I OSK 2213/23

I OSK 2213/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SAB/Wa 120/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-06-21
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznano sumę pienieżną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 149 par. 1a, art. 149 par. 2, w zw. z art. 154 par. 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2023 r. sygn. akt IV SAB/Wa 120/23 w sprawie ze skargi D.N. na bezczynność Starosty Wołomińskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 3 i stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 4 i zasądza od Starosty Wołomińskiego na rzecz D.N. kwotę 3000 (trzy tysiące) złotych, 3. zasądza od Starosty Wołomińskiego na rzecz D.N. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SAB/Wa 120/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi [...] na bezczynność Starosty Wołomińskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. zobowiązał Starostę Wołomińskiego do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w miejscowości Zielonka, oznaczoną jako działka ewidencyjna numer [...] z obrębu 0013, która z mocy prawa stała się własnością Powiatu Wołomińskiego, w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, 2. stwierdził, że Starosta Wołomiński dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu sprawy, o której mowa w punkcie pierwszym wyroku, 3. stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4. oddalił skargę w pozostałym zakresie, 5. zasądził od Starosty Wołomińskiego na rzecz [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
[...] złożył skargę na bezczynność Starosty Wołomińskiego, w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w Zielonce przy ul. [...], oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [...], obręb ewidencyjny 4-90¬05 w Zielonce, w powiecie wołomińskim.
Skarżący wniósł o: 1. zobowiązanie Starosty Wołomińskiego do wydania decyzji rozpoznającej sprawę odszkodowania w terminie jednego miesiąca, liczonego od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, 2. stwierdzenie, że Starosta Wołomiński dopuścił się bezczynności w toku postępowania o przyznanie odszkodowania, 3. stwierdzenie, iż bezczynność ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 4. przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 10 000 złotych (słownie: dziesięć tysięcy), 5. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z art. 12 ust. 4b ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Decyzja zezwalająca na realizację inwestycji na nieruchomości skarżącego, stała się ostateczna w dniu 6 sierpnia 2010 roku i mimo że od tej daty minęło ponad 12 lat, to organ nadal nie wydał prawidłowej i ostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Po uchyleniu wcześniej wydanych decyzji Starosty Wołomińskiego z dnia 28 lipca 2020 r. oraz decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 8 czerwca 2021 r., sprawa odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w dalszym ciągu pozostała niezałatwiona. Mimo uprawomocnienia wyroku oraz upływu 9 miesięcy od tego momentu, Starosta Wołomiński w dalszym ciągu nie wydał decyzji w sprawie. A zatem, zostało wniesione zażalenie na bezczynność Starosty Wołomińskiego z 28 dnia lipca 2022 r. Wskazane pismo nie zmotywowało jednak wystarczająco Starosty Wołomińskiego do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną część nieruchomości. Zażalenie to nie zostało również do tej pory rozpoznane przez Wojewodę Mazowieckiego, co tylko prowadzi do pogłębienia stanu bezczynności w sprawie. Organ przedstawiając możliwy termin zakończenia postępowania administracyjnego z góry zaznaczył, iż postępowanie może trwać nawet do 30 czerwca 2023 r., co w kontekście faktu, iż orzeczenie WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2022 r. stało się prawomocne pod koniec maja 2022 r., wskazuje, że postępowanie administracyjne do momentu wydania ponownej decyzji (jeżeli organ dotrzyma terminu) zajmie organowi ponad rok, podczas gdy maksymalny, ustawowy termin to 2 miesiące.
W odpowiedzi na skargę organ nie zgodził się z zarzutami skargi. Wyjaśnił, że dokłada wszelkich starań, aby postępowania odszkodowawcze trwały możliwie krótko i strony postępowania o każdym etapie postępowania są na bieżąco informowane. Wskazany termin do załatwienia sprawy uzasadniony był tym, iż w celu wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania konieczne jest zlecenie nowego operatu szacunkowego. Tutejszy urząd poinformował, że opracowanie wykona rzeczoznawca majątkowy, wyłoniony w procedurze przewidzianej przez przepisy prawa, w ramach dotacji, przekazanej na 2023 r. przez Wojewodę Mazowieckiego i w ramach nowej dotacji w trybie przetargowym zostanie wyłoniony nowy rzeczoznawca majątkowy.
Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, okoliczności uzasadniały stwierdzenie przez sąd bezczynności, okoliczności związane z charakterem sprawy i okresem zwłoki w jej załatwieniu nie pozwalały na jednoznaczne stwierdzenie, że po stronie organu doszło do rażącego zlekceważenia zasad postępowania administracyjnego – stwierdził więc, że bezczynność organu w przedmiotowej sprawie nie miała cech rażącego naruszenia prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Istniejąca trudność w funkcjonowaniu organu, z którą organ nie potrafił sobie poradzić (brak środków finansowych na opracowanie operatu szacunkowego) wpłynęła na ocenę o braku zasadności przyznania od organu sumy pieniężnej dla strony skarżącej o co wnoszono w skardze. Suma pieniężna ma charakter pewnego rodzaju rekompensaty za dolegliwości i niedogodności, jakich strona doznała na skutek opieszałego i przewlekłego sposobu rozpoznawania jej sprawy przez organ, jednak nie jest równoważna z odszkodowaniem za poniesioną szkodę. Stwierdzenie bezczynności otwiera skarżącemu drogę do dochodzenia w procesie cywilnym ewentualnego odszkodowania i zadośćuczynienia (art. 4171 § 3 k.c. w zw. z art. 448 k.c.). Wówczas skarżący będzie zobligowany udowodnić w kontradyktoryjnym procesie fakt poniesienia szkody, jej wysokość i związek przyczynowy między szkodą, a zwłoką organu oraz doznanie ewentualnej krzywdy (art. 6 k.c.). Sąd oddalił więc skargę w zakresie żądania dotyczącego sumy pieniężnej (art. 151 p.p.s.a.). Na koniec Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w pkt 3 i 4 i zarzucając:
I. naruszenie prawa materialnego:
1. art. 149 § 1a p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, iż zaniechania Starosty Wołomińskiego nie wyczerpują przesłanki bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy:
- przedmiotowe postępowanie toczy się już od 13 lat, czyli od momentu wywłaszczenia nieruchomości, a wszystkie wydane w sprawie decyzje zostały uchylone ze względu na ich wadliwość, a zatem nie wywołują żadnych skutków prawnych i z tego względu nie mogą one prowadzić do rozpoczęcia biegu terminu na załatwienie sprawy od nowa, co wskazuje, iż bezczynność organu ma charakter rażący, gdyż postępowanie toczy się nie od lipca 2022 r., a od dnia 6 sierpnia 2010 r.,
- postępowanie administracyjne trwa minimum 3-krotnie dłużej niż powinno (przyjmując za Sądem I instancji 3-miesięczny maksymalny czas prowadzenia postępowania), a w rzeczywistości 4,5-krotnie dłużej niż maksymalny ustawowy czas na rozpoznanie sprawy szczególnie skomplikowanej wynikający z art. 35 § 3 k.p.a. (2 miesiące),
- organ nie wydał prawidłowej decyzji tylko ze względu na rzekomy brak środków finansowych na sporządzenie operatu szacunkowego, co stanowi jedynie wewnętrzną przeszkodę organizacyjną, która nie usprawiedliwia bezczynności organu,
2. art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie, a w konsekwencji nieprzyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, i nieprawidłowe uznanie, że:
- suma pieniężna nie powinna być zasądzona ze względu na prawo skarżącego do dochodzenia odszkodowania w oparciu o art. 4171 § 3 i 448 k.c., podczas gdy art. 149 § 2 p.p.s.a. jest wystarczającą podstawą prawną do przyznania sumy pieniężnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym - wskazana przez Sąd "Istniejąca trudność w funkcjonowaniu organu, z którą organ nie potrafił sobie poradzić (brak środków na opracowanie operatu szacunkowego)" stanowi podstawę do odmowy przyznania sumy pieniężnej na rzecz skarżącego, podczas gdy jest to okoliczność wywołana nieudolnością organu i przemawia za uwzględnieniem wniosku o sumę pieniężną, która powinna zadośćuczynić skarżącemu za dolegliwości spowodowane przewlekłym i opieszałym sposobem prowadzenia postępowania.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 3 i 4, ponowne rozpoznanie sprawy i stwierdzenie, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz orzeczenie o przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 10 000 zł; ewentualnie o zmianę wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części, tj. w pkt 3 i 4, poprzez stwierdzenie, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 10 000 złotych (słownie: dziesięć tysięcy), ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 3 i 4, i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna (środek odwoławczy) została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Konstytucja RP nakazuje w preambule, aby “działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność" w celu zagwarantowania praw obywatelskich w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
Nadmienić należy, iż doktryna prawa administracyjnego już na gruncie norm o ogólnym postępowaniu administracyjnym z 1928 r. uwypuklała, że "(...). najważniejsze roszczenie procesowe stron, tj. prawo żądania wydania decyzji w pewnym terminie.(...)." – T. Bigo, Prawo administracyjne polskie. Zeszyt 7–my. Postępowanie administracyjne. Policja państwowa. Wedle stenogramu wykładów uniwersyteckich Dra Tadeusza Bigi wydał Adw. Dr Juliusz Rodakowski, Lwów 1928, s. 10 (por. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski. Warszawa 2021, s. 772–778).
