I OSK 2231/21

I OSK 2231/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Joanna Skiba
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 698/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-12-22
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 2 ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. Z., W. Z., M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 698/20 w sprawie ze skargi S. Z., W. Z., M. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 698/20 oddalił skargę S. Z., W. Z. i M. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 stycznia 2020 r. w przedmiocie reformy rolnej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący, zarzucając naruszenie:
I) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1) art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. polegające na wadliwym wykonaniu obowiązku kontroli zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 stycznia 2020 pod względem jej zgodności z prawem, tj. m.in. z art. 1 i 2 ust. 1 pkt e dekretu o reformie rolnej, jak i przepisów postępowania (w szczególności art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP;
2) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, mimo iż wobec licznych naruszeń prawa przy wydawaniu zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzji MRiRW Sąd I instancji winien był uchylić ww. decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji;
3) art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 i 2a k.p.a. poprzez wadliwą kontrolę organów obu instancji orzekających w sprawie i bezzasadne oddalenie skargi mimo, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi bezrefleksyjnie powielił zapatrywania prawne i ustalenia faktyczne organu I instancji i w konsekwencji, błędnie utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 7 listopada 2016 r. w zakresie punktów I, II i IV tej decyzji, a także MRiRW dokonał błędnych własnych ustaleń w sprawie co doprowadziło do bezzasadnego uchylenia decyzji Wojewody w punkcie III, podczas gdy organ winien był zastosować art. 138 § 2 i 2a k.p.a., a tym samym uchylić zaskarżoną decyzję Wojewody w punktach I (w zaskarżonym zakresie), II i IV oraz utrzymać ww. decyzję Wojewody w punkcie III i przekazać sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania ze względu na liczne naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego (art. 1 i 2 ust. 1 pkt e dekretu o reformie rolnej) jak i przepisów postępowania (w szczególności art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.), czego Sąd I instancji nie dostrzegł;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez ich błędne niezastosowanie, i zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji MRiRW podczas gdy liczne wskazywane w skardze naruszenia prawa materialnego i procesowego przy jej wydawaniu powinny były skłonić Sąd I instancji do ich zastosowania;
5) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w wyniku błędnie wykonanej kontroli działalności organów administracji publicznej i nieprawidłowego uznania, że zaskarżona decyzja MRiRW w całości oraz poprzedzająca ją zaskarżona część decyzji Wojewody Małopolskiego są w pełni prawidłowe, podczas gdy właściwie wykonana kontrola decyzji MRiRW winna była doprowadzić Sąd I instancji do uchylenia tej decyzji na podstawie odpowiednio art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.;
6) art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z 7, 77, 79. 80, 86. 89 k.p.a. poprzez wadliwą kontrolę działań organów obu instancji i przyjęcie za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji z oczywistym naruszeniem zasad postępowania dowodowego, w tym art. 86 i 89 § 1 i 2 k.p.a.;
7) art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku 2 art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez wadliwą kontrolę działań organów obu instancji oraz rozszerzenie błędnych ustaleń faktycznych organów o własne błędne konstatacje Sądu I instancji, w szczególności poprzez oczywiście błędną i niezgodną z rzeczywistością interpretację zdjęć lotniczych (w szczególności zdjęcia z 1944 r. pochodzącego z niemieckiego archiwum Luftbilddaten), jako rzekomo ukazującego szklarnie, oraz charakterystyczne pasy upraw na terenie objętym skargą, podczas gdy wnikliwa analiza tych zdjęć wskazuje jedynie na nieliczne drzewa owocowe, które służyły jedynie potrzebom dworu i nie były wystarczające dla prowadzenia gospodarstwa sadowniczego, jak też rekreacyjny staw i otwarte pole porośnięte trawą i pojedynczymi drzewami, tj. rozszerzony teren rekreacyjny, na którym spacerowano 2 dziećmi i grano w siatkówkę, jak pokazują zdjęcia z archiwum rodzinnego - zgromadzone w aktach sprawy, a zatem teren, który stanowił integralną przynależność dworu i nie miał charakteru rolniczego, czego Sąd I instancji nie dostrzegł;
8) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne niedostrzeżenie naruszenia art. 153 p.p.s.a. przez organy administracji orzekające w sprawie, oraz dokonanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w sposób sprzeczny z oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wiążących organy obu instancji wyrokach NSA, tj. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2013 r. sygn. akt I OSK 1795/12 i I OSK 1249/12 oraz poprzedzających je wyroków WSA w Warszawie: z dnia 21 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1887/11 oraz z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1883/11 i decyzji administracyjnych Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 września 2011 r. nr: [...] oraz [...], przesądzających o nie podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nieruchomości wchodzących w skład zespołu dworsko - parkowego w B., których integralną częścią są nieruchomości objęte niniejszą skargą oraz w szczególności poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że ww. wyroki nie są wiążące w niniejszej sprawie;
9) art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7 i 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisów k.p.a. przy ustalaniu stanu faktycznego, a także dalszą błędną interpretację zebranych w sprawie dowodów dokonaną przez Sąd I instancji;
10) art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art.7 i 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. z art. 153 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi wskutek zaakceptowania błędnego postępowania dowodowego organów obu instancji, w tym niewyjaśnienia w sposób wszechstronny sprawy oraz materiału dowodowego w niej zgromadzonego, i dokonanie ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy wbrew zasadom logicznego rozumowania oraz poprzez niedopuszczalne, wybiórcze traktowanie materiału dowodowego z pominięciem wiążących ustaleń Naczelnego Sądu Administracyjnego;
11) art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku naruszeniem art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81a k.p.a. poprzez błędną kontrolę działania organów obu instancji, w tym nieuwzględnienie zarzutu niezastosowania zasady rozstrzygania wszelkich wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy wyłącznie na korzyść strony oraz w konsekwencji poprzez rażąco błędne ustalenie kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznej polegające na uznaniu, iż objęte wnioskiem nieruchomości podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i stanowiły nieruchomości o charakterze rolnym, oraz, w zakresie terenów objętych dawnymi parcelami katastralnymi numer: [...] do błędnego uznania, iż parcele te nie zostały przejęte od S. i J. Z. na rzecz Skarbu Państwa na mocy reformy rolnej;
12) art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne zaniechanie uchylenia decyzji MRiRW oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego w zakresie umarzającym postępowanie i ustalającym że postępowanie w zakresie dawnych parcel katastralnych numer: [...] jest bezprzedmiotowe, podczas gdy biorąc pod uwagę treść planów sytuacyjnych z 1912 r., w powiązaniu z mapą prof. M. sporządzoną do Studium konserwatorsko - projektowego, oraz biorąc pod uwagę fakt, iż całość terenu objętego zaskarżoną decyzją, jako jeden zespół dworsko - parkowy w B., został po bezprawnym przejęciu pod pretekstem reformy rolnej przekazany w zarząd, a następnie użytkowanie wieczyste jednego podmiotu państwowego – I. w R., organ winien był ustalić, iż powyżej wymienione parcele katastralne były własnością S. i J. Z. (spadkobierców S. Z.) i zostały, podobnie jak cała reszta ich majątku, w szczególności przedmiotowego zespołu dworsko - parkowego przejęte pod pretekstem reformy rolnej, a zatem postępowanie w przedmiocie ich nie podlegania reformie rolnej winno być przeprowadzone, a organ z urzędu winien poszukiwać dowodów w celu ustalenia stanu prawnego ww. dawnych parcel katastralnych.
