I OSK 797/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-23
NSAAdministracyjneŚredniansa
pomoc społecznazasiłek celowyzdarzenie losoweuznanie administracyjneprawo administracyjneNSAskarga kasacyjnafinanse publicznepotrzeby życiowe

Podsumowanie

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą przyznania zasiłku celowego, uznając, że organy prawidłowo zastosowały uznanie administracyjne i nie naruszyły przepisów prawa.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie wydatków związanych ze zdarzeniem losowym (utrata opału). Skarżąca kwestionowała wysokość przyznanej pomocy, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za nieuzasadnioną, podkreślając, że pomoc społeczna ma charakter uzupełniający, a organy dysponują ograniczonymi środkami i stosują uznanie administracyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie przyznania zasiłku celowego. Sprawa dotyczyła osoby samotnie gospodarującej, w wieku emerytalnym, która poniosła straty w wyniku zdarzenia losowego (pożar budynku gospodarczego z opałem). Organy przyznały zasiłek celowy w kwocie 1000 zł na kontener i 500 zł na opał, uznając te kwoty za wystarczające w kontekście ograniczeń budżetowych i uznania administracyjnego. Skarżąca kwestionowała wysokość przyznanej pomocy, zarzucając naruszenie art. 40 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów postępowania. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że pomoc społeczna ma charakter uzupełniający i doraźny, a organy mają obowiązek rozważać potrzeby na tle możliwości finansowych i potrzeb innych osób. Sąd podkreślił, że przyznanie zasiłku celowego mieści się w ramach uznania administracyjnego, a skarżąca nie należała do kategorii osób o szczególnie trudnej sytuacji życiowej, uzasadniającej przyznanie świadczenia w wyższej wysokości. NSA zwrócił również uwagę na formalne braki skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, przyznanie zasiłku celowego mieści się w ramach uznania administracyjnego organu, który musi uwzględnić ograniczone środki finansowe i potrzeby innych osób.

Uzasadnienie

Pomoc społeczna ma charakter uzupełniający. Organy dysponują ograniczonymi środkami i muszą je rozdzielać, uwzględniając różne potrzeby. Uznanie administracyjne pozwala na elastyczne kształtowanie wysokości świadczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (4)

Główne

u.p.s. art. 40 § 1 i 3

Ustawa o pomocy społecznej

Zasiłek celowy w sytuacji zdarzenia losowego może być przyznany niezależnie od dochodu i nie podlegać zwrotowi, a jego wysokość mieści się w ramach uznania administracyjnego.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, uzasadnia uchylenie decyzji.

k.p.a. art. 7, 77 i 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Konstytucja RP art. 216 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Środki finansowe na cele publiczne są gromadzone i wydatkowane w sposób określony w ustawie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy prawidłowo zastosowały uznanie administracyjne w zakresie wysokości zasiłku celowego. Pomoc społeczna ma charakter uzupełniający i doraźny. Organy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi i muszą je rozdzielać. Skarżąca nie należała do kategorii osób o szczególnie trudnej sytuacji życiowej uzasadniającej przyznanie świadczenia w wyższej wysokości. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy i zastosował przepisy prawa.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 40 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że przyznana kwota jest adekwatna do sytuacji skarżącej. Naruszenie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że organ nie wyjaśnił stanu faktycznego i dokonał wybiórczej analizy dowodów.

Godne uwagi sformułowania

pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. działalność pomocy społecznej ma charakter uzupełniający i doraźny względem możliwości i uprawnień własnych osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. organy udzielające pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. nie można zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. ustawodawca w podstawie prawnej udzielania zasiłku celowego uformował uznanie administracyjne.

Skład orzekający

Piotr Niczyporuk

przewodniczący

Karol Kiczka

sprawozdawca

Joanna Skiba

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uznania administracyjnego w sprawach świadczeń z pomocy społecznej, zwłaszcza w kontekście zdarzeń losowych i ograniczonych środków finansowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i stosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej. Nacisk na uznanie administracyjne może ograniczać możliwość kwestionowania wysokości świadczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje praktyczne zastosowanie uznania administracyjnego w pomocy społecznej i ograniczenia budżetowe, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i socjalnym.

Czy państwo zawsze musi pokryć straty po zdarzeniu losowym? NSA wyjaśnia granice uznania administracyjnego w pomocy społecznej.

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I OSK 797/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 80/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-06-03
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 40 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 80/22 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 listopada 2021 r. nr KOA/4504/Op/21 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 80/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 listopada 2021 r. nr KOA/4504/Op/21 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Czosnów z dnia 26 października 2021 r. nr 5105/5/2021 orzekającą o przyznaniu: 1. zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 1000 zł na dofinansowanie do zakupu kontenera na opał; 2. zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 500 zł na dofinansowanie do zakupu ogrzewania, w tym opału.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza trudną sytuację finansową skarżącej, jednak organ ma obowiązek rozważyć ją na tle sytuacji innych osób potrzebujących pomocy społecznej. Organ bezpośrednio zajmujący się rozdziałem środków z tytułu pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego z jednej strony, a z drugiej w możliwościach finansowych, pozwalających na zaspokojenie tych potrzeb. Z uwagi na sytuację zdrowotną i finansową organ I instancji, oceniając sytuację wnioskodawczyni jako trudną - przyznał pomoc we wnioskowanej formie i w wysokości jaką uznał za uzasadnioną i możliwą do zrealizowania.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożyła [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu organy dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy nie budzi wątpliwości i w pełni uzasadniał wydanie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Poza sporem jest to, że [...] jest osobą samotnie gospodarującą (nie nieposiadająca własnej rodziny), w wieku emerytalnym (69 lat). Zamieszkuje w jednym budynku z siostrą pobierającą świadczenie emerytalne. Żyje w skromnych warunkach i ma niskie dochody. Mając na uwadze te okoliczności organ pomocy społecznej właściwie zrealizował swą funkcję wspierającą [...] i przyznał jej pomoc finansową we wskazanych w decyzji wartościach. Skarżąca winna mieć jednak na uwadze, że organy udzielające pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. Posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 40 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że przyznanie skarżącej kwoty 1.000,00 zł na dofinansowanie zakupu kontenera na opał oraz kwoty 500 zł na dofinansowanie zakupu opału stanowi gwarancję zapewnienia skarżącej warunków umożliwiających normalne funkcjonowanie oraz jest adekwatne do jej sytuacji i przedstawionych przez nią okoliczności,
2) naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie, tj.:
a) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wniesionej przez skarżącą, mimo, że Sąd I instancji powinien uchylić zaskarżoną decyzję, albowiem organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a ponadto przy jej wydawaniu dokonano wybiórczej i wybitnie tendencyjnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przeprowadzonej wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.
Wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie skargi i zmianę uprzedniej decyzji organu przez przyznanie skarżącej zasiłku celowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji organu oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zrzeczono się rozprawy oraz wniesiono o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie pokrytych w całości ani w części.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów środka odwoławczego.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Na wstępnie realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej należy przypomnieć, że przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym ż polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywanego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862).
Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 612–620).
Wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy, przychylając się do stanowiska, że nie każde nieprawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. dyskwalifikuje skargę kasacyjną (zob. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. Tytułem przykładów ilustrujących wzmiankowane wyżej mankamenty skargi kasacyjnej można przywołać następujące istotne niestaranności.
Środek odwoławczy w ramach naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) w zarzucie nr 2 wskazuje w szczególności na naruszenie art. 77 k.p.a., pomijając okoliczność, że odnośna jednostka redakcyjna (art. 77 k.p.a.) obejmuje cztery różnej treści jurydycznej paragrafy (§). Jednocześnie należy zauważyć, że Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera jednostki redakcyjnej "(...) art. 145 § 1 lit. c (...)" jak stanowi tekst skargi kasacyjnej, tylko obejmuje w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej – co wskazywano wyżej – nie jest m. in. uprawniony do formułowania czy doprecyzowywania (konkretyzowania) zarzutów kasacyjnych. Przykładowo przywołane niedociągnięcia (nieprawidłowość) są niewątpliwie mankamentami (usterkami) środka odwoławczego ewidentnie obniżającymi jego skuteczność.
Na gruncie rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy prawnomaterialną podstawę kontrolowanego uprzednio przez Sąd wojewódzki indywidualnego aktu administracyjnego tj. zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. - dalej jako: "ustawa o pomocy społecznej", "u.p.s."), która należy do obszaru prawa administracyjnego (por. Z. Duniewska, Prawo administracyjne – wprowadzenie, [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 1, Instytucje prawa administracyjnego, pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2010, s. 63–192).
Kontrolą Sądu I instancji objęto ostateczną decyzję organu (Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Warszawie) z dnia 22 listopada 2021 r. nr KOA/4504/Op/21, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Czosnów z dnia 26 października 2021 r. nr 5105/5/2021 orzekającą o przyznaniu: 1. zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 1000 zł na dofinansowanie do zakupu kontenera na opał; 2. zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 500 zł na dofinansowanie do zakupu ogrzewania, w tym opału.
W okolicznościach sprawy spór koncentruje się wokół kwestii wysokości (kwot) zasiłków celowych przyznanej skarżącej kasacyjnie, przez organy na podstawie ustawy o pomocy społecznej, co zaakceptował Sąd wojewódzki, a środek odwoławczy kwestionuje w ramach sformułowanych zarzutów kasacyjnych.