Zgodnie ze stanem prawnym i utrwalonym stanowiskiem kluczowe znaczenie w rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie ma pojęcie "bezczynności" organu administracji publicznej w zakresie załatwienia sprawy administracyjnej. Bezczynność to niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Chodzi w tym przypadku o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 k.p.a. lub wynikającego z przepisów szczególnych (do których odsyła art. 35 § 4 k.p.a.), względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 (a od 15 sierpnia 2015 r. - także pkt 9) oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się więc obecnie do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych - niezałatwienia sprawy w terminie (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 357–366). Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1" (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że zastosowanie przywołanej, kodeksowej definicji "bezczynności" oraz "przewlekłości" rozciąga się także na przepisy p.p.s.a., co oznacza, że skarga na bezczynność organu jest skargą na "bezczynność" w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., zaś skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania jest skargą na "przewlekłość", o której mowa w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. uchwała NSA z dnia 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19, ONSAiWSA 2020/6/79).
Przenosząc powyższe w realia rozpoznawanej przez NSA sprawy należy zauważyć, że jej stan faktyczny nie jest kwestionowany.
W oparciu o ustawę z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 176 z póżn. zm., dalej spceustwa drogowa, specustawa) w 2010 roku wydano decyzję, na mocy której na własność powiatu przeszła nieruchomość skarżącego kasacyjnie (por. M. Wolanin, Znaczenie pojęcia "wywłaszczenie" w kontekście konstytucyjnego obowiązku ochrony prawa własności, [w:] Wolności i prawa człowieka i obywatela w orzecznictwie sądów administracyjnych. Księga jubileuszowa na 100–lecie utworzenia Najwyższego Trybunału Administracyjnego, J. Chlebny (red.), Warszawa 2022, s. 305–314).
Zasadnie przyjął Sąd wojewódzki, że skarga na bezczynność Starosty Wołomińskiego w rozpoznaniu sprawy po wniesieniu odwołania była zasadna. Wbrew zarzutom kasacyjnym, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania toczy się już od ponad 13 lat, to jednak aktualnie prowadzone postępowanie w tym przedmiocie trwa od 18 lipca 2022 r. gdyż uprzednio prowadzone postępowania zostały już zakończone. W tym dniu bowiem akta sprawy zostały przekazane organowi I instancji przez organ odwoławczy w związku z uprawomocnieniem się wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1839/21 uchylającym uprzednio wydaną decyzję organu II instancji oraz decyzję organu I instancji, co trafnie przyjął Sąd I instancji.
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi godzi się zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 12 ust. 4b ustawy spceustwy drogowej decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna (por. zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 352–353).
Istotnym w sprawie jest to, że termin ustalony w art. 12 ust. 4d specustawy jest terminem "szczególnym", o którym mowa w art. 35 § 4 k.p.a., tym samym nie znajduje tutaj zastosowania art. 35 § 3 k.p.a., co uszło uwadze Sądu wojewódzkiego. Sąd ten mylnie w konsekwencji przyjął, że w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania za usprawiedliwiony mógł zostać uznany jedynie 3 miesięczny okres prowadzenia postępowania, zważywszy na konieczność opracowania operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego, zapoznania się z nim strony, przeanalizowania ewentualnych uwag lub zarzutów wniesionych przez stronę do tego materiału dowodowego, potrzebę uzyskania stanowiska rzeczoznawcy co do zarzutów dotyczących operatu szacunkowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego –ze względu na unormowania prawne ulokowane w art. 12 ust.4b specustawy drogowej w związku z art. 35 ust. 4 k.p.a. – za usprawiedliwiony mógł zostać uznany zasadniczo tylko 30 dniowy okres prowadzenia postępowania,
Bezsporne jest, że na dzień złożenia skargi sprawa nie została rozpoznana przez organ. Organ skorzystał z instytucji przedłużenia terminu do rozpoznania sprawy przewidzianej w art. 36 § 1 k.p.a., zanim upłynął ustawowy termin do jej załatwienia. Jak wynika z akt sprawy, w piśmie z dnia 19 lipca 2022 r., a więc opracowanym następnego dnia po otrzymaniu akt sprawy organ wskazał, że sprawa zostanie rozpoznana do 30 czerwca 2023 r.
