I OSK 2234/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odszkodowania za nieruchomość przejętą na cele reformy rolnej, uznając, że dekret o reformie rolnej nie przewidywał odszkodowania.
Sprawa dotyczyła odszkodowania za nieruchomość przejętą na cele reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. Skarżący kasacyjnie zarzucał błędną wykładnię przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz k.p.a., twierdząc, że przysługuje mu odszkodowanie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że dekret o reformie rolnej był aktem nacjonalizacji bez odszkodowania i nie można go traktować jako wywłaszczenia w rozumieniu późniejszych ustaw.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną E. D. od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie dekretu o reformie rolnej. Skarżący kasacyjnie zarzucał naruszenie prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, art. 233 u.g.n., art. 7 i 6 k.p.a., art. 216 u.g.n. oraz art. 1 dekretu z 1946 r. o wpisach do ksiąg hipotecznych. Podnosił, że organy administracji miały obowiązek weryfikować przesłanki przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej i że przysługuje mu odszkodowanie. Wniósł również o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności art. 216a ust. 1 u.g.n. z Konstytucją. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że reforma rolna była aktem nacjonalizacji bez odszkodowania i nie można jej traktować jako wywłaszczenia w rozumieniu późniejszych ustaw. Wskazał, że przepisy dotyczące odszkodowania nie mają zastosowania do nieruchomości przejętych na podstawie dekretu o reformie rolnej. Wniosek do TK został uznany za nieistotny dla sprawy, gdyż dotyczył kwestii zbywania nieruchomości, a nie odszkodowania. NSA stwierdził również, że WSA prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a., a zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. były bezzasadne, gdyż sąd nie stosował tego przepisu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, dekret o reformie rolnej był aktem nacjonalizacji bez odszkodowania i nie można go traktować jako wywłaszczenia w rozumieniu późniejszych ustaw, z których nie wynika prawo do odszkodowania za takie przejęcia.
Uzasadnienie
Reforma rolna była aktem generalnej nacjonalizacji bez odszkodowania. Późniejsze przepisy, w tym ustawa o gospodarce nieruchomościami, nie przewidują odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie dekretu o reformie rolnej, a samo przejęcie nie jest traktowane jako wywłaszczenie w rozumieniu tych ustaw.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (15)
Główne
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 § ust. 1 lit. b
Przejęcie nieruchomości na podstawie tego dekretu było aktem nacjonalizacji bez odszkodowania.
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Był aktem generalnej nacjonalizacji nieruchomości bez odszkodowania.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zastosowany przez Sąd I instancji, prawidłowość jego zastosowania nie została podważona w skardze kasacyjnej.
Pomocnicze
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Znajduje zastosowanie tylko wtedy, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Nie ma zastosowania do nieruchomości przejętych na podstawie dekretu o reformie rolnej.
u.g.n. art. 233
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Nie ma zastosowania do odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie dekretu o reformie rolnej.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy administracji nie mają kompetencji do weryfikowania skutków prawnych dekretu o reformie rolnej.
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy administracji nie mają kompetencji do weryfikowania skutków prawnych dekretu o reformie rolnej.
u.g.n. art. 216
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Nie ma zastosowania do nieruchomości przejętych na podstawie dekretu o reformie rolnej, ponieważ dekret ten nie jest wymieniony w przepisie, a rozdział 6 Działu III dotyczy zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, nie ustalenia odszkodowania.
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 47 § ust. 1
Nie ma zastosowania do dekretu o reformie rolnej.
Dekret z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej art. 1 § ust. 1
Nie normuje kwestii ustalenia odszkodowania.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Nie został zastosowany przez Sąd I instancji, zatem nie mógł być naruszony.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193 § zdanie drugie
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., art. 233 u.g.n., art. 7 i 6 k.p.a., art. 216 u.g.n., art. 1 dekretu z 1946 r. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi mimo wadliwości postępowania organów. Wniosek o wystąpienie do TK w sprawie zgodności art. 216a ust. 1 u.g.n. z Konstytucją.
Godne uwagi sformułowania
Reforma rolna dokonana na podstawie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej była aktem swoistej powszechnej nacjonalizacji nieruchomości wymienionych w tym dekrecie, dokonanym z mocy prawa bez jakiegokolwiek odszkodowania. Przejęcia tego nie można również uznać za wywłaszczenie w rozumieniu aktualnie obowiązujących przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro nastąpiło z mocy prawa, a nie w drodze konstytutywnego aktu administracyjnego. Organy orzekające nie mają kompetencji do weryfikowania i kwestionowania we własnym zakresie skutków prawnych powołanego dekretu, jak również spełnienia przesłanek określonych w tym dekrecie.
Skład orzekający
Marek Stojanowski
przewodniczący
Marian Wolanin
sprawozdawca
Agnieszka Miernik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie braku prawa do odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie dekretu o reformie rolnej."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie nieruchomości przejętych na podstawie dekretu o reformie rolnej z 1944 r. i braku prawa do odszkodowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy historycznego aktu prawnego (reforma rolna) i jego konsekwencji finansowych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i historii prawa.
“Reforma rolna: Czy po latach można domagać się odszkodowania za przejęte grunty?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2234/16 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2022-11-18 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2016-09-13 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Agnieszka Miernik Marek Stojanowski /przewodniczący/ Marian Wolanin /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6290 Reforma rolna Hasła tematyczne Reforma rolna Sygn. powiązane II SA/Po 949/15 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2016-04-29 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2010 nr 102 poz 651 art. 129 ust 5 pkt 3 art 216 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity. Dz.U. 1945 nr 3 poz 13 art. 2 ust 1 lit/b Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Po 949/15 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 13 sierpnia 2015 r., nr SN-III.7534.57.2015.9 w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie dekretu o reformie rolnej oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 949/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę E. D. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 13 sierpnia 2015 r., Nr SN-III.7534.57.2015.9, w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie dekretu o reformie rolnej. W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj.: - art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2010 r. Nr 102, poz. 651) poprzez przyjęcie, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znalazł się skarżący, podczas gdy wręcz przeciwnie przepis ten ma zastosowanie w niniejszej sprawie, czego dowodem jest chociażby jego stosowanie przez organ na zasadzie wykładni a contrario, co wynika wprost z zaskarżonej decyzji organu I instancji; - art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podczas gdy przepis art. 233 obliguje organ do prowadzenia spraw rozpoczętych przed datą wejścia w życie ww. ustawy, lecz niezakończonych wydaniem ostatecznej decyzji na podstawie przepisów ustawy, w tym również dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., skoro przepis ten w dalszym ciągu ma moc obowiązującą, to należy ustalać w drodze decyzji administracyjnej, iż podstawą prawną przejęcia nieruchomości są w danym konkretnym przypadku przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. ze wskazaniem na podstawie, których przepisów prawnych nastąpiło przejście konkretnych nieruchomości na cele reformy rolnej, tym bardziej, że w dacie zaświadczeń wydanych przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C., tj. w dniu 15 września 1959 r. o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa obowiązywały już przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, gdzie w art. 47 ust. 1 ustawodawca wskazał, iż postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania, w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych; - art. 7 kpa w zw. z art. 6 kpa poprzez bezpodstawne uznanie, iż organy administracji publicznej nie były uprawnione do samodzielnego weryfikowania, czy w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, podczas gdy przeciwnie obowiązkiem organów administracji publicznej było wręcz dokonanie ustaleń, czy faktycznie nieruchomości należące do M. i M. D. spełniły warunki do przeznaczenia ich na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b ww dekretu PKWN, gdyż zaświadczenia z 15 września 1959 r. mogły nie spełniać warunków, o których mowa w ww dekrecie, tj. że były to nieruchomości ziemskie notabene mające należeć do kategorii osób wskazanych w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, a więc innymi słowy możliwe jest dokonanie odmiennych ustaleń, iż nieruchomości, o których mowa w zaświadczeniach z 15 września 1959 r. nie tylko nie były nieruchomościami ziemskimi, ale również nie miał do nich zastosowania art. 2 ust. 1 lit. b ww dekretu PKWN, co miało następnie wpływ na bezpodstawne ustalenie, iż droga administracyjna jest właściwa jedynie do kategorii nieruchomości przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, ponieważ do tego ma upoważniać organy administracyjne § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej z 1 marca 1946 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co było wynikiem błędnej wykładni tegoż przepisu (§ 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej z 1 marca 1945 r.), przez który należy rozumieć, iż Wojewódzkie Urzędy Ziemskie uzyskały jedynie kompetencje do "orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN - podczas gdy przepis § 5 ww rozporządzenia z 1 marca 1945 r. odnosi się jedynie do kwestii ustalenia kompetencji dla Wojewódzkich Urzędów Ziemskich w zakresie nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 2 pkt e dekretu PKWN, tj. czy nieruchomości te stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni - art. 2 ust. 2 pkt e dekretu PKWN, tj. spraw rozpoznawanych na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 15 sierpnia 1944 r. o organizacji wojewódzkich i powiatowych urzędów ziemskich, które to przepisy utraciły moc z dniem 20 września I946 r., zaś na mocy dekretu z 12 sierpnia 1946 r. o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej (Dz.U. Nr 43, poz. 248; dalej: dekret o zespoleniu) sprawy administracji reform rolnych włączone zostały do zakresu działania wojewodów i starostów, a urzędy ziemskie zespolone zostały z organami administracji ogólnej (art. 1 w zw. z art. 2 dekretu o zespoleniu) i kompetencje wojewódzkich urzędów ziemskich przekazane zostały wojewodom (art. 3 lit. a dekretu o zespoleniu), co oznacza, że obecnie to Starosta jest właściwy do dokonania ustaleń w zakresie, czy dana nieruchomość podlegała w ogóle pod przepisy dekretu o reformie rolnej z 6 września 1944 r. w tym właśnie nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt b dekretu PKWN, co oznacza, że nie jest właściwy w sprawie ustalenia prawa do odszkodowania tryb wskazany w art. 189 kpc (powództwo o ustalenie), gdyż na podstawie art. 5 ustawy z 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668, ze zm.) Starostom powierzone zostały funkcje dawnych wojewódzkich urzędów ziemskich w zakresie składania wniosku o dokonanie wpisu oraz wystawiania zaświadczeń o podpadaniu danej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej (art. 1 ust. 4 i 1 w zw. z art. 3a dekretu o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych), a na podstawie takich właśnie zaświadczeń zostały przejęte nieruchomości należące do M. i M. D. na cele reformy rolnej, co miało wpływ na wydane w sprawie orzeczenie; - rażącą obrazę art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię, iż przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, podczas gdy w niniejszej sprawie miał on zastosowanie, gdyż na jego podstawie Przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11. poz. 79), a skarżący wykazał, że art. 47 ustawy z 12 marca 1958 r. ww. ustawy mógł mieć jedynie zastosowanie do stanu faktycznego w niniejszej sprawie; - art. 1 ust. 1 dekretu z 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. R.P. 39 poz. 233) poprzez jego błędną wykładnię, iż przepis ten w dalszym ciągu obowiązuje, a także, że przedmiotowe nieruchomości mogły zostać przejęte na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej na podstawie zaświadczeń przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z 15 września 1959 r. wydanych przez niewłaściwy do tego organ, co ma wpływ na wydane orzeczenie, ponieważ § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej według Trybunału Konstytucyjnego RP (vide: uzasadnienie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2010 r. sygn. akt P 107/08) utracił jednak moc obowiązującą, a co za tym idzie bezpodstawny jest wniosek sądu administracyjnego, iż droga administracyjna dotyczy jedynie nieruchomości rolnych przejętych na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1945 r., gdyż § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm.) dawał do tego właściwym organom administracyjnym podstawę prawną, ponieważ obecnie jedynie na drodze administracyjnej możliwe jest ustalenie, iż przejęta przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) - dalej ppsa, poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie, i tak wbrew stanowisku sądu w sprawie miały znaczenie takie kwestie faktyczne, a które wymagały ustaleń przez organy administracyjne, takie jak kwestia obywatelstwa polskiego M. D. i M. D., status nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej, jej lokalizacja, a także, czy M. D. podpisał niemiecką listę narodowościową i czy wreszcie M. D.§ została uniewinniona od zarzucanego jej aktem oskarżenia czynu, ponieważ to w trybie administracyjnoprawnym Skarb Państwa dokonuje ustaleń prawa do odszkodowania lub jego braku za wywłaszczoną nieruchomość - czego dowodem jest obecnie obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami i jej art. 233 w zw. z art. 129 ust. 3 pkt 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżący kasacyjnie wniósł także o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 216a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2014 r., poz. 518, z późn. zm.), w zakresie w jakim wyłącza możliwość zastosowania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami co do kategorii osób wskazanych w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej, które to pojęcia wykluczają się wzajemnie i są w ocenie skarżącego sprzeczne z przepisami Konstytucji RP, tj. z zasadą prawidłowej legislacji, w tym określoności przepisów prawa oraz z zasadą ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, w tym nakazem urzeczywistniania sprawiedliwości społecznej, wywodzonymi z art. 2 Konstytucji RP; z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez naruszenie nakazu równej ochrony prawnej w odniesieniu do praw majątkowych osób, które utraciły prawo własności w sytuacji zagrożenia wywłaszczeniem przez okupanta niemieckiego, a byli to Polacy, którzy z obawy przed wywłaszczeniem ich z nieruchomości podpisali niemiecką listę narodowościową, co jeśli nawet wiązało się z uzyskaniem obywatelstwa niemieckiego w dalszym ciągu pozostawali oni obywatelami Polski; a także z art. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez naruszenie nakazu równego traktowania i zakazu dyskryminacji na skutek zróżnicowania prawnego osób ubiegających się o zwrot nieruchomości, polegającego na wyeliminowaniu z takiego kręgu osób, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej" niemającego uzasadnienia prawnego w zasadzie sprawiedliwości społecznej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto szczegółową argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku. W piśmie z 3 listopada 2022 r. pełnomocnik jednej z uczestniczek postępowania także przedstawił argumentację mającą przemawiać za zasadnością skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za nie dające podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 216a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami z zasadą prawidłowej legislacji, w tym określoności przepisów prawa oraz z zasadą ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, w tym nakazem urzeczywistniania sprawiedliwości społecznej, wywodzonymi z art. 2 Konstytucji RP; z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także z art. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, nie ma żadnego znaczenia w sprawie – nie wykazuje bowiem związku z rozpatrywaną sprawą, której przedmiotem jest domaganie się ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa. W powołanym art. 216a postanowiono o niestosowaniu art. 34 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami m.in. do nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepis art. 34 ust. 1 pkt 2 stanowi zaś, że w przypadku zbywania nieruchomości osobom fizycznym i prawnym pierwszeństwo w ich nabyciu przysługuje osobie będącej poprzednim właścicielem zbywanej nieruchomości pozbawionym prawa własności tej nieruchomości przed dniem 5 grudnia 1990 r. albo jego spadkobiercą, jeżeli złoży wniosek o nabycie przed upływem terminu określonego w wykazie, o którym mowa w art. 35 ust. 1. Powołane przepisy art. 216a ust. 1 i art. 34 ust. 1 pkt 2 nie dotyczą zatem kwestii odszkodowawczej. Wbrew zarzutom kasacyjnym, Sąd I instancji w sposób szczególnie wnikliwy, dokładny i rzetelny dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji administracyjnej, w tym prawidłowo zinterpretował przepisy prawa zastosowane w sprawie. Reforma rolna dokonana na podstawie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej była aktem swoistej powszechnej nacjonalizacji nieruchomości wymienionych w tym dekrecie, dokonanym z mocy prawa bez jakiegokolwiek odszkodowania. Dekret stanowił zatem akt generalny. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajduje natomiast zastosowanie, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, tylko wtedy, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z żadnego obecnie obowiązującego przepisu prawa nie wynika jednak przysługiwanie odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z 6 września 1946 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przejęcia tego nie można również uznać za wywłaszczenie w rozumieniu aktualnie obowiązujących przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro nastąpiło z mocy prawa, a nie w drodze konstytutywnego aktu administracyjnego. W świetle powyższego nie są zasadne zarzuty kasacyjne naruszenia prawa materialnego, w tym także powołanego w skardze art. 7 w zw. z art. 6 kpa, skoro Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny prawnej obiektywnie istniejącego stanu rzeczy w postaci wpisania Skarbu Państwa do ksiąg wieczystych, jako właściciela przedmiotowych nieruchomości. Niezależnie bowiem od oceny pozycji ustrojowej organu, który wydał dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak również oceny tego dekretu, akt ten wywarł skutek prawny, który został ujawniony w księgach wieczystych, dlatego w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją zaskarżoną do Sądu I instancji organy orzekające nie mają kompetencji do weryfikowania i kwestionowania we własnym zakresie skutków prawnych powołanego dekretu, jak również spełnienia przesłanek określonych w tym dekrecie. Skoro w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przewidziano żadnego odszkodowania za przejęte z jego mocy nieruchomości, chybiony jest zarzut kasacyjny naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 233 tej ustawy – brak jest bowiem w tym zakresie jakiejkolwiek kontynuacji postępowania co do odszkodowania także w odniesieniu do przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Powołana ustawa z 12 marca 1958 r. nie ma bowiem zastosowania wobec dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jako aktu, który nie normuje instytucji wywłaszczenia rozumianego, jako przejmowanie praw do nieruchomości w sposób co najmniej zindywidualizowany wymagający wydania aktu administracyjnego na tę okoliczność (por. art. 15 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości: "o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzeka naczelnik powiatu właściwy ze względu na położenie nieruchomości"). Z powyższych względów również zarzut kasacyjny naruszenia art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie jest zasadny. Przepis ten zawiera bowiem odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów rozdziału 6 Działu III powołanej ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych wymienionych w tym przepisie. Rozdział 6 Dział III obejmuje przepisy dotycząc zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, natomiast przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia dopuszczalności ustalenia odszkodowania. Ponadto w powołanym art. 216 nie wskazano dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zarzut kasacyjny naruszenia art. 1 dekretu z 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej również nie ma żadnego znaczenia w sprawie, skoro ani Sąd I instancji, ani organy administracji nie stosowały tego przepisu. Przepis ten nie normuje bowiem jakiejkolwiek kwestii związanej z ustaleniem odszkodowania. Wynikające zaś z treści tego przepisu normy nakierowane są na wpis do księgi hipotecznej, która to kompetencja przynależy do sądów powszechnych – także w czasie obowiązywania powołanego przepisu. Zaskarżony wyrok został wydany na podstawie art. 151 ppsa. W skardze kasacyjnej zarzucono natomiast naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, którego Sąd I instancji nie stosował. Nie mógł więc naruszyć przepisu, którego nie stosował. W skardze kasacyjnej nie wskazano również, aby doszło do naruszenia, zastosowanego w zaskarżonym wyroku, art. 151 ppsa w jakimkolwiek powiązaniu z innymi przepisami prawa. W skardze kasacyjnej nie podważono zatem prawidłowości zastosowania przez Sąd I instancji powołanego art. 151 ppsa. Z podanych przyczyn, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI