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przyznanie świadczenia wychowawczego jednemu z rodziców na dany okres wyklucza możliwość przyznania go drugiemu rodzicowi na ten sam okres bez wcześniejszego uchylenia lub zmiany pierwotnej decyzji. WSA błędnie zinterpretował przepisy dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia wychowawczego i możliwości zmiany decyzji.

Odrzucone argumenty

WSA uznał, że organ odwoławczy powinien był przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu ustalenia faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, mimo że świadczenie było już przyznane matce na cały okres.

Godne uwagi sformułowania

w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem; jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego

Skład orzekający

Joanna Skiba

sprawozdawca

Mariola Kowalska

członek

Monika Nowicka

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przyznawania świadczenia wychowawczego w sytuacji zbiegu uprawnień rodziców oraz konieczności zmiany lub uchylenia wcześniejszej decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania świadczenia wychowawczego na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. i może wymagać analizy w kontekście ewentualnych zmian prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnie znanego świadczenia 500+, a jej rozstrzygnięcie wyjaśnia skomplikowane kwestie proceduralne i materialne związane z przyznawaniem go w sytuacji konfliktu między rodzicami.

Czy można dostać 500+ dwa razy? NSA wyjaśnia, kiedy zmiana opieki nad dzieckiem nie wystarczy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2252/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Mariola Kowalska
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Łd 301/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-08-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 13a ust. 1, art. 18 ust. 1 i ust. 2, art. 22
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dz.U. 2019 poz 924
art. 7 ust. 2
Ustawa  z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 31 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 301/21 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 lutego 2021 r. nr SKO.4118.28.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od M. D. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 301/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 lutego 2021 r. nr SKO.4118.28.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, uchylił zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktyczny i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia 6 stycznia 2021 r., M. D. wystąpił do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę V. D., na okres 2019/2021.
Decyzją z dnia 12 stycznia 2021 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, iż prawo do świadczenia wychowawczego na V. D. zostało już przyznane drugiemu z rodziców- S. R., na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r.
Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia skarżący wniósł odwołanie, w którym wskazał, że od dnia 10 listopada 2020 r. córka zamieszkuje wspólnie z nim pod adresem – Łódź, ul. [...] i pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 24 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 4 ust. z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2021 r., poz. 1162 ze zm. dalej: "ustawa" lub "p.p.w.d."), celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
Organ odwoławczy wskazał, iż z ustalonego stanu faktycznego wynika, że na dzień złożenia przez skarżącego przedmiotowego wniosku opieka nad małoletnią V. D. była sprawowana przez oboje rodziców. Tym samym wobec wcześniejszego przyznania świadczenia wychowawczego matce dziecka, brak jest możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia ojcu dziecka. Jak wynika bowiem z treści powołanego wyżej art. 22 w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem jest sprawowana przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. D. ponowił argumentacje, co do rzeczywistego miejsca zamieszkania małoletniej V. D., daty od której córka zamieszkuje wraz z nim, jak również sytuacji rodzinnej dziecka, w tym faktu podejrzenia znęcania się matki nad córką, braku kontaktu córki z matką od listopada 2020 r. oraz nieprzekazywania pobieranego przez S. R. świadczenia wychowawczego na córkę.
We wspominanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Sąd I instancji zauważył, że wobec podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od decyzji I instancji okoliczności, wskazujących na faktyczne zamieszkiwanie V. D. z ojcem, na którego począwszy od listopada 2020 r. wyłącznym utrzymaniu dziecko pozostaje, jak również faktu nieprzekazywania ojcu dziecka pobieranego przez S. R. świadczenia wychowawczego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, stosownie do treści art. 136 § 1 k.p.a., winno przeprowadzić z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Tym bardziej, że jak wynika z załączonych do skargi akt administracyjnych sprawy powyższe okoliczności nie były znane organowi I instancji. Dopiero dokładne wyjaśnienie powyższych kwestii, w drodze wywiadu rodzinnego, o którym mowa w powołanym wcześniej art. 22 p.p.w.d. pozwoliłoby, zdaniem Sądu I instancji, na prawidłowe przeprowadzenie oceny, co do spełniania przez skarżącego ustawowych przesłanek uprawniających do otrzymania wnioskowanego świadczenia wychowawczego na małoletnią V.D.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, iż niewyjaśnienie, pomimo powziętej przez organ odwoławczy informacji, które z rodziców dziecka faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnią V. D. mogło doprowadzić do sytuacji, w której nie został osiągnięty ustawowy cel wypłacanego S. R. świadczenia wychowawczego, jak również do sytuacji, w której wypłacone S. R. świadczenie stanowiłoby nienależnie pobrane świadczenie, w rozumieniu art. 25 p.p.w.d.