Jak zasadnie ustalił Sąd wojewódzki, w niniejszej sprawie organ nie podejmował żadnych czynności, które mogłyby usprawiedliwić wydłużenie postępowania, a tylko poinformował stronę, że nie posiada środków finansowych umożliwiających opracowanie operatu szacunkowego. Okres zwłoki w rozpoznaniu sprawy liczony od dnia 17 sierpnia 2022 r. (a więc po upływie 30 dni od przekazania akt sprawy przez organ odwoławczy), wielokrotnie przekroczył ustawowy – szczególny – 30 dniowy termin z art. 12 ust. 4d specustawy do dnia wydania zaskarżonego wyroku, tj. 21 czerwca 2023r. (por. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski. Warszawa 2021, s. 772–778).
Organ pozostawał w błędnym przekonaniu, jak zauważył Sąd I instancji, że usprawiedliwieniem dla niezałatwienia sprawy w terminie jest brak środków finansowych na zlecenie opracowania operatu szacunkowego dla potrzeb tej sprawy. Jednak ta okoliczność, jak słusznie przyjął zaskarżony wyrok, nie uzasadnia okresu bezczynności, ponieważ kwestie organizacyjne czy finansowe trudności nie zwalniają organu z terminowego wykonywania obowiązków ustawowych (zob. np. wyroki NSA z dnia: 26 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 41/23, 19 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1406/23 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. A. Kabat, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 513–517). W okolicznościach rozpoznawanej przez Sąd odwoławczy sprawy, nie należy zapominać, że w 2010 r. skarżącemu odjęto prawo własności do przedmiotowej nieruchomości.
W myśl zwłaszcza konstytucyjnego wymogu rzetelnego i sprawnego działania instytucji publicznych w celu zagwarantowania praw obywatelskich w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz zasady szybkości postępowania administracyjnego (art. 12 k.p.a.) – należy podzielić stanowisko środka odwoławczego, że bezczynność Starosty Wołomińskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. art. 149 § 1a p.p.s.a.).
"Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Bezczynność jaka zaistniał w niniejszej sprawie ma charakter oczywisty i niedający się w żaden sposób usprawiedliwić. Przekroczenie przez Starostę Wołomińskiego ustawowych terminów załatwienia sprawy administracyjnej jest szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a oczywiste opóźnienie w podejmowanych czynnościach jest pozbawione racjonalnego uzasadnienia przy prawidłowej – legalnej, gospodarnej, celowej i rzetelnej (zob. art. 203 Konstytucji RP): organizacji pracy organu oraz obsługującego go urzędu–aparatu pomocniczego (zob. wyrok NSA z dnia 17 maja 2019r. sygn. akt I OSK 2171/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. Prawo administracyjne. Zagadnienia ogólne i ustrojowe. Redakcja naukowa J. Blicharz, P. Lisowski, Warszawa 2022, s. 414–416).
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu kasacyjnego, podzielając zarzuty środka odwoławczego, zaskarżony wyrok nieprawidłowo zakwalifikował zaistniały w sprawie stan bezczynności dotyczący prowadzonego przez Starostę Wołomińskiego postępowania administracyjnego jako – nie mający – miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jako usprawiedliwiony należy uznać również zarzut naruszenia przez Sąd wojewódzki art. 149 § 2 w związku z wskazywanymi przepisami prawa (por. T. Woś, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 871–878). W niniejszej sprawie Sąd I instancji, mając na uwadze cel jaki przyświeca instytucjom przewidzianym w art. 149 § 2 p.p.s.a., niezasadnie w ocenie Sądu odwoławczego nie przyznał od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie sumy pieniężnej.
Przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie stronie swoistego zadośćuczynienia za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy. Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. Pełni nie tylko funkcję prewencyjno–represyjną, z uwagi na groźbę konieczności wydatkowania określonej kwoty ze środków publicznych na rzecz strony postępowania, a tym samym wzmacnia gwarancję terminowego załatwiania spraw, ale przede wszystkim funkcję kompensacyjnym. Skoro w rozpoznawanej sprawie przez Sąd odwoławczy nie zaistniał przypadek drastycznej bezczynności w załatwianiu sprawy, to proporcjonalnym do stwierdzonego naruszenia prawa było przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 3.000,00 zł. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2023r. sygn. akt II OSK 2663/22 i powoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. A. Kabat, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 513–517).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił pkt 3 zaskarżonego wyroku i stwierdza, że bezczynność organu miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.) oraz uchylił pkt 4 zaskarżonego wyroku i przyznaje od Starosty Wołomińskiego na rzecz skarżącego [...] sumę pieniężną w kwocie 3.000,00 zł. w myśl art. 149 § 2 p.p.s.a. Powyższe w ocenie Sądu kasacyjnego uwzględnia stopień naruszenia prawa przez organ, czas trwania postępowania administracyjnego, efektywność zastosowanego środka przewidzianego w art. 149 § 2 p.p.s.a., jak też rodzaj sprawy i jej znaczenie dla skarżącego kasacyjne.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 § 1 p.p.s.a.