I OSK 323/24

I OSK 323/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Ke 484/23 - Wyrok WSA w Kielcach z 2023-11-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 15 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 484/23 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 19 czerwca 2023 r. znak SKO.PS-80/7808/4516/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 484/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M.S. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 19 czerwca 2023 r. znak SKO.PS-80/7808/4516/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 7 października 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C.S.
Prezydent Miasta O. decyzją z dnia 31 października 2022 r. nr Śrw.5211.000230.2022 odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając decyzję odmowną organ podał, że nie została spełniona przesłanka o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej "u.ś.r."), bowiem data powstania niepełnosprawności matki skarżącej to styczeń 2022 r. (74 lata).
Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji z dnia 31 października 2022 r., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i:
- przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – C.S. począwszy od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2022 r. oraz za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r.;
- odmówiło przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – C.S. za okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 7 marca 2022 r. matka skarżącej została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 31 marca 2023 r., ze wskazaniem, że powstanie niezdolności do samodzielnej egzystencji powstało od stycznia 2022 r. Z tego względu, z uwagi na uzasadnienie decyzji organu I instancji, kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostawało ustalenie, czy na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, odwołującej się przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., w sytuacji gdy niepełnosprawność osoby chorej nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia. Organ wskazał, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., która ww. orzeczeniem została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym okoliczność, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia (lecz w wieku 74 lat) nie wyklucza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – gdyż nie ma znaczenia wiek, w którym powstała niepełnosprawność, istotne zaś jest, że występuje w stopniu znacznym.
Kolegium wskazało ponadto, że na dzień orzekania przez ten organ upłynął termin ważności wskazany w ww. orzeczeniu, dlatego też zlecono m.in. ustalenie, czy matka skarżącej ubiega się o kolejne orzeczenie. W dniu 19 czerwca 2023 r. do organu wpłynęło m.in. oświadczenie skarżącej złożone pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań, z którego wynika, że w maju 2023 r. został złożony do ZUS wniosek o przedłużenie orzeczenia. Kolegium wskazało, że skarżąca nie przedłożyła kolejnego orzeczenia, ani też nie wyjaśniła na jakim etapie jest postępowania w tej sprawie.
Kolegium, mając na uwadze powyższe oraz kierując się treścią art. 15zc ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), stwierdziło, że ważność ww. orzeczenia została przedłużona do 30 czerwca 2023 r., tj. o 3 miesiące. Jednocześnie, uwzględniając zebrany materiał dowodowy, stwierdzono że w sprawie dowiedziono rezygnacji strony z aktywności zawodowej. Organ I instancji, badając związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją a koniecznością sprawowania opieki nad matką strony przeprowadził wywiad środowiskowy potwierdzając, że opieka sprawowania przez skarżącą ma charakter stały i ciągły. Kondycja fizyczna matki wymaga stałego zaangażowania córki w pomoc przy wykonywaniu wszystkich czynności dnia codziennego, w tym czynności ściśle związanych z osobą chorej. Natomiast samo spełnienie warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest wystarczające do uznania, że wnioskodawczyni przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Badając spełnienie wymogów do przyznania tego świadczenia należy mieć również na uwadze przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r., który określa negatywne przesłanki jego przyznania, w tym m.in. sytuację, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 maja 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (lit. b). W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak uprawnienia do otrzymywania konkurencyjnego świadczenia. Aby więc świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. Nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tym samym, zgodnie z najnowszym orzecznictwem, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiada jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. W piśmie z 19 czerwca 2023 r. organ I instancji wyjaśnił, że strona była uprawniona i pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. na podstawie decyzji z 12 stycznia 2023 r., a na dzień wystawienia omawianego pisma nie wpłynął żaden nowy wniosek strony o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ani też poprzednia decyzja nie została przedłużona.
Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. Natomiast przedstawiony stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy wskazuje, że strona spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2022 r. (tj. od początku miesiąca, w którym wpłynął wniosek) do 30 listopada 2022 r. (tj. do czasu uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego) oraz od 1 kwietnia 2023 r. (tj. od początku pierwszego miesiąca po miesiącu, w którym upływał termin realizacji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy) do 30 czerwca 2023 r. (tj. do końca przedłużonej o 3 miesiące ważności orzeczenia ZUS). W tym zakresie Kolegium zastosowało tryb z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uwzględniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz orzecznictwo, uchylając zaskarżoną decyzję i w to miejsce przyznając stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, we wskazanym okresie oraz odmawiając zarazem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką za okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła skarżąca zarzucając naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia – co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 15 listopada 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę. Sąd podzielił pogląd Kolegium, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13.