Wobec powyższego, dokonane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi ustalenia faktyczne sprawy, jak również zgromadzony materiał dowodowy nie były wystarczające do stwierdzenia, iż stosownie do treści art. 22 p.p.w.d. stronie nie przysługuje prawo do otrzymania wnioskowanego świadczenia wychowawczego, a co za tym idzie, wydane przez organ odwoławczy rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 12 stycznia 2021 r. uznał za przedwczesne.
Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zaskarżając wyrok w całości.
Wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego t.j.:
1) przepisu art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku poz. 2407 z późn. zm. , cyt. dalej jako "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci") w związku z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924, cyt. dalej jako "ustawa zmieniająca") i w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w tej sprawie wystąpił zbieg prawa rodziców V. D. tj. M. D. i S.R. doświadczenia wychowawczego na ich córkę na okres od 1 lipca 2019 roku do 31 maja 2021 roku wobec tego, że nie wiadomo który z rodziców sprawował osobistą opiekę nad dzieckiem - w sytuacji gdy przepis art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przewiduje kilka rodzajów zbiegów tego prawa i Sąd pierwszej instancji na podstawie informacji od M. D., że S. R. nie sprawuje już osobistej opieki nad ich córką V. D., prawdopodobnie od listopada 2020 roku, nie był uprawniony do przyjęcia tego zbiegu prawa na ten okres po złożeniu wniosku przez S. R.;
2) przepisu art. 27 ust. 1 - w związku z art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 13a ust. 1 i art. 18 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924) i w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez jego niezastosowanie - w sytuacji gdy prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko V. D. na okres od 1 lipca 2019 roku do 31 maja 2021 roku zostało już przyznane matce S. R. i bez wydania odrębnej decyzji zmieniającej lub uchylającej jej to prawo od 1 stycznia 2021 roku nie jest możliwe przyznanie tego samego prawa M. D. za okres od 1 stycznia 2021 roku do 31 maja 2021 roku.
Wyrokowi zarzucono także naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy t.j.:
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 136 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 roku poz, 256 z późn. zm. , obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 roku poz. 735 z późn. zm., cyt. dalej jako: "k.p.a.") poprzez uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 lutego 2021 roku nr SKO.4118.28.2021 utrzymującej w mocy poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 12 stycznia 2021 roku nr SOCII.531.000648.2021.074345.000001.2021 w przedmiocie odmowy przyznania M. D. prawa do świadczenia wychowawczego na córkę V. D. od 1 stycznia 2021 roku z powodu naruszenia art. 136 § 1 k.p.a. przez nieprzeprowadzenia z urzędu dodatkowego postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję polegającego na zleceniu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem V. D., w sytuacji gdy bezprzedmiotowe było zlecenie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem V. D., skoro wniosek M. D. dotyczył okresu świadczenia wychowawczego, w stosunku do którego organ pierwszej instancji ostatecznie ustalił już prawo do tego świadczenia drugiemu z rodziców, a nie doszło co uchylenia lub zmiany tego prawa.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi,
2. zasądzenie od skarżącego na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w Łodzi niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium podniosło, że w przedmiotowej sprawie
począwszy od odwołania M. D. podnosił, że S. R. nie sprawuje już osobistej opieki nad ich córką V. D. od listopada 2020 roku, co nie mogło mieć znaczenia w przedmiotowej sprawie, skoro miał miejsce przypadek z przepisu art 22 zdanie 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, bowiem S. R. organ pierwszej instancji (Prezydent Miasta Łodzi) przyznał prawo do świadczenia wychowawczego na córkę V. D. na cały, wskazany okres świadczeniowy od 1 lipca 2019 roku do 31 maja 2021 roku. A więc, to nie była sytuacja, że po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica dziecka (a przed przyznaniem świadczenia) drugi rodzic dziecka złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem.
Odpowiedzi na skargę nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna jest zasadna.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej zauważenia wymaga, że skarżący kasacyjnie organ zarzucił wyrokowi Sądu I instancji zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego, co wymagałoby co do zasady rozważenia w pierwszej kolejności zasadności zarzutów procesowych. Jednakże przepisy postępowania stanowią kontynuację zarzucanych naruszeń prawa materialnego, a ich uzasadnienie opiera się na tezie, że skoro Sąd I instancji wadliwie zinterpretował wskazane przepisy ustawy, to dopuścił się także naruszeń procedury. W tej sytuacji ocena zarzucanych naruszeń prawa materialnego determinuje wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów p.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny w poniższych rozważaniach skoncentruje się na ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego. Jego ocena decydować będzie o słuszności zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 136 § 1 k.p.a.
