I OSK 2886/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, potwierdzając, że prawo do niego nie przysługuje jednocześnie z prawem do emerytury, a jego przyznanie jest możliwe dopiero od miesiąca, w którym wypłata emerytury została wstrzymana.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, gdy wnioskodawczyni miała ustalone prawo do emerytury. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał ten wyrok w mocy. Kluczowym zagadnieniem była interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyłącza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu z prawem do emerytury. Sąd uznał, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane dopiero od miesiąca, w którym wypłata emerytury została wstrzymana na wniosek strony, co eliminuje negatywną przesłankę.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Głównym problemem prawnym był zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do emerytury. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, argumentując, że świadczenie powinno być przyznane od daty złożenia wniosku, a nie od daty wstrzymania wypłaty emerytury. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 2/17) oraz własne wyroki, wyjaśnił, że choć art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to możliwe jest dokonanie wyboru świadczenia przez osobę uprawnioną. Wybór ten polega na zawieszeniu prawa do emerytury, co skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty i tym samym eliminuje przeszkodę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, co w tym przypadku oznaczało miesiąc, w którym nastąpiło wstrzymanie wypłaty emerytury, a nie datę pierwotnego wniosku. W związku z tym skarga kasacyjna została oddalona.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje jednocześnie z prawem do emerytury. Świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane dopiero od miesiąca, w którym wypłata emerytury została wstrzymana na wniosek strony, co eliminuje negatywną przesłankę.
Uzasadnienie
Sąd powołuje się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i NSA, które interpretują art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób uwzględniający możliwość wyboru świadczenia przez uprawnionego. Wybór ten wymaga zawieszenia wypłaty emerytury, co usuwa przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo do świadczenia ustala się od miesiąca, w którym nastąpiło wstrzymanie wypłaty emerytury.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (16)
Główne
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 24 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 27 § ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 71 § ust. 1 zdanie drugie
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
u.e.r.f.u.s. art. 103 § ust. 3
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 134 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 134 § ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 8, 9, a także art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.) poprzez błędne przyjęcie, że w stanie faktycznym sprawy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczają możliwość wyboru świadczenia, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. oraz w zw. z odpowiednio stosowanym art. 27 ust. 5 u.ś.r., a także w zw. z art. 32 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji RP) poprzez błędną wykładnię, w wyniku czego Sąd I Instancji błędnie uznał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie od daty wstrzymania wypłaty emerytury, podczas gdy powinno ono nastąpić od daty złożenia wniosku.
Godne uwagi sformułowania
literalna wykładnia cytowanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. niewątpliwie prowadzi więc do wniosku, iż osobom, które mają ustalone prawo do emerytury, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. obecnie jednak linia orzecznicza w tym zakresie uległa zmianie, gdyż nowa linia nie ogranicza się jedynie do wykładni językowej, lecz ma na względzie głównie dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. (wejście w życie wyroku Trybunału) nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. prawo do tegoż świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym strona zaniecha pobierania świadczenia emerytalnego wskutek decyzji organu emerytalnego o wstrzymaniu wypłaty.
Skład orzekający
Karol Kiczka
przewodniczący
Piotr Niczyporuk
sprawozdawca
Dariusz Chaciński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do emerytury oraz momentu przyznawania świadczeń rodzinnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do emerytury i wymaga podjęcia przez stronę aktywnych działań w celu zawieszenia wypłaty emerytury.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu zbiegu świadczeń i interpretacji przepisów, które mogą mieć znaczący wpływ na sytuację finansową wielu osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi.
