I OSK 222/05

I OSK 222/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-02-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janina Antosiewicz /przewodniczący/
Małgorzata Borowiec /sprawozdawca/
Wojciech Chróścielewski
Symbol z opisem
6197 Służba Celna
Hasła tematyczne
Służba celna
Sygn. powiązane
III SA/Lu 618/04 - Wyrok WSA w Lublinie z 2004-12-02
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 156 poz 1641
art. 25 ust. 1 pkt 8a
Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz, Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Wojciech Chróścielewski, Protokolant Joanna Szcześniak, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Arkadiusza U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 618/04 w sprawie ze skargi Arkadiusza U. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 3 października 2003 r. (...) w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od Arkadiusza U. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w B. kwotę w wysokości 135 zł /sto trzydzieści pięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2004 r. oddalił skargę Arkadiusza U. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 3 października 2003 r. w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał m.in., iż Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia 3 października 2003 r. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071/ w związku z art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./, po ponownym rozpatrzeniu sprawy dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 25 września 2003 r. w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej Arkadiusza U., zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że decyzją z dnia 25 września 2003 r. skarżący Arkadiusz U. został zwolniony ze służby celnej w Izbie Celnej w B.: Urząd Celny w B. na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w związku z tym, iż w dniu 31 grudnia 2002 r. Prokuratura Rejonowa w B. skierowała przeciwko Arkadiuszowi U. do Sądu Rejonowego w B. akt oskarżenia w sprawie (...) o przestępstwo z art. 271 par. 1 i par. 3 Kodeksu karnego, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.
`W dniu 1 października 2003 r. Arkadiusz U. złożył wniosek do Dyrektora Izby Celnej B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucił, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r., natomiast akt oskarżenia w przedmiotowej sprawie został skierowany do sądu w dniu 31 grudnia 2002 r., a więc przed wejściem w życie powyższego przepisu. Zdaniem Arkadiusza U., przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a stoi w zasadniczej sprzeczności z brzmieniem art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie potwierdzona prawomocnym wyrokiem.
Odpowiadając na zarzuty wnioskodawcy, Dyrektor Izby Celnej w B. stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt 8a powyższej ustawy o Służbie Celnej, będący podstawą przedmiotowego zwolnienia ze służby celnej wprowadzony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 lipca 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ zaczął obowiązywać w dniu 10 sierpnia 2003 r. i jak wynika z jego treści, ma on charakter obligatoryjny, tak więc nie zależy od uznania organu. Decyzja, której dotyczy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, została wydana w dniu 25 września 2003 r., a więc po wejściu w życie przedmiotowej nowelizacji.
Ustawa o Służbie Celnej ma zapewnić zgodną z prawem realizację polityki celnej państwa. Doniosłość zadań postawionych przed służbą celną sprawia, że ich realizację można powierzyć wyłącznie osobom, które spełniają kryteria określone w art. 2 ustawy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Arkadiusza U. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
1. naruszenie art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie za podstawę prawną wydanej decyzji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który jest niezgodny z Konstytucją,
2. naruszenie art. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, poprzez zastosowanie dyspozycji art. 25 ust. 1 pkt 8a do stanu faktycznego zaistniałego przed wejściem w życie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej,
3. naruszenie art. 27 w związku z art. 26 ustawy o Służbie Celnej wobec niezastosowania procedury przewidzianej w tym przepisie, w przypadku wydania decyzji, której podstawą jest zarzut utraty zaufania do funkcjonariusza służby celnej,
4. naruszenie art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uzasadnienie decyzji wydanej na wskutek ponownego rozpatrzenia decyzji nowymi zarzutami nieprzedstawionymi w pierwotnej decyzji oraz
5. naruszenie art. 108 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak faktycznego uzasadnienia postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności wydanego w pierwotnej decyzji Dyrektora Izby Celnej w B.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpatrując skargę na podstawie art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ stwierdził, że skarga nie jest zasadna, a zatem podlega oddaleniu.
Sąd wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 października 2004 r. K 1/04 /Dz.U. nr 236 poz. 2371/ orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej między innymi przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a – jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Trybunał podkreślił, iż zasadniczą rolą wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji zasady domniemania niewinności, jest stworzenie podejrzanemu lub oskarżonemu konkretnych gwarancji w toku procesu karnego. Zasada ta nie może być traktowana tak szeroko, by uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Zdaniem Trybunału, konstytucyjna zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego.
Zdaniem Trybunału, status prawny celników wyróżnia się na tle innych służb mundurowych, specyfika ich pracy uzasadnia dopuszczalność wprowadzenia bardziej rygorystycznych wymogów zatrudniania również z uwagi na to, że powszechnie znane są ryzyka towarzyszące wykonywaniu Służby Celnej oraz ich skala, w szczególności wywierana na celników presja korupcyjna oraz częstotliwość stykania się ze środowiskami przestępczymi.
Działania służby celnej kształtują autorytet państwa, stąd wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki postępowania jej funkcjonariuszy. Kwestionowane przepisy są zatem usprawiedliwione i nie naruszają konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa /art. 32 Konstytucji/.
W sprawie jest bezsporne, że wobec skarżącego Arkadiusza U., będącego funkcjonariuszem celnym, został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo z art. 271 par. 1 i 3 Kodeksu karnego, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./, funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa z oskarżenia publicznego.
Odnosząc się do podniesionego w skardze oraz rozwiniętego w piśmie procesowym z dnia 10 listopada 2004 r. zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją zasady lex retro non agit, Sąd nie podzielił zastrzeżeń skarżącego w zakresie retroaktywnego działania przedmiotowej nowelizacji.
Intertemporalny przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, zgodnie z którym "postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych", dotyczy przepisów o charakterze proceduralnym, a nie przepisu prawa materialnego, jakim jest przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a.
Wnioskować stąd należy, że w przypadku przepisów materialnych ustawodawca przyjął zasadę bezpośredniego stosowania nowych przepisów, zastosowawszy przy tym trzydziestodniowe vacatio legis.
Postępowanie w sprawie zwolnienia funkcjonariusza ze służby, zostało wszczęte i zakończone w okresie obowiązywania nowelizacji, decyzja wywołała skutek z dniem jej doręczenia, a wydanie decyzji było poprzedzone stwierdzeniem skierowania do sądu aktu oskarżenia w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.
Skutek w postaci zwolnienia ze służby nie działa więc wstecz, nastąpił dopiero po wejściu w życie ustawy i nie dotyczy okresu wcześniejszego. Okoliczność uzasadniająca decyzję /postawienie w stan oskarżenia/ istniała w dacie wydania rozstrzygnięcia. O działaniu prawa wstecz można by zasadnie twierdzić dopiero wówczas, gdyby zwolnienie ze służby nastąpiło z datą wcześniejszą niż wejście w życie nowelizacji, na przykład z poprzedzającą ją chwilą wniesienia aktu oskarżenia do sądu, bądź gdyby podstawa zwolnienia /postawienie w stan oskarżenia/ nie istniała już w dacie wejścia w życie nowelizacji /na przykład na skutek uprzedniego umorzenia postępowania karnego, wydania wyroku uniewinniającego lub wydania innego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie karne/.
Powyższy pogląd zgodny jest ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 22 sierpnia 1990 r. /K 7/90 - OTK 1990 poz. 5/, w myśl którego przy ustalaniu następstw prawnych zdarzeń, które miały miejsce pod rządami dawnych norm prawnych, ale występują w okresie, gdy nowa norma prawna weszła w życie, należy następstwa te określać na podstawie dawnych norm, ale jedynie do czasu wejścia w życie norm nowych. Art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, stosowany jest wprawdzie do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie nowelizacji, jednakże nie zmienia sytuacji prawnej adresata z mocą wsteczną.
Oceniając podniesiony przez skarżącego w piśmie z dnia 10 listopada 2004 r. zarzut naruszenia zasady ochrony praw nabytych Sąd stwierdził, że stosunek mianowania do Służby Celnej nie jest niezmienny, a przepisy regulujące jego treść i przebieg nie gwarantują jego stabilności i niezmienności w czasie; treść owego stosunku może ulec w czasie zarówno polepszeniu, jak i pogorszeniu. Na jego treść składają się nie tylko uprawnienia, ale przede wszystkim obowiązki. Sąd podzielił pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w wyroku z dnia 7 maja 2001 r. /K 19/00 - Dz.U. nr 43 poz. 489/, zgodnie z którym w sytuacji, gdy przepisy nie gwarantują stabilności danego stosunku prawnego nie można twierdzić, że wydanie przepisu prowadzącego do przedterminowego zakończenia danego stosunku narusza zasadę ochrony praw nabytych, a ogólna zasada państwa prawnego i wynikające z niej zasady chroniące bezpieczeństwo prawne, zaufanie do państwa i prawa oraz prawa nabyte, nie oznacza generalnego zakazu zmiany obowiązujących przepisów. Wymienionych zasad nie można rozumieć jako nakazu niezmienności prawa i zakazu ingerencji ustawodawcy w stosunki prawne rozciągnięte w czasie.
Ustawodawca w związku z rozwojem gospodarczym oraz zmianą stosunków społecznych, ma prawo dokonywać oceny funkcjonujących w Państwie rozwiązań legislacyjnych i wprowadzać rozwiązania, które z punktu widzenia praw obywateli są trafniejsze i lepiej odpowiadają założeniom Konstytucji.
Tym samym nie można podzielić zastrzeżeń skarżącego w zakresie zgodności podstawy prawnej kwestionowanych decyzji z porządkiem konstytucyjnym Rzeczypospolitej Polskiej.
Przytoczona przez skarżącego argumentacja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wyrażona w wyrokach z dnia 4 lutego 2004 r. i z dnia 11 lutego 2004 r. /SA/Rz 1837/03, SA/Rz 1876/03/ nie może zostać uwzględniona z uwagi na to, że wydane zostały one w odmiennych stanach faktycznych dotyczących okoliczności zastosowania wobec funkcjonariusza celnego tymczasowego aresztowania jako obligatoryjnej przesłanki zwolnienia ze Służby Celnej, przy czym w owych stanach faktycznych, zwolnienie z tymczasowego aresztowania nastąpiło przed dniem wejścia w życie nowelizacji z dnia 23 kwietnia 2003 r.
Odnosząc się do zarzutu uchybienia przepisom art. 27 w związku z art. 26 ustawy o Służbie Celnej, Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie wymóg doręczenia funkcjonariuszowi celnemu zawiadomienia o zwolnieniu ze służby ze stosownym wyprzedzeniem nie ma zastosowania do art. 25 ust. 1 pkt 8a, lecz do wypadków, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 9 i 11 oraz w art. 26 ustawy.
`Badając legalność wydanej przez organ administracji publicznej decyzji w świetle art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego, którego naruszenie zarzucił skarżący, Sąd uznał, że Dyrektor Izby Celnej w decyzji z dnia 2 października 2003 r. nie dokonał modyfikacji zakresu rozstrzyganej sprawy, natomiast rozpatrując ponownie sprawę oraz odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uszczegółowił argumentację zawartą w decyzji z dnia 27 sierpnia 2003 r.
Tym samym, zarzuty skarżącego w tym zakresie nie zasługiwały na uwzględnienie.
Sąd stwierdził, że na dzień 2 października 2003 r. tj. na dzień wydania decyzji w następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o zwolnieniu ze służby było zbędne. Zgodnie z treścią obowiązującego od dnia 1 września 2003 r. art. 81 ust. 1a ustawy o Służbie Celnej, decyzja o zwolnieniu ze służby podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa, z chwilą jej doręczenia stronie, zatem w zaskarżonej decyzji organ ponownie rozpatrujący nie miał obowiązku uzasadniania nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Przepis ten /art. 81 ust. 1a/ dodany został przez art. 24 pkt 11 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych.
Jeżeli decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy, organ nie jest zobowiązany do faktycznego uzasadnienia jej natychmiastowej wykonalności.
Nie stwierdzając zatem uchybień postępowania mających wpływ na wynik postępowania, ani nieprawidłowej interpretacji norm prawa materialnego, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, skargę oddalono.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Arkadiusz U., reprezentowany przez radcę prawnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez:
a/ błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /t.j. Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641/ w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, polegającą na przyjęciu, że przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, gdy akt oskarżenia o umyślne popełnienie przez funkcjonariusza celnego przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego został wniesiony przed dniem 10 sierpnia 2003 r. /dzień wejścia w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r./
b/ błędną wykładnię art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ polegającą na przyjęciu, że z przepisu tego wynika, iż do sytuacji, w których akt oskarżenia o umyślne popełnienie przez funkcjonariusza celnego przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego został wniesiony przed dniem wejścia w życie tej ustawy, znajduje zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z dnia 23 kwietnia 2003 r., co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z dnia 23 kwietnia 2003 r. w niniejszej sprawie i oddalenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 25 września 2003 r., mocą której skarżący został zwolniony ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, podczas gdy akt oskarżenia wobec skarżącego o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego został wniesiony w dniu 31 grudnia 2002 r. tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r.