Należy pamiętać w związku z zaistniałym zagadnieniem spornym o jednoznacznym stanowisku ustrojodawcy, że środki finansowe na cele publiczne są gromadzone i wydatkowane w sposób określony w ustawie (art. 216 ust. 1 Konstytucji RP; zob. M. Mazurkiewicz, Komentarz, [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 r. Pod red. J. Bocia, Wrocław 1998, s. 317–318).
W ramach realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej należy podzielić pogląd przyjęty w zaskarżonym wyroku, że według zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tym samym działalność pomocy społecznej ma charakter uzupełniający i doraźny względem możliwości i uprawnień własnych osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jedynie wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Według art. 3 ust. 4 ups potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (por. J. Boć /red./, Prawo administracyjne, Wrocław 2010, s. 361).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny nie budzi wątpliwości, że podstawę prawną przyznania zasiłku celowego stanowi art. 40 ust. 1 i 3 u.p.s. Z przepisów tych wynika, że zasiłek celowy w sytuacji wystąpienia zdarzenia losowego może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego, niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. W odniesieniu do przywoływanych wyżej regulacji prawnych godzi się zwrócić uwagę, że ustawodawca w podstawie prawnej udzielania zasiłku celowego uformował uznanie administracyjne (por. M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej w administracji publicznej, [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 1, Instytucje prawa administracyjnego, pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2010, s. 217–303).
Poza sporem jest to, że skarżąca kasacyjnie jest osobą samotnie gospodarującą, w wieku emerytalnym (69 lat). Zamieszkuje w jednym budynku z siostrą pobierającą świadczenie emerytalne. Żyje w skromnych warunkach i ma niskie dochody (emerytura rolnicza w wysokości 318,66 zł miesięcznie oraz dochód, zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. z 1 ha przeliczeniowego: 308 zł x 1,2048 ha = 371 zł). Deklaruje, że jest chora, ale się nie leczy.
W świetle wskazywanych wyżej regulacji prawnych kształtujących zasady udzielania pomocy społecznej jak i szczegółowe warunki udzielania zasiłku celowego na zaspokojenie wydatków wynikłych ze zdarzenia losowego (pożaru mającego miejsce 13 października 2021 r., w wyniku którego doszło do całkowitego spalenia drewnianego budynku gospodarczego, gdzie składowany był materiał opałowy na sezon grzewczy i podręczne narzędzia) Sąd wojewódzki zasadnie uznał, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 26 października 2021 r. nie narusza prawa.
Zauważyć bowiem trzeba, że przywoływany już art. 40 ust. 1 u.p.s. nie precyzuje w jakiej wysokości taki zasiłek winien być udzielony. Z użytego w art. 40 ust. 1 i 3 u.p.s. zwrotu "zasiłek (...) może być przyznany" wynika, że decyzja w zakresie tego rodzaju pomocy społecznej jest podejmowana przez organ administracyjny w ramach – uwypuklanego uprzednio – uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w judykaturze i akcentowanym piśmiennictwie powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w oczekiwanej wysokości, jak prawidłowo ustalił Sąd wojewódzki (zob. odpowiednio: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2023 r. sygn. akt. III FSK 1128/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie można podważyć stanowiska wyroku, że organy udzielające pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. Posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Organy pomocy społecznej muszą w pierwszej kolejności zabezpieczyć potrzeby najbardziej potrzebującym, w szczególności rodzinom i osobom, w których występują takie problemy jak: niepełnosprawność, ciężka i długotrwała choroba, sieroctwo, nieporadność życiowa, ubóstwo w rodzinach wielodzietnych i niepełnych, które dodatkowo dotyka, np. brak jakiegokolwiek źródła dochodu, przemoc w rodzinie, alkoholizm, narkomania. Skarżąca kasacyjnie nie należy do tej kategorii osób zatem przyznana jej pomoc stanowi pewien kompromis między sytuacją majątkową skarżącej, a możliwościami organu pomocy społecznej, co szczegółowo przedstawia w zaskarżonym orzeczeniu Sąd wojewódzki.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zostało w rozpoznawanej sprawie naruszone prawo materialne, do którego odwołuje się skarga kasacyjna jak i uznanie administracyjne.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, niezalenie od wskazanych wyżej mankamentów w zakresie sformułowania zarzutów środka odwoławczego, nie zostały także naruszone przepisy postępowania. Nie można zaskarżonemu wyrokowi postawić zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i nast. k.p.a. Naruszenie przez Sąd wojewódzki powołanych przepisów mogłoby mieć miejsce wówczas, gdyby dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd I instancji nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej. Z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wynika bowiem, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd I instancji środka przewidzianego w powołanym przepisie. W niniejszej sprawie nie można Sądowi I instancji postawić skutecznie tego zarzutu, gdyż nie dopuścił się naruszenia, które miałoby wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.
Sąd I instancji zasadnie uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. Nie sposób więc kwestionować ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie. Postawione zarzuty zmierzały natomiast do wykazania, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy dotyczących przyznania – w ramach uznania administracyjnego – pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych, zaś Sąd I instancji takie postępowanie organu zaakceptował. Z zarzutem tym nie można się jednak zgodzić.
Należy podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla załatwienia sprawy administracyjnej. W niniejszej sprawie organ odwoławczy przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił i przeanalizował wszystkie te okoliczności, które były niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto w sposób wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, co prawodłowo zaaprobował Sąd wojewódzki.
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.
Odnosząc się natomiast do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę