I OSK 2227/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką, która była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Organy administracji oraz WSA uznały, że świadczenie nie przysługuje, ponieważ wnioskodawczyni ma pięcioro rodzeństwa, które również są zobowiązane do alimentacji matki, a nie wykazano obiektywnych przeszkód uniemożliwiających im wywiązanie się z tego obowiązku. WSA argumentował, że pomoc państwa powinna być subsydiarna i stosowana tylko wtedy, gdy rodzina nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie, a przyznanie świadczenia jednemu z dzieci nie może prowadzić do zwolnienia pozostałych z obowiązku alimentacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów niższych instancji. Sąd kasacyjny podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1) nie uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji wykazują obiektywne przeszkody w jego realizacji. Kluczowe jest faktyczne sprawowanie opieki przez wnioskodawcę, które obiektywnie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. NSA stwierdził, że ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i nie należy jej wykładać z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej czy też przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie niż wynika to z odesłania. Sąd uznał, że istniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między sprawowaną przez A.M. opieką a jej niepodejmowaniem zatrudnienia, a istnienie innych zobowiązanych do alimentacji członków rodziny nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie faktycznie sprawującej opiekę. Sąd zasądził od SKO na rzecz A.M. zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że istnienie innych zobowiązanych do alimentacji członków rodziny nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny.
Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście opieki nad niepełnosprawnym rodzicem i obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnego rodzica stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która faktycznie sprawuje nad nim opiekę i z tego tytułu rezygnuje z zatrudnienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie faktycznie sprawującej opiekę, jeśli spełnione są pozostałe przesłanki ustawowe.
Uzasadnienie
Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiej przesłanki negatywnej. Kluczowe jest faktyczne sprawowanie opieki, które obiektywnie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Ustawa ma charakter autonomiczny i nie należy jej wykładać z uwzględnieniem przepisów o pomocy społecznej czy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie niż wynika to z odesłania.
Czy świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem z pomocy społecznej i czy jego przyznawanie powinno być oparte na zasadzie subsydiarności oraz uwzględniać przepisy o pomocy społecznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem rodzinnym, a nie pomocą społeczną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i nie podlega zasadom ani przepisom ustawy o pomocy społecznej.
Uzasadnienie
Celem ustawy o świadczeniach rodzinnych było stworzenie systemu odrębnego od pomocy społecznej. Zasady określone w ustawie o pomocy społecznej, w tym zasada subsydiarności, nie mają zastosowania do świadczeń rodzinnych.
Czy przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy badać sytuację materialną osoby niepełnosprawnej oraz możliwości alimentacyjne pozostałych członków rodziny w szerszym zakresie niż wynika to z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej ani od szczegółowego badania możliwości alimentacyjnych pozostałych członków rodziny, poza zakresem określonym w ustawie.
Uzasadnienie
Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny w zakresie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odesłanie do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter i nie pozwala na wprowadzanie dodatkowych, pozaustawowych przesłanek.
Przepisy (5)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o niepełnosprawności ze wskazaniami. Istnienie innych zobowiązanych do alimentacji członków rodziny nie wyklucza prawa do świadczenia, jeśli wnioskodawca faktycznie sprawuje opiekę.
Pomocnicze
k.r.o. art. 132
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przywołany w kontekście obowiązku alimentacyjnego, jednak NSA stwierdził, że jego przepisy nie mogą być stosowane w szerszym zakresie niż wynika to z odesłania w ustawie o świadczeniach rodzinnych przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku z powodu naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od braku możliwości alimentacyjnych pozostałego rodzeństwa. • Kluczowe jest faktyczne sprawowanie opieki, które obiektywnie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. • Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i nie podlega przepisom ustawy o pomocy społecznej ani szerszej interpretacji przepisów k.r.o.
Odrzucone argumenty
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, które nie wykazały obiektywnych przeszkód w realizacji tego obowiązku. • Pomoc państwa w zakresie świadczeń rodzinnych powinna być subsydiarna i stosowana tylko wtedy, gdy rodzina nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. • Należy uwzględnić przepisy k.r.o. dotyczące obowiązku alimentacyjnego i kolejności jego realizacji.
Godne uwagi sformułowania
Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i nie ma podstaw przyjmowanie, że przepisy u.ś.r. powinny być wykładane z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej. • Świadczenia rodzinne stanowią, obok świadczeń z pomocy społecznej, element systemu zabezpieczenia społecznego, ale w żadnym wypadku nie stanowią elementu systemu pomocy społecznej. • Żadna wykładnia nie może prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem przepisu (contra legem), czy też prowadzić do odmowy zastosowania przepisu w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę poprzez wykreowanie nowej, niewynikającej z gramatycznego brzmienia przepisu, normy prawnej.
Skład orzekający
Marek Stojanowski
przewodniczący
Marian Wolanin
członek
Jakub Zieliński
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że istnienie innych zobowiązanych do alimentacji członków rodziny nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście opieki nad niepełnosprawnym rodzicem i obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia pielęgnacyjnego i ważnego zagadnienia kolizji obowiązków rodzinnych z prawem do wsparcia państwa, co jest istotne dla wielu obywateli.
“Czy masz rodzeństwo? To może oznaczać, że nie dostaniesz świadczenia pielęgnacyjnego. NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.