Wskazując na powyższą podstawę, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 3 października 2003 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia 25 września 2003 r. o zwolnieniu skarżącego ze służby.
W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej, pełnomocnik skarżącego podniósł m.in., iż zastosowanie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, jako podstawy zwolnienia skarżącego ze Służby Celnej w sytuacji, gdy akt oskarżenia przeciwko niemu został wniesiony przed dniem wprowadzenia powołanego przepisu do obowiązującego porządku prawnego, stanowi naruszenie zakazu działania prawa wstecz. Zasada lex retro non agit ma swoje umocowanie konstytucyjne. Wprawdzie żaden przepis Konstytucji RP nie wyraża wprost tej zasady, jednakże Trybunał Konstytucyjny jej obowiązywanie w polskim systemie prawnym wywiódł z zawartej w art. 2 Konstytucji RP formuły demokratycznego państwa prawa, co następnie potwierdził w swoim orzecznictwie m.in. wyrok TK z dnia 29 stycznia 1992 r. K 15/91 - OTK 1992 nr 1 poz. 8.
W ocenie skarżącego, naruszeniem zakazu retrospektywnego działania prawa – w świetle poglądów Trybunału Konstytucyjnego - jest zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który uzyskał moc obowiązującą w dniu 10 sierpnia 2003 r. - do zdarzenia, jakim było wniesienie aktu oskarżenia przeciwko skarżącemu, które to zdarzenie miało miejsce przed dniem 10 sierpnia 2003 r. tj. w dniu 31 grudnia 2002 r., w którym nie obowiązywały przepisy, które z tym zdarzeniem wiązałyby skutki prawne /obligatoryjne zwolnienie ze służby/, przewidziane od dnia 10 sierpnia 2003 r. w przepisie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej.
Przedstawiony pogląd skarżącego znajduje oparcie w stanowisku, które zostało wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z dnia 29 stycznia 1992 r. K 15/91.
Zdaniem skarżącego, przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie w stosunku do aktów oskarżenia wniesionych po wejściu w życie tego przepisu.
Skarżący wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie opowiedział się za zasadą bezpośredniego działania ustawy nowej. Stanowisko to nie jest jednak prawidłowe, Sąd ten stwierdził, że "w przypadku przepisów materialnych ustawodawca przyjął zasadę bezpośredniego stosowania nowych przepisów". Sąd wywodzi ten pogląd z treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, którego wykładnia skłania Sąd do wniosku, że wskazany przepis "dotyczy przepisów o charakterze proceduralnym, a nie przepisu prawa materialnego, jakim jest przepis art. 25 ust. 1. pkt 8a.
Jak można sądzić, do konkluzji takiej doprowadziło Sąd rozumowanie "a contrario" z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej. Skarżący uważa, iż z samego faktu, że w sprawach proceduralnych – jak stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – ustawodawca nakazuje stosować przepisy dotychczasowe, nie można wysnuć wniosku, że do określenia prawa materialnego, /dawne albo nowe/ należy stosować zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej.
Rozumowanie a contrario a przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, nie jest właściwym sposobem ustalania, jaka zasada prawa międzyczasowego powinna mieć zastosowanie w związku ze zm. przepisów materialnoprawnych. Rozumowanie to pozwala bowiem stwierdzić tylko tyle, że w odniesieniu do prawa materialnego w danym przepisie ustawodawca nie wyraził żadnej zasady intertemporalnej.
Skarżący podkreślił, iż niezależnie od tego, czy przyjmie się stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, że art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. dotyczy przepisów proceduralnych i prawa materialnego, czy też uznaje się argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, że przepis ten nie dotyczy prawa materialnego, konsekwencje – w zakresie określenia właściwej dla prawa materialnego reguły międzyczasowej będą w istocie te same – zastosowanie powinna znaleźć zasada dalszego stosowania ustawy dawnej.
Pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odpowiedzi podniósł, iż jego zdaniem podstawą skargi kasacyjnej mogło być ewentualnie niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego nie zaś jego błędna wykładnia.
Wątpliwość nasuwa zakwalifikowanie przez skarżącego przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej do przepisów prawa materialnego.
Ponadto wskazał, iż ten przepis nie miał w sprawie zastosowania, gdyż postępowanie administracyjne dotyczące zwolnienia skarżącego ze służby zostało wszczęte po wejściu w życie przepisów nowelizujących ustawę o Służbie Celnej.
Zarzucił także, iż istotnym uchybieniem skargi kasacyjnej jest wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności decyzji organów celnych obu instancji bez wskazania w oparciu o jakie przepisy, jakiej ustawy powinna nastąpić stwierdzenie nieważności.
Wskazał, iż w tej sprawie nie mamy do czynienia z retroakcją, gdyż ocena dotyczy faktu prawnego zaistniałego z czasu sprzed wejścia w życie przepisów zmieniających ustawę o Służbie Celnej, lecz następuje na dzień wydania decyzji o zwolnieniu ze służby.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w par. 2 art. 183. W tej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności wymieniona w powołanym przepisie. Mając na uwadze powyższą zasadę przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, Sąd ograniczył się do podnoszonych w niej zarzutów.
Na wstępie należy wskazać, iż przepis art. 174 pkt 1 powołanej ustawy przewiduje naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym zrozumieniu treści, a więc wadliwej interpretacji treści normy prawnej wynikającej z przepisu objętego zarzutem naruszenia, zaś niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego.
Pełnomocnik skarżącego w skardze kasacyjnej jako jej podstawę wskazał naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej oraz art. 3 ust. 1 ustawy, stwierdzając, że doprowadziło to do niewłaściwego zastosowania tych przepisów przez Sąd.
Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej skargi, Naczelny Sąd Administracyjny jako nietrafny ocenił zarzut skargi kasacyjnej naruszenie prawa materialnego art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /t.j. Dz.U. 2004 nr 156 poz. 164 ze zm./ w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. K 1/04 - Dz.U. nr 236 poz. 2371/ orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, którym m.in. wprowadzono powoływany wyżej art. 25 ust. 1 pkt 8a, jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej stanowi, że funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. To zwolnienie ma charakter obligatoryjny i jest konsekwencją wniesienia samego aktu oskarżenia. W sprawie jest niesporne, że przesłanki określone tym przepisem zostały spełnione, gdyż wobec skarżącego Arkadiusza U. będącego funkcjonariuszem celnym, został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo z art. 271 par. 1 i 3 Kodeksu karnego tj. o przestępstwo umyślne z oskarżenia publicznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawidłowo uznał, iż zaskarżona decyzja o zwolnieniu skarżącego ze służby nie naruszała zasady lex retro non agit. W wyroku z dnia 29 stycznia 1992 r. K 15/91 Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, iż ustawa działa w mocą wsteczną, kiedy początek jej stosowania pod względem czasowym został ustalony na moment wcześniejszy, aniżeli ustawa stała się obowiązująca. W tej sprawie organ celny ocenił sytuację prawną funkcjonariusza celnego na dzień wydania decyzji. Przesłanka /wniesienie aktu oskarżenia za przestępstwo umyślne/ występowała. Decydujące znaczenie ma zatem nie dzień, a fakt wniesienia aktu oskarżenia.
Stary fakt prawny, którym jest w tej sprawie wniesienie przeciwko funkcjonariuszowi celnemu aktu oskarżenia za przestępstwo umyślne, który przed dniem 10 sierpnia 2003 r. nie wywoływał skutku prawnego w postaci zwolnienia ze służby po tej dacie, jest oceniany przez organ celny według nowych przepisów. Jest to retrospektywność. Wobec tego podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej przez błędną wykładnię okazał się nieuzasadniony.
Odnośnie zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ stwierdzić należy, iż jest on nietrafny. Przepis ten stanowi, iż "postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych". Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, iż dotyczy on postępowań, które na dzień wejścia w życie ustawy tj. 10 sierpnia 2003 r. były w toku instancji, a więc przed wydaniem decyzji ostatecznej. W niniejszej sprawie przepis ten nie miał zastosowania, gdyż postępowanie administracyjne dotyczące zwolnienia skarżącego ze służby zostało wszczęte po dniu 10 sierpnia 2003 r. Wskazanie w skardze kasacyjnej przepisu prawa materialnego, który nie był w sprawie stosowany, czyni nieskutecznym zarzut błędnej jego wykładni.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionej podstawy i na mocy art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podlegała oddaleniu.
O kosztach orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 art. 205 par. 2 w związku z art. 248 powołanej ustawy. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika organu, określono na podstawie par. 14 pkt 2 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2001 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 63 poz. 1349 ze zm./.