I OSK 2234/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Gminy R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który stwierdził nieważność uchwał Rady Miejskiej w sprawie świadczenia pieniężnego "Bon Malucha". Sąd pierwszej instancji uznał, że Rada Miejska przekroczyła swoje kompetencje, wprowadzając w uchwałach wymóg podawania numeru rachunku bankowego do wypłaty świadczenia oraz regulacje dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zdaniem WSA, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie upoważniała rady do takich działań. Naczelny Sąd Administracyjny, częściowo podzielając stanowisko WSA, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej stwierdzenia nieważności uchwały w zakresie § 8 Załącznika (zwrot nienależnie pobranego świadczenia), uznając, że rada gminy nie miała kompetencji do regulowania tej kwestii. Jednocześnie NSA stwierdził, że wymóg podawania numeru rachunku bankowego do wypłaty świadczenia oraz sposób jego realizacji (przelew) stanowiły istotne naruszenie art. 22b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ograniczając prawo wnioskodawcy i narzucając zbędne wymagania. W związku z tym, NSA stwierdził nieważność uchwał w tym zakresie. NSA podkreślił, że choć gminy mają pewną swobodę w stanowieniu prawa miejscowego, musi ono mieścić się w granicach upoważnień ustawowych. W tym przypadku, wymóg posiadania rachunku bankowego i realizacja świadczenia wyłącznie w formie przelewu zostały uznane za przekroczenie tych granic. Sąd kasacyjny uchylił również częściowo wyrok WSA w odniesieniu do uchwały zmieniającej, stwierdzając nieważność w zakresie, w jakim utrzymywała ona wadliwe postanowienia dotyczące numeru rachunku bankowego. W pozostałej części skargę kasacyjną oddalono.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zakresu kompetencji rad gmin w zakresie stanowienia prawa miejscowego dotyczącego świadczeń rodzinnych, w szczególności w kontekście wymogów dotyczących rachunków bankowych i zwrotu świadczeń.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji świadczenia "Bon Malucha" i przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale jego zasady dotyczące kompetencji organów samorządowych i zgodności prawa miejscowego z ustawą mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy rada gminy, ustanawiając świadczenie pieniężne "Bon Malucha" na podstawie art. 22b ustawy o świadczeniach rodzinnych, może w uchwale określić zasady zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rada gminy nie ma kompetencji do określania w uchwale zasad zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, gdyż delegacja ustawowa obejmuje jedynie zasady przyznawania świadczenia.
Uzasadnienie
Ustawa o świadczeniach rodzinnych (art. 22b ust. 3) wyłącza stosowanie przepisów rozdziału 6, który normuje m.in. zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Delegacja do określania zasad przyznawania świadczenia nie jest jednoznaczna z upoważnieniem do określania zasad jego wypłacania i zwracania.
Czy rada gminy może w uchwale o świadczeniu pieniężnym "Bon Malucha" nakładać na wnioskodawców obowiązek posiadania rachunku bankowego i wskazywania go we wniosku, a także realizować świadczenie wyłącznie w formie przelewu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rada gminy nie może nakładać takich obowiązków, ponieważ stanowi to zbędne wymaganie i ograniczenie prawa wnioskodawcy, wykraczające poza zakres upoważnienia ustawowego z art. 22b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Uzasadnienie
Przepisy art. 22b ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają na konstruowanie przepisów nakładających na ubiegających się o świadczenie obowiązków w postaci posiadania rachunku bankowego. Świadczenie powinno być przyznane bez zbędnych wymagań, a jego realizacja wyłącznie w formie przelewu narusza tę zasadę.
Czy uchwała rady gminy, która zawiera postanowienia wykraczające poza zakres upoważnienia ustawowego, może być uznana za nieważną w całości, czy tylko w części?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Uchwała może być stwierdzona nieważnością w całości lub w części, jeśli wadliwa część może samodzielnie funkcjonować, a pozostała część jest zgodna z prawem. W tym przypadku, stwierdzono nieważność tylko w części naruszającej prawo.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny uznał, że WSA zbyt szeroko orzekł o stwierdzeniu nieważności uchwał, naruszając zasadę samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Należało ograniczyć stwierdzenie nieważności do konkretnych, wadliwych fragmentów uchwał, które nie mogły samodzielnie funkcjonować lub były sprzeczne z prawem.
Przepisy (33)
Główne
u.ś.r. art. 22b § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Upoważnia radę gminy do ustanowienia świadczenia dla mieszkańców i określenia szczegółowych zasad jego przyznawania oraz wysokości. Nie upoważnia do określania zasad wypłacania ani zwrotu świadczenia.
u.ś.r. art. 22b § ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Określa, że rada gminy może określać szczegółowe zasady przyznawania świadczeń oraz ich wysokość. Nie pozwala na nakładanie obowiązków posiadania rachunku bankowego.
p.p.s.a. art. 147 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 9 lit. f
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 91 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 94 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
u.ś.r. art. 1 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 2 § pkt 3a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 22b § ust. 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Wyłącza stosowanie przepisów rozdziału 6 ustawy (dotyczącego m.in. zwrotu świadczeń) do świadczeń ustanowionych na podstawie ust. 1.
u.ś.r. art. 30
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
ustawa COVID-19 art. 15zzs § ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
p.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 161 § § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 71 § ust. 1 zd. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 87 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 92 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 165 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 166 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 168
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
RODO art. 6 § ust. 1 lit. c i 3 oraz ust. 3
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rada gminy przekroczyła kompetencje ustawowe, wprowadzając wymóg podawania numeru rachunku bankowego do wypłaty świadczenia. • Rada gminy przekroczyła kompetencje ustawowe, wprowadzając w uchwale zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. • WSA zbyt szeroko orzekł o stwierdzeniu nieważności uchwał, naruszając zasadę samodzielności jednostek samorządu terytorialnego.
Odrzucone argumenty
Skarga Wojewody była bezzasadna, ponieważ Rada Miejska była umocowana do ustalenia sposobu wypłaty świadczeń. • Wszystkie kwestie uregulowane w Rozdziale 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym zwrot nienależnie pobranego świadczenia, leżą w kompetencji rady gminy. • Wyrok WSA naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 141 § 4 ppsa, poprzez wadliwą ocenę stanu faktycznego i brak odniesienia się do argumentacji strony.
Godne uwagi sformułowania
Uchwała podjęta na podstawie art. 22b uśr może określać tylko zasady przyznawania świadczeń i ich wysokość, nie może zaś regulować zasad ich zwrotu. • Ustawodawca nie przewidział kompetencji organu gminy do władczego wkraczania aktem prawa miejscowego w ustalanie reguł wydatkowania świadczenia oraz przesłanek żądania jego zwrotu. • W oparciu o normę określoną w art. 22b ust. 1 i 2 uśr nie można konstruować przepisów nakładających na ubiegających się o przyznanie świadczenia obowiązków w postaci posiadania rachunku bankowego, a tym samym również obowiązku wskazania we wniosku nr rachunku bankowego. • Sąd I instancji dokonał kontroli w sposób zbyt daleko idący wkroczył w samodzielność jednostki samorządu terytorialnego w realizowaniu przez nią zadań własnych, pomimo że w różnych aspektach tej kontroli miał możliwość działania łagodniejszego i mniej inwazyjnego.
Skład orzekający
Elżbieta Kremer
przewodniczący
Maciej Dybowski
sprawozdawca
Agnieszka Miernik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu kompetencji rad gmin w zakresie stanowienia prawa miejscowego dotyczącego świadczeń rodzinnych, w szczególności w kontekście wymogów dotyczących rachunków bankowych i zwrotu świadczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji świadczenia "Bon Malucha" i przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale jego zasady dotyczące kompetencji organów samorządowych i zgodności prawa miejscowego z ustawą mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego zakresu kompetencji samorządów lokalnych w zakresie tworzenia prawa miejscowego, co ma bezpośrednie przełożenie na życie obywateli i ich dostęp do świadczeń. Wyrok NSA precyzuje granice tych kompetencji.
“Samorząd nie może narzucić wymogu posiadania konta bankowego do odbioru świadczeń.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.