Powyższe naruszenia prawa procesowego miały istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby Sąd I instancji należycie wykonał obowiązek kontroli zaskarżonej decyzji MRiRW oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego dostrzegłby, że decyzje te naruszały podniesione w skardze przepisy k.p.a., jak i art. 153 p.p.s.a., a także przepisy prawa materialnego, w tym w szczególności art. 21 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, co doprowadziłoby do uchylenia decyzji zgodnie z wnioskami skargi. Niewątpliwie niedostrzeżone braki w postępowaniu dowodowym, brak rozważenia zarzutów skargi, błędna interpretacja przepisów prawa materialnego i zastąpienie przeprowadzenia bezpośrednich dowodów w sprawie jedynie protokołami zeznań z innej sprawy miały kluczowy wpływ na błędne oddalenie skargi.
II) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
1) art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 lit. e oraz art. 2 ust. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.), dalej jako "dekret PKWN" lub "dekret o reformie rolnej", poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, ignorujące ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie" oraz niedozwoloną, rozszerzającą wykładnię celów reformy rolnej - w sposób sprzeczny z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06. oraz uchwałą 7 sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10;
2) art. 21 Konstytucji RP oraz naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) poprzez pozbawienie skarżących zaskarżoną decyzją prawnie uzasadnionego oczekiwania (ekspektatywy) uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości (prawa własności nieruchomości) stanowiących zespół dworsko-parkowy w B. (por. uzasadnienie decyzji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 27 stycznia 2000 r. nr 33752196, LEX nr 41130, orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2000 r. w sprawie nr 25701194 - Case of the Former King of Greece and Others vs. Greece, w którym Trybunał stwierdził, że dokonane w latach 60-tych XX wieku wywłaszczenie byłego króla Grecji (jego majątku prywatnego bez odszkodowania jest niezgodne z normami międzynarodowymi i narusza podstawowe prawa obywatelskie; tak samo Trybunał w Strasbourgu w orzeczeniu z lutego 2001 r. w sprawie Dan Brumarescu vs. Rumunia);
3) art. 99 Konstytucji z dnia 21 marca 1921 r. poprzez pozbawienie S. i J. małżonków Z. oraz ich spadkobierców (skarżących) własności nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania i nie na cel publicznie użyteczny.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o:
1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania;
2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, według norm prawem przepisanych;
3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną I. w R. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - p.p.s.a. - skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Mając na uwadze, że skarżący kasacyjnie nie zgadzają się z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez organy i dokonaną w tym zakresie kontrolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów procesowych.
Jednak przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać na następujące okoliczności faktyczne i prawne występujące w sprawie. Majątek ziemski B. stanowiący własność S. i J. małżonków Z. został objęty działaniem dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skład tego majątku wchodziła również nieruchomość na której znajdował między innymi dwór i park, nieruchomość ta przed dokonaniem podziału geodezyjnego w 2013 r. oznaczona była jako działka ewidencyjna nr [...] a jej powierzchnia wynosiła [...]ha. Nieruchomość ta stała się przedmiotem postępowań prowadzonych na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a będące przedmiotem niniejszej sprawy postępowanie jest kolejnym, które dotyczy tej nieruchomości z majątku ziemskiego B.
Pierwsze postępowanie zostało wszczęte na wniosek S. Z. (syna, spadkobiercę przeddekretowych właścicieli) z dnia 27 sierpnia 2001 r. uzupełnionym wnioskiem z dnia 15 sierpnia 2002 r., o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy nie podpadał pod dekret, wniosek ten dotyczył parcel katastralnych [...] oraz [...] objętych wykazem hipotecznym lwh [...]. W sprawie tej Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 13 września 2011 r. nr [...], uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 30 sierpnia 2008 r. i stwierdził, że parcele katastralne [...] oraz [...] nie podpadają pod działanie dekretu o reformie rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1883/11 oddalił skargę I. w R. (użytkownika wieczystego), a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 września 2013 r. sygn. akt I OSK 1795/12 oddalił skargę kasacyjną skarżącego I.
Drugie postępowanie zostało wszczęte na wniosek S. Z. i M. R. (syna i wnuczki – spadkobierców przed dekretowych właścicieli) z dnia 8 lutego 2005 r. również o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy nie podpadał pod dekret, wniosek ten dotyczył parcel katastralnych [...] oraz [...] objętych dawnych wykazem hipotecznym lwh [...]. W sprawie tej Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 13 września 2011 r. nr [...], uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 7 listopada 2007 r. i stwierdził, że parcele katastralne [...] oraz [...] nie podpadają pod działanie dekretu o reformie rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1887/11 oddalił skargę I. w R. (użytkownika wieczystego), a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 września 2013 r. sygn. akt I OSK 1249/12 oddalił skargę kasacyjną skarżącego I.
W wyniku tych dwóch postępowań prawomocnie zakończonych wyrokami NSA z dnia 4 września 2013 r. (I OSK 1795/12 i I OSK 1249/12) stwierdzono, że z nieruchomości wchodzącej w skład majątku B. oznaczonej nr ewidencyjnych [...] o pow. [...]ha, obszar ok. [...]ha nie podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej.
