I OSK 225/25

I OSK 225/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Rz 704/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-11-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 123 poz 776
art. 6 i 7
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Dz.U. 2018 poz 2215
art. 4 ust. 1 i art. 6b ust. 3
Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 704/24 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 2 maja 2024 r. nr SKO.4115.285.2024 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 704/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (dalej także jako: "organ", "SKO") z 2 maja 2024 r., nr SKO.4115.285.2024 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł J. S. (dalej jako "skarżący kasacyjnie", "skarżący"), zaskarżając powyższy wyrok w całości. Orzeczeniu temu zarzucił naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ. U. z 2023 poz. 390, dalej jako "u.ś.r.") w zw. z art. 18 w zw. z art. 71 pkt 1 w zw. z art. 32 w zw. z art. 69 w zw. z art. 190 w zw. z art. 2, w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 Konstytucji RP przez jego błędną wykładnię polegającą na odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i bezkrytyczną akceptację stanowiska organu SKO w P. i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę z uwagi na fakt, iż nie spełnia warunków do jego otrzymania, gdyż organ nie może jednoznacznie stwierdzić czy J. S. rzeczywiście sprawuje stałą opiekę nad matką z uwagi na fakt, że z deklaracji pozostałego rodzeństwa wynika, że są oni gotowi do pomocy w opiece nad matką, a zatem brak jest rzekomego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a opieką nad matką, podczas gdy Sąd wydaje orzeczenie w oparciu o stan faktyczny istniejący w chwili jego wydawania, a ze zgromadzonego materiału dowodowego bezspornie wynika, iż to J. S. podejmuje się i rzeczywiście sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, która samodzielnie oświadczyła, że opiekuje się nią wyłącznie skarżący;
2) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez J. S., a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy skarżący nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy, gdyż matka skarżącego z uwagi na stan swojego zdrowia wymaga codziennej, całodobowej, stałej opieki, ciągłego monitorowania stanu jej zdrowia, bycia przy niej niekiedy zarówno cały dzień i całą noc, co całkowicie uniemożliwia zatrudnienie chociażby nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, gdyż musi on być w stałej gotowości do niesienia pomocy matce;
3) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 23 w zw. z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 6b ust. 3 ppkt 6 i 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przez błędną ich wykładnię i odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności w sytuacji gdy skarżący pozostaje bez pracy nie z własnej woli, a z konieczności sprawowania osobistej, stałej i długotrwałej opieki nad matką, a zakres sprawowanej opieki przez skarżącego nad matką nie daje sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżący nie ma zatem innych środków utrzymania wobec czego ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą ubiegający się spełniają wszelkie wymogi;
4) art. 24 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. przez nieuwzględnienie skargi oraz bezpodstawne jej pominięcie w części w jakiej argumentacja łącznie z przepisami prawa pozwalała na wydanie orzeczenia zgodnego z brzmieniem literalnym przepisów prawa materialnego i stanem faktycznym w przedmiotowej sprawie, w sytuacji w której skarżący samodzielnie, stale i długotrwale sprawuje opiekę nad matką i codziennie wykonuje osobiście wszelkie czynności opiekuńcze w takim zakresie jaki pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia matki skarżącego wymaga codziennie jego obecności i podejmowania czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Mając zatem na uwadze zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy;
5) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i lakoniczne uzasadnienie dokonanego rozstrzygnięcia, podczas gdy uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa bowiem organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa a organy obu instancji pominęły istotny fakt mający wpływ na wynik spraw, a mianowicie że zeznania siostry skarżącego i pozostałego rodzeństwa były złożone jedynie na użytek tego postępowania i w celu nie przyznania mu tego świadczenia, a w rzeczywistości to wyłącznie skarżący sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad matką, a zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia;
II. przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ a treść zapadłego rozstrzygnięcia, a mianowicie:
1) art. 106 § 3 p.p.s.a. przez nierozpoznanie wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka B. S. oraz przedłożonych nagrań na nośniku pendrive przez skarżącego podczas gdy był on niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, a przyczynił się do jego prawidłowego rozstrzygnięcia i zobrazowałyby zakres i rodzaj sprawowanej opieki nad matką;
2) art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz 8 k.p.a. przez nierozważenie całości materiału zebranego w sprawie i dokonanie nieprawidłowych ustaleń polegających na uznaniu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą podstawy do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy okoliczności faktyczne jak i prawne wskazują, iż wszelkie przesłanki zostały spełnione, oparcie się wyłącznie na zeznaniach rodzeństwa skarżącego, które jest z nim skłócone, złożyło niezgodne z prawdą oświadczenia, że rzekomo pomagają skarżącemu w opiece i dąży do pozbawienia go prawa do świadczenia, podczas gdy w rzeczywistości nie odwiedzają oni nawet matki - od momentu wywiadu MOPS Jarosław nikt z rodzeństwa J. S. nie był u matki żeby wspomóc go w opiece nad nią, zatem ich oświadczenia uznać należy za niewiarygodne;
3) art. 151 p.p.s.a. przez niezasadne oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., podczas gdy została ona wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., a wskazane w skardze uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uwzględnienie wskazanych błędów w decyzji skutkowałoby zasadnością skargi.
Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna, jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu.
Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego kasacyjnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką oraz czy postać tej opieki jest stała i długotrwała.
Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez skarżącego kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego wyznacza zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest zatem poprawne określenie, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego wymaga wykazania, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej, zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej dowieść ponadto winien, jak w jego ocenie należy rozumieć przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany inny. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania, wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (tak m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2026 r., III OSK 212/25, z 9 stycznia 2024 r., I OSK 2449/22, z 10 czerwca 2025 r., I OSK 1468/24).
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności dokonuje oceny zarzutów procesowych tej skargi, a w dalszej odnosi się do jej zarzutów materialnych. Zachowanie takiego porządku rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może być dokonana dopiero wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany. W sprawie tej skarżący zarzuca Sądowi I instancji dokonanie nieprawidłowych ustaleń faktycznych i nierozważenie całości zgromadzonego materiału, które to okoliczności miały wpływ na zaakceptowanie błędnej wykładni przepisów materialnych w sprawie zastosowanych.
W przywołanych w zaskarżonym uzasadnieniu faktów, o prawnie istotnym znaczeniu w rozpatrywanej sprawie, nie podważa zarzut adresowany wobec faktycznych podstaw wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, tj. art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz 8 k.p.a. Nie ma bowiem podstaw, aby twierdzić, że kontrolowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało - czy też mogło mieć - istotny wpływ na wynik sprawy, a to wobec deficytów ustaleń faktycznych przeprowadzonych w sprawie, których źródłem - jak podnosi skarżący kasacyjnie - miałoby być nieprzeprowadzenie koniecznych i zarazem miarodajnych dowodów pozwalających na ustalenie prawidłowych ustaleń co do wyłącznie sprawowanej przez J. S. opieki wobec niepełnosprawnej matki w pełnym zakresie, co miałoby jednocześnie nie pozostawać bez wpływu na wniosek odnośnie do konieczności, przeprowadzenia - na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. - dowodów uzupełniających wskazanych w skardze kasacyjnej, mianowicie z zeznań świadka B. S. oraz przedłożonych nagrań na nośniku pendrive przez skarżącego.
Odpowiadając na zarzut adresowany wobec faktycznych podstaw wydanego w sprawie rozstrzygnięcia oraz na wymieniony wniosek dowodowy, trzeba przede wszystkim podnieść, że wbrew oczekiwaniom skarżącego kasacyjnie, płaszczyzny umożliwiającej podjęcie merytorycznej oraz skutecznej polemiki z przywołanymi powyżej faktami - a co za tym idzie z zawartą w zaskarżonym wyroku oceną o prawidłowym ich ustaleniu - w żadnym stopniu, ani też zakresie nie może stanowić przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji nie dokonuje własnych ustaleń stanu faktycznego sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Celem przeprowadzenia dowodu, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy stan ten został ustalony zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym oraz czy dokonano jego prawidłowej subsumcji pod hipotezę normy prawa materialnego. Przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu przez sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie wyjątkowo, gdy postulowany bądź dopuszczony z urzędu dowód będzie pozostawał w związku z przeprowadzaną przez sąd oceną legalności działalności organu administracji publicznej. Po drugie pozostawiono dopuszczenie dowodu w postępowaniu sądowoadministracyjnym dyspozycji sądu, dlatego zarzut może być skutecznie podnoszony w skardze kasacyjnej jedynie, gdy sąd administracyjny I instancji prowadził takie postępowanie dowodowe oraz jeżeli strona skarżąca wykazała, że zostało przeprowadzone niezgodnie z regułami w nim określonymi (jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie) lub zastosowane przez ten sąd kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędny. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, przeprowadzenie uzupełniającego dowodu nie może prowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu administracyjnego jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu (tak w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2025 r., I OSK 2124/22, z 12 listopada 2025 r., I OSK 2485/23).
Powyższe wywody przekładają się na negatywną ocenę zarzutów obrazy przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przy pomocy których skarżący kasacyjnie zakwestionował dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Sporne pozostawały okoliczności ustalenia kto, poza skarżącym kasacyjnie, i w jakim stopniu opiekę nad niepełnosprawną matką sprawuje wobec sprzecznych interesów osób, w równym stopniu, zobowiązanych wobec niej do alimentacji, także na tle konfliktu majątkowego tej rodziny. Zważyć jednak należy, że sprawę tę dwukrotnie badano, dokonano wnikliwej analizy zaoferowanego materiału dowodowego i poczyniono na jej podstawie ustalenia faktyczne, które słusznie zaakceptował Sąd I instancji. Odmienna analiza wymienionych przez skarżącego okoliczności nie czyni oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego błędną.
Na końcu za nieprawidłowo postawiony zarzut przepisu prawa procesowego uznano art. 151 p.p.s.a., należący do grupy tzw. przepisów wynikowych, które regulują sposób rozstrzygnięcia sprawy i które tym samym nie mogą stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2077/10, z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1925/12, z 17 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2458/12). Niezasadne oddalenie skargi, samo w sobie nie polega na błędnym zastosowaniu art. 151 p.p.s.a., a tym samym na naruszeniu art. 138 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez ich zastosowanie, albowiem stanowi skutek błędu popełnionego na etapie poprzedzającym, a mianowicie na etapie kontroli zaskarżonego aktu z punktu widzenia jego zgodności z przepisami prawa, które wojewódzki sąd administracyjny stosował lub powinien był zastosować, jako normatywne wzorce kontroli legalności tego aktu. Błędne rozstrzygnięcie, jest więc jedynie następstwem błędu zasadniczego polegającego na wadliwym wykonaniu funkcji kontrolnej. Wobec aprobaty analizy poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i prawnych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, sąd odwoławczy uznał, że sytuacja taka w sprawie niniejszej nie miała miejsca.
Zarzuty natury materialnoprawnej zostały częściowo wadliwie sformułowane, bowiem podniesiono naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, których to przepisów bezpośrednio Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stosuje. Sąd ten dokonuje jedynie kontroli ich zastosowania przez organy. W ramach tego zarzutu przepisów art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. nie zakwalifikowano należycie jako obrazy przepisów prawnoprocesowych. Podniesiono także naruszenie art. 24 § 1 k.p.a., który poza wyżej wymienionymi nieprawidłowościami, reguluje zagadnienie wyłączenia pracownika administracji publicznej od udziału w postępowaniu. Przepis ten w sprawie nie miał w ogóle zastosowania, zatem niezrozumiałe jest czynienie zarzutu tego rodzaju.
W odniesieniu do wszystkich wymienionych niepoprawności, dostrzeżonych w skardze kasacyjnej, wskazania wymaga, że zawarty w art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Naczelny Sąd Administracyjny do samodzielnego ich konkretyzowania. Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia, który cechuje wysoki stopień sformalizowania. Jest to powinnością autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem. Złożony w rozpoznawanej sprawie środek odwoławczy nie do końca odpowiada przedstawionym wymaganiom. Niemniej, poza wymienionymi nieprawidłowościami, w swej właściwej postaci zarzuty materialnoprawne skargi kasacyjnej nie zdołały podważyć zasadności zaskarżonego orzeczenia.
Przechodząc do analizy drugiej części zarzutów, przypomnienia wpierw wymaga, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, w świetle przepisów art. 23 k.r.o. w zw. z art. 27 k.r.o. w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 6b ust. 3 ppkt 6 i 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej. Określono w normie tej warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który brany jest pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości. Musi to być stan trwały, co oznacza że osoba taka musi kategorycznie zrezygnować z aktualnego zatrudnienia, jak również nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości.
Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne winna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który obiektywnie zmusza do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie daje możliwości jego podjęcia (lub innej pracy zarobkowej). Inaczej, opieka ta musi więc powodować faktyczną niemożność podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania, za zastrzeżeniem że przeszkoda ta musi być oczywista. Ta oczywistość w sprawie niniejszej nie została uwidoczniona. Nie każda bowiem rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko takie, których celem jest sprawowanie opieki (na co jednoznacznie wskazuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie (por. wyroku NSA: z dnia 8 listopada 2022 r. I OSK 85/22; z dnia 2 sierpnia 2024 r., I OSK 1979/23).
Badanie okoliczności sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. odbywa się w trybie określonym przez przepisy art. 23 ust. 4aa, ust. 4b u.ś.r. Przepisy te znajdują zastosowanie w przypadku wystąpienia wątpliwości dotyczących sprawowania opieki. Mogą być więc podstawą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na okoliczność zarówno sprawowania opieki właśnie przez wnioskodawczynię, jak i ustalenia faktycznej rezygnacji z zatrudnienia stanowiącej przesłankę pozytywną udzielenia świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2816/23). Tak też w sprawie uczyniono, przeprowadzono dowody z szeregu dokumentów, wywiad środowiskowy, oraz odebrano stanowisko pozostałych zobowiązanych do alimentacji.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji miał na uwadze że znaczenia nie ma to czy czynności przy chorej matce są wykonywane w różnej ilości, zakresie i rozmiarze, ale to czy zakres tych czynności uniemożliwia zobowiązanemu podjęcie aktywności zawodowej i zarobkowej w tym samym czasie. Zanegował Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowisko organu o możności wsparcia w opiece nad matkę przez pozostałych członków rodziny zobowiązanych do obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej matki, jako okoliczności irrelewantnej przy ocenie wystąpienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ograniczając się do ustalenia postaci tej opieki oraz związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną opieką. Tym samym zarzuty skargi kasacyjnej w tej materii, tożsame jak w skardze, pozostają nieadekwatne do prawidłowo poczynionych ustaleń w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i nie wymagają ich dalszego omówienia.
Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Istota świadczenia pielęgnacyjnego polega na swego rodzaju kompensacji braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Spełnienie przesłanek określonych w przywołanym przepisie oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał właściwej oceny organów uwzględniającej okoliczności tej konkretnej sprawy i ustalającej, że skarżący kasacyjnie sprawujący opiekę nad matką ma możliwości podjęcia zatrudnienia. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. W sprawie niniejszej okoliczności tego rodzaju nie występują. Jak już wielokrotnie podkreślano w judykaturze, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, etc. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2025 r., I OSK 2421/25). W stanie faktycznym sprawy przyjęto, że matka skarżącego kasacyjne, mimo orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej), wymagająca stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, jest zdolna do ograniczonej samodzielnej egzystencji, wymaga jednakże pomocy przy jej codziennym funkcjonowaniu, którą świadczy nie tylko skarżący kasacyjnie, ale też sporadycznie jego rodzeństwo, w szczególności M. S., u której matka zamieszkuje.
Za Wojewódzkim Sądem Administracyjny uznać więc należy, że zakres opieki wykonywanej przez skarżącego kasacyjnie nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, a pomiędzy sprawowaną przez odwołującego się opieką nad matką, a rezygnacją z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Równocześnie za Sądem tym, Naczelny Sąd Administracyjny powtarza, że nie umniejsza skarżącemu pomocy świadczonej niepełnoprawnej matce, akceptuje natomiast poczynione w sprawie ustalenia faktyczne i prawne, które o zależności pomiędzy zakresem podejmowanej opieki a biernością zawodową nie świadczą.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.