Sąd zwrócił również uwagę, że w niniejszej sprawie nie jest sporne, że strona była uprawniona i pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r., przyznany decyzją z 12 stycznia 2023 r. Sąd wskazał ponadto, że oprócz istnienia osoby wymagającej opieki, także osoba ją sprawująca musi spełniać ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie niniejszej, w ocenie Sądu, wystąpiła negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Dlatego też, w ocenie Sądu, skarżąca winna była dokonać wyboru jednego z powyższych świadczeń a czego nie dokonała. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zawarto oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sąd wskazał, że skarżąca w pierwszej kolejności złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a po jego negatywnym rozpatrzeniu przez organ, złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, które to świadczenie zostało jej przyznane (decyzją z 12 stycznia 2023 r. w kwocie 620,00 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r.).
W rezultacie tak przedstawionej sekwencji podejmowanych przez stronę działań, w ocenie Sądu I instancji, niezrozumiałe było stanowisko skarżącej, co do zawarcia we wniosku z 11 października 2022 r. o przyznanie dochodzonego świadczenia żądania uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego (wydanej dopiero 12 stycznia 2023 r.), co było niemożliwe w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Tym samym, skarżąca podczas trwania postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (ostateczną decyzję SKO wydało 19 czerwca 2023 r.) pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, nie rezygnując z prawa do tego świadczenia, co znajduje potwierdzenie w piśmie informacyjnym organu I instancji z 13 czerwca 2023 r. Zdaniem Sądu, Kolegium, uwzględniając rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji z 12 stycznia 2023 r. (podjętej w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego) – prawidłowo zastosowało art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jak również omówiony wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i w rezultacie przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2022 r. oraz za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. – na podstawie wniosku z 7 października 2022 r., jednocześnie odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r., na jaki organ I instancji przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o złożony wniosek z 20 grudnia 2022 r. Uwzględniono przy tym treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnioną dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Końcowo, wskazując na zastosowanie przez Kolegium przepisu art. 15zc ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), Sąd zaznaczył, że zgodnie z tym przepisem z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji - wydane na czas określony na podstawie odpowiednio przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, 1504 i 2461), ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 240 i 2476 oraz z 2023 r. poz. 658), ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2189), ustawy z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz. U. z 2020 r. poz. 984), ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039), ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2023 r. poz. 1100), ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1774), ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2023 r. poz. 156 i 535), którego ważność upływa w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, zachowuje ważność przez okres kolejnych 3 miesięcy od dnia upływu terminu jego ważności, w przypadku złożenia wniosku o ustalenie uprawnień do świadczenia na dalszy okres przed upływem terminu ważności tego orzeczenia (pkt 4). W rezultacie organ odwoławczy, uwzględniając dyspozycję cyt. przepisu, przedłużył ważność orzeczenia matki skarżącej z 7 marca 2022 r., dotyczącego niezdolności do samodzielnej egzystencji – do dnia 31 marca 2023 r., o 3 miesiące, to jest do 30 czerwca 2023 r., przyznając w konsekwencji świadczenie pielęgnacyjne do 30 czerwca 2023 r. Stan epidemii został bowiem – w międzyczasie – odwołany z dniem 16 maja 2022 r. na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2022 r., poz. 1027).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając go w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane skarżącej za cały okres trwania postępowania, tj. od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r., gdyż w okresie od 31 marca 2023 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego;
2. art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za cały okres trwania postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której w okresie od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy to rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby stronie skorzystanie z prawa do wyboru świadczenia rodzinnego, które chce pobierać, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w niej zarzutów.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 P.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. Natomiast skarżąca kasacyjnie nie podniosła zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a to oznacza, że nie kwestionuje ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 7 października 2022 r., czy też, jak uznało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, w związku z pobieraniem przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego (od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r.) – od dnia 1 października 2022 r. do dnia 31 listopada 2022 r. oraz od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r., przez co zachodził, w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 marca 2022 r., zbieg obu świadczeń, jako przyznanych z tego samego tytułu.
Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie natomiast do art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Wskazać należy, że z powołanych wyżej przepisów jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.
