I OSK 2233/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. odmawiającą umorzenia ostatniej raty świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku celowego. Organy i sąd pierwszej instancji uznały, że skarżący, mimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionego przypadku" do umorzenia długu, ponieważ rozłożenie go na niewielkie raty nie niweczy skutków udzielonej pomocy. Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie prawa materialnego (art. 104 ust. 4 u.p.s. w zw. z art. 32 Konstytucji RP) poprzez błędną interpretację oraz naruszenie przepisów postępowania (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 8, 80 k.p.a.). Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd podkreślił, że ocena "szczególnie uzasadnionego przypadku" wymaga uwzględnienia pełnego kontekstu sprawy, w tym dotychczasowej postawy beneficjenta i perspektyw poprawy jego sytuacji. Wskazał, że sytuacja skarżącego, który od lat korzysta z pomocy społecznej, ma umiarkowany stopień niepełnosprawności i niezdolność do pracy, nie ulegała poprawie. NSA uznał, że bezwzględne egzekwowanie ostatniej raty, wielokrotnie przewyższającej pozostałe raty i miesięczny dochód skarżącego, stanowi nadmierne obciążenie i niweczy skutki udzielonej pomocy. Sąd uchylił zaskarżony wyrok i decyzje, nakazując organom ponowne rozpatrzenie wniosku z uwzględnieniem wskazań sądu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek" w kontekście umorzenia należności z pomocy społecznej, zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych i w trudnej sytuacji życiowej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby korzystającej z pomocy społecznej, z długoterminową niepełnosprawnością i niezdolnością do pracy, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych przypadkach.
Zagadnienia prawne (2)
Czy trudna sytuacja życiowa i materialna osoby uprawnionej do świadczeń z pomocy społecznej, w tym posiadanie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i niezdolność do pracy, stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniający umorzenie ostatniej raty nienależnie pobranego świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, taka sytuacja może stanowić "szczególnie uzasadniony przypadek", zwłaszcza gdy egzekwowanie należności niweczy skutki udzielonej pomocy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ocena "szczególnie uzasadnionego przypadku" wymaga uwzględnienia pełnego kontekstu sprawy, w tym długoterminowej trudnej sytuacji życiowej, niezdolności do pracy i faktu, że bezwzględne egzekwowanie ostatniej raty, znacznie przewyższającej miesięczny dochód i pozostałe raty, stanowi nadmierne obciążenie i niweczy cel pomocy społecznej.
Czy organy administracji i sąd pierwszej instancji prawidłowo oceniły materiał dowodowy i zastosowały prawo materialne, odmawiając umorzenia ostatniej raty nienależnie pobranego świadczenia, pomimo spełniania przez skarżącego kryteriów dochodowych i posiadania orzeczenia o niepełnosprawności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy i sąd pierwszej instancji wadliwie oceniły materiał dowodowy i zastosowały prawo materialne, co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania i prawa materialnego.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny stwierdził, że organy nie rozważyły należycie sytuacji skarżącego, nie wzięły pod uwagę jego długoterminowej niezdolności do pracy i faktu, że egzekwowanie ostatniej raty niweczy skutki udzielonej pomocy, co stanowiło naruszenie art. 104 ust. 4 u.p.s. oraz przepisów k.p.a. dotyczących wyjaśnienia stanu faktycznego i oceny dowodów.
Przepisy (16)
Główne
u.p.s. art. 104 § ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
"Szczególnie uzasadniony przypadek", który może uzasadniać odstąpienie od żądania zwrotu lub umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, należy rozważać mając na uwadze pełen kontekst sprawy, w tym dotychczasową postawę beneficjenta, realne perspektywy poprawy jego sytuacji, a także to, czy żądanie zwrotu stanowi nadmierne obciążenie lub niweczy skutki udzielanej pomocy.
Pomocnicze
u.p.s. art. 100 § ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Określa przypadki, w których właściwy organ może odstąpić od żądania zwrotu, umorzyć, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.
u.p.s. art. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Określa cel świadczeń z pomocy społecznej - zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin.
u.p.s. art. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Określa cel świadczeń z pomocy społecznej - zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin.
u.p.s. art. 100 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Wskazuje na kierowanie się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji, przywołany w kontekście nierównego traktowania skarżącego.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy strona wykazała swoje twierdzenia.
k.p.a. art. 138 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy rozstrzygnięć organu odwoławczego, w tym uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przesłanki nieważności postępowania.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez sąd pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonego wyroku przez NSA.
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa materialnego (art. 104 ust. 4 u.p.s. w zw. z art. 32 Konstytucji RP) poprzez błędną interpretację i uznanie, że sytuacja skarżącego nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionego przypadku". • Naruszenie przepisów postępowania (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 8, 80 k.p.a.) poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego, brak wyjaśnienia stanu faktycznego i pominięcie istotnych okoliczności sprawy (niepełnosprawność, niezdolność do pracy, długoterminowa trudna sytuacja).
Godne uwagi sformułowania
żądanie zwrotu (...) stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy • Wystąpienie przypadku szczególnie uzasadnionego (...) należy rozważać mając na uwadze pełen kontekst sprawy • bezwzględne egzekwowanie "skokowej", jednorazowej ostatniej raty (...) stanowi właśnie przykład nadmiernego obciążenia dla skarżącego i w konsekwencji niweczenia skutków udzielonej pomocy
Skład orzekający
Karol Kiczka
przewodniczący
Krzysztof Sobieralski
członek
Maria Grzymisławska-Cybulska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście umorzenia należności z pomocy społecznej, zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych i w trudnej sytuacji życiowej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby korzystającej z pomocy społecznej, z długoterminową niepełnosprawnością i niezdolnością do pracy, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych przypadkach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak prawo dotyczące pomocy społecznej powinno być interpretowane z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji beneficjenta, a nie tylko formalnych kryteriów. Podkreśla ludzki wymiar sprawiedliwości.
“Czy ostatnia rata długu z pomocy społecznej może zniweczyć jej cel? NSA odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.