I OSK 1801/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-28
NSAAdministracyjneŚredniansa
pomoc społecznazasiłek celowywywiad środowiskowywspółpraca z organemprawo administracyjnepostępowanie administracyjneskarżącyorgan administracji

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie o zasiłek celowy, uznając, że skarżąca utrudniała przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Skarżąca I. B. wniosła o przyznanie zasiłku celowego na zakup obuwia. Organ odmówił, wskazując na brak współpracy i uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. WSA w Lublinie oddalił skargę, podzielając stanowisko organu. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że skarżąca swoim zachowaniem świadomie utrudniała przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Sprawa dotyczyła wniosku I. B. o przyznanie zasiłku celowego na zakup obuwia. Prezydent Miasta Lublina odmówił przyznania świadczenia, ponieważ skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, mimo wielokrotnych prób ze strony pracownika socjalnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, uznając, że organy zebrały wyczerpująco materiał dowodowy, a postawa skarżącej uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej uzasadniało odmowę przyznania zasiłku. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zachowanie skarżącej, polegające na wskazywaniu terminów wywiadu środowiskowego z krótkim wyprzedzeniem, a następnie informowaniu o nieobecności, stanowiło świadome utrudnianie pracy organowi i uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu. NSA podkreślił, że obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych spoczywa również na osobie ubiegającej się o świadczenie. Sąd nie podzielił zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, uznając, że wywiad środowiskowy był konieczny do ustalenia aktualności potrzeby udzielenia zasiłku celowego, a jego nieprzeprowadzenie wynikało z przyczyn leżących po stronie skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, które nie są usprawiedliwione, stanowi podstawę do odmowy przyznania zasiłku celowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych spoczywa na osobie ubiegającej się o świadczenie. Zachowanie skarżącej, polegające na unikaniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zostało ocenione jako świadome utrudnianie pracy organowi i uniemożliwienie rozpoznania sytuacji życiowej, co uzasadnia odmowę przyznania świadczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.p.s. art. 106 § ust. 4

Ustawa o pomocy społecznej

Obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, w tym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, spoczywa na osobie ubiegającej się o świadczenie.

u.p.s. art. 107 § ust. 4

Ustawa o pomocy społecznej

W przypadku ubiegania się o świadczenie po raz kolejny lub gdy nastąpiła zmiana danych, sporządza się aktualizację wywiadu. Osoby korzystające ze stałych form pomocy mają aktualizację nie rzadziej niż co 6 miesięcy.

u.p.s. art. 107 § ust. 4a

Ustawa o pomocy społecznej

Uchylanie się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub odmowa jego przeprowadzenia stanowi przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi przez WSA.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

u.p.s. art. 39 § ust. 1 i 2

Ustawa o pomocy społecznej

Przzesłanki przyznania zasiłku celowego jako świadczenia doraźnego.

u.p.s. art. 37

Ustawa o pomocy społecznej

Zasiłek stały jako przykład stałej formy pomocy społecznej.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zachowanie skarżącej stanowiło świadome utrudnianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn leżących po stronie skarżącej uzasadnia odmowę przyznania zasiłku celowego. Zasiłek celowy jest świadczeniem doraźnym wymagającym aktualizacji wywiadu środowiskowego.

Odrzucone argumenty

Skarżąca nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu, a jedynie uchylała się od jego przeprowadzenia w sposób nieuzasadniony. Składanie wniosków o zasiłki celowe w krótkim okresie powinno być traktowane jako korzystanie ze stałych form pomocy, co pozwalało na wydanie decyzji bez aktualizacji wywiadu. Organ nie ustalił szczegółowo przyczyn nieobecności skarżącej ani przyczyn wskazywania przez nią terminów wywiadu.

Godne uwagi sformułowania

zachowanie skarżącej ocenić należy jako świadome utrudnianie pracy pracownikom organu pomocy społecznej działania takie mogą pozornie wskazywać zamiar ułatwienia przeprowadzenia wywiadu. Jednakże, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, te działania nie były efektywne i nie zmierzały do faktycznego umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. To rzeczą skarżącej było bowiem wyjaśnienie i usprawiedliwienie przyczyn nieobecności.

Skład orzekający

Iwona Bogucka

przewodniczący

Aleksandra Łaskarzewska

sprawozdawca

Maria Grzymisławska-Cybulska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obowiązku współpracy z organami pomocy społecznej przy ubieganiu się o świadczenia oraz znaczenia wywiadu środowiskowego."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważny aspekt postępowania administracyjnego dotyczącego świadczeń socjalnych – obowiązek współpracy strony z organem. Jest to istotne dla prawników procesowych i pracowników socjalnych.

Czy unikanie wywiadu środowiskowego pozbawi Cię zasiłku? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1801/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Lu 761/20 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-04-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy sekretarz sądowy Dariusz Bociarski po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 761/20 w sprawie ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 13 lipca 2020 r. nr SKO.41/1350/OS/2020 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 8 kwietnia 2021 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 13 lipca 2020 r., nr SKO.41/1350/OS/2020 w przedmiocie zasiłku celowego - I. oddalił skargę; II. przyznał pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Pismem z 17 grudnia 2019 r. I. B. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup obuwia.
Decyzją z 12 lutego 2020 r. Prezydent Miasta Lublina odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do zasiłku celowego, motywując rozstrzygnięcie brakiem współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej oraz odmową wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ wskazał, że pracownicy socjalni MOPS w Lublinie wizytowali miejsce zamieszkania wnioskodawczyni 20 grudnia 2019 r., 30 grudnia 2019 r. oraz 10 stycznia 2020 r, lecz strona była nieobecna. Pismem z 7 stycznia 2020 r. organ zobowiązał wnioskodawczynię do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym celem ustalenia terminu wywiadu, jednocześnie informując skarżącą o treści art. 106 i art. 107 ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie pracownika socjalnego I. B. składała w sekretariacie MOPR wielokrotnie pisma wyznaczające pracownikowi socjalnemu termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, po czym w wyznaczonym dniu składała pisma informujące o nieobecności w tych dniach i braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pomimo wyznaczonych wizyt i wskazywanych godzin pracownikowi socjalnemu, nie było możliwe przeprowadzenie ze stroną wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu. Również w związku ze składanymi wnioskami i licznymi wizytami w Ośrodku strona nie nawiązała współpracy z pracownikiem socjalnym. Działanie takie organ uznał za celowe i świadome utrudnianie rozpoznania i ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej, zdrowotnej i zawodowej. Z tych względów organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup obuwia.
W wyniku wniesionego przez I. B. odwołania, w sprawie orzekało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, które decyzją z dnia 13 lipca 2020 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie odmawiające przyznania wnioskodawczyni zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup obuwia. Kolegium uznało, że w stanie faktycznym sprawy z przyczyn leżących po stronie wnioskodawczyni organ I instancji mimo podejmowanych działań, nie miał możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji na tej podstawie ustalenia aktualnej sytuacji zdrowotnej, dochodowej oraz życiowej strony.
Decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Lublinie została zaskarżona przez I. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako: "P.p.s.a."). Zdaniem Sądu I instancji, organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. WSA wskazał, że przesłanką rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącej było uniemożliwienie przez nią przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zgodnie zaś z art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm. - dalej jako: "u.p.s."), w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Mając na uwadze powyższy przepis Sąd I instancji nie podzielił zarzutu, jakoby organ niezasadnie uznał, że zaszła potrzeba aktualizacji wywiadu środowiskowego, podczas, gdy taki wywiad został przeprowadzony w ostatnim czasie, ponieważ skarżąca korzysta ze stałych form pomocy społecznej od grudnia 2018 r. Wskazał, że co prawda, nie tylko ze skargi, ale również z akt spraw o sygn. II SA/Lu 352-353/20 wynika, że ostatnie wywiady środowiskowe zostały przeprowadzone w innych postępowaniach z wniosku I. B., w dniach 27 czerwca 2019 r. oraz 2 października 2019 r. Zdaniem WSA, powyższe ustalenia nie mają jednak znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy, a wnioski pełnomocnika, że na tej podstawie organ mógł wydać decyzję korzystną dla skarżącej są błędne. W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie nie miał bowiem zastosowania przepis art. 107 ust. 4 zd. 2 u.p.s. Przedmiotem wniosku skarżącej i rozstrzygnięcia organów był zasiłek celowy. Przesłanki przyznania zasiłku celowego (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.) wskazują jednoznacznie, że jest to świadczenie doraźne, a nie stała forma pomocy. Zasiłek celowy ma służyć zaspokojeniu konkretnej, niezbędnej potrzeby bytowej, nie jest stałą formą wsparcia tak jak zasiłek stały (art. 37 u.p.s.). Potrzeba przyznania pomocy doraźnej zawsze wymaga potwierdzenia jej aktualności, dlatego też w sprawie dotyczącej przyznania zasiłku celowego konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacja. W związku z powyższym, po złożeniu przez skarżącą wniosku o przyznanie zasiłku celowego, a więc wniosku o kolejne świadczenie, konieczna była aktualizacja wywiadu. Przesądza o tym treść art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s., jak również konieczność ustalenia aktualności potrzeby udzielenia tego konkretnego wsparcia na rzecz skarżącej.
Zdaniem Sądu I instancji, wywiadu środowiskowego nie przeprowadzono z przyczyn leżących wyłącznie po stronie skarżącej, przy czym przyczyny te nie były okolicznościami usprawiedliwionymi, lecz świadczą o braku realnej woli współpracy skarżącej z organem pomocy społecznej. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pierwszą próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego podjęto 20 grudnia 2019 r., tj. w dniu wskazanym przez skarżącą, jako dogodnym dla niej terminie. Z pisma złożonego przez skarżącą w siedzibie organu 18 grudnia 2019 r., (czyli dzień po złożeniu wniosku o przyznanie zasiłku celowego), wynikało, że wskazała dwa terminy na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Sąd I instancji nadmienił, że w piśmie złożonym 20 grudnia 2019 r., skarżąca poinformowała o nieobecności 19 grudnia 2019 r., oraz o tym, że będzie w miejscu zamieszkania 23 grudnia 2019 r., od godz. 14.00. Następnie pismem złożonym 23 grudnia 2019 r., poinformowała, że będzie dostępna dla celów przeprowadzenia wywiadu środowiskowego 24 grudnia 2019 r., od godz. 14:00, oraz 27 grudnia 2019 r. od godz. 14:00. W dniu 27 grudnia 2019 r., skarżąca złożyła kolejne pismo w którym poinformowała, że była dostępna w tym dniu w miejscu zamieszkania od godz. 14:00, jednak nikt się nie pojawił. Jednocześnie w tym samym piśmie wskazała kolejny termin 30 grudnia 2019 r., jako możliwy do przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pracownik socjalny, wspólnie z dzielnicowym Komisariatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania skarżącej, podjął próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze skarżącą 30 grudnia 2019 r., jednak skarżącą była nieobecna w miejscu zamieszkania, co uniemożliwiło rozpoznanie sytuacji życiowej. Pismem z 7 stycznia 2020 r. wezwano skarżącą do skontaktowania się (osobistego lub telefonicznego) z pracownikiem MOPR celem ustalenia daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pismo zostało odebrane przez skarżącą dopiero 27 