“Emerytura a świadczenie pielęgnacyjne: Kiedy można pobierać oba świadczenia?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2886/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-12-03 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-11-29 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Dariusz Chaciński Karol Kiczka /przewodniczący/ Piotr Niczyporuk /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane III SA/Kr 1898/22 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-05-12 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 184 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 maja 2023 r., sygn. III SA/Kr 1898/22 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 5 października 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/1150/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjna. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1898/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd I instancji), na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a"), oddalił skargę T. K. (dalej: Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: Kolegium) z 5 października 2022 r., nr SKO.ŚR/4111/1150/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Kwestionując skargą kasacyjną powyższy wyrok w całości, Skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie: I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w stanie faktycznym sprawy przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej: "u.ś.r."), w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., art. 24 ust. 2 u.ś.r., art. 27 ust. 5 u.ś.r., w zakresie wykluczenia możliwości jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń przewidują regulacje oznaczające brak możliwości wyboru przez uprawnionego świadczenia również w przypadku, gdy jedno z tych świadczeń za ten sam okres jest już przyznane wcześniejszą decyzją, co w efekcie doprowadziło do błędnego zastosowania przez Sąd I instancji środka w postaci oddalenia skargi zamiast zastosowania środka w postaci uchylenia decyzji Kolegium w części, tj. w zakresie daty początkowej przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego określonej na dzień 1 czerwca 2022 r. (podczas gdy przyznanie prawa do żądanego świadczenia powinno nastąpić od daty złożenia wniosku inicjującego postępowanie w tym przedmiocie); 2) art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. poprzez oparcie się przez Sąd I instancji na niewyjaśnionym w sposób pełny przez organy administracyjne stanie faktycznym, w zakresie realizacji obowiązków wynikających z przepisów procedury administracyjnej, z pominięciem okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i nieuwzględnienie ich w uzasadnieniu rozstrzygnięcia sprawy, tj. z naruszeniem art. 7, 77, 8, 9, a także art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), w odniesieniu do zaniechania przez organ I instancji obowiązku poinformowania o możliwości złożenia przez Skarżącą wniosku o zawieszenie emerytury i stworzenia w ten sposób realnej możliwości skorzystania z prawa wyboru świadczenia. II. naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. oraz w zw. z odpowiednio stosowanym art. 27 ust. 5 u.ś.r., a także w zw. z art. 32 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich błędną wykładnię, w wyniku czego Sąd I Instancji błędnie uznał, że przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie od daty wstrzymania wypłaty emerytury Skarżącej, tj. od 1 czerwca 2022 r., podczas gdy powinno ono nastąpić od daty złożenia wniosku inicjującego postępowanie w sprawie przedmiotowego świadczenia, pomijając tym samym przepisy konstytucyjne podlegające bezpośredniemu stosowaniu, tj. zasady równości wobec prawa oraz sprawiedliwości społecznej, w ramach czego nie dokonał prokonstycyjnej wykładni przepisów ustawowych. Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie na wypadek uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz rozpoznanie skargi, zgodnie ze sformułowanymi w niej wnioskami. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Na wstępie przypomnieć należy, że na skutek wniosku Skarżącej - Prezydent Miasta [...] (dalej: Prezydent) decyzją z 22 grudnia 2021 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że nie został spełniony wymóg wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia od daty powstania niepełnosprawności. Ponadto Prezydent podał, że Skarżąca nie zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej, a tylko ją zawiesiła, a nadto uprawniona jest do pobierania emerytury. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca, wskazując, że zawiesi prawo do emerytury od momentu przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium rozpatrując powyższe odwołanie decyzją z 11 maja 2022 r. uchyliło ww. decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Prezydent rozpatrując sprawę decyzją z 2 sierpnia 2022 r. nr SO-04.8252.452.2021-2/22 ponownie odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powodem negatywnego dla strony rozstrzygnięcia było niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto Prezydent stwierdził, że wstrzymanie emerytury nie powoduje ustania przesłanki negatywnej, bowiem w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Na skutek odwołania Skarżącej, decyzją z 13 października 2022 r. Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło merytorycznie w ten sposób, że przyznało Skarżącej od 1 czerwca 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r. kwotę 2119 zł miesięcznie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym bratem. Przyznanie ww. świadczenia do 30 kwietnia 2023 r. wynikało natomiast z faktu, że orzeczenie o niepełnosprawności brata Skarżącej wydana czasowo do ww. daty. W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając zarówno naruszenie prawa procesowego, jak i prawa materialnego, a spór, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie, dotyczył wyłącznie daty, od której powinno być przyznane Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawny bratem, albowiem Skarżąca w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone prawo do emerytury. Zachodziła, zatem w stosunku do niej negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W związku ze zbiegiem prawa do tegoż świadczenia z prawem do świadczenia emerytalnego Kolegium prawo to przyznało od początku miesiąca, w którym Skarżącej zawieszono wypłatę emerytury, co w okolicznościach niniejszej sprawy nastąpiło od czerwca 2022 r. Stanowisko to zostało zaakceptowane zaskarżonym wyrokiem. Skarżąca natomiast uważa, że świadczenie pielęgnacyjne winno zostać jej przyznane od daty złożenia wniosku inicjującego postępowanie w sprawie (30 września 2021 r.). Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Literalna wykładnia cytowanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. niewątpliwie prowadzi więc do wniosku, iż osobom, które mają ustalone prawo do emerytury, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak też przepis ten początkowo interpretowano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Obecnie jednak linia orzecznicza w tym zakresie uległa zmianie, gdyż nowa linia nie ogranicza się jedynie do wykładni językowej, lecz ma na względzie głównie dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się bowiem, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do niedopuszczalnego i niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, w sytuacji, gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17 - Dz. U. z 2019 r. poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. stwierdzono, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II). W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął zaś, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Mając powyższe na względzie, zgodzić się należy z Sądem I instancji, że interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygnaturze akt SK 2/17 nie pozwala jednak na równoczesne pobieranie świadczenia emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1623/21 (cyt.): "stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. (wejście w życie wyroku Trybunału) nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego" (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Aktualnie w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie zaś do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Moment, od którego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych oznacza początek miesiąca, w którym spełnione zostały wszystkie przesłanki pozytywne, a jednocześnie nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zawieszenie prawa do świadczenia emerytalno-rentowego skutkuje wstrzymaniem jego wypłaty i eliminuje negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to prawo do tegoż świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym strona zaniecha pobierania świadczenia emerytalnego wskutek decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty. Należy uznać, iż wówczas wpłynął do organu wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, o którym mowa w art. 24 ust. 2 u.ś.r., bowiem w tym momencie usunięta została ostatnia przesłanka tamująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 209/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1590/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1586/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1970/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2312/21 – źródło CBOSA). Jednocześnie strona nie może żądać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres sprzed daty zawieszenia wypłaty emerytury lub renty i to bez względu na powody wcześniejszego niewstrzymania jej pobierania. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. jakkolwiek ma procesowy charakter, to reguluje także materialne prawo strony, określając m.in. moment początkowy prawa do świadczeń rodzinnych. W sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń emerytalno-rentowych, okoliczności i przyczyny wcześniejszego niezłożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, w tym także ewentualny brak winy strony w tym zakresie, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 642/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2021 r., sygn. akt I OSK 207/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1315/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2312/21 - źródło CBOSA). Z powyższych względów okoliczność, że Skarżąca została poinformowana o możliwości zawieszenia prawa do emerytury dopiero wskutek uchylenia przez Kolegium pierwotnej decyzji Prezydenta z 22 grudnia 2021 r., pozostawała bez wpływu na określenie daty początkowej należnego Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już bowiem wyżej wskazano, dopiero zawieszenie prawa do emerytury eliminowało negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i umożliwiało przyznanie świadczenia. Prawo do tegoż świadczenia, ustala się zaś począwszy od miesiąca, w którym strona zaniecha pobierania świadczenia emerytalnego wskutek decyzji organu emerytalnego o wstrzymaniu wypłaty. Niezasadne jest zatem upatrywanie w okolicznościach niniejszej sprawy naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. oraz w zw. z odpowiednio stosowanym art. 27 ust. 5 u.ś.r., a także w zw. z art. 32 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nie można było również podzielić skuteczności zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 8, 9, a także art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro 30 września 2021 r. (data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) Skarżąca pobierała świadczenie emerytalne, to nie było prawnie możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od początku miesiąca, w którym wpłynął wniosek w tym przedmiocie, czyli od września 2021 r. W tym zakresie Sąd I instancji słusznie uznał, jak Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje Skarżącej od 1 czerwca 2022 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał wypłatę emerytury. Z tych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI