I OSK 2232/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzje organów obu instancji w sprawie odmowy umorzenia ostatniej raty nienależnie pobranego zasiłku stałego. Skarżący, J. F., osoba samotnie gospodarująca, z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i niskimi dochodami poniżej kryterium socjalnego, wnioskował o umorzenie ostatniej raty w kwocie [...] zł. Organy administracji oraz WSA uznały, że jego sytuacja, mimo trudności, nie spełnia definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku" z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ rozłożenie długu na raty nie niweczy skutków pomocy. NSA uznał jednak zarzuty skargi kasacyjnej za zasadne. Sąd podkreślił, że ocena "szczególnie uzasadnionego przypadku" wymaga uwzględnienia pełnego kontekstu sprawy, w tym dotychczasowej postawy beneficjenta i jego perspektyw. Wskazano, że sytuacja skarżącego jest trudna od lat, jest on niezdolny do pracy, a egzekwowanie ostatniej, wysokiej raty stanowiłoby nadmierne obciążenie i niweczyłoby cel pomocy społecznej. Ponadto, pominięto kontekst innych, podobnych decyzji wydanych tego samego dnia, dotyczących innych rat tego samego zobowiązania. NSA uchylił zaskarżone orzeczenia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organom, nakazując uwzględnienie wskazań sądu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek" w kontekście umorzenia należności z pomocy społecznej, zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych i w trudnej sytuacji życiowej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby niepełnosprawnej, korzystającej z pomocy społecznej, z długotrwałymi problemami zdrowotnymi i finansowymi. Wymaga indywidualnej oceny każdego przypadku.
Zagadnienia prawne (2)
Czy trudna sytuacja życiowa i materialna osoby niepełnosprawnej, korzystającej z pomocy społecznej, stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający umorzenie ostatniej raty nienależnie pobranego świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli egzekwowanie tej raty stanowiłoby nadmierne obciążenie i niweczyło skutki udzielonej pomocy, a organy nie rozważyły należycie wszystkich okoliczności sprawy, w tym perspektyw poprawy sytuacji życiowej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że organy i sąd niższej instancji błędnie zinterpretowały art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, nie biorąc pod uwagę pełnego kontekstu sprawy, długotrwałej trudnej sytuacji skarżącego, jego niezdolności do pracy oraz faktu, że wysoka ostatnia rata stanowiłaby nadmierne obciążenie, niwecząc cel pomocy społecznej.
Czy organy administracji prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy w sprawie odmowy umorzenia ostatniej raty nienależnie pobranego świadczenia, uwzględniając przepisy KPA?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy naruszyły przepisy KPA (art. 7, 77 § 1, art. 8, 80) poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, pominięcie istotnych okoliczności dotyczących stanu zdrowia i możliwości zarobkowych skarżącego oraz nierzetelną analizę materiału dowodowego.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że organy nie podjęły wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia stanu faktycznego, nie wzięły pod uwagę licznych schorzeń skarżącego i jego faktycznych możliwości zarobkowania, a także nie dokonały rzetelnej analizy dowodów, co doprowadziło do błędnego uznania braku "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Przepisy (14)
Główne
u.p.s. art. 104 § ust. 4
Ustawa o pomocy społecznej
Przepis ten pozwala na odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza gdy żądanie zwrotu stanowiłoby nadmierne obciążenie lub niweczyło skutki udzielanej pomocy.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przywołany w kontekście zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną interpretację art. 104 ust. 4 u.p.s., sugerującą nierówne traktowanie.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy obowiązku organów do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy obowiązku organów do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy zasady oceny materiału dowodowego przez organ.
k.p.a. art. 138 § § 1 ust. 2 i § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy obowiązku organu odwoławczego do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenia co do istoty sprawy w określonych sytuacjach.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy oddalenia skargi przez sąd pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA (w granicach skargi kasacyjnej).
p.p.s.a. art. 188
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i uwzględnienia skargi.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i decyzji organów.
u.p.s. art. 2
Ustawa o pomocy społecznej
Cel świadczeń z pomocy społecznej - zaspokojenie niezbędnych potrzeb.
u.p.s. art. 3
Ustawa o pomocy społecznej
Cel świadczeń z pomocy społecznej - zaspokojenie niezbędnych potrzeb.
u.p.s. art. 100 § ust. 1
Ustawa o pomocy społecznej
Kierowanie się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa materialnego (art. 104 ust. 4 u.p.s. w zw. z art. 32 Konstytucji RP) poprzez błędną interpretację i uznanie, że sytuacja skarżącego nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionego przypadku". • Naruszenie prawa procesowego (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 8, 80 k.p.a.) poprzez wadliwe zastosowanie i oddalenie skargi, gdy organ naruszył przepisy postępowania, nie wyjaśnił stanu faktycznego, nie ocenił dowodów rzetelnie, pomijając istotne okoliczności dotyczące stanu zdrowia i sytuacji materialnej skarżącego. • Naruszenie art. 138 § 1 ust 2 i § 2 kpa poprzez brak uchylenia decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy.
Godne uwagi sformułowania
przypadek szczególnie uzasadniony • nadmierne obciążenie • niweczy skutki udzielanej pomocy • pełen kontekst sprawy • niezdolny do zatrudnienia • nietypowa, bardzo wysoka ostatnia rata
Skład orzekający
Karol Kiczka
przewodniczący
Krzysztof Sobieralski
członek
Maria Grzymisławska-Cybulska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście umorzenia należności z pomocy społecznej, zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych i w trudnej sytuacji życiowej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby niepełnosprawnej, korzystającej z pomocy społecznej, z długotrwałymi problemami zdrowotnymi i finansowymi. Wymaga indywidualnej oceny każdego przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak prawo o pomocy społecznej powinno być stosowane z uwzględnieniem ludzkiego wymiaru i indywidualnej sytuacji beneficjenta, a nie tylko formalnych kryteriów. Podkreśla znaczenie zasady proporcjonalności i ochrony najsłabszych.
“Czy ostatnia rata długu może zniweczyć pomoc społeczną? NSA stawia granice egzekucji.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.