Mając na uwadze przedmiot sprawy, wyjaśnić należy, że w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uregulowano świadczenie wychowawcze jako świadczenie, którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze jest też, jak wynika z ustawy, co do zasady wypłacane w kwocie jednolitej 500 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1), a wyjątkowo po połowie rodzicom dziecka w sytuacji uregulowanej w art. 5 ust. 2a ustawy, tj. gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Wówczas kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Sytuację zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego reguluje z kolei przepis art. 22 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem; jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek; w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.
Innymi słowy art. 22 ustawy o pomocy państwa reguluje kolizyjność do niepodzielnego świadczenia wychowawczego pomiędzy obydwojga rodzicami faktycznie sprawującymi równoczesną opiekę na dzieckiem, co wynika wprost z jego brzmienia "w przypadku zbiegu prawa rodziców," i "jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców."
Jednak w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do zastosowania normy określonej w art. 22 ustawy. Jak wynika z akt sprawy oraz twierdzeń wnioskodawcy, w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 na córkę V.(6 stycznia 2021 r.), świadczenie zostało już przyznane matce dziecka – S. R., na podstawie informacji z 16 lipca 2019 r. o przyznaniu świadczenia na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Zatem świadczenie wychowawcze zostało przyznane najpierw rodzicowi, który w dacie składania wniosku sprawował opiekę nad dzieckiem, natomiast drugi rodzic złożył wniosek już po przyznaniu tego świadczenia na dziecko. Nie wystąpiła zatem sytuacja, wymagana powyższym przepisem tj. równoczesnego sprawowania opieki nad dzieckiem przez obojga rodziców (opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka) oraz brak rozstrzygnięcia organu w przedmiocie świadczenia wychowawczego.
Z kolei możliwość zmiany każdego rozstrzygnięcia dotyczącego prawa do świadczenia wychowawczego jest uregulowana w art. 27 ust. 1 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
Reasumując, w sytuacji gdy o prawie do świadczenia wychowawczego jednego z rodziców organ orzeka w sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje już rozstrzygnięcie, przyznające drugiemu rodzicowi prawo do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko i na ten sam okres, późniejsze w czasie orzekanie o prawie do świadczenia wychowawczego innemu rodzicowi, bezwzględnie wymaga skorygowania istniejącej w obrocie prawnym informacji o przyznanym wcześniej prawie do świadczenia wychowawczego drugiego rodzica. Powyższy obowiązek wynika z reguły zbiegu uprawnień, określonej przytoczonym wyżej art. 22 oraz z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.
Z powyższych względów za zasadne należało uznać zarzuty naruszenia prawa materialnego opisane w pkt II ppkt 1) i 2) petitum skargi.
Analogiczne stanowisko zostało wyrażone już przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 grudnia 2020 r. w sprawie I OSK 1401/20 ( publik. CBOSA). Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie niniejszej, pogląd powyższy pozostaje aktualny mimo zmiany stanu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie wyżej wskazanej wypowiadał się w stosunku do decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze wydanej w stanie prawnym obowiązującym przed 1 lipca 2019 r., gdy prawo do świadczenia wychowawczego realizowane było na podstawie decyzji administracyjnej. Stan prawny uległ zmianie z dniem 1 lipca 2019 r. w ten sposób, że zgodnie z art. 13a ust. 1 ustawy przyznanie świadczenia przez organ właściwy lub wojewodę nie wymaga decyzji administracyjnej, natomiast decyzja jest wymagana w sytuacji odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcia w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Obecnie, realizowanie prawa do świadczenia wychowawczego następuje na podstawie informacji przesłanej wnioskodawcy, a realizacja ta ma miejsce także gdy nie dojdzie do odbioru informacji przez wnioskodawcę (art. 13a ust. 2 i 3 ustawy).
Omówiona zmiana stanu prawnego nie powoduje jednak, że realizowanie prawa do świadczenia wychowawczego w całości na rzecz jednego z rodziców i na podstawie informacji (a nie decyzji administracyjnej), oznacza możliwość przyznania prawa do tego świadczenia drugiemu z rodziców tylko dlatego, że nie funkcjonuje w obrocie prawnym decyzja administracyjna przyznająca świadczenie.
W konsekwencji również za zasadne należy uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a, które to przepisy stanowią konsekwencję dokonania przez Sąd pierwszej instancji wadliwej wykładni prawa materialnego. Natomiast zarzut procesowy naruszenia art. 136 § 1 k.p.a. stracił na znaczeniu, gdyż przy zastosowaniu powyższej wykładni prawa materialnego, zbędne było w tej sprawie, postulowane przez Sąd Wojewódzki uzupełnianie materiału dowodowego i dokonywanie jego oceny odnośnie osoby sprawującej faktyczną opiekę nad córką.
Za niezasadny należy natomiast uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a Zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., II FSK 1479/09, publik. CBOSA). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Zatem wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie organu, Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w powyższym przepisie prawa i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie.
Uwzględniając poprzedzające rozważania skonstatować należy, że realiach badanej sprawy brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia na rzecz ojca dziecka.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI