I OSK 2241/23

I OSK 2241/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gd 35/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-06-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 1, art. 106 § 1, art. 133 § 1, art. 153, art. 184, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 35/23 w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 15 listopada 2022 r. nr SKO Gd/3115/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt: II SA/Gd 35/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.H. (dalej zwany jako: "Skarżący", "Strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej również jako: "Kolegium", "SKO") z dnia 15 listopada 2022 r. nr SKO Gd/3115/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego: 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postepowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz.U.2023 r. poz. 259 t.j., - w skrócie: "p.p.s.a") zarzuciło naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego:
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn.zm. - dalej jako: "u.ś.r."), wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, iż sprawowanie opieki wyłączającej możliwość zatrudnienia, o jakiej mowa w tym przepisie, to nie tylko czynności związane z bezpośrednią opieką bliskiej osoby niepełnosprawnej, oraz przyjęcie, że taka pielęgnacja nie wyczerpuje treści tego pojęcia, ale także wyręczanie niepełnosprawnej żony od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, których nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność stanowi przejaw opieki nad nią, a ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricte z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a więc istoty świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia prawo do omawianego świadczenia m.in. od sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opieki charakteryzowanej jako konieczna, stała lub długotrwała, związana ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a zatem opieki bezpośrednio związanej z samą osobą niepełnosprawną, która przez swój czasowy wymiar, ścisły związek z potrzebami osoby niepełnosprawnej i charakter (brak możliwości zaplanowania oraz czasowego łączenia z inną aktywnością wykonywanych w jej ramach czynności) sama i tylko sama, a więc bez związku z inną aktywnością opiekuna, nie pozwala podjąć zatrudnienia nawet pomimo dochowania wymaganej w danych warunkach staranności;
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, iż wykonywanie przez stronę skarżącą czynności związanych ze zwykłym prowadzeniem gospodarstwa domowego należy uznać za sprawowanie opieki wyłączającej możliwość zatrudnienia, o jakiej mowa w tym przepisie, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uzależnia prawo do omawianego świadczenia m.in. od braku aktywności zawodowej (zatrudnienia) spowodowanej wyłącznie i bezpośrednio koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny;
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn.zm., dalej jako "kpa") oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd pierwszej instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, co nastąpiło w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że przesłanka faktyczna "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną" spełniona jest także wówczas, gdy podjęciu zatrudnienia stoi na przeszkodzie nie wyłącznie opieka i pielęgnacja osoby niepełnosprawnej, ale także czynności dnia codziennego dotyczące zajmowania się domem, podczas gdy prawidłowo zastosowania norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w okolicznościach niniejszej sprawy winna prowadzić do wniosku, że brak aktywności zawodowej spowodowana, choćby po części, innymi okolicznościami niż konieczność bezpośredniej opieki i pielęgnacji osoby niepełnosprawnej, np. prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, nie może być uznany za okoliczność uzasadniającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które to naruszenie doprowadziło Sąd pierwszej instancji do błędnych ocen w zakresie podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia;
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7; art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażające się w bezpodstawnym ograniczeniu zakresu, w jakim orzekające organy mogą i muszą dokonywać oceny zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji nieuprawnionym zanegowaniu przez Sąd I instancji dokonanej przez wnoszącego skargę kasacyjną oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którą brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną przez niego nad żoną opieką, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do przypisania Kolegium naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie;
- naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 106 § 1 oraz art. 133 § 1 oraz w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na przekroczeniu granic sądowej kontroli administracji poprzez sformułowanie przez Sąd w miejsce zanegowanej oceny orzekającego organu, własnej oceny zebranych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do błędnego zastosowania prawa materialnego i nieuzasadnionego uchylenia wydanej w sprawie decyzji; które to naruszenia doprowadziły Sąd pierwszej instancji do:
- naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do uwzględnienia skargi w miejsce jej oddalenia.
Wobec tak sformułowanych zarzutów Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa. Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. SKO zrzekło się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono argumentację mającą przemawiać za jej uwzględnieniem. Zaakcentowano, iż opieka o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. charakteryzowana być musi poprzez, po pierwsze, ścisły związek z potrzebami osoby niepełnosprawnej, a po drugie, skutek do jakiego prowadzi, a jest nim wykluczenie aktywności zawodowej opiekuna. Konieczność zapewnienia wymaganej opieki nad najbliższym członkiem rodziny musi być jedynym powodem braku zatrudnienia. Zauważono, iż w sprawie nie jest kwestionowane, że Skarżący sprawuje opiekę nad żoną, która z racji niepełnosprawności wymaga opieki, istotne jest tylko to, że opieka ta w wymiarze, w jakim jest sprawowana przez Skarżącego, obiektywnie rzecz biorąc nie wykluczała i nie wyklucza zatrudnienia Skarżącego. Czynności wykonywane w ramach opieki związane są w większości z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego oraz udzielaniem wsparcia osobie niepełnosprawnej, które ułatwia jej funkcjonowanie, lecz go nie warunkuje, w tym sensie, że osoba niepełnosprawna jest w stanie wykonywać niezbędne czynności samodzielnie i nie wymaga czynności pielęgnacyjnych, leczniczych, czy rehabilitacyjnych, które byłyby wykonywane przez większą cześć dnia, czy też w sposób nagły, stały lecz nieprzewidywalny, co uniemożliwiałoby zaplanowanie dnia i wygospodarowanie czasu na podjęcie pracy zawodowej. Podkreślono przy tym, że Skarżący był czynny zawodowo do sierpnia 2021 r., chociaż znaczny stan niepełnosprawności niepełnosprawnej żony datuje się od dnia 08 czerwca 2018 r., a pogorszenie się jej stanu zdrowia nastąpiło w lipcu 2020 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 193 zd. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) , uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub
2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą kasacyjnie. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do oceny czy w sprawie istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną i czy w związku z tym Sąd I instancji prawidłowo uchylił zaskarżaną decyzję Kolegium, w której przyjęto, że taki związek przyczynowy nie występuje.
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji) , świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "sprawowania opieki". W orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 oraz z 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1691/23 ). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną – tj. musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.
Zauważyć też trzeba, że oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca. Z kolei jeszcze innego zakresu opieki będzie wymagała osoba sprawna fizycznie lecz głęboko upośledzona intelektualnie lub chora psychicznie (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22). Nie tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się czy samoobsługi wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia im egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka. Dotyczy to m.in. osób dotkniętych takimi chorobami, z którymi wiązać się może konieczność interwencyjnego podania lekarstw lub udzielenia innego wsparcia chociażby w razie nagłego zasłabnięcia.
Jak wynika z akt sprawy żona Skarżącego, w dacie wydania zaskarżonej decyzji legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 2 listopada 2022 r. Orzeczenie zostało wydane do 30 listopada 2024 r., a ponadto wynika z niego, że niepełnosprawność istnieje od 56-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 czerwca 2018 r.
W trakcie przeprowadzonego w dniu 1 kwietnia 2022 r. wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że w 2018 r. u K.H. wykryto nowotwór płuc. Żona Skarżącego przeszła w związku z tym chemioterapię i naświetlanie. W lipcu 2020 r. wykryto u niej zmiany przerzutowe w płacie potylicznym lewym. Od tego momentu stan zdrowia K.H. uległ pogorszeniu, odczuwa bowiem bardzo silne bóle głowy. W okresie od 7 marca 2022 r. do 14 marca 2022 r. żona skarżącego przebywała na Oddziale Neurochirurgii i Neurotraumatologii i Chirurgii Kręgosłupa, gdzie rozpoznano u niej mnogie guzy płata potylicznego lewego, a w dniu 9 marca 2022 r. usunięto guza mózgu. Pracownik socjalny ustalił ponadto, że K.H. jest osobą głównie leżącą, ze względu na zawroty głowy potrzebuje pomocy przy wstawaniu i siadaniu, wstaje tylko do toalety - przy pomocy męża. Żona Skarżącego potrzebuje pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu oraz toalecie, kontroluje potrzeby fizjologiczne. Pracownik socjalny ustalił, że na dzień sporządzenia wywiadu środowiskowego żona Skarżącego nie była pampersowana, jednak M.H. wyjaśnił, że rozważa rozpoczęcie korzystania z pampersów, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia żony. Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że przygotowanie dla niepełnosprawnej żony śniadania zajmuje Skarżącemu około 20 minut, przekąski – około 20 minut, obiadu – około 2 godzin, kolacji – 20 minut.
Ponadto do wniosku o przyznanie świadczenia Skarżący załączył oświadczenie w którym opisał czynności opiekuńcze wykonywane nad K.H. takie jak: pomoc przy czynnościach higienicznych, prowadzanie do toalety, wymiana pieluchomajtek (2 razy w nocy), przygotowywanie ubrań i pomoc w ubieraniu się, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, mierzenie ciśnienia, przygotowywanie i podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, codzienne sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizację recept, umawianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, codzienne ćwiczenia fizyczne i masaże, układanie do snu (kilka razy dziennie), czuwanie w nocy (podawanie leków, toaleta).
W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres czynności, które wykonuje Skarżący w związku z opieką nad niepełnosprawnym żoną, w szczególności pomoc w korzystaniu z toalety, pomoc we wstawaniu i asekuracja przy przemieszczaniu się, uniemożliwia mu podjęcie stałej pracy nawet w niepełnym wymiarze. Pozostawienie żony Skarżącego bez opieki, na czas wykonywania pracy, mogłoby doprowadzić do niebezpiecznych upadków skutkujących, dla osłabionej, leczonej na nowotwory osoby, poważnym uszczerbkiem zdrowia, a nawet uszkodzeniem ciała. Czynności opiekuńcze wykonywane przez Skarżącego na stałe, nawet w godzinach nocnych, obejmują czynności powtarzane wielokrotnie w ciągu każdego dnia.
Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie, wspieranie żony w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swoją niepełnosprawność nie może sprostać. Takie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień i nie pozostawiają czasu na podjęcie (kontynuowanie) zatrudnienia.
Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska Kolegium odnośnie braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego bez wątpienia potrzebującą. Powyższe z kolei skutkuje brakiem uzasadnienia dla podniesionego w środku zaskarżenia zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., dotyczącego niewłaściwego zastosowania tej normy prawa materialnego. Kolegium podnosząc tę wadliwość w odniesieniu do wyroku Sądu I instancji wskazało, że stan faktyczny sprawy nie wypełniał hipotezy ww. normy, a więc zarzut ten zmierzał do zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd I instancji. Ponieważ z przyczyn wskazanych powyżej zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące ustaleń faktycznych ocenione zostały jako niezasadne, również ten zarzut należało uznać za pozbawiony trafności. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że to organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., czym naruszył przepis art. 80 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 p.p.s.a., po pierwsze wskazać należy, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. dotyczy naruszeń o charakterze materialnoprawnym, wobec czego nie można czynić Sądowi Wojewódzkiemu tego rodzaju zarzutu odnosząc go do naruszeń procesowych. Po drugie - oparcie w analizowanej sprawie wyroku na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., zamiast na postulowanym przez skarżącego kasacyjnie art. 151 p.p.s.a., uwarunkowane było jedynie oceną prawną, którą wyraził Sąd I instancji – do czego był uprawniony i zobowiązany orzekając w sprawie. Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. zawierają przeciwstawne normy wynikowe, alternatywnie regulujące sposób rozstrzygnięcia. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzuty naruszenia ww. norm odniesienia nie mogą być trafne. W analizowanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo nie zastosował więc art. 151 p.p.s.a.
Nieuzasadniony jest także zarzutu naruszenia przepisu art. 153 p.p.s.a., konstytuującego zasadę, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten nie był stosowany przez Sąd I instancji – w sprawie nie został przednio wydany prawomocny wyrok sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał analizy i oceny całokształtu sprawy, a następnie wydał wyrok. W motywach rozstrzygnięcia prawidłowo przedstawił wiążącą ocenę prawną. Samo zaś przywołanie w skardze kasacyjnej opisywanej normy i krytyczne stanowisko Kolegium wobec wyniku sprawy, nie stanowi naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. Przepis ten ma charakter ustrojowy, określa bowiem właściwość sądów administracyjnych. Naruszenie jego dyspozycji oznaczałoby zaś uchylenie się przez Sąd Wojewódzki od kontroli kwestionowanej, decyzji bądź wydanie wyroku w oparciu o kryterium inne niż zgodność z prawem – do sytuacji takiej w sprawie nie doszło.
Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji wydał wyrok i dokonał oceny postępowania przed organami w oparciu o materiał dowodowy wskazany w aktach administracyjnych. Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dochodzi zaś wówczas, gdy rozpoznał skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, pominie istotną część tych akt, albo przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. opierając orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a.) (por. wyrok NSA z 9 maja 2024 r. o sygn. akt I OSK 1445/23). Tak sytuacja nie miała miejsca w analizowanej sprawie. Sąd I instancji swoją ocenę prawnej oparł na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy. Prawidłowość tej oceny nie świadczy natomiast o naruszeniu tego przepisu.
Niezrozumiałym jest wskazanie w treści zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia art. 106 § 1 p.p.s.a., w myśl którego po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi. Zauważyć w tym miejscu należy, że rozpoznanie sprawy przez WSA odbyło się na posiedzeniu niejawnym (w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.), wobec czego norma powyższa nie miała zastosowania. Dodatkowo ani w petitum środka zaskarżenia, ani też w jego uzasadnieniu, zarzut powyższy nie został sprecyzowany. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobowiązany do jego oceny.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 182 § 2, oddalił skargę kasacyjną.