W takich okolicznościach wnioskiem z dnia 16 września 2013 r. złożonym przez S. Z. i W. Z. (spadkobierców S. Z.) oraz M. R. zostało wszczęte trzecie postępowanie o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomości stanowiące obecnie działki ewidencyjne nr [...] obręb [...] będące częścią zespołu dworsko-parkowego należącego do przeddekretowych właścicieli S. i J. małżonków Z. nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Wniosek ten był kilkakrotnie modyfikowany i ostatecznie obejmował oznaczone aktualnie jako działki ewidencyjne nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], których powierzchnia wynosi ok. [...]ha. To trzecie postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 16 września 2013 r. jest przedmiotem niniejszej sprawy i obejmuje pozostały obszar z byłej działki ewidencyjnej nr [...].
W toku niniejszego postępowania prowadzonego przez Wojewodę Małopolskiego do akt sprawy przedłożone zostało opracowanie geodezyjno-prawne pozwalające na ustalenie z jakich parcel katastralnych położonych na terenie byłej gminy katastralnej B. powstały działki ewidencyjne nr [...] oraz [...] (która jest częścią aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...]) wykonane przez geodetę uprawnionego L. D. (z dnia 22 grudnia 2015 r., nr [...]). Organ wskazał, że w sentencji decyzji przywołane zostały oznaczenia dawnych parcel katastralnych, które w całości lub w części weszły w skład aktualnych działek ewidencyjnych objętych wnioskiem z uwagi na fakt, że orzekając w niniejszej sprawie, organ zobowiązany był do badania stanu faktyczno-prawnego przedmiotowej nieruchomości na dzień 13 września 1944 r., dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej. Wojewoda wskazał również, że z uwagi na kontekst niniejszej sprawy, skorzystał z akt sprawy znak: [...] oraz akt sprawy znak: [...], czyli spraw które prowadzone były z pierwszego i drugiego wniosku o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy stanowiący część majątku B. nie podpadała pod dekret o reformie rolnej.
Należy jeszcze zaznaczyć, że teren objęty niniejszym postępowaniem i teren który został już zwrócony (obejmujący działki nr [...]) do 2013 r. stanowiły jedną działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...]ha. Utworzenie jednej działki ewidencyjnej nr [...] w miejsce dawnych parcel katastralnych było związane z zakładaniem ewidencji gruntów i budynków co nastąpiło wiele lat po reformie rolnej. Objęcie dawnych parcel katastralnych jedną działką ewidencyjną nie oznacza, że cała działka ewidencyjna jest jednolita pod względem rodzaju użytku gruntowego, wręcz odwrotnie w ramach jednej działki ewidencyjnej mogą znajdować się różne rodzaje użytku gruntowego. Stąd też z faktu, że przedmiotowa nieruchomość była w ewidencji gruntów i budynków oznaczona jako jedna działka ewidencyjna nr [...] nie można wyciągać wniosku o jej jednolitym charakterze. Wskazać również należy, że niezasadne jest zarzucanie organowi, iż w niniejszej sprawie odwołał się do akt i materiału dowodowego zgromadzonego w poprzednich dwóch sprawach zakończonych prawomocnymi wyrokami NSA z dnia 4 września 2013 r., w wyniku których część dawnej działki nr [...] o pow. [...]ha została zwrócona wnioskodawcom. Należy zwrócić uwagę, że w tych dwóch zakończonych sprawach został zebrany obszerny i bardzo różnorodny materiał dowodowy, w tym przedstawiony przez same strony, za pomocą tych dowodów wnioskodawcy dążyli do wykazania, że tylko część działki nr [...] objęta zakresem przedmiotowym tych spraw nie miała charakteru rolnego w przeciwieństwie do pozostałej części działki nr [...]. W przeprowadzonym postępowaniu dowodowym wyraźnie wskazywano i rozdzielano te części działki, które miały charakter rezydencjonalny, parkowy od pozostałej części folwarcznej i części przeznaczonej na sad i uprawy ogrodnicze. W takich okolicznościach gdy zostało wszczęte obecne, trzecie postępowanie dotyczące tej części byłej działki nr [...], która nie była objęta zakresem dwóch zakończonych spraw, zasadne było sięgnięcie również do materiału dowodowego zebranego w tamtych dwóch sprawach, w tym zakresie który dotyczył części działki nr [...] nie objętej tamtymi postępowania. Nie do zaakceptowania byłby taki stan w którym część byłej działki [...] byłaby odmiennie oceniana i kwalifikowana w zakończonych postępowaniach i w obecnie prowadzonym postępowaniu. Stąd też powyższy zarzut jest niezasadny, wręcz odwrotnie zarzut byłby zasadny gdyby organ nie odwołał się do materiału dowodowego zebranego w tamtych sprawach, materiału który dotyczył tej części działki, która jest przedmiotem niniejszego postępowania i czynił w niniejszej sprawie ustalenia, które pozostałyby w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi w tamtych spraw. Należy wyraźnie zaznaczyć, że obecnie rozpoznawana sprawa nie jest tożsama z powołanymi wcześniej dwiema sprawami zakończonymi prawomocnymi wyrokami, stąd też brak tutaj związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a. Nie można zatem wnioskować, że skoro w dwóch zakończonych prawomocnie sprawach stwierdzono, że część byłej działki ewidencyjnej nr [...] nie podpada pod dekret o reformie rolnej, to równocześnie oznacza to, że pozostała część tej działki, która jest przedmiotem obecnego postępowania również nie podpada pod dekret.
W obszernej skardze kasacyjnej sformułowane zostały liczne zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, przede wszystkim zmierzają do podważenia okoliczności faktycznych ustalonych przez organy, nieprawidłowo przeprowadzonej w tym zakresie kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, a w konsekwencji naruszenia prawa materialnego. Już na wstępie należy zaznaczyć, że w sprawie został zebrany obszerny materiał dowodowy, zważywszy na ponad 80 lat jakie minęły od czasu, który jest przedmiotem ustaleń faktycznych.
Mając na uwadze, że sentencja decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 7 listopada 2016 r. składa się z pkt I do pkt IV, zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 stycznia 2020 r. również odnosi się poszczególnych zagadnień uregulowanych w tych czterech punktach, Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej uczyni to poprzez odniesienie się do poszczególnych zagadnień uregulowanych w pkt I do pkt IV decyzji.
Materialnoprawną podstawę tej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego (gdzie położone są sporne nieruchomości) i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Z treści tego przepisu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone po pierwsze "nieruchomości ziemskie" o powierzchni przekraczającej ustalony w nim normatyw, a po wtóre takie, których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w art. 1, część druga dekretu. Nie chodzi zatem o wszystkie nieruchomości, które mogły by być kwalifikowane jako "ziemskie", ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych w dekrecie celów. Analogiczne wnioski wypływają z wykładni pojęcia "nieruchomości ziemskiej", przyjętej przez Trybunał Konstytucyjny w przywoływanej przez organy uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, powszechnie akceptowanej w judykaturze, wedle której pod pojęciem tym rozumieć należy nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tj. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej. Przy czym, co należy podkreślić, w trybie powołanego przepisu na cele reformy rolnej na własność Państwa co do zasady przechodziły majątki ziemskie o charakterze rolniczym w całości wraz zabudowaniami (w tym także dworami, pałacami), parkami, drogami, stawami i innymi gruntami. A zatem nie tylko te części nieruchomości ziemskich, których grunty stanowiły użytki rolne w ujęciu rozporządzenia wykonawczego do dekretu (grunty orne, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe), ale również zabudowania i nieużytki, parki, stawy, jeziora i inne pod warunkiem że wchodziły w skład jednej stanowiącej całość nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. To krótkie odwołanie się do zakresu przedmiotowego dekretu o reformie rolnej, czyli pojęcia nieruchomości ziemskiej jej obszaru a także jej rolniczego charakteru skłania do jeszcze jednej istotnej uwagi. Mianowicie nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym to zarówno nieruchomości, które są wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej jak również nieruchomości, które mogą być wykorzystywane do tego rodzaju produkcji. Tym samym dla zastosowania dekretu o reformie rolnej istotne było, aby nieruchomość ziemska miała charakter rolniczy, czyli taki na którym potencjalnie mogła być prowadzona produkcja rolnicza, natomiast nie prowadzenie tej produkcji rolniczej nie powodowało, że taka nieruchomość nie była objęta zakresem dekretu o reformie rolnej. Również dla zastosowania dekretu o reformie rolnej nie miała prawnego znaczenia okoliczność, czy na takiej nieruchomości ziemskiej produkcja rolnicza prowadzona była przez właściciela, czy też osoby trzecie na podstawie różnych stosunków prawnych np. umowy dzierżawy.
W pkt I decyzji Wojewoda Małopolski umorzył postępowanie odnośnie nieruchomości ziemskiej "B." oznaczonej w dniu 13 września 1944 r. jako parcele katastralne: część pgr [...] (obj. Kw [...]), część pgr [...] (obj. Lwh [...] gm. kat. [...], Cd. kw [...]) w granicach części działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...], część pgr [...] (obj. Kw [...]), część pgr [...] (obj. [...]) w granicach części działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...], część pgr [...], część pgr [...] i część pgr [...] (obj. [...]) w granicach działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...], część pgr [...] (obj. [...]), część pgr [...] (obj. [...]) stanowiąca aktualnie część działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...]. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżona decyzją utrzymał w mocy pkt I zaskarżonej decyzji (w zaskarżonej części, tj. z wyjątkiem pgr [...] i [...]). Powodem umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego było, nieprzedłużenie przez skarżących dowodów wskazujących na posiadanie przez poprzedników prawnych S. i J. małżonków Z. tytułu prawno-rzeczowego do tych nieruchomości. Prawo to wywodzili wyłącznie z dowodów pośrednich w postaci planu podziału nieruchomości pomiędzy Gminą B. i S. Z. z 1912 r. zakładającym otrzymanie przez tego ostatniego parcel nr [...], [...] i części parceli [...], a także faktu lokalizacji tych gruntów w obszarze majątku [...] uwidocznionym m.in. na mapach sporządzonych na potrzeby studium konserwatorskiego czy planie sytuacyjnym rozparcelowanego majątku z dnia 7 stycznia 1947 r. oraz przejęciu i przekazaniu całości terenu dawnego majątku jako jednego kompleksu w zarząd, a następnie użytkowanie wieczyste podmiotu państwowego. Trafnie wskazał organ i zaakceptował to Sąd I instancji, że na terenie byłego zaboru austriackiego (gdzie zlokalizowany jest przedmiotowy majątek ziemski) do skutecznego przeniesienia własności konieczne było wpisania aktu nabycia nieruchomości do przeznaczonych na to ksiąg publicznych, czego jednak w odniesieniu do ww. nieruchomości nie stwierdzono. Natomiast przewidziany w § 5 i 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN tryb rozstrzygania sporów co do kwestii przejęcia z mocy prawa określonych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej, nie miał i nie ma na celu ustalenie do kogo w przeszłości nieruchomość przynależała, ale wyłącznie zbadanie czy możliwe było legalne zastosowanie w stosunku do niej regulacji z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Możliwość zatem zainicjowania w tym trybie postępowania i doprowadzenia do wydania w nim decyzji administracyjnej rozstrzygającej ów spór, zastrzeżona została wyłącznie do sytuacji gdy istotnie dana nieruchomość (jej część) przejęta została ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie ww. przepisu, a zdaniem jej byłego właściciela przejęta być nie powinna. Stąd także tylko ów właściciel (ewentualnie jego spadkobierca) może skutecznie takie postępowanie uruchomić. Jeśli zaś uczyniła to osoba, która takim tytułem nie dysponuje, postępowania jako uruchomione w następstwie żądania zgłoszonego przez podmiot ku temu nielegitymowany, podlegać musi umorzeniu. Skarżący kasacyjnie nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem podnosi, że ze gromadzonych dowodów w postaci map, planów sytuacyjnych, analiz stanu ewidencyjno-prawnego nieruchomości, wynika, że wymiany gruntów dokonano i sporne parcele wchodzące obecnie w skład działki ewidencyjnej [...] stała się przedmiotem prawa własności rodziny Z. W konkluzji skarżący kasacyjnie podnosi, że nie można się zgodzić z wywodem organów skazującym, iż brak wpisu w księdze wieczystej (intabulacji) w świetle art. 431 ABGB miałby zawsze skutkować przyjęciem braku prawa własności po stronie wnioskodawców. Historycy prawa podkreślają bowiem, ze zasada intabulacji nie była na ziemiach polskich ściśle przestrzegana. W okresie międzywojennym Sąd Najwyższy przyjmował, że wpis jest formą tradycji, a osoba legitymująca się jedynie umową może i powinna być uznana za właściciela.
Odnosząc się do powyższej kwestii wskazać należy, że Kodeks cywilny austriacki z 1811 r. (ABGB), który obowiązywał do 1 stycznia 1947 r. do przeniesienia własności wymagał ważnego tytułu prawnego (titulus) oraz sposobu przeniesienia własności (modus acquirendi domini), który przy nieruchomościach polegał na wpisie do księgi gruntowej. Stanowi to wprost § 431 K.c.a., który przewidywał, iż w celu przeniesienia własności rzeczy nieruchomych nastąpić musi wpis aktu ich nabycia do przeznaczonych do tego ksiąg publicznych .Intabulacja była konieczna nie tylko w przypadku przeniesienia własności nieruchomości w drodze umowy, lecz w także w przypadku przeniesienia własności nieruchomości na podstawie prawomocnego wyroku, podziału sądowego lub przyznania spadku (§ 436 K.c.a.). W przedwojennej literaturze przedmiotu nie budziło wątpliwości, że z §§ 431-440 K.c.a., jak również z § 4-go austriackiej ustawy hipotecznej państwowej z dnia 25 lipca 1871 r. wynika, że własność na rzeczach nieruchomych zostaje przeniesiona, przynajmniej o tyle, ile idzie o sukcesję szczegółową, przez to, że własność nowonabywcy wpisuje się do księgi gruntowej. Wpis spełniał co do nieruchomości taką funkcje, jaką tradycja przy przenoszeniu własności na rzeczach ruchomych. Dla przeniesienia własności nieruchomości niezbędnym było spełnienie warunków: wpisu do księgi gruntowej, istnienie ważnego tytułu i własności poprzednika. Jeżeli natomiast dla danej nieruchomości nie było księgi lub wykazu w istniejącej księdze wówczas można było przenieść własność z takim samym skutkiem, jakby nastąpił wpis do księgi gruntowej, tylko przez to, że dokument wyrażający tytuł, a zdolny do intabulacji zostanie złożony w tym sądzie, który ma utrzymywać księgę gruntową (por. Prawo cywilne, Fryderyk Zoll, tom II, Prawa rzeczowe i rzeczowym podobne, wydanie III, Poznań 1931 r., nakładem Wojewódzkiego Instytutu Wydawniczego w Poznaniu str. 72-73 i 81). Analogiczne stanowisko prezentowali inni komentatorzy prawa w okresie obowiązywania K.c.a., podkreślając, że z § 431 wynika, iż przed wpisem nabywcy własność pozostaje u poprzednika, przeciw któremu nabywca ma tylko roszczenie osobiste, względnie odpowiedni zarzut - § 366 ABGB (patrz. Prof. St. Wróblewski Powszechny Austryacki Kodeks Cywilny z uzupełnionymi ustawami oraz rozporządzeniami, Wyd. Kraków Leon Frommer, 1914 r., str. 350). Powyższe stanowisko potwierdza także ówczesne orzecznictwo sądów austriackich. Według orzeczenia Sądu Najwyższego w Wiedniu z dnia 28 października 1908 r., publ. w Księdze Judykatów Austriackich Zbiór KJ.186,Zb.4359: "Dopóki faktu nabycia nie wpisano do ksiąg publicznych (§§ 431, 451, 181 K.c.a.), to umowa, mająca na celu nabycie prawa rzeczowego, nadaje tylko tytuł prawny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego okresu międzywojennego przyjmowano, że dla nabycia własności sprzedanej na kredyt nieruchomości, będącej przedmiotem wpisu do księgi gruntowej, nie wystarcza oddanie fizycznego posiadania, lecz konieczny jest wpis hipoteczny przeniesienia prawa własności (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1936 r., II C 2003/35, publ. OSN (C) 1936/8/324., por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1938 r., sygn. II C 2805/37, publ. OSN(C) 1939/3/127). Powyższe rozważania nabierają szczególnego znaczenia w kontekście regulacji przewidzianej w art. XXX dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321). Stosownie do tego przepisu: "Dokonane przed wejściem w życie prawa rzeczowego czynności prawne, mające za przedmiot przeniesienie, obciążenie, zmianę treści lub pierwszeństwa albo zniesienie praw rzeczowych, są skuteczne, jeżeli odpowiadają przepisom dotychczasowym." Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. w dniu 13 września 1944 r. na terenie miejscowości B. obowiązywał kodeks cywilny austriacki, a § 431 tego kodeksu został uchylony dopiero z dniem 1 stycznia 1947 r., tj. z dniem wejścia w życie prawa rzeczowego i prawa o księgach wieczystych (art. 1 § 1 i 2 wskazanego wyżej dekretu Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych). Zagadnienie, jakie pojawiło się w przedmiotowej sprawie wymaga odpowiedzi, czy pod rządem prawa austriackiego umowa przeniesienia własności miała wyłącznie skutek zobowiązujący, czy skutek rzeczowy następował z chwilą wpisu prawa do księgi gruntowej. W tej kwestii jednoznaczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, który w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 1 czerwca 2007 r. stwierdził, że: Na gruncie kodeksu cywilnego austriackiego zarówno wpis do księgi wieczystej nabytego umową prawa własności (§ 431 K.c.a.), jak i ustanawianej w umowie służebności (§ 481 K.c.a.) miał charakter konstytutywny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2007 r. sygn. III CSK 379/06, publ. Lex nr 298937). Z kolei w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 6 listopada 2008 r. Sąd Najwyższy odnosząc się do § 4 powszechnej ustawy o księgach gruntowych z 1871 r. i do kodeksu cywilnego austriackiego przypomniał, że prawa rzeczowe na nieruchomościach nabywa się, zmienia i umarza jedynie przez wpis do ksiąg gruntowych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt III CSK 153/08, publ. Lex nr 484691). W świetle aktualnych orzeczeń Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości prawidłowość dokonanej przez organy, a skontrolowanej przez Sąd I instancji wykładni § 431 K.c.a.
Dodatkowo należy jeszcze zwrócić uwagę, że co do przedmiotowych nieruchomosci to brak jest również dokumentacji potwierdzającej, iż nieruchomości te zostały przejęte przez Skarb Państwa w trybie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Żadne z zaświadczeń potwierdzających przejęcie majątku "[...]" na własność Skarbu Państwa, tj. poświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z dnia 20 lipca 1945 r., zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z dnia 31 stycznia 1947 r. oraz zaświadczenie z daty 25 października 1960 r. w swej treści nie wymienia przedmiotowych parcel katastralnych, w konsekwencji należy stwierdzić, że przedmiotowe parcele nie stanowiły własności S. i J. Z. oraz nie przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zaznaczyć również należy, że podnoszone okoliczności faktyczne związane z posiadaniem przedmiotowych parcel wraz z pozostałymi parcelami co do których posiadanie prawa własności przez S. i J. Z. było bezsporne nie zmienia oceny prawnej o braku tytułu prawnego.
Natomiast w pkt II decyzji, umorzono postępowanie odnośnie nieruchomości ziemskiej "[...]" oznaczonej w dniu 13 września 1944 r. jako parcele katastralne: część pgr [...] część pgr [...], część pgr [...] (obj. lwh [...]) w granicach działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...], część pgr [...] (obj. lwh [...]) w granicach części działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...], jednostka ewidencyjna [...], część pb [...], część pgr [...] (obj. lwh [...]) w granicach części działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...]. Powodem umorzenia postępowania w zakresie wskazanych parcel objętych lwh [...] była następująca okoliczność, mianowicie parcele te były już przedmiotem rozpoznania w wyniku którego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 13 września 2011 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 7 listopada 2007 r. nr [...] i stwierdził, że nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Dodać należy, że skarga od decyzji Ministra z dnia 13 września 2011 r. została oddalona, oddalona również została skarga kasacyjna, która była przedmiotem sprawy I OSK 1249/12. Mając powyższe na uwadze, umorzenie postępowanie w pkt II było zasadne i prawidłowe. Z kolei w skardze kasacyjne umorzenie postępowania z pkt I i z pkt II decyzji potraktowane zostało łącznie i objęte argumentacją dotycząca umorzenia postępowania z pkt I.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów postępowania a związanych z pkt III decyzji, w którym organ II instancji orzekł, że parcela katastralna część pgr [...], stanowiąca aktualnie część działki ewidencyjnej nr [...] na której znajdował się staw podpadała pod działanie art. 2 ust.1 lit.e dekretu PKWN, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te są niezasadne. Kwestią sporną była ocena charakteru tej części działki na której znajdował się ów zbiornik wodny, skarżący podnosili, że miał wyłącznie walor ozdobny tzw. "oczka wodnego". Z zachowanych dokumentów wynika, że parcela katastralna pgr [...] o pow. [...]ha stanowiła staw, na istnienie stawu wskazuje się w opisie nieruchomości na dzień 8 kwietnia 1945 r. [...]ha stawów niezagospodarowanych. Szczególne znaczenie mają zeznania składane przez S. Z. wnioskodawcę dwóch zakończonych postępowań administracyjnych sprawach dotyczących części tej nieruchomości, który w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Krakowie w dniu 1 marca 2006 r. (protokół z 1 marca 2006 r. I C 2024/03, k. 92-97) w których zeznał, że był dwór, park, a zanim w kierunki na południe sad i tym sadzie był staw, był to duży staw, który był zadbany przez ojca i dziadka w stawie pływały ryby. S. Z. zeznał również, że na froncie na terenie gospodarczym był drugi staw taki do pojenia koni i kaczek. S. Z. to syn właścicieli przed dekretowych S. i J. Z., który urodził się w 1921 r., tym samym był bezpośrednim uczestnikiem i obserwatorem zdarzeń i okoliczności, o których zeznawał. Nadto zaznaczyć jeszcze należy, że organ II instancji powołał się również na zeznania świadka H. B. (były to zeznanie w tej samej sprawie co wskazane wyżej zeznania S. Z. protokół z posiedzenia sądu w dniu 12 października 2005 r. I C 2024/03, k. 98-101) który podał, jeśli chodzi o stawy, to były dwa jeden, jeden mały przy wjeździe a potem głęboko za dworem duży staw w którym pływały karasie. Skarżący kasacyjnie kwestionując przyjęte ustalenia dotyczące charakteru dużego stawu podnoszą między innymi, że karasie to małe ryby ozdobne nie mają znaczenia gospodarczego, używane są do zarybiania ozdobnych oczek wodnych, podnoszą również, że stawy hodowlane muszą posiadać cyrkulacje wody, który ten nie posiadał. Odnosząc się do powyższej kwestii to przede wszystkim nie można na podstawie stwierdzenia świadka, że w stawie pływały karasie wywodzić jaki charakter był tego stawu, należy mieć na uwadze, zarówno upływ czasu ponad 65 lat w stosunku do okoliczności o których zeznawał, ale przede wszystkim fakt, że wbrew twierdzeniom skarżących karaś (a mamy kilka rodzajów karasi) nie jest wyłącznie rybą ozdobną, jest to średniej wielkości ryba z rodziny karpiowatych osiąga długość 40cm maksymalnie 50cm i wagę 1kg maksymalnie 2kg. W Polsce jest spotykany we wszystkich nizinnych wodach śródlądowych, stojących i wolno płynących, w miejscach o porośniętym roślinami podłożu, jest to ryba która toleruje bardzo niską zawartość tlenu, żyje tam gdzie inna ryba nie chce. Karaś jest rybą przeznaczoną do spożycia, natomiast z uwagi, że rośnie powoli, niewielkie jego ilości hodowane są w gospodarstwach stawowych. A zatem zeznania świadka H. B., że w dużym stawie pływały karasie nie tylko podważa ustaleń, iż duży staw nie miał wyłącznie charakteru ozdobnego, ale dodatkowo wskazuje, że wybór tego gatunku ryb uzasadniał charakter stawu z wodą stojącą. Okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w zeznaniach S. Z., dodatkowo należy zwrócić uwagę na usytuowanie tego stawu w sadzie, a przede wszystkim na jego powierzchnię która wynosiła prawie [...] arów, czyli [...]m², dodatkowo przeczy twierdzeniom, że był to staw ozdobny "oczko wodne". W kontekście powyższych rozważań należy jeszcze zwrócić uwagę, że na cele reformy rolnej na terenie województwa małopolskiego przeznaczone były nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100ha powierzchni ogólnej, bądź 50ha użytków rolnych. Zgodnie z definicją zawartą w § 4 rozporządzenia, za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Okoliczność, że definicja użytku rolnego nie obejmuje stawów, jak również szeregu innych rodzajów użytków gruntowych, które występowały w praktyce, nie oznacza, że nie mogą być objęte działaniem dekretu o reformie rolnej zważywszy, na sposób określenia w dekrecie kryterium obszarowego nieruchomości objętych działaniem dekretu, a więc 100ha powierzchni ogólnej bądź 50ha użytków rolnych. Mając powyższe na uwadze, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące pkt III decyzji należy uznać za niezasadne.
Z kolei w pkt IV decyzji stwierdzono, że nieruchomości, oznaczone w dniu 13 września 1944 r. jako parcele katastralne szczegółowo wymienione w decyzji, stanowiące aktualnie część działek ewidencyjnych: nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...], podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczącej rozstrzygnięcia z pkt IV decyzji w pierwszej kolejności dotyczą oceny materiału dowodowego i poczynionych w oparciu o ten materiał ustaleń faktycznych. Stąd też należy się odnieść do najistotniejszego materiału dowodowego.
Przede wszystkim do zachowanych historycznych dokumentów takich jak protokoły sporządzane po przejęciu majątku na własność Skarbu Państwa. W protokole przejęcia z 27 lutego 1945 r., wymienia [...]ha ogrodów i sadów liczne narzędzia i sprzęt ogrodniczy w tym 1500 okien inspektowych. Natomiast protokół zdawczo-odbiorczy z 15 marca 1948 r. podaje, [...]ha stanowiły ogrody i sady zaś z załączników do tego protokołu wynika dalszy szczegółowy opis i charakter nieruchomości. Z załącznika nr 1 wynika jakie znajdowały się wówczas zabudowania i budynki na terenie przedmiotowej nieruchomości były to budynki mieszkalne: [...], kolejne dokumenty załącznik nr 2 wymieniał inwentarz żywy w tym [...], a załącznik nr 3, a także spis inwentarza martwego w którym na dwóch stronach wymienione są różnorodne narzędzia rolnicze i ogrodnicze a także [...]. W protokole przejęcia z 27 lutego 1945 r., z kolei załącznik nr 5 opisuje dokładnie stan wymienionych rodzajów upraw ([...]). Z powołanych wyżej dokumentów, które znajdują się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że część przedmiotowej nieruchomości (później oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...]) miała rolniczy charakter, a nadto na nieruchomości tej prowadzona była również produkcja rolna o charakterze ogrodniczym, warzywniczym, czy sadowniczym. Natomiast rzeczą zupełnie wtórną jest, który z tych rodzajów produkcji dominował w jakim okresie czasu i zmiany jakie w tym zakresie następowały. Wymienione w powołanym załączniku nr 1 budynki, a przede wszystkim budynki gospodarcze ich rodzaj i ilość jednoznacznie potwierdzają, że na przedmiotowej nieruchomości, oprócz części dworsko-parkowej, znajdowała się część gospodarcza, folwarczna związana z działalnością rolniczą. O tym, że część byłej działki nr [...] miała charakter rolny, świadczą wszelkie opracowania, czy dokumenty o charakterze konserwatorskim w których opisując przedmiotową nieruchomość wyróżnia się następujące jej części: dworsko-parkową, folwarczną, sadowniczo-ogrodniczą. Ta informacja o zróżnicowanym charakterze tej nieruchomości znajduje również potwierdzenie w Katalogu parku dworskiego sporządzonego w 1976 r. przez W. G. która wyróżnia: część ściśle parkową, część gospodarczą z zabudowaniami, oraz trójkątny klin upraw. Stąd też rozważania czy i kiedy został zlikwidowany sad nie mają istotnego znaczenia, albowiem grunty te nadal zachowały rolniczy charakter. Zachowanie charakteru rolnego omawianej części majątku potwierdzają również przedkładane przez strony w toku postępowania zdjęcia lotnicze z lat czterdziestych ub. wieku, na których można dostrzec wyraźnie wyodrębnione, odróżniające się od siebie części: dworsko-parkową, folwarczną i trzecią część na której obok drzew można dostrzec także wyraźnie odróżniające się do siebie poprzeczne pasy gruntu, charakterystyczne dla widzianego z góry obrazu różnego rodzaju upraw realizowanych na danym terenie. Podobnie zresztą przedstawia się uwidoczniony na tych zdjęcia stan gruntów obejmujący aktualne działki. Zdjęcie te zatem nie tylko nie zaprzeczają, ale wręcz potwierdzają słuszność wnioskowania organu o rolnym charakterze tych nieruchomości i korespondują z obrazem tej części majątku wyłaniającym się z pozostałych zgromadzonych w aktach dowodów, obszernie omówionych przez Ministra w uzasadnieniu decyzji na str. 15 do 19.
W tych okolicznościach zasadne było stwierdzenie organów obu instancji, że teren ten podpadał pod działanie part. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Brak jest zatem uzasadnionych podstaw do podważania poczynionych w tym zakresie przez organy ustaleń stanu faktycznego, co czyni sformułowane w tym aspekcie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów procedury administracyjnej chybione. Wbrew też temu co podniesiono w skardze, Minister nie opierał się w swoich rozważaniach wyłącznie na stanie faktycznym i prawnym ustalonym przez organ wojewódzki, ale dokonywał w tym zakresie także własnych ustaleń. Odnosił się również do przedkładanych przez strony dowodów, w tym dowodów z dokumentacji zdjęciowej, czemu dał wyraz choćby na str. 18 uzasadnienia decyzji. Powyższe ustalenia faktyczne przeczą twierdzeniom skarżących, że cała nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna [...] o powierzchni ok. [...]ha pełniła wyłącznie funkcje mieszkalne, rekreacyjne i naukowe. Taką funkcję pełniła część tej nieruchomości, która była już przedmiotem dwóch zakończonych postępowań w sprawach I OSK 1795/12 i I OSK 1249/12. Natomiast w niniejszej sprawie sprzeczne z twierdzeniami skarżących są takie ustalenia jak: istnienie na przedmiotowej części nieruchomości licznych i różnorodnych zabudowań gospodarczych, szczegółowo wymienionych wyżej, a których cechą wspólną jest ich typowe rolnicze przeznaczenie, również spis różnych maszyn, narzędzi, różnorodnych środków, przedmiotów, a także ich ilości wskazują i potwierdzają, że na części przedmiotowej nieruchomości była prowadzona działalność rolnicza, była to działalność o charakterze sadowniczym, ogrodniczo-warzywnym, natomiast rzeczą wtórną, niemającą prawnego znaczenia jest, która z tych z tych działalności w jakim czasie i na jakiej powierzchni części nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania była prowadzona. Potwierdzeniem powyższych ustaleń są również dowody z zeznań świadków, ale szczególne znaczenie mają zeznania składane przez S. Z. ur. w 1921 r. syna właścicieli przed dekretowych i wnioskodawcę dwóch zakończonych postępowań administracyjnych sprawach dotyczących części dworsko-parkowej tej nieruchomości (I OSK 1795/12 i I OSK 1249/12) jak również składane w sądzie powszechnym w związku z toczącymi się sprawami dotyczącymi tej nieruchomości, w których potwierdzał, że majątek poza częścią parkową, obejmował graniczącą z nią od zachodu część folwarczną, a od południa sady, od których był oddzielony ogrodzeniem wewnętrznym. W takich okolicznościach ustalenia faktyczne poczynione przez organy w niniejszym postępowaniu znajdują oparcie w materiale dowodowym.
Zaznaczyć również należy, że ustaleń tych nie podważają podnoszone argumenty, że rezydencja ta stanowiła dla rodziny profesora Z. letnią rezydencje w której bawiono się i przyjmowano gości co koreluje także z zdjęciami z tamtych lat znajdującymi się w aktach przedstawiającymi np. grupę eleganckich ludzi grających w siatkówkę, J. Z. na hamaku, czy też fotografii przedstawiającej J. Z. na tle dworu. Podkreślić należy, że podnoszone wielokrotnie okoliczności, które mają wskazywać, że przedmiotowa rezydencja stanowiła wyłącznie letnią rezydencję i wskazywanie na zdjęcia, które mają potwierdzać jej charakter, a także na naukowe zainteresowania jej właściciela S. Z. zostały właśnie uwzględnione w dwóch poprzednich sprawach zakończonych powoływanymi już wyrokami NSA z 4 września 2013 r. I OSK 1795/12 i I OSK1249/12, w których orzeczono, że zespół dworsko-parkowy nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKW z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co obejmowało część ówczesnej działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...]ha. To w tych zakończonych dwóch sprawach sami wnioskodawcy uzasadniając złożone wówczas wnioski wskazywali, że objęte nimi części nieruchomości pełniły funkcje rezydencjonalne, w przeciwieństwie do pozostałej części działki ewidencyjnej nr [...], która stała się przedmiotem kolejnego trzeciego wniosku z dnia 16 września 2013 r., który był przedmiotem niniejszego postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące rozstrzygnięcia zawartego w pkt IV decyzji są niezasadne.
W tych okolicznościach zasadne było stwierdzenie organów obu instancji, że teren ten podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Brak jest zatem uzasadnionych podstaw do podważania poczynionych w tym zakresie przez organy ustaleń stanu faktycznego, co czyni sformułowane w tym aspekcie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów procedury administracyjnej są nietrafne.
W konkluzji należy stwierdzić, że sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności dotyczące postępowania dowodowego, zebranych dowodów, oceny tych dowodów tj. art. 7, 77, 79, 80, 86, 89 k.p.a. są niezasadne. Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 81a § 1 k.p.a. czyli naruszenia zasady rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść strony. Powołany art. 81a § 1 k.p.a. stanowi, Jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Przede wszystkim zauważyć należy, że zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony nie ma zastosowania we wszystkich postępowaniach administracyjnych, a tylko w takich w których przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie prawa. Rozpoznawana sprawa której przedmiotem było ustalenie czy wskazana nieruchomość, przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie należy do spraw o których mowa w art. 81a § 1 k.p.a., przedmiotem tego postępowania nie jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia. Przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy prawa na podstawie dekretu PKWN, a nie było przedmiotem niniejszego postępowania. Zarówno zebrany materiał dowodowy, ustalenia faktyczne poczynione przez organy, jak i przeprowadzona w tym zakresie kontrola przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest prawidłowa. Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędnie przeprowadzoną kontrolę przez Sąd I instancji i niezasadne oddalenie skargi. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. W niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku spełnia przesłanki określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Natomiast polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego nie usprawiedliwia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e oraz art. 2 ust. 2 dekretu PKWN poprzez ich błędną wykładnię, istota sporu sprowadzała się nie tyle do ich wykładni, ale do poprawności zrekonstruowania przez organ stanu faktycznego i jego subsumcji do norm w nich zawartych. Te zaś, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, nie budzą zastrzeżeń Sądu.
Mając powyższe na uwadze, skarga kasacyjna jest niezasadna, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo dokonał kontroli zaskarżonej decyzji.
W takich okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie zasądził na rzecz uczestników postępowania I. w R. oraz Z. w K. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na brak podstawy prawnej do uwzględniania takiego wniosku. W postępowaniu przed NSA ustawodawca wprowadził zasadę finansowej odpowiedzialności za wynik postępowania. W przypadku oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną jest obowiązana zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ - jeżeli skargą kasacyjną zaskarżono wyrok Sądu I instancji oddalający skargę lub skarżącego - jeżeli skargą kasacyjną zaskarżono wyrok Sądu I instancji uwzględniający skargę (art. 204 p.p.s.a.). Natomiast ustawodawca nie uregulował podstawy prawnej dla zwrotu kosztów postępowania na rzecz uczestników postępowania kasacyjnego.