Zgodnie z ust. 2 art. 24 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy – w momencie wydawania decyzji – jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś – jak wyżej wskazano – nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że w dniu 7 października 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do Prezydenta Miasta O. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką legitymującą się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Kielcach z dnia 7 marca 2022 r. stwierdzającym, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 31 marca 2023 r. Decyzją z dnia 31 października 2022 r. Prezydent odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W dniu 7 listopada 2022 r. skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji. W dniu 20 grudnia 2022 r. skarżąca wystąpiła do Prezydenta Miasta O. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Decyzją z dnia 12 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta O. przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie. Z kolei, po rozpoznaniu odwołania skarżącej od decyzji odmawiającej przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – C.S. począwszy od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2022 r. oraz za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. oraz odmówiło przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r.
W oparciu o tak przedstawioną sekwencję działań podejmowanych przez skarżącą, niezrozumiałym jest podniesione w skardze kasacyjnej stanowisko, że w momencie składania przez nią wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mogłaby zrezygnować ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, który został de facto przyznany jej decyzją późniejszą i to organ administracji winien znaleźć takie rozwiązanie, które umożliwiałoby stronie skorzystanie z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że działania podejmowane przez skarżącą wskazują już same w sobie tok rozumowania strony. Skoro odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (sprawa była w toku na skutek złożenia przez skarżącą odwołania od decyzji organu I instancji), strona zwróciła się o przyznanie innego, kolidującego w skutkach świadczenia rodzinnego (specjalnego zasiłku opiekuńczego). Zwrócić należy uwagę, że w tak przedstawionych okolicznościach, skarżąca sama dokonała wyboru świadczenia, które chciała pobierać i które zostało jej przyznane decyzją ostateczną z dnia 12 stycznia 2023 r. przez Prezydenta Miasta O.
Tym samym, skarżąca podczas trwania postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (decyzję Kolegium wydało 19 czerwca 2023 r.) pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, nie rezygnując z prawa do tego świadczenia, co znajduje potwierdzenie w piśmie informacyjnym organu I instancji z 13 czerwca 2023 r. Za trafne należy uznać zatem spostrzeżenia Sądu I instancji, że Kolegium, uwzględniając rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji z dnia 12 stycznia 2023 r. (podjętej w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego) – prawidłowo zastosowało art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jak również art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i w rezultacie przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia 1 października 2022 r. do dnia 30 listopada 2022 r. oraz za okres od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. – na podstawie wniosku z dnia 7 października 2022 r., jednocześnie odmawiając przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r., na jaki organ I instancji przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o złożony wniosek z 20 grudnia 2022 r. Uwzględniono przy tym treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnioną dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Podniesione w skardze kasacyjnej okoliczności, że organ mógł na mocy art. 32 u.ś.r. z mocą wsteczną uchylić decyzję własną przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy celem umożliwienia stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może odnieść skutku w okolicznościach niniejszej sprawy. Zauważyć należy, że to do strony inicjującej postępowanie w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego należy wybór świadczenia, które chce pobierać. Skarżąca poprzez podejmowane przez siebie działania wskazała, że, pomimo toczącego się postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zamierza pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, organ znalazł rozwiązanie, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, które zgodne jest z obowiązującymi przepisami prawa, przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne we wskazanych w decyzji okresach. Podkreślić trzeba, że na mocy art. 16 § 1 k.p.a. ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tej przyczyny organ administracji, jak i sąd administracyjny, zobowiązane są do uwzględnienia decyzji ostatecznej przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia.
Z akt sprawy nie wynika również, żeby skarżąca na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego złożyła oświadczenie o rezygnacji z przysługującego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazanie przez pełnomocnika skarżącej w skardze do Sądu I instancji "(...) mimo iż skarżąca mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczył(a), że wybiera świadczenie bardziej korzystne", nie znajduje potwierdzenia w materiale zgromadzonym w sprawie.
W tej sytuacji za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, że skarżącej przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od dnia 1 października 2022 r. do dnia 30 listopada 2022 r. oraz za okres od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r., a w związku z pobieraniem przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r., zasadnie odmówiono w tym okresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafna była również konstatacja, zarówno organu II instancji jak i Sądu I instancji, o przedłużeniu ważności orzeczenia matki skarżącej o 3 miesiące, tj. do dnia 30 czerwca 2023 r. z na podstawie art. 15zc ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanymi nimi sytuacji kryzysowych.
W świetle powyższych rozważań podniesione zarzuty skargi kasacyjnej okazały się całkowicie niezasadne, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.