stycznia 2020 r. W międzyczasie, 10 stycznia 2020 r. podjęto kolejną próbę przeprowadzenia wywiadu, ponownie bezskuteczną. Jak wynika z ww. adnotacji urzędowej, bezskuteczne były również próby kontaktu telefonicznego ze skarżącą. W dniu 30 stycznia 2020 r. skarżąca złożyła w siedzibie organu pismo informujące, że będzie dostępna w miejscu zamieszkania, na potrzeby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego 3 lutego 2020 r., w godz. 14-15, oraz 4 lutego 2020 r., w godz. 13-15. We wskazanym przez samą skarżącą dniu, w którym miała być dostępna w miejscu zamieszkania, tj. 3 lutego 2020 r., skarżąca złożyła do organu pismo, w którym poinformowała, że nie będzie zarówno w tym czasie, jak również 4 lutego 2020 r., dostępna do celów wywiadu środowiskowego, Jednocześnie zawarła informację, że o czasie swojej dostępności poinformuje organ na piśmie. Skarżąca kilkukrotnie podawała nowy termin, w którym będzie dostępna dla celów przeprowadzenia wywiadu, po czym informowała, że jednak nie będzie jej w tym dniu w miejscu zamieszkania.
W ocenie Sądu I instancji, z powyższego opisu wynika, że organ podjął właściwe, niezbędne kroki w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a to postawa skarżącej uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu. Zachowanie skarżącej spełnia przesłanki odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, co w świetle art. 107 ust. 4a u.p.s. stanowiło przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania zasiłku celowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła I. B. wnosząc o jego uchylenie w punkcie I i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie I i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie. Pełnomocnik strony wniósł również o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
I. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 107 ust. 4a i w zw. z art. 106 ust. 4 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca nie wyrażała zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a jednocześnie, że za równoznaczne z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, należy traktować uchylanie się od przeprowadzenia czynności, w sytuacji gdy skarżącej reagującej na każde pismo z MOPR oraz na każdorazowe próby ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie można zarzucić ani odmowy zgody ani uchylania się od poddania się wywiadowi;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 107 ust. 4 u.p.s., poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że składanie przez skarżącą licznych wniosków o udzielenie zasiłków celowych w krótkim czasie na zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z leczeniem, zakupem obuwia i ubrań, nie spełnia kryterium korzystania ze stałych form pomocy społecznej i tym samym utożsamianie przez Sąd stałych form pomocy z zasiłkami stałymi o których mowa w art. 37 u.p.s., w sytuacji gdy skarżąca w rzeczywistości od grudnia 2018 r. regularnie wnioskowała o pomoc, a ostatnie wywiady środowiskowe zostały przeprowadzone w innych postępowaniach z jej wniosku w dniach 27 czerwca 2019 r. oraz 2 października 2019 r. i od tego czasu nie nastąpiła żadna zmiana danych zawartych w wywiadzie, co pozwalało na wydanie decyzji korzystnej dla skarżącej, z uwzględnieniem znanej organowi sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej strony;
II. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), przez błędne ustalenie, że wywiadu środowiskowego nie przeprowadzono z przyczyn wyłącznie leżących po stronie skarżącej i uznanie tychże przyczyn za nieusprawiedliwione, podczas gdy nie doszło w ogóle do ustalenia szczegółowych okoliczności dotyczących nieobecności skarżącej bądź też okoliczności i przyczyn wskazywania przez nią odpowiednich dni i godzin możliwych do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zachowanie skarżącej wobec próby przeprowadzenia wywiadu przez pracowników socjalnych, jako kluczowego materiału dowodowego dla oceny przyznania świadczeń z pomocy społecznej (zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s.), prawidłowo zostało ocenione, przez organy orzekające i Sąd I instancji, jako brak zgody na przeprowadzenie tego wywiadu. O ile bowiem organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela pogląd wyrażony w przywołanym przez Sąd I instancji wyroku NSA z 29 maja 2020 r. I OSK 1966/19, zgodnie z którym brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania.
W analizowanym przypadku skarżąca wskazywała w jakich terminach może zostać przeprowadzony wywiad środowiskowy, jak jednak wynika z akt sprawy, czyniła to z jednodniowym lub maksymalnie dwudniowym wyprzedzeniem, precyzując w jakich godzinach będzie można ją zastać w domu. Działanie takie może pozornie wskazywać zamiar ułatwienia przeprowadzenia wywiadu. Jednakże, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, te działania nie były efektywne i nie zmierzały do faktycznego umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Należy wziąć pod uwagę, że pracownicy socjalni udawali się na wywiad do skarżącej w asyście funkcjonariuszy policji, na co słusznie zwróciły uwagę organy i Sąd pierwszej instancji. Skarżąca, już po wyznaczeniu terminu i po jego upływie informowała organ, że właśnie we wskazanym przez siebie terminie nie była obecna w domu. Nie odpowiadała również na kierowane do niej pisma organu pierwszej instancji. Postawa skarżącej wyrażała się jedynie w podejmowaniu działań pozornych, mających na celu stworzenie wrażenia współpracy z organem. Uwzględniając dodatkowo powszechnie znany fakt dużego obciążenia pracowników socjalnych zadaniami w tym pracą z licznymi klientami, zachowanie skarżącej uznać należy za świadome utrudnianie pracy pracownikom organu pomocy społecznej, uniemożliwiające przeprowadzenie z nią wywiadu środowiskowego ograniczające jednocześnie owym pracownikom czas, jaki mogli poświęcić na pracę z innymi klientami. Zarzuty skarżącej dotyczące niewyjaśnienia przyczyn dla których nie była obecna w domu we wskazanych przez siebie terminach są oczywiście niezasadne. To rzeczą skarżącej było bowiem wyjaśnienie i usprawiedliwienie przyczyn nieobecności.
W świetle powyższych argumentów za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia zarówno art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. art. 107 ust. 4a i w zw. z art. 106 ust. 4 u.p.s.
Analogicznie ocenić należało zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 107 ust. 4 u.p.s. Skarżąca uzasadniając go wywodziła, że Sąd dokonał błędnej wykładni (interpretacji) art. 107 ust. 4 u.p.s. utożsamiając stałe formy pomocy, o których mowa w tym przepisie z zasiłkami stałymi, o których mowa w art. 37 u.p.s.
Zgodnie z art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy.
Odnosząc się do argumentacji skarżącej należy zwrócić uwagę, że ustawa o pomocy społecznej oprócz zasiłków stałych czy celowych przewiduje również inne formy wsparcia takie jak składki na ubezpieczenie zdrowotne, czy społeczne (art. 36 pkt 2 lit. c i d u.p.s), usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia oraz w rodzinnych domach pomocy (art. 36 pkt 2 lit. l u.p.s.), specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania oraz w ośrodkach wsparcia (art. 36 pkt 2 lit. l u.p.s.), mieszkanie chronione (art. 36 pkt 2 lit. n u.p.s.), pobyt i usługi w domu pomocy społecznej(art. 36 pkt 2 lit. o u.p.s.). Odwołanie się przez Sąd pierwszej instancji do zasiłku stałego, jako do stałej formy pomocy uznać więc należy za jedynie przykładowe.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko skarżącej, że w przypadku wystąpienia w krótkim okresie z kilkoma lub kilkunastoma wnioskami o przyznanie zasiłków celowych wystarczające mogłoby być sporządzenie jednego wywiadu (np. w przypadku wystąpienia w jednymi miesiącu z kilkunastoma wnioskami). Jednak w niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła z kilkoma wnioskami w grudniu 2019 r. Ostatni wywiad środowiskowy sporządzony został z udziałem skarżącej w kwietniu 2019 r. Naczelnemu Sądowi Administracyjnego z urzędu znana jest okoliczność, iż wywiad z października 2019 r. sporządzony został telefonicznie z matką skarżącej nie zaś ze skarżącą (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r., I OSK 502/21). W tych okolicznościach konieczna więc była aktualizacja wywiadu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw oddalił ją na podstawie art. 184 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi Skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 P.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI